4 Pisownia rozdzielna nie




Pobierz 47.29 Kb.
Nazwa4 Pisownia rozdzielna nie
Data konwersji11.09.2012
Rozmiar47.29 Kb.
TypDokumentacja
4.8. Pisownia rozdzielna NIE



Treść




a/ przed czasownikami

nie chcieć, nie odbyć, nie zrywać, nie jestem, nie jedzie, nie telefonowałem, nie zawiadomiła, nie świeciło, nie świeciłabym, nie zaskoczyłby, nie przeszkadzaj, nie roznoś, niech nie krzyczy, Janka nie ma w domu, Janek nie ma tej książki, nie wypadało się śmiać.


Ta reguła odnosi się również do czasowników, które bez przeczenia nie mają innego znaczenia:

nie dojadać (= głodować, oszczędzać na jedzeniu); dojadać (= kończyć jedzenie)

nie dopisywać (np. o apetycie); dopisywać (od: pisać)

nie dostawać (= nie otrzymywać, brakować); dostawać (= otrzymywać)

nie dosypiać (= spać krócej, niż się powinno); dosypiać (= śpiąc dotrwać do pewnego czasu).


Reguła odnosi się również do czasownika nie omieszkać:

Nie omieszkaj (= nie zaniedbaj) iść do lekarza,

a także do używanego w środowisku prawniczym nie omieszkać stawiennictwa (= nie stawić się gdzieś).

WYJĄTKI! Czasowniki utworzone od rzeczowników z przedrostkowym nie, np. niepokoić (od: niepokój), niewolić (od: niewola), a także czasowniki niedomagać, niedowidzieć, nienawidzić.


Pisownia niedosłyszeć lub nie dosłyszeć zależy od znaczenia:

Mój ojciec od kilku lat niedosłyszy (= słabo słyszy),

Stenotypistka nie dosłyszała (= nie usłyszała) ostatniego słowa.

UWAGA! Rozdzielna pisownia wyrazu nie dostawać (= brakować) została wprowadzona przez Komisję Kultury Języka PAN.

O rozdzielnej pisowni nie z imiesłowami przymiotnikowymi patrz powyżej 1. c/.


b/ przed brak, można, potrzeba itp., które mają znaczenie czasownikowe

Przed wyrazami brak, można, potrzeba, trzeba, wiadomo, warto, wolno, które mają znaczenie czasownikowe, np.

nie brak, nie można, nie potrzeba, nie trzeba, nie wiadomo, nie warto, nie wolno.

ALE! Niepodobna tego odczytać. Wyraz niepodobna (= jest trudno, nie można) wyjątkowo pisze się łącznie.


Przed wyrazami takimi, jak wstyd, grzech, żal, strach, szkoda, sposób użytymi w funkcji orzecznika:

Nie grzech tak dokuczać?

Nie wstyd ci tak bałaganić?

Nie żal mu opuszczonych dzieci.

Nie strach ci opuścić Polskę?

Nie szkoda ci tego wyjazdu?

Nie sposób ich do tego namówić.


c/ przed imiesłowami przysłówkowymi

Przed imiesłowami przysłówkowymi zakończonymi na –łszy, –wszy i –ąc oraz formami nieosobowymi zakończonymi na –no, –to, np.: nie zdając sobie sprawy; nie będąc na przyjęciu; nie załatwiwszy sprawy do końca; nie zjadłszy obiadu; nie znaleziono niczego; nie wykryto bandy złodziei.


d/ przed liczebnikami

Np.: nie trzy; nie dwanaście; nie pierwszy; nie dwunasty; nie dwoje dzieci, ale troje; nie jeden milion pochłonął mu hazard,

ale wyjątkowo: niejeden (= wielu, ten i ów), niejedno, niewiele, niewielu.


e/ przed zaimkami

Np.: nie my to zrobiliśmy; nie każdy to potrafi; nie swój majątek przegrał; nie nasze auto; nie ten autobus; nie to zagadnienie,

ALE! nieco, niecoś, niejaki, niektórzy, poniektórzy, nieswój (= niezdrów).


f/ przed wyrażeniami przyimkowymi

Np.: nie dla nas; nie z nim; nie przez każdego; nie o Marysi; nie w szkole; nie za długo; nie na czasie,

ALE! niezadługo (= wkrótce) dotrze do nas.


g/ przed wyrazami byle, lada

Np.: Jedziecie nie byle gdzie.

Nie lada opinię sobie wyrobił.

Nie byle kto nas odwiedził.

To była nie lada propozycja.


h/ przed przysłówkami nie pochodzącymi od przymiotników

Np.: nie bardzo; nie dosyć; nie całkiem; nie dziś; nie tylko; nie teraz; nie wszędzie; nie tu; nie tutaj; nie tam; nie wczoraj; nie zaraz; nie wnet,

ALE! niezbyt, nieraz (= często, ALE: nie raz, ale wiele razy), niebawem.


i/ przed przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym

Np.: nie lepszy, nie najlepszy;

nie łatwiejszy, nie najłatwiejszy;

nie gorszy, nie najgorszy;

nie lepiej, nie najlepiej;

nie łatwiej, nie najłatwiej;

nie gorzej, nie najgorzej.


j/ przed przysłówkami, gdy partykuła nie jest także przeciwstawieniem

Przed przysłówkami wtedy, gdy partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem, ale i przeciwstawieniem, np.:

nie dobrze, ale wspaniale;

nie źle, lecz dobrze;

nie mądrze, tylko głupio.


k/ przed rzeczownikami, gdy partykuła nie jest także przeciwstawieniem

Przed rzeczownikami wtedy, kiedy partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem, ale i przeciwstawieniem, np.:

to nie matka, ale teściowa;

nie przyjaciel, ale twój wróg;

nie las, tylko puszcza.


l/ przed rzeczownikami użytymi w funkcji orzecznika

nie sztuka gniewać się (= nie jest sztuką);

nie koniec jeszcze tych nowin (= nie jest koniec).


m/ przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi, gdy partykuła nie jest także przeciwstawieniem

Przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi wtedy, kiedy partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem, ale i przeciwstawieniem, np.:

nie czarne, ale białe;

nie dobry wybieg, lecz wprost idealny;

nie rozpiłowany, tylko rozcięty;

mocno poturbowany, ale nie pokonany.




Zapamiętaj:




Partykuła NIE to nieodmienna część mowy. W zdaniu partykuły pełnią rolę wyrazu pomocniczego, należą do wyrazów niesamodzielnych, inaczej zwanych wyrazkami.

Partykuły nie posiadają samodzielnego znaczenia, nadają natomiast zdaniom zabarwienie znaczeniowe lub uczuciowe.


O łącznej lub rozdzielnej pisowni partykuły NIE decydują ustalone reguły ortograficzne.



Przykład


Przeczytaj poniższą wypowiedź i napisz jej zaprzeczenie:


Uwielbiam poniedziałki. Bardzo chętnie wstaję skoro świt. Wystarcza mi pięć godzin snu. Najbardziej lubię, kiedy mam osiem albo dziewięć lekcji. Kocham matematykę, polski i wszystkie pozostałe przedmioty. Chciałbym, żeby nauczyciele zadawali jak najwięcej, szczególnie na sobotę i niedzielę. Mam nadzieję, że wzrośnie liczba sprawdzianów i klasówek.


Zgodnie z zasadami gramatyki polskiej rozwiązanie jest następujące:


Nie znoszę poniedziałków. Bardzo niechętnie wstaję skoro świt. Nie wystarcza mi pięć godzin snu. Najbardziej nie lubię, kiedy mam osiem albo dziewięć lekcji. Nie lubię matematyki, polskiego ani wszystkich pozostałych przedmiotów. Nie chciałbym, żeby nauczyciele zadawali jak najwięcej, szczególnie na sobotę i niedzielę. Mam nadzieję, że nie wzrośnie liczba sprawdzianów i klasówek.



Ćwiczenia





  1. Zastosuj pisownię łączną lub rozdzielną:


A/ Dlaczego się nie-pokoisz? Nie-potrzebnie się nad tym zastanawiasz.

B/ Marek nie-zdążył kupić śniadania. Nie-powinien nic nie-jeść przez cały dzień.

C/ Nie-wstyd ci? Nie-sposób takiego zachowania usprawiedliwiać.

D/ Nie-myśląc o niczym, położył się i zasnął.

E/ Nie-nakryto jeszcze do stołu?

F/ Aczkolwiek nie-co później przyszło parę gości, tylko nie-wielu się dobrze bawiło.


  1. Uzupełnij podane związki wyrazowe przeczeniem NIE pisanym łącznie lub rozdzielnie:


A/ ... deptać trawników

B/ ... poszanowanie prawa

C/ ... ulec urokowi

D/ ... punktualność kolegi

E/ ... przypadkowe spotkanie

F/ ... gruby mężczyzna


  1. Uzupełnij podane niżej przysłowia wyrazem NIE pisanym łącznie lub rozdzielnie:


A/ Gdyby kózka ... skakała, to by nóżki ... złamała.

B/ Powiedziały jaskółki, że ... dobre są spółki.

C/ ... szczęścia chodzą po ludziach.

D/ Kto pyta, ... błądzi.

E/ ... czyń drugiemu, co tobie ... miłe.

F/ ... ma dymu bez ognia.

G/ Psie głosy ... idą w ... biosy.


  1. Do niżej podanych wyrazów dopisz odpowiadające im znaczeniem przysłówki z ramki:


nieskończenie, nieumyślnie, nielekko, nierzadko, niekoniecznie,

nieprzypadkowo, niespodziewanie, niezłomnie, niewątpliwie



A/ bez uprzedzenia- ………

B/ ciężko- ………

C/ często- ………

D/ nieugięcie- ………

E/ z pewnością- ………

F/ celowo- ………

G/ ciągle- ……

H/ przypadkowo- ………

I/ bez potrzeby- ………


  1. Przepisz i uzupełnij luki czasownikami zaprzeczonymi z ramki:



nie miał, nie umiem, nie jadł, nie lękam się, nie wyjadę, nie spała, nie obraziliśmy, nie zagraża, nie zdążyliście, nie znałeś



A/ ……… nadziei

B/ ……… cały dzień

C/ ……… całą noc

D/ ……… grać na skrzypcach

E/ ……… o ciebie

F/ ……… z domu

G/ ……… otoczeniu

H/ ……… nikogo

I/ ……… na pociąg

J/ ……… litości



Klucz





  1. A/ niepokoisz, niepotrzebnie, B/ nie zdążył, nie jeść, C/ nie wstyd, nie sposób, D/ nie myśląc, E/ nie nakryto, F/ nieco, niewielu.

  2. A/ nie deptać, B/ nieposzanowanie, C/ nie ulec, D/ niepunktualność, E/ nieprzypadkowe, F/ niegruby.

3. A/ ...nie skakała... nie złamała, B/... niedobre..., C/ nieszczęścia..., D/... nie błądzi,

E/ Nie czyń... niemiłe, F/ Nie ma..., G/ ... nie idą w niebiosy.

4. A/ niespodziewanie, B/ nielekko, C/ nierzadko, D/ niezłomnie, E/ niewątpliwie,

F/ nieprzypadkowo, G/ nieskończenie, H/ nieumyślnie, I/ niekoniecznie

5. A/ nie miał nadziei, B/ nie jadł cały dzień, C/ nie spała całą noc, D/ nie umiem grać na skrzypcach, E/ nie lękam się o ciebie, F/ nie wyjadę z domu, G/ nie zagraża otoczeniu, H/ nie obraziliśmy nikogo, I/ nie zdążyliście na pociąg, J/ nie znałeś litości

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

4 Pisownia rozdzielna nie icon5 Pisownia cząstki -by

4 Pisownia rozdzielna nie icon5. 1 Pisownia przedrostków

4 Pisownia rozdzielna nie iconRecenzja "Pisownia I gramatyka"

4 Pisownia rozdzielna nie icon4. 01. Pisownia wielkich liter

4 Pisownia rozdzielna nie iconPisownia wielką literą

4 Pisownia rozdzielna nie iconPisownia łĄczna partykułY

4 Pisownia rozdzielna nie iconGenealogii rodziny – pisownia zachowana

4 Pisownia rozdzielna nie icon4 Pisownia wybranych form deklinacyjnych

4 Pisownia rozdzielna nie iconWymowa I pisownia niektórych niemieckich głosek

4 Pisownia rozdzielna nie icon5 Pisownia wyrażeń przyimkowych oraz przyimków złożonych

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom