Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli




Pobierz 28.42 Kb.
NazwaMapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli
Data konwersji15.11.2012
Rozmiar28.42 Kb.
TypDokumentacja
Mapa


Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli kartograficznych i generalizacji.


1.1. Składniki i cechy mapy

Główną cechą mapy, a zarazem największą jej zaletą jest wymierność, czyli możliwość odczytywania z mapy rzeczywistych wymiarów przedmiotów oraz ich położenia na Ziemi i względem siebie. Uzyskuje się ją dzięki zastosowaniu reguł matematycznych przy konstrukcji mapy. Reguły te zawarte są w skali i odwzorowaniu kartograficznym. Skala i siatka kartograficzna, będąca efektem odwzorowania kartograficznego siatki geograficznej, stanowią matematyczną podstawę (osnowę) mapy.

Kolejną cechą mapy jest czytelność jej treści. Decydują o niej: dokonanie generalizacji, czyli wyboru i uogólnienia przedstawianych przedmiotów i zjawisk geograficznych, oraz zastosowanie znaków umownych (symboli kartograficznych). Dzięki znakom kartograficznym można przedstawić przedmioty i zjawiska nawet takie, które nie mają wizualnego obrazu (np. klimat) lub są zbyt małe w zastosowanym zmniejszeniu.

Zmniejszeniu i odwzorowaniu kartograficznemu nie podlega rzeczywista powierzchnia Ziemi z ukształtowaniem pionowym, lecz jej obraz rzutowany na powierzchnię odniesienia (ryć. 3.1). Powierzchnią odniesienia w przypadku map o dużej skali jest powierzchnia elipsoidy ziemskiej, a dla map małoskalowych - kuli ziemskiej.

O stopniu zmniejszenia tego obrazu powierzchni Ziemi informuje skala mapy. Jest to liczba wyrażająca stosunek długości określonego odcinka na mapie do jego długości przedstawionej na powierzchni odniesienia.





Rzutowanie pionowego ukształtowania powierzchni Ziemi na powierzchnię odniesienia


Na podstawie skali mapy możemy odczytać odległości pomiędzy punktami, ale nie rzeczywiste odległości tylko odległości między rzutami tych punktów.

Wielkość zmniejszenia powierzchni oblicza się, podnosząc do kwadratu liczbę określającą wielkość zmniejszenia odległości. Na przykład na mapie w skali 1:100000 każdy bok kwadratu został zmniejszony 100 tysięcy razy, natomiast powierzchnia tego kwadratu uległa zmniejszeniu 100 OOO2 czyli 10 miliardów razy.

Na mapie skala może być zapisana w postaci:

- skali liczbowej, np. 1:100 000 ( jeden do stu tysięcy),

- skali mianowanej Icm - l km (l cm na mapie odpowiada jednemu kilometrowi na powierzchni odniesienia (w terenie)).

- podziałki, czyli odcinka podzielonego na części odpowiadające określonym odległościom rzeczywistym, najczęściej pełnym setkom metrów lub kilometrom.

Ze względu na skalę, rozróżniamy mapy: wielkoskalowe - o skali większej niż 1:200000 i małoskalowe - o skali mniejszej niż 1:1000000. Mapy o skalach pośrednich zaliczane są do średnioskalowych.


Treść mapy i jej generalizacja

     Informacje o przedmiotach (zjawiskach) geograficznych i ich cechach są treścią mapy. Poszczególne elementy treści mapy ukazane są za pomocą znaków umownych (symboli kartograficznych). Stosowane na mapie oznaczenia wraz z odpowiednimi objaśnieniami zawiera legenda mapy. Czytanie mapy i pracę z nią ułatwiają również wykresy pomocnicze, np. do pomiarów odległości, kątów, nachylenia stoków. Niektóre mapy zawierają również w wolnych miejscach dodatkowe dane liczbowe, wykresy, przekroje, tablice itp. Uzupełniają one, wyjaśniają i wzbogacają treść mapy.
Jedną z cech map jest to, że ich treść zawiera tylko wybrane informacje, zgodne z tematem i przeznaczeniem mapy. Jednocześnie obraz jest uogólniony, to znaczy pominięto w nim szczegóły nieistotne lub nie mieszczące się w skali mapy. Dokonany wybór i uogólnienie przedstawionych na mapie obiektów i zjawisk nazywa się generalizacja mapy. Dzięki generalizacji zwiększa się czytelność mapy. Uwzględnia ona bowiem ilość informacji, która może być przedstawiona na jednostce powierzchni mapy w określonej skali, i możliwość jej odczytania przez użytkownika. Im mniejsza skala mapy, tym mniej szczegółów może być przedstawionych na mapie w sposób czytelny (ryć. 3.5). Ilustrują to następujące dane: l cm2 mapy w skali 1:100 000 przedstawia obszar o powierzchni l km2, na przedstawienie takiego obszaru w skali 1:1 min dysponuje się zaledwie l mm2 mapy. Z kolei mapy ścienne, przeznaczone do odczytywania z większej, odległości, muszą zawierać mniej treści, czyli być bardziej zge-neralizowane, niż mapy do użytku indywidualnego o tej samej skali.


 Rodzaje map
Kierunek wyboru informacji wynika z przeznaczenia mapy i jej tematu. Inne treści zawiera szczegółowa mapa służąca do pracy i dokumentacji w terenie, a inne mapa przeglądowa służąca ogólnej charakterystyce geograficznej obszaru. Mapy szczegółowe są wykonane w dużych skalach, które umożliwiają przekazanie dużej ilości informacji (szczegółów), natomiast mapy przeglądowe wykonuje się w skalach poniżej 1:1 mln, pozwalających objąć arkuszem mapy większy obszar.
Przede wszystkim jednak kierunek wyboru treści mapy zależy od jej tematu. Inne treści będą przedstawione na mapie ogólnogeograficznej, a inne na mapie tematycznej, np. klimatycznej czy gospodarczej.




Generalizacja treści mapy na przykładzie map tego samego obszaru w różnych skalach


     Mapy ogólnogeograficzne. Treść zawarta na mapie ogólnogeograficznej jest różnorodna. Na mapach tych w jednakowym stopniu uwzględniane są poszczególne elementy terenu, tj. ukształtowanie poziome, czyli zarysy lądów, rzeźba terenu, sieć wodna, osiedla, drogi komunikacyjne, granice państwowe i administracyjne. Szczegółowymi mapami ogólnogeograficznymi są mapy topograficzne przedstawiające powierzchniowe elementy krajobrazu. Wykonane w dużych skalach (do 1:200 000) w odwzorowaniach wiernokątnych, mają minimalne zniekształcenia odległości i pól, toteż możliwe są na nich dokładne
pomiary. Mapy te zawierają, obok siatki kartograficznej, siatkę współrzędnych prostokątnych, tj. siatkę topograficzną, ułatwiającą pomiar odległości i kątów między punktami na mapie.
Treść map topograficznych nanoszona jest zwykle na podstawie zdjęć lotniczych i bezpośrednich pomiarów w terenie. Pomiary te nawiązują do istniejącej osnowy geodezyjnej, to jest do sieci punktów (reperów), których położenie geograficzne i wysokość bezwzględna zostały dokładnie wyznaczone metodami geodezyjnymi.
Stosowane na tych mapach symbole kartograficzne nazywane są znakami topograficznymi. Wśród nich wymienia się znaki powierzchniowe, punktowe i liniowe.
Znaki powierzchniowe charakteryzują symbolami rodzaj pokrycia terenu (np.: staw, las, bagno), którego zarysy zostały przedstawione w miarę możności zgodnie z rzeczywistymi wymiarami. Znaki punktowe symbolizują ważne dla orientacji w terenie obiekty, zajmujące mały obszar, najczęściej nie mieszczący się w skali mapy, np.: wieże, punkty wysokościowe, samotne drzewa. Z kolei za pomocą znaków liniowych przedstawia się różne rodzaje ważnych obiektów naturalnych i antropogenicznych rozwiniętych liniowo, np.: rzeki, drogi. W przypadku znaków liniowych ich szerokość nie odpowiada rzeczywistej szerokości obiektu przedstawionej w skali mapy. W sytuacji, gdy ważny przedmiot, obiekt punktowy, znajduje się np. przy drodze, istnieje konieczność przesunięcia go na mapie, przy czym w miarę zmniejszania skali mapy przesunięcia te są większe, a na mapach przeglądowych nawet bardzo duże.
Ogólnogeograficzne mapy przeglądowe wykonane są w małych skalach, powstają drogą zmniejszania i generalizacji map topograficznych. Zawierają zatem znacznie uboższą treść.


    Rzeźba terenu na mapach ogólnogeograficznych. Na mapach topograficznych rzeźbę terenu przedstawia się najczęściej za pomocą poziomic. Poziomice są izoliniami na mapie wyznaczającymi położenie punktów o jednakowej wysokości bezwzględnej, tj. wysokości liczonej względem poziomu zerowego, czyli poziomu morza. W obrębie jednego arkusza mapy wartości poziomic różnią się o stałą liczbę metrów. Różnica ta nazywa się cięciem poziomicowym. Zastosowanie stałego cięcia poziomicowego pozwala na określenie nachylenia stoków. Na podstawie mapy poziomicowej możemy zatem określić zarówno wysokości bezwzględne, jak i względne, tj. wysokości form liczone od ich podstawy.
Dokładność i szczegółowość przedstawionej rzeźby zależy od skali mapy i zastosowanego cięcia poziomicowego. Im mniejsza skala mapy, tym obraz przebiegu poziomicy jest bardziej zgeneralizowany, zwiększa się też ze względów technicznych cięcie poziomicowe. Na mapach przeglądowych nie stosuje się już równego cięcia poziomicowego, lecz wybiera się poziomice, tak, aby charakteryzowały one główne nierówności terenowe. Przebieg poziomicy jest silnie zgeneralizowany.
W celu uwypuklenia rzeźby stosuje się barwienie obszarów między poziomicami. Skalę barw dobiera się tak, aby formy wypukłe, wyższe, pokryte były barwami ciepłymi oraz intensywniejszymi, dającymi optyczne złudzenie wypukłości. Barwy jaśniejsze i zimne mają podkreślić formy wklęsłe, niżej położone.


1.2. Odwzorowanie kartograficzne


Odwzorowanie kartograficzne polega na przeniesieniu położenia punktów z powierzchni odniesienia (powierzchni kuli lub elipsoidy ziemskiej) na płaszczyznę mapy z zastosowaniem określonych reguł matematycznych. Praktycznie jest to przeniesienie siatki geograficznej, która jest podstawą określania położenia punktów na Ziemi.
Obraz siatki geograficznej przedstawiony na mapie z zachowaniem zasad odwzorowania tworzy siatkę kartograficzną. Siatkę kartograficzną można otrzymać bądź drogą przeliczeń matematycznych, określających położenie punktów przecięcia wybranych południków i równoleżników, bądź drogą rzutowania geometrycznego siatki geograficznej bezpośrednio na płaszczyznę lub figurę dającą się rozwinąć na płaszczyźnie, np. stożek względnie walec.

    W przypadku płaszczyzny uzyskuje się jeden punkt, a w przypadku stożka lub walca jedną linię - które odwzorowują się wiernie bez zniekształceń kartograficznych. Na pozostałych obszarach mapy obraz kulistej powierzchni Ziemi jest w większym lub mniejszym stopniu zniekształcony. Powierzchni kulistej nie można bowiem rozwinąć na płaszczyznę bez rozerwania jej ciągłości i bez zniekształceń. Wielkość i charakter zniekształceń zależy od skali mapy, rodzaju odwzorowania i położenia obszaru w stosunku do punktu lub linii styczności. Zniekształcenia wyraźnie widoczne są, gdy porównamy siatkę geograficzną i kartograficzną.
I chociaż obraz siatki kartograficznej różni się niekiedy znacznie od obrazu siatki geograficznej, to dzięki związkom matematycznym między nimi możemy na mapie dokonywać pomiarów, określać położenie geograficzne punktów, a przebieg równoleżników i południków siatki kartograficznej wyznacza kierunki główne na mapie, tak jak wyznaczają je równoleżniki i południki siatki geograficznej.
Istnieje wielka różnorodność odwzorowań kartograficznych. Każde z nich posiada określone zalety, ale też i wady wynikające przede wszystkim z występowania zniekształceń kartograficznych.
W żadnym z odwzorowań nie można uzyskać wiernego przedstawienia odległości na całej mapie. Możliwe jest to tylko wzdłuż pewnych kierunków i takie odwzorowanie nazywa się wiernoodległościowym. Natomiast niektóre z odwzorowań mają taki rozkład zniekształceń odległości, że przedstawione są w nich wiernie kąty (kierunki) - są to odwzorowania wiernokątne - lub pola powierzchni figur - odwzorowania wiernopowierzchniowe.
Odwzorowania, które nie zachowują ani wierności kątów, ani powierzchni, ani też odległości to odwzorowania dowolne.
Siatki, które można skonstruować drogą rzutowania geometrycznego zalicza się do klasycznych. Ze względu na zastosowaną powierzchnię, na którą rzutuje się siatkę kartograficzną, wyróżnia się odwzorowania i siatki kartograficzne: płaszczyznowe, walcowe i stożkowe (ryć. 3.3).
Źródło promieni rzutujących może znajdować się w różnej pozycji w stosunku do punktu styczności płaszczyzny - w środku kuli (rzut gnomoniczny), na antypodach punktu styczności (rzut stereograficzny) lub w nieskończoności (rzut ortograficzny wiązką promieni równoległych).
Ze względu na położenie na kuli ziemskiej punktu lub linii styczności płaszczyzny lub figury, na którą dokonuje się odwzorowania, wyróżnia się siatki kartograficzne w położeniu normalnym , poprzecznym lub ukośnym,  W położeniu normalnym osie stożka i walca są zgodne z osią biegunową Ziemi, a płaszczyzna jest styczna do kuli na biegunie. Gdy osie stożka lub walca są zgodne z jedną z osi równika, a punkt styczności płaszczyzny jest położony na równiku, mamy wtedy do czynienia z odwzorowaniem poprzecznym. Natomiast w odwzorowaniach ukośnych położenie osi walca oraz punktu styczności jest pośrednie - pomiędzy biegunami a równikiem.

  PŁASZCZYZNOWE

WALCOWE

STOŻKOWE

 





Zastosowana kombinacja rodzaju powierzchni rzutowania, położenia źródła promieni rzutujących i punktu (linii) styczności staje się odrębnym odwzorowaniem. Decyduje o kształcie południków i równoleżników, odległościach i kątach pomiędzy nimi, a więc o charakterze i rozkładzie zniekształceń na mapie. Na przykład siatka płaszczyznowa w położeniu normalnym w rzucie gnomonicznym jest wiernokątna, dlatego też nazywa się ją azymutalną.
     W siatce płaszczyznowej, w normalnym położeniu, południki odwzorowują się w postaci prostych rozchodzących się promieniście od bieguna; równoleżniki natomiast odwzorowują się w postaci współśrodkowych okręgów. Odległości między równoleżnikami zależą od położenia źródła promieni rzutujących.
     W siatkach walcowych, w położeniu normalnym, południki i równoleżniki są liniami prostymi i tworzą sieć prostokątów. Wiernie odwzorowuje się równik (linia styczności) i na równiku odległości pomiędzy południkami odpowiadają rzeczywistym, przedstawionym w skali mapy. Jednakże, w przeciwieństwie do siatki geograficznej, odległości między południkami pozostają takie same we wszystkich szerokościach geograficznych. Bieguny odwzorowuje się w postaci linii prostych lub wcale nie można ich odwzorować. Stąd bardzo dużym zniekształceniom ulegają obszary podbiegunowe.
      W siatce stożkowej, w położeniu normalnym, rozwinięty stożek ma kształt wycinka koła. Południki przedstawione są w postaci prostych zbiegających się we wspólnym punkcie (który najczęściej nie jest przedstawiony na mapie), a równoleżniki w postaci współśrodkowych łuków.

     Poza odwzorowaniami klasycznymi istnieje liczna grupa owzorowań umownych, które zwykle nazywa się od nazwisk ich twórców. Wśród siatek umownych najczęściej stosowane są: siatki pseudowalcowe.

     Przykładem mogą być siatki w wiernopowierzchniowym odwzorowaniu Mollweidego, czy wiernokątnym Merkatora . Odwzorowanie Merkatora jest zmodyfikowanym odwzorowaniem walcowym, w którym wiernokątność uzyskana została przez wyznaczenie położenia równoleżników tak, aby zniekształcenia odległości w kierunku południkowym i równoleżnikowym były jednakowe na każdym obszarze mapy. Mapy świata w podręczniku (a także w atlasie Świat. Atlas geograficzny dla szkół średnich) wykonane są w odwzorowaniu umownym, dowolnym opracowanym przez Służbę Topograficzną Wojska Polskiego (STWP). Należy ono do pseudowalcowych i nie są w nim zachowane wierności ani powierzchni, ani kątów, ani odległości, natomiast mają mniejsze zniekształcenia obszarów podbiegunowych niż w odwzorowaniu Mollweidego czy Merkatora.
Zastosowanie siatek kartograficznych. Wybór rodzaju odwzorowania zależy od wielkości i położenia na Ziemi obszaru przedstawionego na mapie oraz przeznaczenia mapy - czyli od wymagań jej użytkownika.
    Na przykład odwzorowania wiernokątne mogą służyć wielu użytkownikom, a niezbędne są do potrzeb wojskowych, nawigacji morskiej i powietrznej. W nawigacji ważne jest, aby wyznaczony kurs statku można było przedstawić na mapie w postaci linii prostej. Warunki te bardzo dobrze spełnia odwzorowanie Merkatora, w którym linia przecinająca południki pod jednakowym kątem, czyli mająca określony azymut - tzn. kurs - jest zawsze linią prostą. Nie zawsze jest to jednak najkrótsza droga.1
Odwzorowania map topograficznych służących orientacji w terenie, wyznaczaniu azymutów tras itp. są również wiernokątne.
W szkolnych atlasach są zastosowane przede wszystkim odwzorowania wiernopowierzchniowe, pozwalające zmierzyć i porównywać powierzchnie kontynentów, krajów itd.
W zależności od obszaru objętego mapą i jego położenia na Ziemi stosuje się takie odwzorowania, które mają względnie małe zniekształcenia na danym obszarze. Na przykład obszary podbiegunowe przedstawia się w odwzorowaniu azymutalnym normalnym, a okołorównikowe w walcowym. Mapy półkul, a także kontynentów leżących w pobliżu równika, często są przedstawiane w odwzorowaniu azymutalnym poprzecznym. Natomiast siatki stożkowe zwykle są stosowane do prezentacji rozciągniętych równoleżnikowo obszarów w umiarkowanych szerokościach geograficznych.
   Z kolei siatki walcowe lub pseudowalcowe, w których równoleżniki są liniami prostymi, stosuje się do przedstawiania zjawisk wykazujących zróżnicowanie strefowe.
   Dobór odwzorowania właściwy dla danego obszaru i tematyki mapy jest bardzo istotny dla jej przyszłego użytkownika. Z kolei użytkownik powinien orientować sie w możliwościach wykorzystania mapy wykonanej w danej skali i odwzorowaniu. N aprzykład do pomiarów odległości na mapie trzeba stosować mapy wykonane w dużych skalach i odwzorowaniach o bardzo małych zniekształceniach odległości.Natomiast na pozostałych mapach należy znać rozkład zniekształceń. Przy dużych zniekształceniach odległości, szczególnie na mapach wiernokątnych i wiernopowierzchniowych, skala mapy informuje tylko o zmniejszeniu wiernie odwzorowanych linii.


ZNAKI ZTOSOWANE NA MAPACH

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli iconNa księzycu ciężar ciała jest 6 razy mniejszy niż na powierzchni Ziemi

Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli iconZasadności użycia symbolu baby-jagi pod względem marketingowym czy rozrywkowym – to nie jest nasza rola zadaniem wierzących chrześcijan, czyli Kościoła jest reprezentowanie Boga na ziemi, a w tym w sposób szczególny życie I działanie w zgodzie z Bożym Słowem, czyli z Pismem Świętym

Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli iconTwardość mierzona jest na powierzchni frezowanej 0,5-2 mm poniżej oryginalnej powierzchni. Tolerancje

Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli iconTwardość mierzona jest na powierzchni frezowanej 0,5-2 mm poniżej oryginalnej powierzchni. Tolerancje

Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli iconPojęcia związane z urodzinami
Gry I zabawy są oparte na ‘flashcards’ czyli kartach obrazkowych, których głównym zastosowaniem jest prezentacja słownictwa, oraz...

Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli iconKształtujemy I utrwalamy pojęcia w zakresie środków transportu
Gry I zabawy są oparte na ‘flashcards’ czyli kartach obrazkowych, których głównym zastosowaniem jest prezentacja słownictwa, oraz...

Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli iconFilm w współczesnych czasach jest jedną z głównych form masowego przekazu, jest to jednocześnie dziedzina sztuki fonograficznej jednoczącej dźwięk z obrazem w

Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli iconGrupa a Rzeźbiarze powierzchni Ziemi

Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli iconFuturict, czyli prognozowanie gospodarki w skali globalnej

Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi wykonanym na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli skali, z zastosowaniem odwzorowania kartograficznego, symboli icon= prawo do rzeczy cudzej] ustrój polityczno-społeczno-gospodarczy oparty na rozdawnictwie ziemi na zasadzie lennej, czyli dziedzicznej. Rozdawnictwo ziemi na

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom