Międzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące




Pobierz 46.14 Kb.
NazwaMiędzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące
Data konwersji02.12.2012
Rozmiar46.14 Kb.
TypDokumentacja

Międzynarodowe rankingi konkurencyjności

państw i instytucje je opracowujące

Ola Krawczyk, Piotr Krawczyk, Michał Kwaśniak, Michał Lackosz

Istota konkurencyjności



Konkurencyjność jest pojęciem, któremu ekonomiści poświęcają coraz więcej uwagi, jakkolwiek nie jest ono jednoznacznie pojmowane i interpretowane.


Obserwując procesy konkurencji zauważono, że firmy bogato wyposażone w czynniki i środki produkcji, mające niejednokrotnie silną pozycję rynkową, przegrywają z firmami, które w ocenie partnerów rynkowych są słabsze. To one jednak okazywały się bardziej konkurencyjne, zdolne do podejmowania działań umożliwiających przetrwanie i sięgały po przywództwo w branży czy segmencie rynku. Tę zdolność do podejmowania wyzwań konkurencji i umiejętność konkurowania nazywano konkurencyjnością. Mówimy więc o konkurencyjności systemu gospodarczego, przedsiębiorstwa, organizacji oraz pojedynczego pracownika. Ph. Kotler zachęca do tworzenia podstaw konkurencyjności narodów1. P. Krugman ogranicza konkurencję do poziomu przedsiębiorstw2.


O złożoności i niejednoznaczności tego pojęcia świadczyć może również wachlarz definicji, które konkurencyjność próbują ująć syntetycznie:

  • E. Porter analizując pojęcie konkurencyjności w stosunku do gospodarek narodowych przyjmuje, że konkurencyjność to produktywność, którą determinują3:

    • warunki czynnikowe,

    • warunki popytowe,

    • branże pokrewne i wspierające

    • uregulowania wpływające na tworzenie, organizowanie i zarządzanie firmami.

  • D. Faulkner i C. Bowman podkreślają znaczenie podstawowych umiejętności dla postrzeganej wartości użytkowej (PWU) oferowanych produktów dla klienta4 dzieląc te umiejętności na dwie kategorie; konkurencyjność operacyjną i konkurencyjność systemową.

  • Według M. Cassona podstawowym wskaźnikiem konkurencyjności są wyniki handlu zagranicznego5.

  • S. Flejtarski konkurencyjność rozumie jako zdolność do projektowania, wytwarzania i sprzedawania towarów, których ceny, jakość, walory techniczne i użytkowe są atrakcyjniejsze od oferowanych przez konkurentów6.

  • M. Lubiński w swej pracy ujmuje konkurencyjność jako pojęcie wartościujące określające „pewien stan pożądany”7. J. Kay wskazuje na wyróżniające zdolności firmy takie jak reputacja, innowacje i architektura przedsiębiorstwa, tworzących podstawę konkurencyjności przedsiębiorstwa8.

  • Jakkolwiek J. Schumpeter nie użył słowa konkurencyjność, to w swojej koncepcji rozwoju gospodarczego, podstawowe znaczenie przypisuje czynnikom wewnętrznym tkwiącym w przedsiębiorstwie i uznaje je za główne przyczyny rozwoju9. Czynniki te to rozwiązania produkcyjne i handlowe czyli innowacje. W innowacyjności przedsiębiorstwa możemy więc doszukiwać się źródeł konkurencyjności.

  • G. Hamel i C. Prahalad prezentują koncepcje kluczowych umiejętności10. Cecha konkurencyjności to zestaw umiejętności i technologii. Kluczowa cecha konkurencyjności to taka, która spełnia trzy kryteria: ma wartość dla klienta, różnicuje konkurentów, stwarza możliwości rozszerzenia rynku. Kluczowa cecha konkurencyjności może z czasem stać się zwyczajną umiejętnością a nawet wymaganą normą.


Aby w pełni i poprawnie identyfikować oraz badać konkurencyjność – jej istotę, źródła i uwarunkowania – należy wyodrębnić poziom bytu gospodarczego, będącego podstawą badań i dokonywania porównań. Wyodrębnia się następujące główne poziomy hierarchii systemów gospodarczych, dla których generowane są odmienne grupy miar i czynników wpływających na konkurencyjność:

  1. Poziom makro:

    • Państwa

    • Makroregiony (UE, ASEAN, NAFTA, EFTA, MERCOSUR)

    • Regiony

  2. Poziom mezo:

    • Sektory

    • Branże

  3. Poziom mikro:

    • Firmy

    • Gospodarstwa domowe

    • Produkty


Rankingi i mierniki konkurencyjności międzynarodowej.


Ze względu na brak jednoznacznej i powszechnie akceptowalnej definicji konkurencyjności międzynarodowej, istnieje stosunkowo dużo różnego podejść metodologicznych do problemu jej mierzenia – a co za tym idzie – również stosunkowo dużo mierników oraz tworzonych na ich podstawie rankingów państw. I chociaż ich wyniki są z reguły bardzo interesujące i pomocne, to jednak czasem nie sposób nie mieć co do nich wątpliwości, zwłaszcza kiedy dany kraj w jednym rankingu znajduje się dość wysoko, natomiast w innym – stosunkowo nisko.


Najważniejsze kryteria podziału mierników konkurencyjności to:

    • czasowe (statyczne i dynamiczne)

  • sposobu mierzenia (ex ante i ex post)

  • sposobu konkurowania (cenowa, pozacenowa)

  • stopnia i zakresu agregacji informacji i danych (syntetyczne i zdezagregowane)11


Jak już wspomniano – istnieje bardzo wiele różnych podejść do pojęcia konkurencyjności międzynarodowej, czego przykładem mogą być chociażby następujące 2 podejścia12:

  1. Prezydencka Komisja ds. Konkurencyjności Przemysłowej (USA) zaproponowała następujący dobór wskaźników: tempo wzrostu gospodarczego, stabilność cen, zatrudnienie, efektywność gospodarowania, saldo obrotów towarowych i saldo bilansu obrotów bieżących

  2. publikacje Unii Europejskiej dotyczące zagadnień konkurencyjności – skupiają się głównie na zdolności krajów do zachowania równowagi między importem a produkcją krajową


Jednak niezależnie od tego, jakie podejście zastosujemy, zawsze spotkamy się z bardzo istotnym problemem, jakim jest brak danych statystycznych w odpowiednim formacie; a „naginanie” metodologii (tzn. zastępowanie wskaźników niedostępnych ze względu na brak odpowiednich danych wskaźnikami dostępnymi i zbliżonymi) może prowadzić do zaburzeń wyników analizy.


Innym problemem jest porównywalność danych oraz fakt, że wszystkie kraje badane są pod względem tych samych charakterystyk, co może budzić pewne kontrowersje.


Duże ośrodki badawcze starają się rozwiązać opisane powyżej problemy poprzez przeprowadzanie badań w dwóch osobnych obszarach, a następnie ich połączenie w spójną analizę. Obszarami tymi są: szerokie badania ankietowe (dane miękkie) oraz zbieranie danych statystycznych (dane twarde). W ten sposób tworzone są różne indeksy konkurencyjności, a na ich podstawie – listy rankingowe badanych krajów.


Właśnie te mierniki syntetyczne – czyli obejmujące zdywersyfikowane obszary badań – są obecnie najbardziej popularne, ale również najbardziej wiarygodne i użyteczne. Opracowują się najczęściej i publikują w postaci rankingów instytucje, takie jak: Światowe Forum Ekonomiczne czy też World Competitiveness Yearbook.


Światowe Forum Ekonomiczne – Global Competitiveness Report.

W powyższym raporcie publikowany jest wskaźnik konkurencyjności – tzw. Global Competitiveness Index, opracowywany corocznie przez WEF. Ma on odzwierciedlać średniookresową konkurencyjność gospodarki i jest kombinacją 3 wskaźników składowych: technologicznego, instytucji publicznych i otoczenia makroekonomicznego. Na potrzeby analizy wszystkie kraje dzielone są na tzw. innowatorów (core-economies) i pozostałe kraje (non-core economies) i w zależności od tego wskaźnik budowany jest nieco inaczej. Obecnie wskaźnik ten opracowywany jest dla 125 krajów świata13.


International Institute for Management Development – World Competitiveness Yearbook14

Jest to ranking poniekąd konkurencyjny względem GCI; do połowy lat 90. obie instytucje publikowały jedne wspólny wskaźnik, jednak – ze względu na wspomniane na początku różnice metodologiczne – od tego czasu zaczęły wydawać oddzielne raporty. IMD opracowywany jest dla 60 krajów, podobnie jak wcześniej GCI.


GCI zwraca uwagę bardziej na wyraźne wyodrębnienie jakości instytucji (regulacje i zwyczaje w zakresie konkurencji, jakość instytucji prawnych i praktyk, skala korupcji i zorganizowana przestępczość) oraz głębsze potraktowanie sfery infrastruktury(jakość dróg, kolei, portów, telekomunikacji i inwestycji infrastrukturalnych).

Index of Economic Freedom



Wskaźnik Wolności Gospodarczej (Index of Economic Freedom, IEF) to roczny raport publikowany od 1995 roku przez The Wall Street Journal i Heritage Foundation, zawierający opis i ocenę ograniczeń, restrykcyjnych przepisów, zakresu stosowania przymusu przez aparat władzy w sferze gospodarki w różnych państwach świata. Za genezę tego indeksu uznaje się konferencje organizowane na przełomie lat 80 i 90 z udziałem m.in. Miltona Friedmana, mające na celu stworzenie uniwersalnej definicji wolności gospodarczej i metod jej mierzenia.


Przy obliczaniu wskaźnika wolności gospodarczej uwzględnia się 50 czynników pogrupowanych w 10 następujących kategorii (wolności)15:

  • Polityka handlowa

  • Polityka podatkowa

  • Interwencja rządowa

  • Polityka monetarna

  • Inwestycje zagraniczne

  • Bankowość i finanse

  • Kontrola płac i cen

  • Prawa własności

  • Ograniczenia działalności gospodarczej

  • Czarny rynek/korupcja


Polska na 157 sklasyfikowanych krajów w raporcie z 2007 zajęła 87. miejsce (gorzej niż w 2003 roku przed wstąpieniem do UE i otwarciem rynku), w poprzednich dwóch latach zajmowała 41. lokatę. Spadek ten bierze się w dużej mierze ze zmiany metodologii przy obliczaniu indeksu, jakiej dokonali autorzy najnowszego raportu. Zmiany w metodologii polegały m.in. na postawieniu nacisku na inne mierniki np. ostatnią kategorię „aktywność czarnego rynku” zastąpiono wskaźnikiem korupcji. Odwrócono także skalę, do tej pory obowiązywała skala 1-5 (im mniejsza wartość tym mniej ograniczeń wolności), od 2007 roku skala jest procentowa wyrażająca zgodnie z nazwą indeksu poziom wolności gospodarczej. Żadne z państw rankingu nie uzyskało wyniku powyżej 90% a tylko siedem państw zaklasyfikowano do kategorii „całkowicie wolna gospodarka”, są to (1. Hong Kong 2. Singapur 3.Australia 4. USA 5. Nowa Zelandia 6. Wielka Brytania 7. Irlandia). Polska na nowej skali uzyskała 58,8%



Raport publikowany jest na początku roku kalendarzowego z danych uzyskanych na przełomie dwóch poprzedzających go lat. W najnowszym raporcie skupiono się także na analizie regionów oraz stworzono mapę wolności gospodarczej świata.


Pełny raport dostępny jest na stronie www.heritage.org

Foreign Direct Investment Confidence Index



Ranking prowadzony jest od 1998 roku przez firmę A.T. Kearney. Najnowszy FDICI 2005 (ogłoszony w maju 2006) powstał na podstawie wywiadów z kierownictwem firm wybranych z listy 1000 największych światowych korporacji z 47 krajów, reprezentujących 24 różne branże (generują ok. 70% światowego przepływu BIZ). Ukazuje zmiany w sferze politycznej, ekonomicznej i regulacyjnej. Indeks obliczany jest na podstawie średniej ważonej liczby odpowiedzi na pytanie o prawdopodobieństwo dokonania inwestycji na danym rynku zagranicznym w ciągu najbliższych 1-3 lat (wysokie, średnie, niskie, brak zainteresowania). Do analizy wykorzystuje się także dane m.in. z UNCTAD, Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, OECD, EBRD.16


Raport ten jest bardzo ceniony ze względu na to, że nie jest on wyłącznie analizą danych statystycznych ale opiera się on właśnie na opinii podmiotów gospodarczych bezpośrednio zainteresowanych problematyką, oraz dlatego że występuje silna korelacja pomiędzy wynikami raportu a tym jak kształtują się przepływy inwestycyjne w kolejnych latach. Jako wadę tego raportu można podać fakt, że trudno wyciągnąć z niego jakiekolwiek wnioski na więcej niż 3 lata w przód oraz to że jest on swego rodzaju raportem wtórnym tzn. decyzje osób, które udzielają opinii i na ich podstawie tworzony jest raport oparte są o pewne dane statystyczne czy też prognozy makroekonomiczne już istniejące.


W najnowszej edycji badań FDI Confidence Index nasz kraj przesunął się z miejsca 12 na 5. W rankingu państw najbardziej atrakcyjnych do inwestowania liderem pozostają Chiny. Na drugie miejsce przesunęły się Indie. Stany Zjednoczone spadły z pozycji wicelidera na 3 pozycję. Czwarte miejsce, tak jak w poprzednim roku, przypadło Wielkiej Brytanii.17

Human Development Index



Wskaźnik Rozwoju Społecznego - HDI - (ang. Human Development Index czasem tłumaczone jako Wskaźnik Rozwoju Ludzkiego) – to syntetyczny miernik opisujący efekty w zakresie społeczno-ekonomicznego rozwoju poszczególnych krajów. Stąd też czasem określa się go jako Wskaźnik Rozwoju społeczno-ekonomicznego. System ten wprowadzony został przez ONZ dla celów porównań międzynarodowych. Wskaźnik został opracowany w roku 1990 przez pakistańskiego ekonomistę Mahbuba ul Haqa. Od 1993 wykorzystuje go w swoich corocznych raportach oenzetowska agenda ds. rozwoju (UNDP). Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2005 obejmuje 177 państw: 175 członków ONZ oraz Hongkong i Autonomię Palestyńską. Niektóre państwa nie są ujęte w raporcie gdyż nie dostarczyły koniecznych danych statystycznych (m.in. Afganistan, Czarnogóra) lub ze względu na bardzo małą liczbę mieszkańców (m.in. Monaco, San Marino)


Do tworzenia indeksu służą trzy mierniki:

  • PKB per capita liczony w $ (PPP)

  • Przewidywana przeciętna długość życia

  • Edukacja

  • wskaźnik skolaryzacji brutto dla wszystkich poziomów nauczania




  • wskaźnik umiejętności czytania ze zrozumieniem i pisania



Polska w najnowszym raporcie zajmuje 37 miejsce i zaliczana jest do grupy krajów wysoko rozwiniętych, przy czym wyprzedzają nas tak egzotyczne kraje jak Brunei (34.) czy Barbados (31). Spośród ostatniej trzeciej grupy 31 krajów słabo rozwiniętych, aż 30 to państwa afrykańskie (oraz Haiti).18


Transparenty International Corruption Perception Index



Transparency International jest pozarządową organizacją badającą związek pomiędzy rozwojem gospodarczym i jakością instytucji ze szczególnym uwzględnieniem wymiaru etycznego. Co roku publikuje ona dokument Transparenty International Corruption Perception Index ( Indeks Percepcji Korupcji TI) ukazujący ranking państw ze względu na skalę zjawisk korupcyjnych oraz etykę w życiu publicznym oraz biznesie. Poszczególne państwa umieszczane są na liście w kolejności ukazującej podatność na korupcję. Mierzona jest ona przy pomocy 10-cio punktowej skali, gdzie 10 oznacza dużą przejrzystość i znikomą korupcję a 0 brak przejrzystości i wszechogarniającą korupcję.19

Indeks Percepcji Korupcji TI porządkuje państwa pod względem stopnia postrzegania korupcji wśród urzędników publicznych i polityków. Jest to wskaźnik złożony, sporządzany w oparciu o dane dotyczące korupcji, pochodzące z badań przeprowadzanych przez wiele prestiżowych instytucji. Jest on wynikiem opinii biznesmenów i analityków z całego świata, w tym przez ekspertów lokalnych.


Ogólne spojrzenie na rankingi

Zaprezentowane najczęściej stosowane rankingi dają dużo do myślenia, choć jednocześnie należy pamiętać, że ich wiarygodność i precyzja bywa niekiedy kwestionowana i dyskutowana.

Dane uwzględnione w rankingach bazują na:

- wiarygodnych i sprawdzonych statystykach

- badania i oceny o charakterze ankietowym

Przedstawia to pewne pole do nazbyt swobodnej niekiedy interpretacji. Można niekiedy obawiać się, że dane opierać się mogły na bezkrytycznej analizie statystyk państwowych, oraz że twórcy rankingów podatni być mogli (nawet świadomie i w najlepszej wierze) na przywiązania do stereotypów oraz skuteczny lobbing i PR poszczególnych krajów i środowisk. Zastanawiają ponadto dość istotne niekiedy zmiany pozycji zajmowanej w rankingu w krótkim czasie, nie w każdym przypadku wyraźnie uzasadnione wyraźną zmiana sytuacji gospodarczej lub politycznej.

Pomimo dość poważnych niekiedy zastrzeżeń natury metodologicznej, ogólna opinia o rankingach jest raczej pozytywna, Wysoko ceniony i zazwyczaj przywoływany jest World Competitiveness Yearbook. Niemniej jednak inne dokumenty również maja swoje mocne strony ( np. Global Competitiveness Report znacznie lepiej prezentuje specyfikę infrastruktury. Zwolennicy koncepcji public choice i konstytucyjnej ekonomii politycznej najczęściej i najchętniej odwołują się do Index of Economic Freedom.


Wnioski z rankingów

Pozycja kraju w rankingach konkurencyjności międzynarodowej zależy od reali­zowanej polityki gospodarczej, uwzględniającej tak wymogi szeroko pojmowanej równowagi, jak i promocji wzrostu oraz rozwoju. Związana jest też nie tylko z wąs­ko interpretowanymi wynikami ekonomicznymi, ale i z uwarunkowaniami o charak­terze instytucjonalnym. Ma tu znaczenie zwłaszcza polityka handlu zagranicznego, równowagi budżetowej, struktura wydatków publicznych, ale również i elastyczność rynku pracy, rozwój infrastruktury oraz kształcenie kadr.

Przewaga konkurencyjna kraju, jak i przedsiębiorstwa może mieć swoje źródło w:

  • względnie niższych kosztach,

  • względnie wyższej innowacyjności i elastyczności gospodarki,

  • dywersyfikacji oraz indywidualizacji produktów i usług,

  • synergii zewnętrznych związanych z przynależnością państwa do ugrupowań integracyjnych20


W nawiązaniu do rankingów stwierdzić można, że czynnikami determinującymi

międzynarodową konkurencyjność gospodarki są między innymi:

  • zasoby, mobilność i efektywność kapitału ludzkiego,

  • innowacyjność gospodarki,

  • zasoby i efektywność kapitału rzeczowego,

  • poziom techniczny gospodarki,

  • sprawność mechanizmu konkurencji,

  • sprawność polityki gospodarczej,

  • stan infrastruktury,

  • zasoby naturalne i efektywność ich wykorzystania21


Konkurencyjność gospodarki Polski w świetle rankingów

Ocena konkurencyjności gospodarki Polski w świetle rankingów oraz bardziej tradycyjnych mierników (jak chociażby zmiany PKB na tle innych krajów) nie jest łatwa. Pozytywnie ocenić należy poważne osiągnięcia ostatniej dekady, jakimi były: stosunkowo wysokie tempo wzrostu, spadek inflacji, napływ zagranicznych inwesty­cji bezpośrednich (aczkolwiek mniejszy od oczekiwanego), zmiana struktury gałę­ziowej gospodarki i jej daleko posunięta prywatyzacja. Gospo­darka stała się wyraźnie gospodarką rynkową. Udało się też Polsce zmienić struktu­rę geograficzną handlu oraz wstąpić do Unii Europejskiej22.

Równocześnie istotne problemy stwarza bezrobocie, ujemne saldo bilansu han­dlowego, deficyt budżetowy, wysokie stopy procentowe, niskie nakłady na badania i rozwój, słabość infrastruktury, podtrzymywanie trwale nierentownych branż, ko­rupcja, potężna szara strefa, niesprawne sądownictwo i administracja. Reformy i usprawnienia wymaga polityka podatkowa oraz polityka wspierania eksportu.

Na konkurencyjność gospodarki polskiej wpływa także konkurencyjność naszych przedsiębiorstw: tak cenowa, jak i pozacenowa. Wiele zdaje się wskazywać, że niska sprawność procesu tworzenia kapitału oraz słabość otoczenia instytucjonalnego stanowią podstawową barierę dalszego szybkie­go wzrostu gospodarki polskiej.


1 Kotler Ph., Jatusripitak S., Measincee S, Marketing narodów, Profesjonalna Szkoła Biznesu Kraków 1999

2 Grupa Lizbońska, Granice Konkurencji, Poltext warszawa 1996 s.145

3 Porter M.E, Competitive Advantage of Nation, MacMillan London 1990

4 Faulkner D., Bowman C, Strategie konkurencji, Felberg SJA Warszawa 1999 s. 35

5 Casson M., Global Research Strategy and International Competitiveness, Basil Blackwell Oxford 1991 s. 513

6 Flejtarski S, Istota i mierzenie konkurencyjności międzynarodowej w: „Gospodarka Planowa” 1984 nr 9

7 Lubiński M, Proces integrowania się ze Wspólnotami Europejskimi jako czynnik wzrostu międzynarodowej konkurencyjności gospodarki, IR i SS Warszawa 1995 s. 58

8 Kay J., Podstawy sukcesu firmy, PWE Warszawa 1986 s. 59

9 Schumpeter J, Teoria rozwoju gospodarczego PWN warszawa 1960,

10 Hamel G., Prahalad C, Przewaga Konkurencyjna jutra, Business Press Warszawa 1999 s.170,

11 J. Misala Mierniki konkurencyjności gospodarki: aspekty teoretyczne i wnioski dla Polski, SGH, Warszawa 2001, s.6

12 M. Gorynia Zachowania przedsiębiorstw w okresie transformacji. Mikroekonomia podejścia, AE w Poznaniu, Poznań 1998, s.100

14 The World Competitiveness Yearbook 2001, IMD, Lausanne 2001

16Foreign Direct Investment Confidence Index http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/FDICI_2005.pdf

17 Aktualności IDG.pl A.T. Kearney: Polska przyjazna inwestorom Jarosław Ochab 9 maja 2006 http://www.idg.pl/news/92954.html

20 J. Bossak, Międzynarodowa konkurencyjność gospodarki kraju i przedsiębiorstwa. Zagadnienia teoretyczne i metodologiczne w: Konkurencyjność gospodarki Polski w dobie integracji z Unią Europejską i globalizacji, pr. zb. pod red. J. Bossaka i W. Bieńkowskiego, SGH, Warszawa 2001, s. 50.

21 K. Meredyk, Przesłanki wzrostu konkurencyjności gospodarki polskiej, w: Konkurencyjność gospodarki..., op. cit., t.II, s. 16.

22 M. Chrzan, Konkurencyjność gospodarki polskiej w roku 2000, w: Internacjonalizacja i globalizacja gospodarki polskiej. Handel międzynarodowy i inwestycje zagraniczne, pr. zb. pod red. J. Rymarczyka i M. Sutkowskiego, Wyd. AE we Wrocławiu, Wrocław 2000, s. 77.




Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Międzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące iconPojęcia z zakresu handlu zagranicznego w ujęciu doktrynalnym I pragmatycznym. Współczesne zagadnienia instytucjonalne oraz instytucje międzynarodowe (mfw, Bank Światowy, wto). Globalizacja

Międzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące iconMiędzynarodowe Centrum Kultury jest koordynatorem współpracy Państw Grupy Wyszegradzkiej na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego I realizatorem programów edukacyjnych

Międzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące iconWśród ponad 1200 firm członkowskich, znajdują się największe międzynarodowe korporacje, instytucje finansowe, ubezpieczeniowe, firmy telekomunikacyjne, najwięksi polscy producenci, uczelnie wyższe, koncerny wydawnicze itd

Międzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące iconBezpieczeństwo międzynarodowe ma szerszy zakres znaczeniowy, niż bezpieczeństwo państwa. Nie jest tylko sumą bezpieczeństw poszczególnych państw. O jego istocie

Międzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące iconUnii Europejskiej. Ale do dziś jest to luźny związek państw. Europejskie instytucje w Brukseli posiadają ograniczoną władzę. To pewnie się zmieni grudnia 2009r oficjalnie rozpoczął istnienie scentralizowany rząd oraz konstytucja Unii Europejskiej, kiedy to wszedł w życie Traktat Lizboński, będący wł

Międzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące iconKody państw członkowskich ue I państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego w systemie traces

Międzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące iconStopa bezrobocia w Polsce jest najwyższa zarówno wśród państw kandydujących jak I państw członkowskich ue(w lutym 2003r bezrobocie rejestrowane wynisło 18,7%)

Międzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące iconIle państw należy do Unii Europejskiej? 15 25 27 Ile państw należało do ue przed 2004 rokiem?

Międzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące iconMIĘdzynarodowe I polskie ustawodawstwo dotyczące ochrony wód częŚĆ umowy międzynarodowe

Międzynarodowe rankingi konkurencyjności państw I instytucje je opracowujące iconMIĘdzynarodowe skróty nazw tworzyw sztucznych w kolejności: skrót nazewnictwo międzynarodowe nazwa polska

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom