1. pojęcie prawa karnego




Pobierz 482.57 Kb.
Nazwa1. pojęcie prawa karnego
strona2/10
Data konwersji05.12.2012
Rozmiar482.57 Kb.
TypDokumentacja
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
§ 1. Ustawę karną polską stosuje się do cudzoziemca, który popełnił za granicą przestępstwo skierowane przeciwko interesom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatela polskiego, polskiej osoby prawnej lub polskiej jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej.§ 2. Ustawę karną polską stosuje się w razie popełnienia przez cudzoziemca za granicą przestępstwa innego niż wymienione w § 1, jeżeli przestępstwo jest w ustawie karnej polskiej zagrożone karą przekraczającą 2 lata pozbawienia wolności, a sprawca przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie postanowiono go wydać. bezwzględna zasada narodowości (zasada przedmiotowa obostrzona – ochronna ) stanowi, że niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia, polską ustawę karna stosuje się gdy: ► cudzoziemiec popełnił przestępstwo przeciwko istotnym interesom politycznym lub gospodarczym RP ► popełnił przestępstwo ścigane z mocy umów międzynarodowych ► rozciąga jej działanie również na obywateli polskich za :przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu zewnętrznemu i wewnętrznemu RP,przestępstwa przeciwko polskim urzędom lub funkcjonariuszom publicznym za granicą, przestępstwa przeciwko istotnym polskim interesom gospodarczym, przestępstwa fałszywych zeznań złożonych wobec osoby sprawującej urząd polski Sprawca osadzony już za granica odpowiada przed sadem polskim na podstawie zasady narodowości podmiotowej, ale może mieć zaliczoną w poczet kary, karę lub jej część wykonaną za granicą Jest zasadą, że polska ustawa karna ma zastosowanie do obywatela polskiego, za przestępstwo musi być ten czyn uznawany w miejscu popełnienia przestępstwa (bez tego warunku ściga się funkcjonariuszy publicznych popełniających przestępstwo w związku z pełnioną funkcją, osoby popełniające przestępstwo w miejscu nie podlegającym żadnej władzy, przestępstwa ścigane na mocy umów międzynarodowych). 7. OBOWIĄZYWANIE USTAWY POD WZGLĘDEM MIEJSCA POPEŁNIONEGO CZYNU Rozstrzygnięcie kryterium miejsca – Art. 5 k.k. Ustawę karną polską stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabroniony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym, chyba że umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej. Miejsce popełnienia czynu – Art. 6 §2 k.k. § 2. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w miejscu, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić .a. przestępstwo dystansowe – Art. 6 §2 k.k. – zastosowanie odnosi się do skutków b. przestępstwo tranzytowe – Art. 6 §2 Prawo karne przewiduje wiele zasad, które wiążą się stosowanie polskiej ustawy karnej z miejscem popełnienia przestępstwa, obywatelstwem sprawcy i charakterem popełnionego czynu. Zasady te maja zarówno charakter prawa krajowego, jak i są związane z międzynarodową współpracą w dziedzinie ścigania i karania sprawców przestępstw. Z punktu widzenia prawa polskiego najistotniejsze są zasady określające stosowanie jurysdykcji krajowej. Punktem wyjścia w kontekście powyższych zasad jest ustalenie miejsce popełnienia przestępstwa. Chodzi tu o to, czy przestępstwo zostało popełnione na terytorium RP czy tez zagranicą i jaką ustawę karną zastosować – czy sprawca podlega jurysdykcji polskiej , czy też nie, czy ustawie polskiej , czy obcej. Ustalenie miejsca rozstrzyga kwestię właściwości miejscowej sądu. Wg art. 6 § 2 przestępstwo uważa się za popełnione w miejscu: a) gdzie sprawca działa, lub zaniechał działania do którego był zobowiązany,b) gdzie skutek przestępny nastąpił (w przestępstwie skutkowym),c) gdzie wg sprawcy skutek miał nastąpić (usiłowanie dokonania przestępstwa skutkowego). Z powyższego wynika, że przestępstwo może być popełnione w różnych miejscach, tzw. teoria „wszędobylstwa”. Może więc dojść do problemu ustalenia właściwości miejscowej sądu. W takim przypadku sprawę rozpatruje sąd, w którego okręgu najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze ( zasada wyprzedzania ). W przypadku, gdy problem ten dotyczy przestępstw popełnionych zarówno w Polsce, jak i zagranicą to kolizje takie rozstrzygają je reguły tzw. międzynarodowego prawa karnego, a przede wszystkim umowy dwustronne międzynarodowe między zainteresowanymi państwami. W związku z miejscem popełnienia przestępstwa dominujące znaczenie ma zasada terytorialności, iż „ustawę polską stosuje się do sprawcy, który popełnił przestępstwo na terytorium RP, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym”. Dopuszczalne są odstępstwa od tej reguły na podstawie umowy międzynarodowej, w której RP jest stroną (art. 5 kk).

Zgodnie z zasadą terytorialności – odpowiedzialności na podstawie pr. polskiego podlega sprawca, który popełnił przestępstwo na terenie RP bez względu na to czy jest obywatelem polskim czy też cudzoziemcem ( obywatelem innego państwa, bezpaństwowcem ). Wyjątkiem są jedynie immunitety dyplomatyczne i konsularne, które w granicach określonych przez przepisy prawa wyłączają możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności karnej osób korzystających z immunitetu, chyba że państwo wysyłające taki immunitet uchyli. Ponadto istnieją także immunitety krajowe, które wykraczają poza problematykę zasady terytorialności.


NAUKA O PRZESTĘPSTWIE


1. DEFINICJA PRZESTĘPSTWA, PRZESTĘPSTWO A CZYN ZABRONIONY

Wartość społeczna w rozumieniu prawa karnego to zdrowie, życie, majątek, godność jednostki.

Czyn społecznie niebezpieczny to zachowanie pozostające w ujemnej relacji do wartości publicznych.

Przestępstwem jest czyn człowieka zabroniony przez ustawę pod groźbą kary, jako zbrodnia lub występek, bezprawny, zawiniony i społecznie szkodliwy w stopniu wyższym niż znikomy.

Przestępstwa dzielą się na zbrodnie i występki. Wykroczenia stoją obok przestępstwa, są poza działami prawa karnego.

DEFINICJA PRZESTĘPSTWA

Przestępstwem jest czyn człowieka zabroniony pod groźbą kary przez obowiązującą ustawę, określającą jego znamiona, zawiniony i społecznie szkodliwy w stopniu więcej niż znikomym.

Zabronienie czynu przez ustawę – element formalny – wskazanie w ustawie jego znamion i kary grożącej za jego popełnienie. Zabronienie czynu pod groźbą kary nadana mu zostaje cecha bezprawności karnej.

Bezprawność czynu – sprzeczność czynu z normami prawa.

Bezprawność karna – sprzeczność z normami prawa karnego, naruszenie zakazu lub nakazu zawartego w tym prawie i oznacza zabronienie czynu pod groźbą kary czyli karalność.

Karalność – kary grożące ( zagrożenie karne ) .

Pojęcie czynu zabronionego w ustawie karnej nie jest równoznaczne z przestępstwem.

§ 1. Czynem zabronionym jest zachowanie o znamionach określonych w ustawie karnej.

Aby taki czyn stał się przestępstwem musi on być zawiniony.

Element winy stanowi więc niezbędną cechę przestępstwa ( zasada nullum crimen sine culpa )

Przestępstwo:

Ø to określenie faktu zewnętrznego, postrzeganego przez nas zachowania się kogoś (kradzież, naruszenie praw, rozbój)

Ø to pewne zdarzenie społecznie niepożądane

Ø to pewna instytucja prawa karnego, nie powiązana z faktycznymi zdarzeniami i typami. Przestępstwa stwierdzone i przestępstwa faktycznie popełnione, mogą być rozbieżne. Oznaczenie kodeksowego typu przestępstwa – kradzież jako typ zachowania zakazanego, jako typ przestępstwa określony znamionami przestępstwa.

Ø to czyn społecznie niebezpieczny, zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia i o ustawowo określonych znamionach

Ø to sprzeczność zachowania człowieka z jakąś norma karną

Ø to w sensie materialnym (cecha merytoryczna) czyn społecznie niebezpieczny. Niektóre czyny stanowią bezprawie cywilne i nie są przestępstwami, inne zaś są bezprawiem cywilnym i karnym, i są przestępstwami

Ø to w sensie formalnym bezprawność, niezgodność czynu z ustawą karną, czyn zagrożony karą. Czyn zawiniony (nie ma odpowiedzialności karnej bez winy) – znamiona przestępstwa.

1. definicja formalna ( rozwinięta przez szkołę klasyczną )– przestępstwo jako czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia, którego znamiona zostały określone w ustawie – określanie przestępstwa opiera się na jego cechach prawnych

2. definicja materialna ( kierunek postępowo – humanitarny ) – przestępstwo to czyn charakteryzujący się ujemną społecznie zawartością; społecznym niebezpieczeństwem.

2. CZAS PRZESTĘPSTWA

Kodeks karny w art. 6§ 1 określa, że przestępstwo uważa się za popełnione w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był zobowiązany. Czasem popełnienia przestępstw skutkowych jest czas zabronionego działania lub zaniechania niezależnie od tego, czy ich dokonanie następuje z chwilą zaistnienia skutku spowodowanego tym działaniem lub zaniechaniem czy też nie.

Ustalenie czasu przestępstwa ma znaczenie przy ustalaniu czy czyn był zabroniony przez ustawę w czasie jego popełnienia i jaką ustawę karną zastosować w przypadku zmiany ustawodawstwa, a także ma znaczenie przy ustaleniu czy sprawca czynu osiągnął wiek odpowiedzialności karnej (17 lat, bądź w niektórych przypadkach wykazanych w art. 10§2 kk – 15 lat). Ponadto ważne jest określ. kwestii poczytalności sprawcy, która warunkuje jego odpowiedzialność.

Zgodnie z art. 31 § 1 nie popełnia przestępstwa, kto z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego, przejściowego zakłócenia czynności psychicznych nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swym postępowaniem – nie dotyczy to jednak upojenia alkoholowego lub odurzenia środkami odurzającymi.

Nietypowe formy czynów zabronionych :

— przy przestępstwach wieloczynowych – za czas popełnienia przestępstwa przyjmuje się ostatni ze składających się na przestępstwo ciągu czynów należących do jego istoty.

— w przestępstwach ciągłych – tu również za czas popełnienia przestępstwa uważa się ostatnie zachowanie wchodzące w jego skład – zmiana sytuacji prawnej sprawcy np. gdy część czynów popełnił przed ukończeniem 17 roku życia : podstawą skazania sprawcy mogą być jedynie wchodzące w skład przestępstwa ciągłego czyny popełnione po ukończeniu 17 roku życia, przy czym za czas popełnienia przestępstwa – zgodnie z zasadą – przyjmiemy ostatni z tych czynów.

— powyższa zasada odnosi się także do tzw. przestępstw trwałych, które polegają na wywołaniu i utrzymaniu przez pewien dłuższy czas stanu bezprawnego;

— przestępstwa z zaniechania – za czas popełnienia przyjmuje się ostatni moment, w którym sprawca mógł zrealizować obowiązek.

Jeśli ustawodawstwo zmieni się już po prawomocnym osądzeniu sprawcy a czyn wg nowej ustawy jest objęty prawomocnym wyrokiem zagrożonym karą niższą od orzeczonej – to obniża się ją do wysokości górnej granicy zagrożenia przewidzianego za taki czyn w nowej ustawie.

W przypadku zaś, gdy sprawca został skazany na karę pozbawienia wolności, która nie została jeszcze wykonana a nowa ustawa przewiduje za dany czyn jedynie karę grzywny lub karę ograniczenia wolności, to wówczas orzeczoną karę pozbaw. wolności zamienia się na wymienione kary wolnościowe. 9wówczas zastosowanie ma przelicznik 1 m-c pozbaw. wolności = 60 stawkom dziennym grzywny lub 2 m-com ogranicz. wolności).

Inaczej sytuacja kształtuje się, gdy w chwili popełnienia czynu zabronionego, był on zabroniony pod groźbą kary, ale przed prawomocnym osądzeniem sprawcy nastąpiła depenalizacja. Wówczas w zależności od etapu postępowania karnego – jeżeli zostało wszczęte - należy je umorz. lub wydać wyrok uniewinniający.

Jeśli zaś depenalizacja nastąpiła po prawomocnym skazaniu za czyn i gdy jest ona całkowita, to skazanie sprawcy ulega zatarciu z mocy prawa (art. 4 § 4), czyli zostaje umorz. postęp. wykonawcze, usuwa się notowanie o skazaniu z Centralnego Rej. Skazanych, zaś wyroki już wykonanie nie podlegają restytucji (np. zapł. grzywny)

Jeśli wg nowej ustawy dany czyn nie jest już występkiem, lecz wykroczeniem nie dokonuje się depenalizacji, lecz obejmuje to dekryminalizacja, która polega na przekształceniu się przestępstwa w wykroczenie i tak też osądzane.

Wyjątki od stosowania ustawy łagodniejszej:

· ściganie zbrodni hitlerowskich – lex retro non agit na niekorzyść sprawców

· przedawnienie niektórych przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych w okresie 01.01.1944-31.12.1981 (podlegają przedawnieniu dopiero od 01.01.1990), (nie ma stosowania Art. 4 §1 k.k.) – stosuje się Art. 9 §1 przepisów wprowadzających k.k.

3. SPOŁECZNA SZKODLIWOŚĆ CZYNU

Społeczne niebezpieczeństwo jest konstytutywnym elementem przestępstwa. Domniemanie społecznego niebezpieczeństwa czynu służy budowie sankcji karnej. Jest jedną z podstawowych dyrektyw wymiaru kary.

1. elementy przedmiotowe – to szkoda jaką człowiek wyrządza swoim czynem (szkody kwotowe, zdrowotne, uszczerbek duchowy). Tło popełnienia czynu.

2. elementy podmiotowe – to motywacja popełnienia czynu, pobudki. Podział przestępstw na nieumyślne i umyślne.

W kodeksie z 1969 r społeczne niebezpieczeństwo czynu występowało jako kryterium definicji przestępstwa i miernik odpowiedzialności karnej. Znikomy stopień – pozbawia czyn cech przestępności. Nie znaczny stopień – jedna z przesłanek stosowania instytucji warunkowego umorzenia postępowania karnego. Współmierność kary do społecznego niebezpieczeństwa czynu było jedną z dyrektyw sądowego wymiaru kary. Występował problem mierników ( kwantyfikatorów ) społecznego niebezpieczeństwa czynu. Przedmiotowo – podmiotowa interpretacja – na stopień ujemnej treści wpływają jedynie :

— elementy przedmiotowe : rodzaj i charakter dobra w które godzi czyn, sposób jego popełnienia, wysokość powstałej szkody lub rozmiar jej niebezpieczeństwa, a niekiedy okoliczności czynu

— elementy podmiotowe : okoliczności wpływające na stopień winy, w tym formę zamiaru, motywy czynu, stopień nieostrożności ( lekkomyślności ) lub niedbalstwa.

Szersze ujęcie tzw. całościowe : oprócz okoliczności przedmiotowych i podmiotowych czynu należy uwzględnić także właściwości i warunki osobiste sprawcy, gdyż czyn jest projekcją osobowości człowieka.

Praktyka wykorzystywała, a często nadużywała szeroką interpretację społecznego niebezpieczeństwa czynu czyniąc z niego wygodny instrument polityki karnej.

W nowym KK skreślono społeczne niebezpieczeństwo jako kryterium definicji przestępstwa.

Przy orzekaniu przestępstwa liczy się społeczne niebezpieczeństwo czynu a nie sprawcy.Czynem jest zdarzenie, które bądź wyczerpuje się w samym zachowaniu człowieka, bądź też obejmuje określone następstwa tego zachowania.

Przyczyny nie karalności wszystkich czynów społecznie niepożądanych:

1. nie wszystkie czyny przestępcze pokrywają się z typami społecznie niebezpiecznymi, ustawodawca nie karze wszystkich zachowań antyspołecznych (np. pijaństwa, rozbicia rodziny)

2. ustawodawca nie dostrzega w porę czynu społecznie niebezpiecznego i nie umieszcza go na liście czynów karanych

3. rozbieżność poglądów co do karalności zachowań społecznie niepożądanych

karygodne są takie czyny, które osiągnęły wyższy niż znikomy stopień społecznej szkodliwości.

Postulat aby czynami zabronionymi pod groźbą kary były czyny społecznie szkodliwe jest adresowany do ustawodawcy, który w aktach prawnych ustala katalog przestępstw i ich znamiona oraz definiuje stopień społecznej szkodliwości :

§ 2. Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.

Czyny społecznie niebezpieczne w stopniu znikomym to wykroczenia, czyny o wyższym poziomie niebezpieczeństwa to przestępstwa czyli zbrodnie i występki.

kontratyp pozaustawowy: obrona konieczna – czyn formalnie karany ustawą, ale nie stanowi przestępstwa (okoliczności wyłączające społeczne niebezpieczeństwo czynu – pobicie napastnika, polecenie przełożonego)

Art. 1 § 2 k.k. umorzenie postępowania przy znikomym niebezpieczeństwie czynu, sąd może nie przyjąć przestępstwa (nie ma też w tym przypadku wykroczenia które karane jest z kodeksu wykroczeń)

Art. 1 § 2 k.k. – nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.

Art. 59 k.k. – jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nie przekraczającą 3 lat albo alternatywnie karami wymienionymi w art. 32 § 1 – 3 i społeczna szkodliwość czynu nie jest znaczna, sąd może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli orzeka równocześnie środek karny, a cele kary zostaną przez ten środek spełnione.

4.USTAWOWE ZNAMIONA PRZESTĘPSTWA

Znamiona przestępstwa to zespół cech charakterystycznych tworzących zarys typu danego przestępstwa. Ustawowe znamiona przestępstwa zawarte są w przepisach części szczególnej kodeksu oraz w ustawach szczególnych, pozostając w łączności z tymi przepisami części ogólnej k.k., które dopełniają dodatkowymi znamionami dyspozycje poszczególnych przestępstw przez wskazanie np. kto może być sprawcą przestępstwa (wiek, poczytalność) przestępstwo może być popełnione. W toku postępowania karnego zaistnienie w czynie zarzucanym oskarżonemu ustawowych znamion określonego typu przestępstwa podlega udowodnieniu.

Ustawowe znamiona wyznaczają pole penalizacji. Brak jednego ze znamion, określonych w przepisie, w konkretnym czynie zmienia jego charakter.

Ustawowe znamiona przestępstwa dotyczą :

— cech podmiotu, np. art. 228 – sprzedajność, której podmiotem może być tylko osoba pełniąca funkcję publiczną

— cech strony podmiotowej np. art. 278 kradzież – wymaga nie tylko umyślności, ale i specjalnego jej zabarwienia w postaci „celu przywłaszczenia” tzw. dolus directus coloratus

— cech przedmiotu ochrony ( zamachu ) przestępnego np. przedmiotem zamachu w art. 148 – życie człowieka

Każdy konkretny czyn, który wyczerpuje znamiona przepisu, charakteryzują również inne znaczenia – poza ustawowe, które nie są istotne dla popełnienia przestępstwa, ale mogą mieć znaczenie dla wymiaru kary.

Podział ustawowych znamion przestępstwa z uwagi na ich różny charakter:

1. znamiona opisowe – dają opis zabronionego zachowania się np. opis kradzieży,

2. znamiona nazwowe - to te, których stwierdzenie nie wymaga stosowania ocen, a ich zakres znaczeniowy jest stosunkowo wyraźny. Można tu wymienić przykładowo takie znamiona jak „pieniądz” (art. 310 KK), „uderza” (art. 217KK), „w postępowaniu sądowym” (art. 233 KK)

3. znamiona wartościujące – posługują się nazwami, których interpretacja zależy od podmiotu stosującego prawo, np. kto „znieważa” inną osobę

4. znamiona normatywne – posługują się pojęciami języka prawnego, np. „funkcjonariusz publiczny”)

znamiona opisowe i normatywne mają charakter bardziej jednoznaczny ( ostry ), natomiast znamiona nazwowe i wartościujące pozostawiają szerokie pole dla interpretacji ( jednak nie dotyczy to sytuacji, gdy nazwy mają określenie normatywne ).

Wymogi jednolitego, a więc praworządnego stosowania prawa nasuwają więc postulat posługiwania się przez ustawodawcę znamionami ostrymi, tj. przede wszystkim znamionami opisowymi, zaś wartościującymi o tyle tylko, o ile istnieją możliwości ustalenia jasnych kryteriów wartościowania.

Podział ustawowych znamion przestępstwa na grupy charakteryzujące:

1. przedmiot przestępstwa

2. stronę przedmiotową przestępstwa

3. podmiot przestępstwa

4. stronę podmiotową przestępstwa

Rodzaje przedmiotu przestępstwa wg stopnia konkretyzacji:

1. ogólny przedmiot przestępstwa – to system wartości społecznych, którego ochrona jest zadaniem KK

2. rodzajowy (grupowy) przedmiot przestępstwa – to dobro prawne chronione przez grupę przepisów , zawartych zwykle w jednym rozdziale KK, są to różne dziedziny stosunków międzyludzkich, np. stosunki dotyczące sfery majątkowej, obyczajowości, sumienia, wyznania. Ustawa mówi o różnych rodzajowych dobrach prawnych, takich jak mienie, wolność sumienia i wyznania, życie, zdrowie, bezpieczeństwo powszechne, bezpieczeństwo ruchu (dobro rodzajowe)

3. indywidualny przedmiot przestępstwa – dobro prawne będące przedmiotem ochrony pojedynczego przepisu karnego

3. Znamiona strony przedmiotowej przestępstwaa) sposób zachowania się sprawcy – sposób popełnienia znamiona przestępstwa – zwane są także znamionami czasownikowymib) znamiona przedmiotu czynu zwanego też przedmiotem wykonawczym – bywają nimi przedmioty materialne, ale także dobra niematerialnec) znamiona użytych środków – np. broń palna, nóżd) znamiona okoliczności – znamiona czasu popełnienia przestępstwa, miejsca i sytuacji – spełniają one rolę bądź konstytutywną (warunek sine qua non), bądź wpływają na podwyższenie lub obniżenie karalnoście) znamiona skutku – są z reguły powiązane z przedmiotem wykonawczym – dotyczy tylko części przestępstw Nie wszystkie z wymienionych grup znamion występują w każdym przestępstwie – chodzi o punkty b, c, d – zmieniają się; zawsze występuje a, w większości także e.

· Przedmiotowa strona przestępstwa

Przedmiotowa strona przestępstwa obejmuje takie problemy jak:

1. czyn (zachowanie się) podmiotu

2. okoliczności czynu

3. zespół okoliczności wyłączających odpowiedzialność (bezprawność)

4. związek przyczynowy

4. Znamiona przedmiotu ochrony

a) ogólny przedmiot ochrony – wartości społeczne, które zasługują na objęcie ochroną prawa karnego – interes państwa, dobro ogółu

b) rodzajowy przedmiot ochrony – pogrupowanie przestępstw – bliskość rodzajowa decyduje o tym, gdzie w kk znajduje się przepis (np. ochrona życia i zdrowia)

Rozdziałów chroniących rodzajowo pogrupowane dobra jest w kk 23, ale rozdział 22 zawiera przepisy, które nie znalazły miejsca gdzie indziej, a 23 dotyczy wojska

Niektóre dobra są chronione w różnych rozdziałach – nie występuje pełna rozłączność

c) bezpośredni przedmiot ochrony – jest zazwyczaj określany przez przepisy kształtujące dany typ przestępstwa

5. PRZEDMIOT PRZESTĘPSTWA
Przedmiot przestępstwa jest to to samo co dobro chronione. Istnieje stopniująca klasyfikacja przedmiotu przestępstwa:
1) ogólny przedmiot przestępstwa – są to stosunki społeczne w danym społeczeństwie chronione przez prawo karne
2) przedmiot rodzajowy – jest to wspólne dla pewnej grupy przestępstw dobro, dające się odróżnić od innych dóbr rodzajowych; np. życie, zdrowie ludzkie. Przestępstwa należące do tego samego rodzaju nazywamy podobnymi
3) przedmiot indywidualny – wiąże się z konkretnym typem przestępstwa.
Gdy przepis części szczególnej wskazuje na więcej niż jedno dobro chronione, mówimy o głównym i dodatkowym przedmiocie ochrony.
Należy od przedmiotu przestępstwa odróżnić przedmiot czynności wykonawczej (przedmiot czynu). Przedmiotem czynu jest postać materialna przedmiotu przestępstwa. Otóż przy kradzieży przedmiotem przestępstwa jest prawo własności, a przedmiotem czynu ukradziony przedmiot. 6. PODMIOT PRZESTĘPSTWA 1.Znamiona podmiotu popełniającego przestępstwo Zaimek „kto” oznacza, że odpowiadać za popełnienie przestępstwa może każdy człowiek, jeśli nie istnieją inne okoliczności wyłączające

· Podmiot przestępstwa

Podmiotem przestępstwa może być tylko człowiek (osoba fizyczna ), który jest zdolny do ponoszenia odpowiedzialności karnej i która w chwili popełnienia przestępstwa ukończył 17 lat (art. 10 § 1 KK)

Ogólne cechy podmiotu :

— osiągnięcie określonego etapu rozwoju umysłowego i moralnego – granica wieku odpowiedzialności karnej – ukończenie 17 lat przed popełnieniem czynu zabronionego, przy czym za szczególnie niebezpieczne przestępstwa ustawa przewiduje odpowiedzialność nieletniego, który ukończył 15 lat w chwili popełnienia czynu jeżeli :

► jeżeli przemawiają za tym właściwości i warunki osobiste sprawcy

► gdy poprzednio stosowane środki wychowawcze okazały się bezskuteczne

► winna zostać dokonana wszechstronna ocena osobowości sprawcy dla

stwierdzenia, czy może on ponosić odpowiedzialność karną

► ograniczona zostaje surowość kar – do 2/3 górnej granicy zagrożenia

przewidzianego za popełnione przestępstwo

► przy orzekaniu kary kierowanie się celami wychowawczymi

— znajdowanie się w stanie psychicznym, w którym człowiek jest zdolny do rozumienia znaczenia przedsiębranego czynu i kierowania swoim postępowaniem

Podmiotem przestępstwa nie może być:

Ø osoba niepoczytalna

Ø osoba nieletnia, czyli osoba do 17 roku życia (wyjątkowo do 16 lat). Czynów popełnionych przez nieletnich nie nazywa się przestępstwami. Nieletni nie podlegają odpowiedzialności karnej, lecz stosuje się wobec nich środki przewidziane w ustawie z 1982 roku o postępowaniu w sprawach nieletnich.

Odpowiedzialność młodocianych :

— modyfikacja odpowiedzialności – akcent na wychowawcze oddziaływanie kary,

— preferencja celu wychowawczego przy orzekaniu kary, jak i wykonywaniu.

— młodociani – w chwili popełnienia czynu nie ukończyli 21 lat, a w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat.

Odpowiedzialność nieletnich – regulacja wyjątkowa – stosuje się przede wszystkim środki poprawcze lub wychowawcze, orzekane przez sądy rodzinne.

Podział przestępstw ze względu na podmiot :

1. Przestępstwa powszechne ( ogólnosprawcze delicta communia ) – („kto.....”) – podmiotem może być każda osoba odpowiadająca ogólnym cechom podmiotu przestępstwa, tzn. osoba fizyczna, która osiągnęła określony wiek.

2. Przestępstwa indywidualne ( delicta propria ) – zindywidualizowany podmiot, określenie przez ustawę cechy, którą powinien posiadać podmiot powoduje to, że sprawcami takich przestępstw mogą być tylko osoby posiadające określone w ustawie właściwości

intraneus („matka, która......., żołnierz, który.........”) wyróżniające je z kręgu innych osób

extraneus

- przestępstwa indywidualne właściwe, przy których szczególna cecha podmiotu decyduje o bycie przestępstwa. Przestępstwem indywidualnym właściwym jest np. odmowa wykonania rozkazu (art. 343 KK), łapownictwo bierne (art. 228 KK)

indywidualne cechy podmiotu są warunkiem przestępności czynu w ogóle

- przestępstwa indywidualne niewłaściwe szczególna cecha podmiotu nie decyduje o bycie przestępstwa, lecz o stworzeniu jego typu kwalifikowanego lub uprzywilejowanego, o jego wyższej bądź niższej karalności, zaostrzenie lub złagodzenie odpowiedzialności, a brak tej cechy kwalifikuje przestępstwo w typie podstawowym ( powszechne );

- przestępstwa indywidualne co do czynu tzw. własnoręczne – może je popełnić każdy podmiot ( ze względu na podmiot – powszechne ) , ale tylko w określonej sytuacji, ich wyodrębnienie nie ma jednak większego praktycznego znaczenia.

W kręgu przestępstw indywidualnych największe znaczenie mają przestępstwa funkcjonariuszy publicznych.§ 13. Funkcjonariuszem publicznym jest:1)˙Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, 2)˙poseł, senator, radny, 3)˙sędzia, ławnik, prokurator, notariusz, komornik, kurator sądowy, osoba orzekająca w sprawach o wykroczenia lub w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy,

4)˙osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych,

5)˙osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe,

6)˙osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej,

7)˙funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej,

8)˙osoba pełniąca czynną służbę wojskową.

Funkcjonariusze publiczni korzystają ze szczególnej ochrony prawnej, której odpowiadać powinna ich wzmożona odpowiedzialność za przestępstwa, w szczególności za łapownictwo, nadużycie władzy i niedopełnienie obowiązków.

2. Znamiona strony podmiotowej przestępstwa

a) Umyślność lub nieumyślność

b) Inne elementy przeżyć sprawcy, które mogą być uwzględnione w ustawie (stany emocjonalne)

Strona podmiotowa przestępstwa (inaczej strona subiektywna) obejmuje zjawiska psychiczne, które towarzyszą stronie przedmiotowej, czyli zewnętrznemu zachowaniu się sprawcy, i które wyrażają stosunek psychiczny sprawcy do czynu.

Strona podmiotowa jest najważniejszą przesłanką winy. Określona postać strony podmiotowej (tzw. forma winy) decyduje o stopniu winy i stopniu społecznej szkodliwości czynu.

Osoba prawna ani inny podmiot zbiorowy nie może być podmiotem przestępstwa w polskim prawie karnym.

Sankcje nakładane na podmioty gospodarcze nie stanowią środków odpowiedzialności karnej, lecz środki typu administracyjnego. Jednakże ze względu iż są niewystarczające, wydawałoby się słuszne wprowadzenie odpowiedzialności karnej przedsiębiorstw, jednakże jej wprowadzenie naruszałoby fundamentalne zasady prawa karnego, zwłaszcza zasadę winy.

7. PRZEDMIOTOWA STRONA PRZESTĘPSTWA
Do przedmiotowej strony przestępstwa zaliczamy:
1) zachowanie człowieka - czyn
2) formy tego czynu
3) okoliczności w jakich czyn był realizowany
4) warunki popełnienia (miejsce, czas), związek przyczynowy, okoliczności wyłączające bezprawność

Ad. 1)
CZYN – to zachowanie człowieka stanowiące rezultat decyzji woli, będącej efektem skomplikowanego procesu oddziaływania różnych bodźców kształtujących motywację do tego zachowania.
CZYNEM jest tylko świadome zachowanie się człowieka.
W rozumieniu prawa karnego czyn nie zachodzi w przypadku, gdy nastąpi szczególna reakcja na bodźce, np. w stanie ataku padaczki, w silnej gorączce,we śnie czy inne odruchy bezwarunkowe itd. Do czego zalicza się przymus fizyczny – absolutny, vis absoluta np. skrępowanie, odurzenie siłą,Czynu nie wyłącza przymus psychiczny, vis compulsiva środkami fizycznymi (biciem) lub psychicznymi (groźbą) na decyzję woli człowieka. Wola wymuszona jest także wolą –Coacta voluntas est etiam voluntas. Zmuszone jest autorem czynu, nie musi jednak odpowiadać odpowiedzialności karnej, jeśli spełniono warunki konieczności wyższej.
Czynem w rozumieniu prawa karnego może być nie tylko działanie, ale również i bezczynność, jeśli istniał obowiązek podjęcia określonego działania.
Cztery koncepcje czynu zabronionego
1) naturalistyczna
W. Wolter - Czynem jest psychicznie kierowana aktywność woli człowieka w postaci kompleksu ruchów fizycznych albo zahamowanych ruchów, prowadzących do zmian w świecie zewnętrznym
2) socjologiczna
Czynem jest zachowanie społecznie doniosłe, tj. mające znaczenie dla stosunków społecznych. Czynem jest zaniechanie bądź działanie wyodrębnione z całokształtu ludzkiej aktywności, stanowiące ujemny fakt społeczny.
3) jurydyczno – wartościująca
Czynem jest zachowanie się sprzeczne z normą i podlegające ujemnej ocenie z tego punktu widzenia. W tym ujęciu czynem jest działanie lub zaniechanie
4) finalna
H. Welzer (niem.) Zachowanie jest przyczynowe i kierunkowe. Istota czynu polega na celowym i sterowanym wykorzystaniem przyczynowości świata. Czyn polega na działaniu, a zaniechanie jest odrębną kategorię pojęciową.

Ad. 2)
PODZIAŁ PRZESTEPSTW ZE WZGLĘDU NA FORMĘ CZYNU ZABRONIONEGO
1) przestępstwa z działania i z narażenia na niebezpieczeństwo
2) przestępstwa materialne i formalne, w tym materialnie ścięte
3) przestępstwa z naruszenia i z narażenia na niebezpieczeństwo
4) przestępstwo złożone
5) przestępstwo trwałe
6) przestępstwo jednorazowe z trwałym skutkiem
7) przestępstwo o zbiorowo oznaczonym czynie
8) przestępstwo ciągłe
9) przestępstwa kwalifikowane i uprzywilejowane
Przestępstwa z działania - niepodporządkowanie się zakazowi -delictum commissivum
Przestępstwa z zaniechania – nieuwzględnienie nakazu – delicta omissiva -obowiązek ten musi mieć prawny charakter. Źródłem obowiązku jest ustawa lub umowa.
Przestępstwa materialne – mogą polegać na działaniu lub zaniechaniu (delictum per omissionem commisum) – art. 148 §1
Przestępstwa formalne – polegają na działaniu lub zaniechaniu (delicta mere omissiva)- art. 162 §1
Przestępstwa materialne ścięte – do dokonania przestępstwa wystarczy dążenie sprawcy do realizacji określonego celu, co nie musi jednak nastąpić. Używa się słów jak „po to aby” „w celu”
Przestępstwa z naruszenia – gdy dobro prawne doznaje naruszenia w sposób konkretny
Przestępstwa z narażenia na niebezpieczeństwo – sprawca tworzy stan zagrożenia dla określonej wartości. Wyróżniamy 4 rodzaje:
Przestępstwo z narażenia na niebezpieczeństwo powszechne – gdy niebezpieczeństwo obejmuje bliżej nieokreśloną, większą grupę osób lub mienie w szerszym zakresie. Jest to rozdz. XX k.k.
Przestępstwo złożone – ma niejednolitą budowę czynu zabronionego. Opis czynu obejmuje co najmniej dwa różne zachowania (np. rozbój –zamach na osobę oraz zamach na mienie).
Przestępstwo trwałe – polega na wywołaniu przez sprawcę określonego stanu bezprawia, którego przerwanie może nastąpić zgodnie z wolą sprawcy lub też nie.
Przestępstwo jednorazowe z trwałym skutkiem – polega na wywołaniu stanu bezprawia, którego przerwanie nie zależy już od sprawcy. (np. bigamia)
Przestępstwo o zbiorowo oznaczonym czynie – gdy czyn został w ustawie określony jako wielokrotność zachowana tego samego rodzaju lub zachowań różnych. Np. znęcanie się jest wielością naruszeń nietykalności cielesnej ofiary.
Przestępstwo ciągłe – ten sam sprawca popełnia wiele czynów
Koncepcja podmiotowa – wszystkie czyny popełnione przez sprawcę można uznać za jedno przestępstwo ciągłe, gdy sprawcy towarzyszył z góry podjęty zamiar popełnienia czynu „na raty”
Koncepcja przedmiotowa – uznaje za decydujące elementy obiektywne, jak bliski związek czasowy poszczególnych czynów, jednakowy sposób działania, tożsamość dobra chronionego.
W 1966 Sąd Najwyższy stwierdził, że przestępstwo jest ciągłe, gdy poszczególne zachowania sprawcy nie tracą walorów samodzielności. Obecnie o ciągłości decyduje nastawienie sprawcy na działanie etapowe, krótkie odstępy czasu między zachowaniami albo, gdy przedmiotem zamachu jest dobro osobiste – tożsamość pokrzywdzonego.
Przestępstwo kwalifikowane
Przestępstwa kwalifikowane przez okoliczności – znamiona kwalifikujące o charakterze statycznym; istnieją one w chwili czynu, mogą dotyczyć różnych zjawisk, jak
1. sposobu popełnienia czynu (np. szczególne okrucieństwo)
2. użytych środków (np. niebezpieczne narzędzie)
3. wartości przedmiotu czynu (np. mienie znacznej wartości)
Przestępstwa kwalifikowane przez następstwo – są to przestępstwa kwalifikowane przez następstwo które wynika z czynu. znamiona kwalifikujące o charakterze dynamicznym;
Przestępstwa uprzywilejowane – polegają na wyodrębnieniu z typu podstawowego typu uprzywilejowanego. Dotyczą zabójstw – zabójstwo pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami, dzieciobójstwo, zabójstwo eutanatyczne
Np. art. 156§1 – typ podstawowy, a §3 typ uprzywilejowany
Art. 156. § 1. Kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci:
1) pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia,
2) innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej lub znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
Przestępstwa są jeszcze:
Publicznoskargowe – ściganie należy do oskarżyciela publicznego, wyróżniamy:
Ścigane z urzędu – nie jest potrzebna inicjatywa pokrzywdzonego
Ścigane na wniosek – jest ona potrzebna
Prywatnoskargowe – inicjatywa w zakresie oskarżenia należy do pokrzywdzonego. Do pokrzywdzonego należy gromadzenie dowodów i ciężar dowodzenia w tej sprawie. Przestępstwami prywatnoskargowymi są:
- zniesławienie (art. 212)
- zniewaga ciała (art. 216)
- naruszenie nietykalności cielesnej (art. 217)
- lekkie uszkodzenie ciała art. (157§2)
Ad. 3)
Okoliczności czynu
Art. 6. § 1. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Powiązany:

1. pojęcie prawa karnego iconSpecyfiki prawa I procesu karnego skarbowego w stosunku do prawa I procesu karnego powszechnego. Temu założeniu jest podporządkowany wybór szczegółowych zagadnień, które są związane z konstrukcjami znamiennymi dla prawa I procesu karnego skarbowego

1. pojęcie prawa karnego iconPojęcie I rodzaje źródeł prawa karnego procesowego

1. pojęcie prawa karnego iconTemat: Pojęcie I zakres prawa cywilnego. Pojęcie I działy prawa cywilnego

1. pojęcie prawa karnego icon1 Pojecie obowiazywania prawa Pojecie "obowiazywaniaprawa"

1. pojęcie prawa karnego iconPrzepisów prawa Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego. W ramach zajęć Studenci będą mieli możliwość zapoznania się z przepisami prawa Unii Europejskiej mającymi wpływ na kształtowanie się poszczególnych instytucji prawnych prawa krajowego w dziedzinie ścigania karnego I prewencji

1. pojęcie prawa karnego iconPrzepisów prawa Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego. W ramach zajęć Studenci będą mieli możliwość zapoznania się z przepisami prawa Unii Europejskiej mającymi wpływ na kształtowanie się poszczególnych instytucji prawnych prawa krajowego w dziedzinie ścigania karnego I prewencji

1. pojęcie prawa karnego iconPojęcie prawa podmiotowego, uprawnienia. Prawa podmiotowe

1. pojęcie prawa karnego iconPojęcie prawa podmiotowego, uprawnienia. Prawa podmiotowe

1. pojęcie prawa karnego iconBiuletyn Prawa Karnego nr 1/07

1. pojęcie prawa karnego iconBiuletyn Prawa Karnego nr 7/07

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom