Wprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne




Pobierz 0.98 Mb.
NazwaWprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne
strona4/17
Data konwersji14.11.2012
Rozmiar0.98 Mb.
TypDokumentacja
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

Domniemanie dobrej wiary (art. 7 kc)

  • jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne do dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary” – np. art. 174, 169 § 1 kc, art. 6 ust. o ks. wiecz. i hip.;

  • podział na dobrą i złą wiarę – wyczerpujący i rozłączny (=logiczny);

  • stany psychiczne osoby odnoszące się do jej wiedzy o istnieniu jakiegoś stosunku prawnego lub wynikającego z niego prawa podmiotowego:

    • dobra wiara to błędne, usprawiedliwione przekonanie o tym, że przysługuje jakieś prawo podmiotowe;

    • zła wiara gdy wie, że określone prawo nie przysługuje, albo nie wie, lecz wiedzieć o tym powinien;

      • jaka staranność? → nie da się jednolicie określić, na co zwrócił uwagę też SN (min. w uchw. z 1992 r. – nabycie samochodu na podstawie art. 160 § 1 kc; oraz w uchw. z 1991 r. dot. art. 6 ust. o ks. wiecz. i hip.);

  • domniemanie dobrej wiary to domniemanie prawne → wiążące dla sądu, aż nie zostanie obalone dowodem złej wiary (tak orz. SN z 1994 r.);

  • art. 7 kc to przepis niejako wyjęty przed nawias, który zawiera tylko jeden z elementów norm ustanawiających domniemania prawne, a pełna rekonstrukcja normy domniemania możliwa jest dopiero przy uwzględnieniu szczególnych przepisów określających pozostałe jej elementy;


Moc wiążąca orzeczeń

  • termin „domniemanie” pojawia się w przepisach dla wyrażenia mocy wiążącej ustaleń dokonanych w orzeczeniach sądowych, np. art. 31 § 1, 1025 § 2 kc → dowód przeciwny rozpatrywany jest w odrębnym postępowaniu, a jeżeli się powiedzie sąd zmienia pierwsze postanowienie;

    • wg panującego poglądu jest to domniemanie prawne;

    • pogląd przeciwny → wskazuje na odmienną strukturę tych norm, gdyż nie da się wyróżnić 2 elementów, czyli przesłanki i wniosku domniemania. Ustalenia z tych orzeczeń to wnioski domniemania, więc w ogóle nie można skonstruować obalenia tych „domniemań”, gdyż dowód przeciwny zmierza do zniesienia przesłanki domniemania, jaką jest pierwotne orzeczenie;

      • wg Radwańskiego te reguły powinno się zakwalifikować do odręb­nego typu norm domniemania określających moc wiążącą orzeczeń sądo­wych (w tym karnych) w postępowaniu cywilnym. Ich funkcja polega na umacnianiu spójności porządku prawnego przez ochronę autorytetu orzeczeń sądowych i dokonanych w nich ustaleń, a prawomocne orzeczenia mogą być uchylane/zmieniane tylko w wy­jątkowych okolicznościach, a w rozpatrywanych przy­padkach droga ta jest szerzej otwarta, co wyraża ustawodawca posługując się terminem „domniemanie”;


Ustalenie właściwej normy dla rozstrzygnięcia sprawy

I. Wykładnia prawa

Uwagi wstępne

  • wykładnia to swoisty proces myślowy polegający na ustalaniu właściwego znaczenia tekstów prawnych, stanowiących podstawę do zrekonstruowania poszukiwanej normy prawnej;

    • dokonuje sąd jedynie w zakresie koniecznym do rozstrzyg­nięcia konkretnej sprawy → wykładnia sądowa należy do tzw. wykła­dni operacyjnej (praktycznej) podporządkowanej bezpośrednio funkcji sto­sowania prawa;

  • rozpowszechniony pogląd – clara non sunt interpretanda  argumenty przeciwne:

    • wg współczesnej semiotyki wykładania zawsze jest konieczna, aby można było przypisać jakikolwiek sens zespołowi kresek na papierze;

    • w/w pogląd niedopuszczalny ze względu na subiektywizację procesu wykładni, która jest niezgodna z zasadą praworządności → od sędziego zależałoby czy treść przepisu budzi wątpliwości czy nie;

    • bezzasadne monopolizowanie wer­balnej (językowej) dyrektywy wykładni;

      • dlatego słuszniejszy jest pogląd interpretatio cessat in clarisna tą paremię powołał się SN w 1998 r.;

  • dyrektywy wykładni powinny być jednolite i przestrzegane przez wszyst­kie organy powołane do interpretacji prawa, ale ich treść nie jest ustalana normatywnie, ale w doktrynie → powszechnie akceptowany model wykładni zakłada występowanie dyrektyw wykładni: języko­wych, systemowych i funkcjonalnych;


Dyrektywy językowe (wykładnia językowa)

  • odwoływanie się do reguł znaczeniowych i składniowych powszechnego języka et­nicznego (polskiego), przy uwzględnieniu swoistych reguł języka prawniczego oraz ustanowionych przepisami prawnymi (nadają specyficzne znaczenie, precyzują ich treść);

  • założenie, że pra­wodawca właściwie posługuje się językiem, w którym wysławia normy praw­ne → założenie, że każde słowo użyte w tekście jest potrzebne i nie może być pominięte w toku wykładni → założenie, że tym samym słowom należy przypisywać to samo znaczenie → postulat uwzględniania nie tylko tzw. przepisu bazowego (zrębowego) ale i innych postanowień aktu prawnego (nakaz semiotyki rozpatrywanie przepisu na tle całego tekstu);

  • sędzia może opierać się nie tylko na własnej wiedzy, ale również korzystać z pomocy słowników i biegłych (tak orz. SN z 1998 r.);

  • wykładania ta wspierana przez paralingwistyczne środki wyrazu, min.: organizacja przestrzenna tekstu (wyodrębnienie tytułów, nagłów­ków, podział na artykuły, paragrafy, punkty etc.), ale same napisy umieszczone jako tytuły pewnych części tekstu prawnego nie stanowią dosta­tecznej podstawy do konstruowania norm prawnych;


Dyrektywy systemowe

  • oparte na założeniu, że poszczególne normy stanowią składnik spójnego systemu prawnego, więc nie dopuszcza się istnienia norm wzajemnie sprzecznych → w związku z tym min.:

    • lex superior derogat legi inferiori;

    • lex specialis derogat legi generali;

    • exceptiones non sunt extendendae;

    • lex posterior derogat legi anteriori, ale lex posterior generalis non derogat legi priori speciali;

  • tradycyjny pogląd (tak też SN w 1995 r.), że gdy na podstawie wykładni jezykowej sens jest jednoznaczny to kończy się proces wykładni → ale wg Radwańskiego taki pogląd nie służy umacnianiu się praworządności, gdyż większa jest waga werbalnego znaczenia tekstu niż spójności systemu prawnego, dlatego zawsze przepis powinien być poddany też wykładni systemowej → wg TK znaczenie przepisu jest wyznaczane przez jego brzmienie oraz treść innych przepisów prawnych mających wpływ na rozumienie interpretowanego przepisu w ramach wykła­dni systemowej (też Z. Ziembiński);

    • orz. SN z 1998 r. – wolno odstąpić od znaczenia literalnego danego przepisu, gdy znaczenie to pozostaje w oczywistym konflikcie lub sprzeczności ze znaczeniem innych norm systemu;


Dyrektywy funkcjonalne

  • oparte na założeniu, że racjonalny ustawo­dawca stanowi normy, aby w sposób maksymalnie sprawny realizować uzna­wane i preferowane przez siebie cele i wartości;

    • koncepcja tzw. dynamicznej wykładni → gdy chodzi o aktualnego ustawodawcę (dominuje);

    • koncepcja tzw. statycznej wykładni → gdy chodzi o rzeczywistego ustawodawcę – tzw. wykładnia historyczna;

      • za dynamiczną opowiedział się SN w 1991 r. odchodząc od poprzedniego rozumienia zwrotu „posiadacz w dobrej wierze” z powołaniem na obecne rozumienie prawa własności;

  • przypisywanie tych celów i wartości musi opierać się na obiektywnych przesłankach, są to min:

    • wartości konstytucyjne;

    • wartości lub cele wskazane w ratyfikowanych przez RP umowach mię­dzynarodowych;

  • kiedy można stosować tą wykładnię:

    • nie można gdy językowa i systemowa nie pozostawiły wątpliwości (tak min. SN w uchw. z 1996 r.);

    • gdy są niejasności lub gdy wyniki wykładni prowadziłyby do niedorzecznych rezultatów społecznych lub aksjologicznej niespójności systemu prawnego, burzącej przekonanie o racjonalnym ustawodawcy można ją zastosować (wszystko jedno czy dot. to ius cogens czy dispositivum), a judykatura dopuszcza nawet odrzucenie wykładni językowej, gdy przemawiają za tym w. systemowa i funkcjonalna (tak min. SN w orz. z 1998 r. – j/w, też TK z 1991, SN z 1991, SN z 1996);


Wyniki wykładni

  • wykładnia stwierdzająca → ustalenie, że wykładnia języko­wa pozwala jednoznacznie określić treść lub moc normy i że nie ma pod­staw do zakwestionowania tak ustalonego jej sensu;

  • wykładnia rozszerzająca → ustalenie, że ze względu na dy­rektywy wykładni systemowej lub funkcjonalnej należy przyjąć szerszy zakres normowania lub zastosowania normy niż wynikałoby to z rezulta­tów osiągniętych na podstawie reguł wykładni językowej;

  • wykładnia zwężająca → j/w ale węższy zakres normowania lub zastosowania;

  • wykładnia derogująca → ustalenie, że ze względu na pozajęzykowe dyrektywy wykładni przepis nie ma doniosłości normatywnej, mimo że w świetle wykładni językowej należałoby mu znaczenie takie przypisać (kwestia sporna w doktrynie);


II. Wnioskowanie z norm o normach

Pojęcie

  • normy, które zostały wywnioskowane z norm wyinterpretowanych → uważane za obowiązujące;

  • reguły wnioskowania – ustalone przez doktrynę, oparte na założeniu „racjonalności ustawodawcy”;

  • wg klasycznej doktryny cywilistycznej uznaje się je za reguły wykładni, ale Radwański zalicza je do innego typu, gdyż nie polegają one na wyjaśnianiu znaczenia przepisu (interpretacji), ale na wnioskowaniu (inferowaniu) z normy o obowiązywaniu innej normy („swoiste prawodawstwo”);

  • reguły inferencyjne:

    • reguły instrumentalnego nakazu i zakazu;

    • wnioskowanie a fortiori;

    • analogię z ustawy;

    • analogię z prawa;


Reguły instrumentalnego nakazu i zakazu (wnioskowanie z celu na środki)

  • (najpewniejsze) jeżeli jakaś norma nakazuje adresatowi zrealizować określony stan rzeczy, to wynika z tej normy:

    • nakaz czynienia wszystkiego, co w świetle aktualnej wiedzy o związkach przyczynowych jest warunkiem koniecznym zrealizowania tego stanu rzeczy;

    • zakaz czynienia czegokolwiek, co w świetle wiedzy aktualnej jest warun­kiem wystarczającym niezrealizowania tego stanu rzeczy;


Reguły a fortiori („tym bardziej”)

  • (mniej pewne) wnioskowania oparte na konsekwencji ocen prawodawcy:

    • argumentum a maiori ad minus („z większego na mniejsze”) → komu nakazane (do­zwolone) jest czynić więcej, temu nakazane (dozwolone) jest także czynić mniej;

    • argumentum a minori ad maius („z mniejszego na większe”) → komu zakazane jest czynić coś mniej, tym bardziej zakazane jest czynić „coś więcej”;


Analogia z ustawy

  • stosowana, gdy dyrektywy językowe i systemowe jednoznacznie nie nakazują odnosić określonego przepisu tylko do stanu faktycznego w nim opisanego (argumentum a contrario), a równocześnie wykładnia funkcjonalna pozwala przyjąć regulację z przepisu także do okoliczności w istotny sposób podobnych do w nim opisanych;

  • charakter prawny (dyskusyjny):

    • wg klasycznego poglądu (nieodróżniającego inferencji od interpretacji) → to jeden z rodzajów wykładni logicznej (tak Wolter);

    • Ziembiński wprowadził rozróżnienie na inferencję i interpretację → zaliczył ją do wykładni funkcjonalnej;

    • wg Radwańskiego → to reguła inferencyjna, gdyż nie zawsze stosuje się analogicznie przepis, a czasem odpowiednio;

  • analogia legis prowadzi do rezultatów podobnych do przepisów odsyłających, ale w nich to sama ustawa rozstrzyga o podobieństwie pewnych stanów faktycznych;


Analogia prawa

  • (najbardziej niepewna, dlatego często kwestionowana) wnioski o obowiązywaniu norm nieustanowionych w przepisach praw­nych wyprowadza się tu z wielu rozstrzygnięć dot. innych stanów faktycznych, które jednak wskazują na określony sy­stem preferencji wartości, jakimi kieruje się w swych ocenach prawodawca;


III. Związanie sądu w działaniach interpretacyjnych i inferencyjnych

Uwagi wstępne

  • zasada niezawisłości sędziowskiejsądy nie są instytucjonalnie związane w interpretacji przepisów (dot. też inferencji = wykładania sensu largo) – tak uchw. Pełnego Składu SN z 1992 r., ale na mocy szczególnej normy kompetencyjnej może być obowiązany do stosowania ustalonego znaczenia3 sytuacje:

    • nadzór judykacyjny;

    • zasady prawne;

    • uchwalenie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw;


Nadzór judykacyjny

  • w toku rozstrzygania konkretnej sprawy sądy wyższej instancji (z SN na czele) mogą dokonywać wiążącej wykładni w toku nadzoru judykacyjnego sprawowanego nad orzeczeniami niższych instancji;

  • inne sądy:

    • ETS oraz Sąd I-wszej Inst. w Luksemburgu → w zakresie prawa UE;

    • ETPCz w Strasburgu → w zakresie respektowania EKPCz;.


Zasady prawne

  • uchwała SN w składach:

    • w pełnym składzie SN,

    • w składzie połączonych izb,

    • w składzie całej izby,

    • w składzie 7 sędziów (moc zasady tylko, gdy ten skład tak wyraźnie postanowi, tzn. formuła „podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej”);

  • ustawa o SN nie wyjaśnia na czym polega moc zasady prawnej, ale gdy jakiś skład chce odstąpić od niej musi zwrócić się do składu większego od tego który uchwalił o jej zmianę → wiążą tylko składy SN, więc orzeczenie innego sądu niezgodne z zasadą nie jest naruszeniem prawa (tak uchw. P.S. SN z 1992 r.);

    • ale mają faktyczne znaczenie, ze względu na (1) wysoki poziom merytoryczny oraz (2) na to, że w toku instancji SN nie odstąpi od zasady;

  • SN uchwala zasady prawne w celu:

    • wyjaśnienia przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie → wniosek PP SN, Prok. Gen., RPO, Rzecznika Ubezpieczonych  wykładnia abstrakcyjna;

    • rozstrzygnięcia zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w kon­kretnej sprawie → wniosek orzekających składów SN  wykładnia konkretna, ale na przyszłość też wiąże;

      • dlatego wg uchw. P. S. I. Cyw. SN z 1995 r. zasada prawna powinna być sformułowana jak najbardziej ogólnie i abstrakcyjnie, by stać się uniwersalną dyrektywą i spełniać funkcję zasady;


Powszechnie obowiązująca wykładnia

  • przed wejściem w życie obecnej konstytucji taką kompetencję miał TK, ale rozstrzygając o zgodności z Konstytucją musi dokonywać wykładni aktu zaskarżonego oraz właściwego przepisu K. albo akceptując zastane znaczenie albo nadając nowe → rozstrzygnięcia interpretacyjne TK są powszechnie obowiązujące, ale judykatura SN kwestionuje tą kompetencję TK;

  • powszechnie obowiązująca jest wykładnia autentyczna → w istocie to stanowienie nowego prawa i dlatego wątpliwości wywołuje koncepcja, że wykładnia taka ma moc wsteczną (tak Wolter, Winczorek, Zieliński);

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

Powiązany:

Wprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne iconPrawo Cywilne Przedmiot prawa cywilnego I jego miejsce w systemie prawa

Wprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne iconCzym charakteryzuje się prawo cywilne jako gałąź prawa? Jest to gałąź prawa należąca do prawa prywatnego

Wprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne iconPrawo cywilne r wykład Dr K. Szuma 08. 03. 2009 2-3 pytania Prawo cywilne

Wprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne iconPrawo cywilne – ćwiczenia System prawa dzielimy na

Wprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne iconPostępowanie cywilne – zespół norm, które służą do realizacji norm prawa cywilnego. Rodzaje postępowań

Wprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne iconWprowadzenie do nauki prawa kanonicznego
«prawo kanoniczne» oznacza też dyscyplinę naukową, której przedmiotem są normy należące do systemu prawa kościelnego

Wprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne iconStosunek cywilnoprawny – stosunek prawny regulowany normami prawa cywilnego. Stosunki cywilnoprawne istnieją tylko między podmiotami prawa cywilnego; nie są więc nimi stosunki między podmiotami a przedmiotami tego prawa

Wprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne iconI. częŚĆ ogóLNA PRAWA CYWILNEGO ogólna charakterystyka prawa cywilnego I jego działY

Wprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne iconI. Prace projektowe dotyczące Kodeksu cywilnego oraz ustaw odrębnych w zakresie prawa cywilnego materialnego

Wprowadzenie do prawa cywilnego prawo cywilne icon1. Prawo – wprowadzenie 1 Charakterystyka prawa feudalnego I nowożytnego

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom