Akt prawny, przepis prawny,norma prawna




Pobierz 24.81 Kb.
NazwaAkt prawny, przepis prawny,norma prawna
Data konwersji18.12.2012
Rozmiar24.81 Kb.
TypDokumentacja
AKT PRAWNY, PRZEPIS PRAWNY,NORMA PRAWNA

Akty indywidualne i akty normatywne jako rodzaje aktów prawnych

Nazwa "akt prawny" uzywana jest w jezyku prawniczym (tzn. jezyku srodowisk prawniczych) na okreslenie dwu rózniacych sie od siebie zjawisk prawnych, a mianowicie na oznaczenie indywidualnych aktów prawnych normatywnych aktów prawnych. Trafnie wskazuje sie w literaturze przedmiotuI, ze byloby bezzasadne przeciwstawianie sobie tych pojec, sugerowaloby bowiem, ze tylko te ostatnie akty maja charakter normatywny,akty indywidualne zas nie maja takiego charakteru. W rzeczywistosci akty indywidualne takze maja cechy normatywnosci. Tyle tylko,ze normatywne akty prawne ustalaja reguly zachowania o cechach generalnosci,a indywidualne akty prawne ustanawiaja indywidualne reguly zachowania. Indywidualnymi aktami prawnymi nazywane sa:

l) wydawane w sprawach jednostkowych (indywidualnych) na podstawie przepisów obowiazujacego prawa decyzje organów panstwa rodzace skutki prawne (orzeczenia sadowe, decyzje administracyjne), które sa aktami stosowania prawa,

2) wszelkie czynnosci prawne rodzace skutki prawne.Wsród indywidualnych aktów prawnych wyróznic mozna akty jednostronne i dwustronne. Jednostronnymi sa:

a) decyzje organów panstwa dochodzace do skutku niezaleznie odwoli podmiotu, którego dotycza (np. decyzja o wywlaszczeniu, wyrok skazujacy);

b) czynnosci prawne dochodzace do skutku przez oswiadczenie woli jednej tylko strony (np. sporzadzenie testamentu).

Akty dwustronne to:

a) decyzje organów panstwa wywolujace nastepstwa prawne za zgoda lub na wniosek osoby zainteresowanej (np. wydanie zezwolenia na budowe na wniosek konkretnej osoby);

b) czynnosci prawne dochodzace do skutku moca oswiadczenia woli dwu lub wiecej stron (np. umowa cywilnoprawna).

Normatywnymi aktami prawnymi, które stanowia w tym rozdziale glówny przedmiot naszego zainteresowania, sa tworzone (stanowione lub uznane) przez organy panstwowe posiadajace kompetencje prawotwórcza akty rózne rodzajowo (np. konstytucja, ustawy, rozporzadzenia), których cecha wspólna jest jednak to, ze ich moca ustanawiane sa normy prawne regulujace jakis stosunek spoleczny lub zespól stosunków spolecznych.Tylko te akty zawieraja przepisy prawne stanowiace "material" do budowy norm prawnych. Normy okreslaja zas reguly postepowania o cechach generalnosci i nie "konsumuja sie" w jednym zachowaniu adresatów. Akty normatywne maja wspólczesnie postac tekstu drukowanego, ogloszonego w sposób przewidziany przez prawo. W toku praktyki tworzenia prawa wypracowano schemat budowy aktu normatywnego. Biorac pod uwage polska praktyke, wyróznic można nastepujace elementy w strukturze aktu normatywnego:

a) nazwa rodzajowa,

b) data uchwalenia (ustanowienia),

c) tytul,

d) preambula (uroczysty wstep),

e) wskazanie podstawy prawnej,

f) czesc zasadnicza,

g) przepisy koncowe,

h) podpis.

Ad a) W tytulowej czesci aktu normatywnego (zwanej takze naglówkiem)wymienia sie nazwe rodzajowa danego aktu ("ustawa", "rozporzadzenie","zarzadzenie" itd.).

Ad b) Po nazwie rodzajowej podana jest data uchwalenia aktu normatywnego,gdy pochodzi on od organukolegialnego (np. ustawa,uchwała), lub data ustanowienia aktu, gdy pochodzi od organu jednoosobowego (np. rozporzadzenie Prezesa Rady Ministrów, zarzadzenie ministra).

Ad c) Tytul okresla zakres przedmiotowy aktu normatywnego, czyli precyzuje, czego konkretnie dotyczy unormowanie tego aktu (np. o szkolnictwie wyzszym, o zgromadzeniach, o Najwyzszej Izbie Kontroli, Prawo

bankowe, Kodeks celny).

Ad d) Niektóre wazne akty normatywne moga zawierac preambule, czyli uroczysty wstep. W preambule ustawodawca przedstawia motywy wydania aktu normatywnego, cele, jakie przez wydanie aktu chce osiagnac, podstawowe wartosci, jakie utrwala i chroni wydanym aktem itp.Prawoznawcy wskazuja, ze z preambuly mozna niejednokrotnie odczytac, jaka byla ratio legis (cel, sens ustawy) danego aktu normatywnego. Preambula nie jest koniecznym elementem aktu normatywnego. Wystepujesporadycznie, najczesciej w tekstach konstytucji (tak tez w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.) oraz w niektórych ustawach (np. w ustawie z 26 maja1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów).

Ad e) W niektórych aktach normatywnych przed czescia zasadnicza takiego aktu wskazana jest podstawa prawna jego wydania. Oczywiscie,iz wymóg wskazania podstawy prawnej nie moze dotyczyc konstytucji,która stanowiona jest jako wyraz woli Narodu - suwerena. Wymóg ten nie dotyczy takze ustaw, gdyz wydawane sa one przez parlament na mocy ogólnego upowaznienia zawartego w przepisach konstytucji. Podstawe prawna wydania musza natomiast wskazywac w Polsce rozporzadzenia i zarzadzenia(podstawe ustawowa), a takze akty wykonawcze terenowych organów administracji rzadowej (podstawe ustawowa).

Ad f) Czesc zasadnicza aktu prawotwórczego sklada sie z przepisów zawartych w artykulach (ustawy) lub w paragrafach (rozporzadzenia, zarzadzenia, uchwaly), które sa opatrzone kolejno po sobie nastepujacymi numerami

oznaczonymi za pomoca cyft arabskich. Sa to podstawowe elementy techniczne tekstu prawnego. Akty normatywne mniejszych rozmiarów zawieraja tylko kilka lub kilkanascie numerowanych artykulów lub paragrafów.Teksty aktów normatywnych duzych rozmiarów, zawierajacych kilkadziesiat lub nawet kilkaset artykulów lub paragrafów, sa dzielone na takie jednostki systematyzacyjne, jak: czesci, ksiegi, tytuly, dzialy, rozdzialy, oddzialy itp. W aktach normatywnych regulujacych szeroki kompleks stosunków spolecznych (np. Kodeks cywilny, Kodeks karny) wyodrebnia się w czesci zasadniczej czesc ogólna i czesc szczególna.

Ad g) Termin "przepisy koncowe" to nazwa zbiorcza obejmujaca postanowienia aktu normatywnego dotyczace: przepisów przejsciowych (inaczej intertemporalnych), stanowiacych, jakie prawo ma byc stosowane do

faktów powstalych przed wejsciem w zycie nowego aktu; przepisów derogacyjnych (tzn. uchylajacych) okreslajacych, które z dotychczas obowiazujacych aktów normatywnych lub ich czesci zostaja uchylone wraz z wejsciem w zycie nowego aktu; przepisów okreslajacych termin wejscia aktu normatywnego w zycie.

Ad h) Ostatnim elementem skladowym aktu normatywnego jest podpis jego, kto akt wydal zgodnie z wymagana procedura. W przypadku ustaw jest to w Polsce podpis Prezydenta RP. W odniesieniu do innych aktów normatywnych - podpis osoby bedacej organemjednoosobowym w przypadku aktów ustanowionych (np. Prezesa Rady Ministrów, ministra);podpis przewodniczacego organu kolegialnego w przypadku aktów uchwalonych

(np. Prezesa Rady Ministrów, Marszalka Sejmu).

Przepis prawny, rodzaje przepisów prawnych

"Norma prawna" to termin wlasciwy wylacznie dla jezyka prawniczego.W rozwazaniach prawoznawstwa mozna spotkac rózne stanowiska wkwestii stosunku wzajemnego pojec "przepis prawny" i "norma prawna".Niektórzy autorzy utozsamiaja oba okreslenia. Inni uzasadniaja, ze termin "przepis prawny" nalezaloby traktowac jako wylaczny, czyniacy zbednymnazwe "norma prawna". Przewazajajednak nadal poglady,w których dostrzega sie potrzebe i uzytecznoscuzywania obu tych pojec i oznaczanianimi rózniacych sie od siebie desygnatów.Takie stanowiskozostalo wiec zaprezentowane w tym podreczniku, gdzie odrózniamy norme prawna od przepisu prawnego.

Przepisem prawnym bedziemy nazywali kazda jednostke zdaniowa,

w sensie gramatycznym, aktu normatywnego. Przepis prawny jest to wiec zwrotjezykowy zawartyw akcie normatywnym,stanowiacyczesc redakcyjna,techniczna tego aktu, wyodrebniona przez prawodawce w postaci artykulu, paragrafu, punktu lub w innej postaci zdaniowej. Przepis prawny wyrazony jest zawsze wprost w akcie normatywnym przez kompetentny organ prawotwórczy.

Powszechnie wyróznia sie przepisy nakazujace, zakazujace i uprawniajace(upowazniajace). Cecha charakterystyczna przepisów nakazujacych jest to, ze sposród wielu mozliwych w danej sytuacji zachowan wskazuja one tylko na jedno jako na zgodne z tym przepisem ("Marszalek Sejmu zarzadza drukowanie pilnych projektów ustaw niezwlocznie po ich otrzymaniu" - art.72 ust. l Regulaminu Sejmu). Przepisy zakazujace sposród wielu mozliwych w danej sytuacji zachowan zabraniajajednego z nich, okreslonego w przepisie. ("Nie mozna byc równoczesnie poslem i senatorem"- art. 102 Konstytucji RP). Przepisy uprawniajace przewiduja mozliwosc wyboru przez adresata przepisu sposobu zachowania sie w danej sytuacji ("Sejm moze wyrazic ministrowi wotum nieufnosci" - art. 159ust. l zd. l Konstytucji RP).Na szczególne wyróznienie zasluguja dwa rodzaje przepisów: przepisy bezwzglednie obowiazujace (ius cogens), zwane tez imperatywnymi;przepisy wzglednie obowiazujace (ius dispositivum), zwane tez dyspozytywnymi. Bezwzglednie obowiazujacy (imperatywny) charakter przepisów polega na tym, ze w kazdym przypadku przewidzianym przez dany przepis jego postanowienia maja znalezc zastosowanie, nie dopuszcza on bowiem zadnych mozliwosci odmiennego zachowania sie podmiotów od tego,jakie sam wskazuje (narzuca). ("Umowa zobowiazujaca do przeniesienia wlasnosci nieruchomosci powinna byc zawarta w formie aktu notarialnego"- art. 158 zd. l kc.). Przepisy wzglednie obowiazujace (dyspozytywne)pozostawiaja podmiotom stosunku prawnego swobode ksztaltowania wlasnego zachowania i wzajemnych relacji. Przepisy te znajda zastosowanie dopiero wówczas, gdy podmioty te pewnych elementów laczacego je stosunku prawnego nie ustalily. Pierwszenstwo ma wiec tu wola stron,a przepisy dyspozytywne stosuje sie jedynie posilkowo. ("Jezeli termin platnosci czynszu nie jest w umowie oznaczony, czynsz jest platny z dolu w terminie zwyczajowo przyjetym [...]" - art. 699 kc.).

W klasyfikacji przepisów prawnych zasluguje tez na uwage podzial na przepisy ogólne (lex generalis) i przepisy szczególowe (lex specialis). Przepis ogólny rozumiany jest jako regula powszechna (np. art. 148 § l kk-"Kto zabija czlowieka, podlega karze pozbawienia wolnosci na czas nie krótszy od lat 8, karze 25 lat pozbawienia wolnosci albo karze dozywotniego pozbawienia wolnosci"). Natomiast przepis szczególowy (szczególny) ustanawia wyjatki od postanowien reguly powszechnej (np. art. 149 k.k - "Matka,która zabija dziecko w okresie porodu pod wplywem jego przebiegu,podlega karze pozbawienia wolnosci od 3 miesiecy do 5 lat").Wyróznia sie równiez przepisy blankietowe i przepisy odsylajace. Przepisami blankietowymi nazywane sa przepisy ustalajace ujemne skutki prawne

(sankcje) za zachowania niezgodne z bardzo ogólnie zazwyczaj wymienionymi przepisami prawa (np. róznorakie przepisy o porzadku ruchu na drogach publicznych okreslaja nalezne sposoby zachowania sie adresatów, inny zas, blankietowy przepis prawa wykroczen ustanawia sankcje za zachowanie niezgodne z owymi przepisami). Przepisy odsylajace ustalane sa w celu unikniecia w tekstach prawnych wielokrotnego powtarzania tych samych postanowien. Dokonuje sie to droga odeslania przez jeden przepis prawny do innych przepisów dotyczacych danego zagadnienia (np. art. 604 kc. -"Do zamiany stosuje sie odpowiednio przepisy o sprzedazy").Inne, dokonywane w pismiennictwie prawniczym, podzialy przepisów prawnych maja dla naszych rozwazan mniejsze znaczenie.

Norma prawna i jej struktura


Norma prawna-regule zachowania, która na podstawie przepisów prawnych zostala skonstruowana przez prawoznawców, którzy sprecyzowali jej niezbedne elementy. Norme prawna traktujemy wiec jako "zjawisko" scisle zwiazane z przepisami prawa, a mówiac konkretnie- jako znaczenie przepisów prawa. Uznajemy normy prawne za tresc prawa, przepisy prawne zas za jego forme.Okreslimy norme prawna jako regule postepowania stworzona na podstawie przepisów prawnych, która zawiera warunki powinnego zachowania sie, regule tegoz zachowania i konsekwencje niezastosowania sie do wymogów reguly2. Jest to jeden z możliwych sposobów postrzegania struktury normy prawnej, najczesciej wystepujacy w polskiej nauce prawa, który mozna okreslic mianem trójelementowej koncepcji struktury normy prawnej. Bardziej szczególowa analiza zaproponowanej wyzej definicji dotyczyc bedzie dwu grup zagadnien:

1) relacji pomiedzy norma prawna a przepisem prawnym,

2) struktury wewnetrznej normy prawnej.

Stosunek wzajemny miedzy norma prawna a przepisem prawnym może byc taki, ze jeden przepis prawny moze zawierac w swej tresci jedna norme prawna, moze zawierac dwie lub wiecej norm, czesciej jednak zawiera

jedynie czesc normy. Niekiedy w przepisie prawnym ustanawia sie tylko reguly znaczeniowe dla wyrazen zawartych w akcie prawnym (tzw. Definicje ustawowe). Nalezy miec na uwadze, ze ten sam przepis prawny moze niekiedy sluzyc za "budulec" dla tworzenia róznych norm prawnych i róznych elementów normy prawnej.

Zwolennicy trójelementowej struktury normy prawnej wskazuja, ze przystepujac do tworzenia, wykladni lub stosowania prawa, prawoznawca powinien miec zawsze na uwadze trzy sprawy: ustalenie tresci uprawnien i obowiazków, ustalenie adresata i warunków, w jakich te uprawnienia i obowiazki maja zastosowanie, wreszcie ustalenie konsekwencji grozacych w przypadku zachowania sie niezgodnego z obowiazkiem. Przedstawiciele

tego kierunku myslenia wyrózniaja wiec w strukturze normy prawnej trzy niezbedne i scisle ze soba zwiazane elementy (czlony):

1) hipoteze,

2) dyspozycje,

3) sankcje.

Hipoteza to czlon normy prawnej okreslajacy warunki, których zaistnienie powoduje mozliwosc przypisywania komus obowiazku lub uprawnienia. Warunki te moga dotyczyc elementów podmiotowych - gdy norma prawna wskazuje adresata normy oraz jego cechy (np. zawód, wiek, stan zdrowia), a takze elementów przedmiotowych - gdy nonna odnosi sie do zewnetrznych w stosunku do adresata ~awisk lub wydarzen (np. "w czasie powodzi", "podczas aukcji") albo okresla miejsce dzialania (np. "na drodze publicznej", "w miejscu pracy"). Norma prawna stosunkowo rzadko obowiazuje wszystkich, wszedzie i w kazdych okolicznosciach. Zazwyczaj tylko w okreslonych warunkach podmiotowych i przedmiotowych. Hipoteza stanowi wiec na ogól najbardziej rozbudowany element normy prawnej, chociaz w prawie finansowym dominuja sformulowania dotyczace dyspozycji.

Dyspozycja jest czlonem normy prawnej wyznaczajacym sposób zachowania adresata, gdy spelnione zostaly warunki przewidziane w hipotezie.Sposób zachowania sprowadza sie albo do zachowan bedacych obowiazkami

adresatów, albo do zachowan stanowiacych ich uprawnienia. Zazwyczaj oba elementy, uprawnienie i obowiazek, nie sa równoczesnie wskazane wprost w przepisach prawa, co spowodowane jest dazeniem prawodawcy do zwiezlosci. Jednak niewymieniony skladnik latwo daje sie uzupelnic w procesie interpretacji przepisów prawnych przy wykorzystaniu wiedzy o scislym zwiazku uprawnienia i obowiazku adresatów normy prawnej.Sankcja to czlon normy prawnej okreslajacy konsekwencje prawne zachowania niezgodnego z obowiazkiem sformulowanym w dyspozycji. Konsekwencje te z punktu widzenia oceny prawnej (spolecznej) sa traktowane jako dolegliwosci dla adresata. Dolegliwosci przewidziane przez prawodawce moga byc rózne w zaleznosci od okolicznosci zwiazanych

z niedopelnieniem obowiazku prawnego i wyniklymi stad skutkami. Stosownie do tego rozróznia sie nastepujace rodzaje sankcji prawnych: sankcja karna, sankcja egzekucyjna, sankcja niewaznosci.

Sankcja karna (represyjna) jest sankcja grozaca za dokonanie czynów zabronionych przez nonny prawa karnego materialnego. Polega ona napozbawieniu naruszyciela cennych dla niego dóbr (wolnosci, wartosci

majatkowych, praw obywatelskich itp.).

Sankcja egzekucyjna, wystepujaca najczesciej w nonnach prawa administracyjnego i cywilnego, polega badz na przymuszeniu adresata do wykonania ciazacego na nim obowiazku (np. wyegzekwowania zwrotu dlugu, eksmisji z lokalu), badz na przymusowym unicestwieniu tego, co zostalo przez adresata zyskane wbrew zakazowi (np. zburzeniu budynku wzniesionego bez zezwolenia).

Sankcja niewaznosci (bezskutecznosci) czynnosci prawnej ma zastosowanie przede wszystkim do czynnosci prawnych znanych prawu cywilnemu(np. przeniesienia wlasnosci nieruchomosci), chociaz moze ona takze zaistniec

wobec czynnosci wladczych organów wladzy publicznej zwiazanych ze stosowaniem prawa (decyzji administracyjnych, orzeczen sadowych). Jezeli wskazane czynnosci prawne podjete zostaly z naruszeniem nakazów, zakazów albo upowaznien, to wówczas sankcja jest odebranie im skutecznosci

prawnej w postaci niewaznosci tych czynnosci.Konczac rozwazania o nonnie prawnej i jej strukturze, mozna sfonnulowac nastepujaca definicje: norma prawna to stworzona na podstawie przepisów prawnych generalna i abstrakcyjna regula postepowania, skladajaca sie z hipotezy, dyspozycji i sankcji.

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Akt prawny, przepis prawny,norma prawna iconPrzepis prawny I norma prawna przepis prawa

Akt prawny, przepis prawny,norma prawna icon1. konstytucja jako akt prawny I hierarchia aktow prawnych

Akt prawny, przepis prawny,norma prawna iconMateriały egzaminacyjne dla słUŻb elektroenergetycznych jaki akt prawny reguluje kompleksowo przepisy bhp?

Akt prawny, przepis prawny,norma prawna iconJeżeli mimo niezachowania przepisów artykułu poprzedzającego został sporządzony akt małżeństwa, każdy, kto ma w tym interes prawny, może wystąpić z powództwem o ustalenie nieistnienia małżeństwa. Art

Akt prawny, przepis prawny,norma prawna iconAkt prawny jest to oświadczenie woli organu państwa w zakresie jego kompetencji prawodawczej I terytorialnej zmierzające do wyodrębnienia skutków prawnych. Na pojęcie aktu prawnego składają się zarówno akty normatywne oraz indywidualne akty stosowania prawa

Akt prawny, przepis prawny,norma prawna iconBiuletyn Prawny

Akt prawny, przepis prawny,norma prawna iconJęzyk prawny

Akt prawny, przepis prawny,norma prawna iconNazwa I status prawny 4

Akt prawny, przepis prawny,norma prawna iconProponowanego aktu prawnego, nie może on zostać przyjęty. Procedura przewiduje dwa czytania projektu w każdej instytucji. Jeśli w toku tych dwóch czytań udaje się osiągnąć porozumienie, dany akt prawny może zostać przyjęty. W przeciwnym razie trafia on pod obrady komitetu pojednawczego, składającego

Akt prawny, przepis prawny,norma prawna iconStosunek prawny Polski do Cesarstwa do r

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom