Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest




Pobierz 15.21 Kb.
NazwaIntuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest
Data konwersji10.12.2012
Rozmiar15.21 Kb.
TypDokumentacja
Determinizm

Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest globalny, gdy mówimy, że dowolny dany stan świata wyznacza cały (globalny) późniejszy stan świata, lub lokalny, gdy dopuszczamy, że tylko niektóre dane stany świata wyznaczają późniejsze stany świata albo, gdy dopuszczamy, aby wspomniane późniejsze stany nie były stanami całego świata. Intuicje te wymagają doprecyzowania; różne sposoby doprecyzowania oraz różne rodzaje argumentacji za determinizmem sprawiają, że mamy raczej rodzinę pojęć determinizmu niż jedno pojęcie determinizmu. Determinizm uważa się zwykle za stanowisko ontologiczne. Czasami jednak (z powodu braku odpowiednich narzędzi w ontologii albo niechęci filozofów do tej dyscypliny) charakteryzowano go w kategoriach epistemicznych jak przewidywalność albo obliczalność praw przyrody.


Do wyrażenia powyższych intuicji potrzebujemy pojęcia możliwego późniejszego stanu świata, dlatego analiza wymaga maszynerii pozwalającej mówić o modalnościach i o czasie (czasoprzestrzeni, gdy chcemy, aby nasze analizy zgodne były z fizyką relatywistyczną). Najbardziej popularna jest, odwołująca się do możliwych światów, analiza Lewisa (1983), który z kolei wzoruje się na wynikach Montague’a (1962). Powiadamy: dwa możliwe światy są dywergentne dokładnie wtedy, gdy nie są one duplikatami, ale duplikatami są jakiś początkowy segment pierwszego i jakiś początkowy segment drugiego. Zbiór praw przyrody jest deterministyczny dokładnie wtedy, gdy w żadnych dwóch dywergentnych światach nie zachodzą wszystkie prawa tego zbioru praw przyrody. Świat jest deterministyczny dokładnie wtedy, gdy jego prawa przyrody tworzą zbiór praw deterministycznych.

Definicja ta jest wymagająca od strony założeń: oprócz możliwych światów, zakłada pojęcie prawa przyrody (rozumianego przez Lewisa po ramsayowsku, tj. prawa przyrody danego świata to pewne szczególne aksjomaty języka opisującego ten świat). Definicja ma też nieintuicyjne konsekwencji, opisane przez Belota (1995). Mimo tego analiza Lewisa (albo raczej jakaś jej poprawiona wersja) jest powszechnie stosowana w dyskusjach o determinizmie teorii naukowych.


Mniej wymagająca od strony pojęciowej i przy tym matematycznie precyzyjna jest analiza determinizmu używająca teorii rozgałęziających się czasoprzestrzennych historii (BST, branching space-times) Belnapa (1992). Pojęciami pierwotnymi tej teorii są: zbiór W możliwych zdarzeń punktowych oraz częściowy porządek ≤ na tym zbiorze, interpretowany następująco: xy dokładnie wtedy, gdy y należy do możliwej przyszłości x-a. Odpowiednikiem lewisowskiego możliwego świata jest historia, definiowana jako maksymalny skierowany do góry podzbiór W. Aksjomaty teorii pozwalają wprowadzić pojęcie możliwej kontynuacji zdarzenia. Powiadamy teraz, że zdarzenie jest deterministyczne, gdy ma dokładnie jedną możliwą kontynuację. Mówimy następnie, że fragment historii jest deterministyczny wtedy i tylko wtedy, gdy każde zdarzenie należące do tego fragmentu jest deterministyczne. Mówimy, że historia jest deterministyczna dokładnie wtedy, gdy każde zdarzenie z tej historii jest deterministyczne. Podejście to dopuszcza, że w pewnych obszarach historia jest deterministyczna zaś w innych nie. Ponieważ istnieją modele teorii BST, w których historie są izomorficzne do czasoprzestrzeni Minkowskiego, analizy te stosują się do świata, w którym obowiązuje szczególna teoria względności. Kwestią otwartą jest natomiast stosowalność takiej analizy do świata, w którym obowiązuje ogólna teoria względności. Podstawową wadą analizy determinizmu przy użyciu teorii BST jest matematyczna trudność teorii BST. Z drugiej strony, BST jest pojęciowo uboga: nie dysponuje na przykład pojęciem prawa przyrody. Z tych powodów trudno jest ją stosować do badania czy dana teoria naukowa jest deterministyczna.


Czy świat jest deterministyczny? Ponieważ nie mamy dostępu do naszego świata inaczej niż poprzez teorie, powyższe zagadnienie sprowadza się do kwestii czy nasze najlepsze teorie są deterministyczne. Ustalenia w tej kwestii są zaskakujące – patrz Earman (1986). Okazuje się na przykład, że (newtonowska) mechanika klasyczna, do niedawna paradygmat determinizmu, jest indeterministyczna (Xia 1992)! Paradoksalnie, to mechanikę newtonowską miał za wzór Laplace (1820) w swej wizji deterministycznego świata: jeśli jakiś podmiot (zwany później demonem Laplace’a) znałby wszystkie siły działające w świecie i ruchy wszystkich przedmiotów w danej chwili, to miałby przed oczami cała przyszłość i całą przeszłość świata.


Należy wspomnieć jeszcze o dwóch zagadnieniach wiążących się z determinizmem. Otóż, problem determinizmu, rozumianego jako zaprzeczenie wolnej woli, obecny jest w dyskusji na temat tego, jak pogodzić wszechwiedzę Boga z wolną wolą, którą Bóg obdarzył ludzi.


Innym sporem klasyfikowanym jako spór o determinizm jest pytanie o odwieczność prawdy. Dla przykładu, skoro prawdą jest, że teraz czytasz hasło o determinizmie, czy zawsze było prawdą, że będziesz to robił? Determinizm semantyczny odpowiada twierdząco na takie pytania. Spór jest jasno przedstawiony już u Arystotelesa, w tzw. zagadnieniu jutrzejszej bitwy morskiej (Hermeneutyka 18b-19b). Współcześnie chęć uniknięcia determinizmu semantycznego doprowadziła Łukasiewicza (ok. roku 1918) do konstrukcji logik wielowartościowych, zaś Priora (1967) do budowy logik tensualnych.


Indeterminizm jest tezą zaprzeczającą determinizmowi. Teza ta jest wieloznaczna: jej treść zależy od tego, jakiemu determinizmowi przeczy.


Belnap N. (1992): „Branching Space-times” Synthese 92 ss. 385-434;

Belot G. (1995): „New work for counterpart theorists: determinism” British Journal for the Philosophy of Science, 46 ss. 85-195;

Earman J. (1986): A Primer on Determinism, D.Reidel Publishing Company, Dordrecht;

Laplace P. (1820): Théorie analytique des probabilités, V Courcier, Paris;

Lewis D. (1983): „New work for a theory of universals” Australasian Journal of Philosophy 61 ss. 343-377;

Montague R. (1962): „Deterministic theories” w Decisions, Values, and Groups 2, Oxford University Press, Oxford, ss. 325-370;

Prior A. (1967): Past, Present and Future, Oxford University Press, Oxford

Xia Z. (1992): „The existence of non-collision singularities in newtonian systems” Annals of Mathematics 135 ss. 411-468.

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest iconJest to biblijny opis stworzenia świata. Wynika z niego, że świat stworzył jeden Bóg, jest to więc wyraz monoteizmu, czyli przekonania, że istnieje tylko jeden

Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest iconSilny metafizyczny determinizm. Rozważamia wokół Leibniza teorii istoty

Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest icon1 główne kierunki badań geografii ekonomicznej: ekologiczny, regionalny, przestrzenny. 2 determinizm geograficzny oznacza: całkowite uzależnienie człowieka od

Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest iconWywiad panelowy z uczniami na temat wagarów- stan początkowy oraz stan końcowy (w czerwcu)

Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest iconStan jamy ustnej a ogólny stan zdrowia

Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest iconRozdział I. Stan I struktura demograficzna stan ludnośCI

Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest iconStan cywilny: żonaty z Mariną Hahn, jeden syn (urodzony w 1988 r.)

Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest iconOdbudowa Warszawy po spustoszeniach wojennych to największy architektoniczny projekt świata. Ten najnowszy film o naszych polskich sukcesach I osiągnięciach jest inspiracją dla całego świata jak także dla Polaków w kraju I za granicą.”

Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest iconNastępstwa intensywnej terapii Śmierć mózgu Stan wegetatywny -życie bez kory mózgu Stan terminalny Tendencje w postępowaniu leczniczym neurologicznym

Intuicyjnie patrząc, determinizm to przekonanie, że dany stan świata wyznacza dokładnie jeden (jedyny możliwy) późniejszy stan świata. Determinizm jest iconStan na Stan na Zmiana Dział Rozdział Paragraf Treść dzień: 29-04-03 dzień: 24-06-03

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom