Edukacji plastycznej dzieci I młodzieżY




Pobierz 64.97 Kb.
NazwaEdukacji plastycznej dzieci I młodzieżY
Data konwersji07.09.2012
Rozmiar64.97 Kb.
TypDokumentacja
ELEMENTY  SZTUKI  LUDOWEJ W  PROGRAMIE

EDUKACJI PLASTYCZNEJ DZIECI I MŁODZIEŻY

 

 

         Coraz większe zrozumienie spotyka stara prawda, że narody, które tracą pamięć o swoim dziedzictwie, nie mają przed sobą przyszłości, że grozi im utrata własnej historii. Kultura narodu jest często wyrazem jego idei, wierzeń, unikalnym świadectwem wielkich wydarzeń historycznych; stanowi niejednokrotnie o jego tożsamości.

          Ochrona dziedzictwa kulturowego stała się problemem większości państw świata – świadczą o tym liczne  konwencje  UNESCO, deklaracje, karty- będące podstawą prawną działalności  Komitetu Dziedzictwa Światowego. Podejmowane przez lata prace nad określeniem i ochroną dziedzictwa dóbr kultury są wynikiem przekonania, że możliwość bezpośredniego kontaktu z dziedzictwem kulturowym winna być uważana za podstawowe prawo człowieka. Istnieje powszechna świadomość zagrożenia tego prawa, stąd problem ochrony tego, co historycznie ważne dla narodu – znalazł także swe odbicie w edukacji  młodego pokolenia. Budzenie u młodych poczucie odpowiedzialności za zabytki, dostarczanie im wiedzy na ten temat – to ważne zadanie szkoły. Problematykę dziedzictwa kulturowego można realizować na różnych przedmiotach nauczania – historii, języka polskiego, plastyki, muzyki, a także lekcjach wychowawczych, pracy pozalekcyjnej oraz  ścieżki międzyprzedmiotowe.

         Wiele wartości w tym zakresie może wnieść wychowanie estetyczne – w szczególności plastyka .W programie nauczania tego przedmiotu jest wiele treści stanowiących sedno zagadnienia lub ściśle do niego przystających. Dział wiedzy o sztuce proponuje nie tylko przekaz wiedzy o najważniejszych stylach – w  malarstwie, architekturze, rzeźbie, o fundamentalnych dziełach i ich twórcach, ale także uwrażliwienie dzieci i młodzieży na otaczającą rzeczywistość, na przejawy wszelkiej twórczości – w tym także ludowej.

          Spełnienie tych celów ma dopomóc jednostce  w kształtowaniu zintegrowanej osobowości – w rozwoju jego umiejętności spostrzegania świata zewnętrznego, wyobraźni  i myślenia, tak potrzebnych w życiu człowieka, w rozwoju jego zdolności – głównie plastycznych, a także w rozwoju jego postawy twórczej – wobec środowiska przyrodniczego, kulturowego, wobec innych i samego siebie.

          „Otwarte oczy dla otwartego umysłu”, to hasło przyświecające wszelkim próbom dydaktyczno- wychowawczym  nauczycieli plastyki  w kształtowaniu twórczej postawy wychowanków. Postawy ujawniającej się w ich stosunku do tradycji narodowych, wielopokoleniowej spuścizny kulturalnej, także w „estetyzacji” własnej rzeczywistości ( wg M. Gołaszewskiej ), empatycznym stosunku do innych, samopoznaniu. Człowiek twórczy będzie w swym działaniu kierował się wyobraźnią, pozwalającą na przewidywanie przyszłości. Będzie człowiekiem burzącym  schematy w imię tworzenia „ nowego” – tworzenia przedmiotów, dzieł sztuki, idei; nowych lepszych stosunków międzyludzkich. Ta  ciągła próba „ rozkładania i składania świata” na nowo pomoże nam osiągnąć wewnętrzną  harmonię i siłę, pozwalającą na przekraczanie granic swych możliwości i rozwój osobowości.

     Biorąc pod uwagę funkcje przedmiotu plastyka, niezmiernie ważne staje się kształtowanie  twórczego stosunku wychowanka do środowiska przyrodniczego, społecznego i kulturowego; do sztuki zarówno profesjonalnej ( światowej, europejskiej, rodzimej ), jak i sztuki ludu – stanowiącej korzenie naszej kultury narodowej. Ważna w tym aspekcie staje się odpowiedź na pytanie:

     Jakie wartości i jakie treści może do programu edukacji estetycznej wnieść sztuka ludowa ? Sztuka – stanowiąca wyraz dążeń  i potrzeb  prostych niewykształconych ludzi, manifestujących w tej formie swoje upodobania i możliwości twórcze.

     Historyczny punkt widzenia nakazuje  możliwie wszechstronną  inwentaryzację, dokumentację  tradycyjnych zabytków  kultury ludowej, już zanikających , ginących  bezpowrotnie.

     Socjologiczny punkt widzenia służy do poznania procesów zachodzących w sztuce ludowej, jej przemian, bodźców kształtujących nową rzeczywistość. To badanie tej sztuki „ od wewnątrz”, od strony jej uwarunkowań.

Różne spojrzenia na sztukę ludową wydobywają różne jej wartości. I tak:

·        Etnografa interesują bardziej problemy kultury materialnej, technologii pracy, obróbka surowca, narzędzia – mniej zaś wartości artystyczne tej sztuki.

·        Historyk szuka w obiektach ludowych jakiegoś przekazu o różnych okresach i wydarzeniach przeszłości.

·        Socjolog odczytuje w sztuce ludowej złożone sprawy stosunków międzyludzkich, świadomości grup społecznych, więzi sąsiedzkich, wzorów osobowych i grupowych.

·        Pedagog zaś – za pośrednictwem sztuki ludowej – może budzić w uczniach poczucie dumy i satysfakcji, wskazując na korzenie kulturowe naszego narodu; rozwijać szacunek dla prostych ludzi za ich twórcze zaangażowanie i potrzeby estetyczne.

    Wiadomo też, że sztuka ludowa działa inspirująco na najbliższe środowisko, aktywizuje często działalność kulturową a także materialną młodego pokolenia. Ukierunkowanie tych działań – z pomocą twórców ludowych, pracowników ośrodków kultury – to także ważne zadanie szkoły. Dzięki działaniu zaangażowanych może zostać zachowana ciągłość kulturowa, tradycja twórczego udziału wsi w kształtowaniu twórczego oblicza kultury narodu dzisiaj. Wreszcie – sztukę ludową-  można potraktować instrumentalnie, wskazywać na jej przykładzie zagadnienia formalne plastyki, związane z kolorystyką, kompozycją, fakturą; proponować uczniom unikalne już techniki plastyczne, wyrosłe z tej sztuki.

     W aspekcie najważniejszego celu edukacji estetycznej jakim jest ocalenie człowieczeństwa i humanistycznych postaw, sztuka ludowa proponuje wiele treści i działań plastycznych. Treści dotyczą najbliższego i dalszego otoczenia człowieka, jego środowiska materialnego, stworzonego przez przyrodę i ludzi, dotyczą także sfery jego ducha, doznań i przeżyć.

      Edukację plastyczną realizujemy za pomocą dwóch wzajemnie się warunkujących procesów – percepcji i ekspresji.

     Percepcja stanowi uwewnętrzniony odbiór otaczającej ucznia rzeczywistości – nie tylko przyrodniczej, społecznej, ale i kulturowej, dotyczy więc także wytworów ludzkich – dzieł sztuki dawnej i współczesnej, profesjonalnej i nieprofesjonalnej – w tym : ludowej.

    Nauczyciel w zakresie percepcji winien wychowankom w najszerszym zakresie przybliżyć pojęcie „ sztuka ludowa”, wskazać na jej uwarunkowania społeczne. Powinien zwrócić uwagę na dwie sfery doznań człowieka, decydujących o genezie tej sztuki. Pierwsza - to (wg Jackowskiego) sfera przeżyć emocjonalnych, pod wpływem których powstały dzieła wchodzące w skład tzw. sztuki przedstawiającej. Źródła ich upatruje się w tęsknotach i nadziejach ludu, a ich pobudkami była często wiara, magia, kult – a także warunki życia. Wymienić tu można rzeźbę, malarstwo religijne, drzeworyt, malowane kafle, formy piernikarskie, figuralne zabawki.

    Druga sfera – przeżyć związanych z pięknem – wynikała z naturalnej potrzeby dekoracji wszystkiego, czym człowiek się otacza.

      Koniecznym wydaje się przybliżenie uczniom głównych cech sztuki ludowej, do których J.Grabowski zalicza prostotę motywów i kompozycji, barwność, rytmiczność i syntezę układów połączonych z  efektami stosowania rytmu, co wnosi do polskiej sztuki ludowej pewną powagę i przejrzystość. Odrębne zaś – lokalne cechy sztuki  ludu to: motywy, systemy kompozycyjne, miejscowy dobór barw, bogactwo pomysłów zdobniczych i rozwiązań dekoracyjnych. Sztuka ta ma wysoko kwalifikujące ją wartości estetyczne. K. Piwocki określił je następująco:

-         bezbłędna zgodność formy z techniką  i narzędziem – stanowi to o rzetelności i prawdzie wytworu tej sztuki;

-         umiejętność stosowania podstawowych zasad kompozycji płaszczyznowej, przestrzennej i kolorystycznej – stanowią one o wartości dekoracyjnej dzieła;

-         posiadanie znamiennych wartości emocjonalnych, wynikających najczęściej ze świadomych lub nieświadomych deformacji kształtów.

          Percepcja wiedzy musi także towarzyszyć uczniom w ich twórczych działaniach, inspirowanych przez różne dziedziny sztuki ludowej – będzie to podstawowa wiedza o rzeźbie, malarstwie na szkle, zabawce ludowej, itd.

          Można także uświadomić uczniów, że pionierami zainteresowań sztuką ludową byli artyści:

-         Stanisław Witkiewicz – malarz i krytyk, który w 1886r. odkrył urodę góralskiej architektury, ciesielstwa i zdobnictwa, dostrzegając tym samym szansę stworzenia na kanwie stylu zakopiańskiego – stylu narodowego.

-         Władysław Skoczylas , który zbierając drzeworyty ludowe, dokumentując podhalańskie kapliczki – przyczynił się do odrodzenia grafiki w Polsce.

-         formiści: Zbigniew i Andrzej Pronaszkowie, Tytus Czyżewski, którzy umieścili na swej pierwszej wystawie obrazy na szkle, świątki i krzyże huculskie

-         Tadeusz Kantor, Jerzy Jarnuszkiewicz, którzy zwrócili uwagę na stroje ludowe, pieczywo obrzędowe, woskowe woty, a także strachy polne.

 

      Percepcja sztuki ludowej  objawia się także w wizualnym odbiorze otoczenia, zabytków architektonicznych, skansenów. Skansen to nie tylko park czy rezerwat etnograficzny, to przede wszystkim muzeum, w którym podstawową rolę odgrywa  wprawdzie architektura ludowa, ale nie mniej istotną funkcję spełnia także oddany klimat i charakter otoczenia, w którym nie czuje się sztuczności .Muzea skanseny zachowują historyczną prawdę przez pokazanie obszernej i rzetelnej relacji, zachowania naturalnego, przyrodniczo- kulturalnego środowiska człowieka, pokazując w ten sposób żywą historię. Bogactwo dokumentów, przedmiotów zabytkowych zgromadzonych w tych muzeach pogłębia wiedzę, kształci wyobraźnię, uczy myślenia historycznego oraz rozwija poczucie estetyki.

       Wartościowym materiałem poglądowym, umożliwiającym percepcję sztuki ludowej są autentyczne dzieła sztuki – głównie okolicznych twórców – przykłady malarstwa na szkle, rzeźby, zabawek ludowych, bibułkarstwa, uprzystępnionych młodzieży w kontaktach osobistych, w czasie spotkań z twórcami ludowymi.

       

       Analizując ekspresję –działania plastyczne uczniów w zakresie sztuki ludowej – należy zaznaczyć, iż sztuka ta  inspiruje najczęściej swą tematyką lub formą, głównie techniką charakteryzującą różne jej dziedziny. Sztuka ludowa w wielu przypadkach może być inspiracją do realizacji problemów plastycznych związanych z barwą, kompozycją, fakturą.

      Przykłady wykorzystania elementów sztuki ludowej na lekcjach plastyki:

-         malarstwo na szkle

-         tkaniny ludowe

-         ceramika

-         zabawkarstwo

-         rzeźba ludowa o tematyce sakralnej jak i świeckiej, którą cechuje

1.     więź formy z materiałem

2.    zakłócenie proporcji

3.     prostota formy

4.     schematyzacja, przejawiająca się głównie w formie statycznej

5.     symetria i równowaga brył

6.     rytmizacja, stosowanie ornamentu

7.     barwność rzeźby.

Powyższe przykłady mogą być przeniesione do każdej szkoły; realizacja jednak wielu z nich wymaga odpowiedniej bazy- nie tylko materiałowej ale i kulturowej – wspomagania  ze strony środowiska i jego tradycji, często za pośrednictwem twórców ludowych.

W niektórych przypadkach sztuka ludowa będzie bazą, na podstawie której przeprowadzić można analizę formalnych wartości sztuki. Można to przedstawić na przykładzie kompozycji ornamentu, związanego z programowym interpretowaniem motywu z natury ( np. rośliny ) w zależności od funkcji i przeznaczenia kompozycji plastycznych.

W celach lekcji zaakcentować można kształcenie wyobraźni i spostrzegawczości – w konkretyzowaniu motywów z natury, wyrabianie wrażliwości na piękno wytworów sztuki ludowej. Należy uczniów zapoznać z istotą motywu i ornamentu, z podziałem ornamentu w zależności od rodzaju motywów zdobniczych na: geometryczny, roślinny, zwierzęcy; a także z systemami dekoracji przez powtórzenie, inwersję i przeplatanie- przeciwdziałającymi monotonii kompozycji – oraz symetrię.

Zagadnienie ornamentu można uczniom przybliżyć poprzez analizę różnych dziedzin sztuki ludowej : tkactwa, hafciarstwa, ceramiki, wycinanki, także zdobienia porcelany, pisanek wielkanocnych.

W praktycznej realizacji tego zagadnienia można zastosować różne techniki plastyczne: collage, wycinankę, techniki rysunkowe i malarskie. W klasach młodszych można zrealizować z dziećmi zakładkę do książki, serwetkę, projekt obrusa czy dywanu. W klasach starszych – co jest trudniejsze- można zastosować malowanie ornamentu na płytce porcelanowej.

W przypadku braku możliwości oparcia się na autentycznych przykładach sztuki ludowej, zgromadzonych w muzeach, galeriach, pracowniach twórców ludowych – zastosować można w edukacji plastycznej  barwne reprodukcje, przeźrocza filmy.

 

 

 

Opracowanie: Ewa Rapacz

    

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Edukacji plastycznej dzieci I młodzieżY iconTWÓrczości plastycznej dzieci I młodzieżY

Edukacji plastycznej dzieci I młodzieżY iconIx międzynarodowy konkurs twórczości plastycznej dzieci I młodzieżY

Edukacji plastycznej dzieci I młodzieżY iconXi międzynarodowy konkurs twórczości plastycznej dzieci I młodzieżY

Edukacji plastycznej dzieci I młodzieżY iconXii ogólnopolski konkurs twórczości plastycznej I fotograficznej dzieci I młodzieżY

Edukacji plastycznej dzieci I młodzieżY iconOkresy I fazy rozwoju twórczości plastycznej dzieci I młodzieży wstęP

Edukacji plastycznej dzieci I młodzieżY iconXiii międzynarodowy konkurs twórczości plastycznej dzieci I młodzieżY „dziecko I pies”

Edukacji plastycznej dzieci I młodzieżY iconRegulamin konkursu " Utwory Janusza Korczaka w twórczości plastycznej dzieci I młodzieży"

Edukacji plastycznej dzieci I młodzieżY iconProtokół z posiedzenia Komisji XI międzynarodowego Konkursu Twórczości Plastycznej Dzieci I Młodzieży "Dziecko I pies"

Edukacji plastycznej dzieci I młodzieżY iconProtokół z posiedzenia Komisji VIII międzynarodowego Konkursu Twórczości Plastycznej Dzieci I Młodzieży "Dziecko I pies"

Edukacji plastycznej dzieci I młodzieżY iconProtokół z posiedzenia Komisji XXX jubileuszowego Ogólnopolskiego Konkursu Twórczości Plastycznej Dzieci I Młodzieży „Krajobraz Polski tradycje, współczesność, przyszłość organizowanego pod Patronatem Prezydenta Miasta Częstochowy

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom