Prawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str




Pobierz 356.13 Kb.
NazwaPrawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str
strona7/7
Data konwersji10.12.2012
Rozmiar356.13 Kb.
TypDokumentacja
1   2   3   4   5   6   7

5. Art. 31 ust. 3 Konstytucji jako wzorzec kontroli

5.1. Przytoczony pogląd doktryny jest zbieżny ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym znaczenia, jakie należy przypisać przewidzianej w art. 31 ust. 3 Konstytucji możliwości ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw „tylko w ustawie”. W wyroku z dnia 12 stycznia 2000 r., w sprawie o sygn. P 11/98, Trybunał Konstytucyjny uznał, że uzależnienie dopuszczalności ograniczeń praw i wolności od ich ustanowienia «tylko w ustawie» jest czymś więcej niż tylko przypomnieniem ogólnej zasady wyłączności ustawy dla normowania sytuacji prawnej jednostek (…). Skoro ograniczenia mogą być ustanawiane «tylko» w ustawie, to kryje się w tym nakaz kompletności unormowania ustawowego, które musi samodzielnie określać wszystkie podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności, tak aby już na podstawie lektury przepisów ustawy można było wyznaczyć kompletny zarys (kontur) tego ograniczenia. Niedopuszczalne jest natomiast przyjmowanie w ustawie uregulowań blankietowych, pozostawiających organom władzy wykonawczej czy organom samorządu lokalnego swobodę normowania ostatecznego kształtu owych ograniczeń, a w szczególności wyznaczania zakresu tych ograniczeń” (OTK ZU 2000, nr 1, poz. 3).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził ponadto, że „wymaganie umieszczenia bezpośrednio w tekście ustawy wszystkich zasadniczych elementów regulacji prawnej musi być stosowane ze szczególnym rygoryzmem, gdy regulacja ta dotyczy władczych form działania organów administracji publicznej wobec obywateli, praw i obowiązków organu administracji i obywatela w ramach stosunku publicznoprawnego lub korzystania przez obywateli z ich praw i wolności” (wyrok z dnia 25 maja 1998 r., sygn. U 19/97, OTK ZU 1998, nr 4, poz. 47). Wolność osobista jednostki, co Trybunał podkreśla, nie ma wymiaru absolutnego i może być realizowana jedynie w granicach powszechnie obowiązujących norm prawnych. Ustrojodawca w treści art. 41 ust. 1 Konstytucji w sposób wyraźny dopuścił możliwość jej ograniczenia, a nawet całkowitego pozbawienia, o ile nastąpi to na zasadach i w trybie określonych w ustawie. Swoboda ustawodawcy w tym zakresie nie jest jednak nieograniczona, gdyż regulacje ustawowe ograniczające konstytucyjnie chronione prawa i wolności muszą spełniać warunki, o których mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji (np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2007 r., sygn. SK 50/06, OTK ZU 2007, nr 7/A, poz. 75, s. 1008 i 1017).

5.2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że w art. 31 ust. 3, przytoczonym przez skarżącego jako drugi z wzorców kontroli konstytucyjności, Konstytucja ustanawia, jako zasadę ogólną, wyłącznie ustawowe podstawy ograniczania lub pozbawiania wolności, formułując jednocześnie zastrzeżenie, że ograniczenie takie może nastąpić, jeśli zachodzi tego konieczność w demokratycznym państwie prawnym. Wyłączne, enumeratywnie wskazane w art. 31 ust. 3 Konstytucji przesłanki ograniczenia wolności to: konieczność zapewnienia w demokratycznym państwie jego bezpieczeństwa i porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Wskazany przepis formułuje nadto w zdaniu drugim zastrzeżenie, iż ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Trybunał Konstytucyjny zwracał wielokrotnie uwagę, że wszelkie ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw muszą uwzględniać treść art. 31 ust. 3 Konstytucji (por. wyroki z dnia: 12 stycznia 2000 r., sygn. P 11/98, OTK ZU 2001, nr 1; 29 czerwca 2001 r., sygn. K 23/00, OTK ZU 2001, nr 5, poz. 124; 7 października 2008 r., sygn. P 30/07, OTK ZU 2008, nr 8/A, poz. 135).


6. Art. 31 ust. 1 Konstytucji jako wzorzec kontroli

6.1. Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że Rzecznik Praw Obywatelskich, zgłaszając swój udział w postępowaniu w rozpoznawanej skardze konstytucyjnej, przedstawił jako wzorzec kontroli dodatkowy, niewskazany przez skarżącego przepis Konstytucji, a mianowicie art. 31 ust. 1, który stwierdza m.in., że „wolność człowieka podlega ochronie prawnej”.

Trybunał Konstytucyjny przypomina, że rola, jaką w tym postępowaniu wyznacza Rzecznikowi Praw Obywatelskich art. 51 ust. 2 ustawy o TK, to rola uczestnika postępowania, występującego obok podmiotu skarżącego, w granicach skargi złożonej przez uprawnionego. Zakres zarzutów formułowanych przez Rzecznika może stanowić pochodną zarzutów zgłoszonych przez inicjatora postępowania. W wyroku z dnia 21 maja 2001 r. (sygn. SK 15/00, OTK ZU 2001, nr 4, poz. 85) Trybunał Konstytucyjny dopuścił rozszerzenie przez Rzecznika zakresu wzorca kontroli prowadzonej na skutek skargi przez powołanie dodatkowego ustępu w przepisie Konstytucji wskazanym przez uprawnionego. Przedmiot zaskarżenia wyznaczyć bowiem może tylko skarżący w sposób i w czasie określonym przepisami. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że Rzecznik wskazanych wyżej wymogów dopełnił.

6.2. Wskazany przez Rzecznika art. 31 ust. 1 Konstytucji wyraża zasadę prawnej ochrony wolności człowieka, a art. 41 ust. 1 Konstytucji gwarantuje każdemu nietykalność osobistą i wolność osobistą, zastrzegając jednocześnie, że pozbawienie lub ograniczenie wolności może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie. O ile zatem ten pierwszy przepis formułuje samą ideę wolności jednostki, o tyle drugi – tę ogólną zasadę konkretyzuje na płaszczyźnie wolności osobistej i nietykalności osobistej. W orzecznictwie TK podkreśla się, że art. 31 ust. 1 Konstytucji jest „dopełnieniem przepisów, określających poszczególne wolności konstytucyjne” (wyrok z dnia 20 grudnia 1999 r., sygn. K 4/99, OTK ZU 1999, nr 7, poz. 165). Zasada wolności, wyrażona w art. 31 ust. 1 Konstytucji, ma zatem charakter subsydiarny. Jeżeli więc jakaś dziedzina stosunków nie została objęta szczegółowymi unormowaniami odnoszącymi się do konkretnej „wolności”, to gwarancję swobody działania jednostki można wyprowadzić bezpośrednio z art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji [por. L. Garlicki, Uwagi do art. 31, (w:) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, L. Garlicki (red.), t. III, Warszawa 2003, s. 7]. Adekwatnym wzorcem kontroli będzie zatem w rozpatrywanej sprawie art. 41 ust. 1 Konstytucji. Uczynienie art. 31 ust. 1 Konstytucji wzorcem kontroli dopełniającym art. 41 ust. 1 jest, w kontekście powyższych rozważań, zbędne (wyrok z dnia 10 lipca 2007 r., SK 50/06, OTK ZU 2007, nr 7/A, poz. 75).

6.3. W związku z podniesionymi w pismach procesowych uczestników postępowania odesłaniami do rozstrzygnięć Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zapadłych na tle przedłużających się okresów tymczasowego aresztowania w krajach, których dotyczyły te rozstrzygnięcia, Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że kontrola dokonywana przez ETPC sama przez się nie odnosi się do oceny instytucji systemu prawnego państwa, w którym zaistniały zdarzenia uznane za naruszenia praw człowieka. Dotyczy konkretnych faktów naruszenia praw człowieka w praktyce działania organów publicznych wobec konkretnych osób. Z założenia nie jest kontrolą przepisów (norm) składających się na porządek prawny państwa lecz badaniem sytuacji dotyczącej potencjalnych indywidualnych naruszeń praw i wolności człowieka wskazanych w Konwencji. Z dokonanej w indywidualnej sprawie kontroli może niekiedy wynikać, że wewnętrzny porządek prawny państwa także zawiera normy, których stosowanie prowadzi do naruszenia praw człowieka in concreto w wypadku ocenianym przez ETPC. Nie oznacza to automatycznie dyskwalifikacji normy z punktu widzenia kontroli jej konstytucyjności.

Kognicji Trybunału w postępowaniu skargowym podlega ocena konstytucyjności norm prawnych zgodnie z przyjętą w art. 79 ust. 1 Konstytucji zasadą, że: „Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Powinność uwzględnienia skutków odpowiedniego orzeczenia ETPC w działaniu organów wewnętrznych państwa zobowiązuje Trybunał Konstytucyjny do wzięcia pod uwagę, w ramach wykonywanej przez siebie kontroli konstytucyjności norm, standardów sformułowanych przez ETPC, dla eliminowania ewentualnych między nimi kolizji. Trybunał nie bada jednak poprawności stosowania kwestionowanych przepisów w obrocie prawnym w indywidualnych sprawach, co należy do kompetencji sądów powszechnych i administracyjnych. Nie bada też w tym trybie zgodności kontrolowanych norm z aktami prawa międzynarodowego w postępowaniu w sprawach inicjowanych ze skargi konstytucyjnej.

Stanowisko w tym przedmiocie Trybunał wielokrotnie wyrażał (por. wyroki z dnia: 17 grudnia 2003 r., sygn. SK 15/02, OTK ZU 2003, nr 9/A, poz. 103; 7 marca 2005 r., sygn. P 8/03, OTK ZU 2005, nr 3/A, poz. 20; 20 listopada 2007 r., sygn. SK 57/05, OTK ZU 2007, nr 10/A, poz. 125) i podtrzymuje je również w niniejszej sprawie.


7. Kontekst normatywny badanego art. 263 § 4 k.p.k.

7.1. Dokonując oceny konstytucyjności regulacji dotyczącej stosowania środka zapobiegawczego w postępowaniu karnym należy zwrócić uwagę na kontekst normatywny, w jakim znajduje się przepis, w którym została zamieszczona kwestionowana norma. Art. 263 § 1 k.p.k. stanowi, że w postępowaniu przygotowawczym sąd stosujący tymczasowe aresztowanie musi oznaczyć jego termin, przy czym nie może on przekroczyć trzech miesięcy. Przepis ten wprowadza generalną regułę odnoszącą się do czasu trwania tymczasowego aresztowania. Z kolei, w następnym paragrafie tego samego artykułu k.p.k., ustawodawca zawarł wyjątek od tej zasady, pozwalający na przedłużenie w postępowaniu przygotowawczym tymczasowego aresztowania przez sąd na wniosek prokuratora. Może to nastąpić „ze względu na szczególne okoliczności sprawy”, uniemożliwiające ukończenie postępowania przygotowawczego w terminie określonym w art. 263 § 1, przy czym § 2 stanowi, że łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania nie może przekroczyć 12 miesięcy. Ustawodawca, dążąc do ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, wskazał dopuszczalne sytuacje, gdy sąd uprawniony jest do przedłużenia stosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania na czas uznawany za niezbędny dla wypełnienia obiektywnie koniecznych czynności. Niezbędność wykonywanych czynności procesowych, jako przesłanka obiektywna, pozwala na stosowanie ustawowo określonych środków prawnych, których skutkiem jest ograniczenie wolności osoby, co do której (conditio sine qua non) istnieje przypuszczenie graniczące z pewnością, że popełniły one zarzucany im, niezgodny z prawem, czyn.

7.2. Ustawodawca, biorąc pod uwagę dalszą możliwość zastosowania tymczasowego aresztowania, już po skierowaniu sprawy do sądu, stanowi w art. 263 § 3 k.p.k., że łączny (całkowity) czas, na jaki dana osoba może być tymczasowo aresztowana w ramach jednej sprawy do czasu wydania pierwszego wyroku, nie może przekroczyć 2 lat. Oba te przepisy (art. 263 § 2 i 3 k.p.k.) stanowią więc wyjątek od reguły art. 263 § 1 k.p.k.

Następujący bezpośrednio po tych przepisach, zakwestionowany w rozpatrywanej skardze konstytucyjnej, art. 263 § 4 k.p.k. stanowi, jak już zauważył Trybunał w wyroku w sprawie o sygn. SK 58/03, kolejny wyjątek, w tym wypadku nie tylko od reguły zawartej w art. 263 § 1 k.p.k., lecz także od wyjątku zawartego w art. 263 § 2 i 3, tworząc piętrową konstrukcję „wyjątku od wyjątku”. Jego specyfika polega na tym, iż w przeciwieństwie do poprzedzających go przepisów nie zawiera już wskazania, na jaki konkretnie czas można ustanowić tymczasowe aresztowanie, wymaga tylko, by był to każdorazowo „okres oznaczony”.

Zagrożenie surową karą w powiązaniu z uzasadnioną obawą matactwa, przy wystąpieniu przesłanek z art. 249 § 1, art. 258 i art. 263 k.p.k., może też uprawniać do stosowania i przedłużenia tymczasowego aresztowania, ale z upływem czasu podstawy te nieuchronnie stają się mniej właściwe i nie mogą same w sobie stanowić uzasadnienia stosowania długotrwałego tymczasowego aresztowania. Upływ czasu jest, na co zwraca uwagę judykatura, samoistną przesłanką do złagodzenia środka zabezpieczającego. Nie można jednak stosować tu automatyzmu, gdyż przesłanki stosowania i uchylania środka zabezpieczającego muszą być oceniane indywidualnie.

Nie można też tracić z pola widzenia art. 253 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „środek zapobiegawczy należy niezwłocznie uchylić lub zmienić, jeżeli ustaną przyczyny, wskutek których został on zastosowany, lub powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie albo zmianę”. Tymczasowe aresztowanie nie może być stosowane dłużej, niż trwać może kara pozbawienia wolności za przestępstwo, o które dana osoba jest oskarżona. Istnieje w związku z tym potencjalnie odległa, lecz najzupełniej naturalna sztywna granica, której przekroczyć w stosowaniu środka zabezpieczającego nie można.

Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca wskazanych przez ustawodawcę przesłanek stosowania tymczasowego aresztowania. Zakres regulacji, przy precyzyjnym stosowaniu, pozwala na określenie granic uprawnienia sądu do stosowania tymczasowego aresztowania w sposób dla oskarżonego przewidywalny, zarówno co do terminów (gdyż w postanowieniu sądu jest podana data, do której aktualnie przedłużane jest stosowanie środka zabezpieczającego), jak i przy uwzględnieniu zdarzeń, których zaistnienie wpływa na jego zastosowanie.

7.3. W obecnie rozpatrywanej sprawie skarżący oraz Rzecznik Praw Obywatelskich sugerują, powołując się również na wyrok w sprawie SK 58/03, że wskazane w ustawie materialne i formalne przesłanki przedłużenia tymczasowego aresztu są en bloc nieprecyzyjne. Trybunał stwierdza, że poddany kontroli art. 263 § 4 k.p.k. zawiera jednak wyraźnie określone przesłanki ograniczenia wolności osobistej, które umożliwiają jednostce przewidzenie, w jakich okolicznościach może dojść do przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania, zaś sąd ma wyraźnie określone przesłanki jego zastosowania.

Trybunał przypomina, że uwagi krytyczne zawarte w wyroku w sprawie o sygn. SK 58/03, odnoszące się do ówczesnego brzmienia całego art. 263 § 4 k.p.k., z wyłączeniem przesłanki „innych istotnych przeszkód”, były powiązane z kwestią stosowania prawa. Jak stwierdził wówczas Trybunał: „mankamenty zaskarżonego przepisu nie muszą prowadzić w prostej linii do orzeczenia o jego niekonstytucyjności w odniesieniu do wszystkich przesłanek wymienionych w jego dyspozycji”, co dotyczyło także norm będących przedmiotem rozpatrywanej obecnie skargi.


8. Problem zgodności art. 263 § 4 k.p.k. w zaskarżonym zakresie z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji

8.1. Skarżący zarzuca objętym skargą przesłankom stosowania tymczasowego aresztowania: wykonywania czynności dowodowych w sprawie o szczególnej zawiłości lub poza granicami kraju, a także celowego przewlekania postępowania przez oskarżonego, że mogą być one traktowane jako kategorie wykorzystywane do nieobiektywnego, a więc nieuzasadnionego przedłużania tymczasowego aresztowania bezterminowo i bez związku z przyczynami leżącymi po stronie oskarżonego, i – jako takie – są niezgodne z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Odnosząc się do wskazanej w art. 263 § 4 k.p.k. przesłanki wykonywania czynności dowodowych w sprawie o szczególnej zawiłości, Trybunał podziela stanowisko przedstawione przez Prokuratora Generalnego, że zawiłość sprawy jest również jej obiektywną cechą, gdyż różnorodne zabiegi ze strony oskarżonego, również te, które mieszczą się w prawie do obrony, mogą tę zawiłość wykreować nawet w sprawie na pozór nieskomplikowanej. Rolą podmiotu prowadzącego postępowanie jest, przy pomocy środków prawnych, takie ryzyko eliminować, wszakże bez naruszania prawa do obrony – nie uchybiając obowiązkowi wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Sposób prowadzenia postępowania jest przedmiotem kontroli prowadzonej przez organ odwoławczy. Gdy odrzuci się zawiłość wytworzoną w jakimś celu, np. przewlekania sprawy, by odroczyć wydanie wyroku, na którą wpływ zasadniczo ma oskarżony, to pozostaje zawiłość sprawy mająca charakter obiektywny, na co składają się m.in. takie czynniki, jak: rozległość przedmiotu postępowania, częstotliwość i powtarzalność czynów, ilość osób zaangażowanych w przestępczą działalność na różnych jej etapach czy też będących świadkami takiej działalności oraz liczba wytworzonych przez osoby objęte postępowaniem dokumentów, które muszą być zbadane. Gdy takie czynniki kumulują się w jednym postępowaniu, to naturalne staje się wydłużenie jego toku, nawet przy staranności organu prowadzącego to postępowanie, który z jednej strony włada tokiem procesu i czuwa nad dyscyplinowaniem uczestników, ale z drugiej – wiązany jest naczelnymi zasadami procesowymi. Zatem zasadniczo nie po stronie sądu – gdy postępowanie prowadzone jest rytmicznie – należy lokować, w wypadku wykonywania czynności dowodowych w sprawie o szczególnej zawiłości lub poza granicami kraju, przyczyny długotrwałości postępowania, a w ślad za tym i przedłużającego się tymczasowego aresztowania, gdy jest ono konieczne. Podstawową, pierwotną przesłanką jest bowiem podjęcie przez sprawcę działalności naruszającej prawo, długotrwałość takiej działalności, wchodzenie w porozumienie z innymi osobami i jej potencjalna eskalacja w toku toczącego się procesu. Jest to tym bardziej prawdopodobne, im większe są utrudnienia w prowadzeniu sprawy, np. uchylanie się przed sądem, ucieczka zagranicę i konieczność prowadzenia postępowania o ekstradycję oskarżonego. Czynności wykonywane przez podmioty prowadzące postępowanie karne muszą tu mieć charakter istotny, merytorycznie uzasadniony, co również podkreśla doktryna i orzecznictwo. W art. 263 § 4 k.p.k. ustawodawca, stanowiąc przesłanki przedłużenia tymczasowego aresztowania, dokonał zaostrzenia wymogów stawianych sądowi w tym zakresie i to na sądzie ciąży obowiązek ich wykazania przed uzyskaniem zgody na taką formę zabezpieczenia w toczącym się procesie.

8.2. Trybunał Konstytucyjny podziela pogląd, że przedłużenie stosowania środka zabezpieczającego wskazanego w art. 263 § 4 k.p.k. ma charakter wyjątkowy i powinno być stosowane przy zawężającej wykładni przesłanek w nim określonych, a sąd, decydując o kolejnym przedłużaniu tymczasowego aresztowania, winien wykluczyć tolerowanie bezczynności procesowej przez organ odpowiedzialny za konkretny etap postępowania karnego.

Podziela również pogląd, że nieokreślenie w zaskarżonym przepisie górnej granicy stosowania tymczasowego aresztowania w sprawach o szczególnej zawiłości i w sytuacji, gdy postępowanie prowadzone jest przez sąd bez przewlekłości, a konieczność utrzymywania tymczasowego aresztowania jest uzasadniona ucieczką oskarżonego – co miało miejsce w stosunku do skarżącego – lub jej realnym zagrożeniem, nie narusza zasady proporcjonalności ograniczenia prawa do wolności osobistej, wywodzonej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Nie ma w szczególności w konkretnej sprawie, rozpatrywanej przez Trybunał, zainicjowanej przez skarżącego, podstaw do dyskwalifikacji przepisu w części, w której został on zastosowany wobec skarżącego w orzeczeniu ostatecznym, gdyż trudno dopatrzyć się po stronie orzekającego sądu naruszenia tego przepisu i wykładni jego treści nie do pogodzenia z normami, zasadami lub wartościami, których poszanowania wymaga Konstytucja w powołanych wyżej przepisach.

W sytuacji, kiedy utrzymują się przesłanki tymczasowego aresztowania sprawcy (realna obawa ucieczki lub ukrywania się, ucieczka zagranicę), a do wydłużenia toku postępowania sądowego, w założeniu prawidłowo zorganizowanego i prowadzonego z właściwą koncentracją, dochodzi z przyczyn leżących po stronie sprawcy, w związku z wykonywaniem czynności dowodowych w sprawie o szczególnej zawiłości lub poza granicami kraju, co ma charakter obiektywny, nie ma faktycznej możności bezwzględnego określenia maksymalnej granicy okresu tymczasowego aresztowania.

8.3. Właściwą metodą przeciwdziałającą nadmiernemu wydłużaniu czasu trwania tymczasowego aresztowania jest, zdaniem Trybunału, kontrola toku postępowania przed sądem pierwszej instancji sprawowana przez właściwy sąd apelacyjny przy rozpoznawaniu wniosku o przedłużenie stosowania tego środka zapobiegawczego, na podstawie art. 263 § 4 k.p.k.

Trybunał Konstytucyjny przypomina, że pierwotnie rozpoznawanie wniosków w tym przedmiocie należało do kompetencji Sądu Najwyższego. Przekazanie tej kompetencji sądom apelacyjnym było postulowane ze względu na to, że „orzekanie w przedmiocie przedłużenia okresu tymczasowego aresztowania stanowi (…) poważne obciążenie dla Izby Karnej Sądu Najwyższego. Tryb postępowania w tych sprawach (między innymi konieczność przesyłania do Sądu Najwyższego akt sprawy) wpływa też w zasadniczym stopniu na wydłużanie się okresu trwania postępowania karnego (s. 2 uzasadnienia do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, druk nr 1314 i 1314A, Sejm III kadencji). Stanowisko projektodawcy zmiany – Rady Ministrów – spotkało się z przychylą reakcją jeszcze na etapie opinii Rady Legislacyjnej do projektu ustawy, w której wskazano, że obarczenie Sądu Najwyższego kompetencją do rozstrzygania w przedmiocie tymczasowego aresztowania wydłuża okres postępowania karnego (A. Zoll, Opinia o projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, projekt z dnia 6 czerwca 1997 r. opracowany przez Sąd Najwyższy, Przegląd Legislacyjny 1999, nr 2, s. 110–114).

Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że sytuacja w międzyczasie nie uległa zmianie. Sprawy z art. 263 § 4 k.p.k. mają w postępowaniu sądowym charakter wyjątkowy, ale – jak wynika z informacji przedstawionej przez Ministerstwo Sprawiedliwości – ich liczba jest na tyle duża, że przekazanie tego obowiązku ponownie Sądowi Najwyższemu byłoby dla niego bardzo poważnym obciążeniem i dodatkowo wydłużyłoby tok procesów w sprawach karnych. W ostatnim okresie, gdy orzekał jeszcze w tych sprawach, Sąd Najwyższy rozpoznał w 1998 r. 238 zażaleń na postanowienia sądów apelacyjnych, którymi przedłużono stosowanie tymczasowego aresztowania i 239 wniosków o przedłużenie stosowania tego środka, a w 1999 r. odpowiednio 166 zażaleń i 332 wnioski.

Jak to wskazano w doktrynie, sądy właściwe do rozpatrywania wniosków o przedłużenie tymczasowego aresztowania lub rozpoznawania zażaleń na postanowienia w tym zakresie badają, w aspekcie prawa oskarżonego do rozstrzygnięcia jego sprawy w rozsądnym terminie, zarówno szybkość i rytmiczność postępowań, w których stosowany jest ten środek zapobiegawczy, jak i współmierność czasu jego trwania do wagi czynów, o które oskarżona jest konkretna osoba. Orzecznictwo sądowe dąży do rozwiązań o charakterze obiektywnym, mającym walor ochronny dla osób tymczasowo aresztowanych [por. R. A. Stefański, (w:) Kodeks postępowania karnego. Komentarz, R. A. Stefański (red.), S. Zabłocki, Warszawa 2003, s. 132 i n.]. Nie można więc w tych warunkach przyjąć poglądu, że przesłanki materialne zawarte w kwestionowanym przepisie są wadliwe bądź zmierzają w kierunku, który można by uznać za niekonstytucyjny z punktu widzenia powołanych w skardze wzorców art. 41 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny z aprobatą przypomina stanowisko zawarte w Tymczasowej Rezolucji KM/ResDH (2007)75 dotyczącej wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, przyjętej przez Komitet Rady Ministrów w dniu 6 czerwca 2007 r., w której stwierdzono, że: „utrzymywanie tymczasowego aresztowania jest uzasadnione jedynie wówczas, jeśli zachodzą szczególne wskazania wynikające z wymogu ochrony interesu publicznego, które, pomimo istnienia domniemania niewinności, przeważają nad zasadą poszanowania dla wolności osobistej jednostki”. Podkreślono wówczas również konieczność „dalszego analizowania i wprowadzania kolejnych środków mających na celu skrócenie długości aresztów tymczasowych, z uwzględnieniem (…) zmiany praktyki sądowej w tym zakresie, aby zapewnić zgodność z wymogami ustanowionymi przez Konwencję i orzecznictwo Trybunału; oraz w szczególności (…) ustanowienia jasnego i skutecznego mechanizmu pozwalającego na śledzenie trendów w długości aresztów tymczasowych”.

Trybunał Konstytucyjny w związku z powyższym stwierdza, że art. 263 § 4 k.p.k. w zakresie przyznania sądowi apelacyjnemu prawa do przedłużania stosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania ponad granice określone w art. 263 § 2 i 3 Kodeksu postępowania karnego, przy zaistnieniu przesłanek powołanych w skardze konstytucyjnej, jest zgodny z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny przypomina, że jest sądem prawa, jednak w wypadku skargi konstytucyjnej nie może tracić z pola widzenia także stanu faktycznego, z którym wiąże się zainicjowanie kontroli konstytucyjności przepisu. Ani bieg sprawy skarżącego, w której zastosowano art. 263 § 4 k.p.k., ani ocena utrwalonej praktyki stosowania kwestionowanego przepisu przez sądy nie dają podstaw do przyjęcia, że art. 263 § 4 k.p.k. w zakresie przesłanek, których dotyczy skarga konstytucyjna, jest nie do pogodzenia z normami, zasadami lub wartościami wskazanymi przez skarżącego i Rzecznika Praw Obywatelskich, których poszanowania wymaga Konstytucja.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.

Wyrok TK z dnia 6 października 2009 r., sygn. SK 46/07.



1   2   3   4   5   6   7

Powiązany:

Prawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy Art. Str iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom