[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku




Pobierz 1.55 Mb.
Nazwa[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku
strona6/8
Data konwersji03.09.2012
Rozmiar1.55 Mb.
TypDokumentacja
1   2   3   4   5   6   7   8

->3. Do danego wyrazu podaj po dwa synonimy i homonimy i ułóż z nimi zdania.


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


[8]

1. Różnorodne sposoby ukazywania świata szlacheckiego. Omów ten problem na przykładzie literatury od średniowiecza do oświecenia.

ŚREDNIOWIECZE: (Roland)

                  • bogobojny

                  • odważny

                  • zawsze dotrzymywać słowa

                  • dbać o honor i sławę

                  • patriota

                  • uwielbienie Boga i poświęcenie dla obrony wiary

                  • wzorzec dydaktyczny

                  • zyskiwał władzę, stawał się godnym szacunku

                  • propagował postawę wygodną kościołowi



RENESANS:

"Pieśń o spustoszeniu Podola"

Jest to V pieśń. Ma ona charakter patriotyczny. Po ucieczce Henryka Walezego Podole łupią Tatarzy. Nazywa ich zbójcami. Jednocześnie zachęca Polaków do walki. Boleje nad porwaniami. Jest oburzony zachowaniem się Polaków. Poddali się oni niemal bez walki. Zwyciężyli ich innowiercy, koczownicy, nie godni Polaków. Wstydzi się za nich, że doprowadzili do takiej hańby. Jest oburzony obojętnością szlachty, brakiem zainteresowania, apatii, bezwolnością Polaków wobec psów tureckich. Proponuje im walkę, by płacili na wojsko, na broń, by walczyli. Uważa, że należy opodatkować szlachtę i zorganizować stałą doborową armię. Kochanowski chce by walczył cały naród. Żąda patriotyzmu. O jego oburzeniu świadczy ironiczne zakończenie iż Polak jest głupi przed i po szkodzie. Mimo szkody nie starają się oni naprawić błędu. Nie uczą się na nich. Nie dbają o ojczyznę, a o prywatę. Nie wyciągają z tragedii wniosków. Nie umieją ustrzec się przed podobną sytuacją w przyszłości.

"Odprawa posłów greckich"

Symbolem szlachty jest na przykład Aleksander. Samolubny egoista, uciekający w swych niecnych czynach do szantażu i przekupstwa. Ludzie żyjący w zbytku, przepychu. Zepsuta i zdegenerowana młodzież to przyszłość narodu. Młodzi ludzie mają albo mądrość albo bogactwo. Te dwie sprawy nie łączą się nigdy.

Akcja tej tragedii rozgrywa się w starożytnej Troi lecz problem jest aktualny w czasach Kochanowskiego. Dylemat bohaterów dramatu: czy oddać Helenę posłom i uchronić ojczyznę od wojny czy pozostawić ją w Troi według życzenia królewicza, a ojczyznę narazić na wojnę. Staje się to uniwersalnym problemem przedstawiania interesów prywatnych ponad sprawy kraju. Antenor (patriota, Iketaon (poseł przekupny). Troja to alegoria Polski, świadczy o tym podobny w Troi Kochanowskiego ustrój jak w szesnastowiecznej Rzeczypospolitej , podobieństwo Rady Królewskiej do Sejmu i analogia w obradach tych ciał. Pouczenie polskich rządzących. Władcy otrzymali władzę od Boga , a to pociąga za sobą odpowiedzialność. Mają dbać o swoich poddanych. Poddani zaś muszą umacniać państwo umysłem, szlachetnością i mądrością. Trwałość i potęga państwa zależy od poszanowania prawa i przez rządzących jak i poddanych.

"Żywot człowieka poczciwego"

Rejowy "człowiek poczciwy", to szlachcic, ziemianin, gospodarz, mąż i ojciec, to człowiek układający swe życie w zgodzie z prawami natury dyktowanymi przez rozum i sumienie. Wiedzie spokojny żywot na swoich włościach. Rejowa humanistyczna wizja osoby ludzkiej żyjącej w zgodzie z naturą, jej uniwersalnymi prawami, przyrodą, jej biologicznym cyklem będzie wielokrotnie w polskiej literaturze powracała.


BAROK:

"Pamiętniki" Paska

Przynoszące pochwałę szlachty. Jan Chryzostom Pasek był typowym przedstawicielem swojej epoki - wyuczony w kolegium jezuickim, wojował u boku Czarnieckeigo w kilku wojnach, później pędził żywot szlachcica na wsi pod Krakowem. Jego "Pamiętniki" są jednymi z wielu i to co je wyróżnia to jędrny styl, zwarty, oparty na języku potocznym, pełen zwrotów obrazowych, przysłów, anegdot i "makaronizmów". Jest to skarbnica wiedzy o codziennym życiu ówczesnego Sarmaty o zwyczajach, upodobaniach, charakterystycznych cechach, typie religijności i kultury, nierzadko splecionych z samowolą, ciemnotą, pieniactwem i awanturnictwem. Sam autor był przykładem typowego sarmaty: dobry żołnierz, wierny królowi, nieprzejednany dla wrogów ojczyzny patriota, świetny kompan, rubaszny i tragiczny, nabożny, ale jednocześnie zdolny do największych łajdactw, zawadiaka, awanturnik nie przepuszczający żadnej okazji do bijatyk, pojedynków i kłótni. Ten bohaterski żołnierz to równocześnie leniwy warchoł i pieniacz, lubiący ponad wszystko swoje przywileje i obyczaje, które są dla niego święte. Nie przeszkadza mu to być chciwym i pazernym. "Pamiętniki" Paska pomagają nam dzisiaj poznać i zrozumieć sarmacką Polskę VII wieku, jej smak i koloryt.

Wacław Potocki:

"Polska nierządem stoi".

W utworze tym autor krytykuje polskie prawa, które jest niesprawiedliwe i chaotyczne. Poeta twierdzi, że Polska przeżywa swój najgorszy kryzys polityczny i gospodarczy w swej historii. "Wracam znowu, skądem, żeby tak srogim z Polską nie ginął nierządem". Chociaż są wciąż nowe prawa i konstytucje jednak nie poprawiają one sytuacji. "Co rok to nowe prawa i konstytucje". Poeta jest również przeciw uciskowi biednej szlachty i chłopstwa. "Szlachta tylko uboga i biedni ziemianie".

Treść utworu jest dość obszerna, zawierająca inwersję "Nierządem Polska stoi"

"Pospolite ruszenie".

W utworze przedstawiony jest satyryczny obraz polskiego obozu wojskowego. Podczas ataku Kozaków, rotmistrz wydał doboszowi rozkaz obudzenia szlachty. Jednak to nie chce wstać, bowiem twierdzi, że nie będzie się równać z chłopstwem. "Że braciej szlachty rozkazuje z chłopami na straży". Szlachta twierdzi również, że wiele nocy nie spała i jest bardzo zmęczona. Oskarża rotmistrza o złamanie szlacheckiej wolności, wedle której nie podlegali rozkazom wojskowym. Grożą rotmistrzowi, że będzie odpowiadał na sejmiku w Proszwicach.

"Kto mocniejszy, ten lepszy".

Potocki w utworze tym poruszył tematy związane z tolerancyjnością religijną. Uważa on, że każdy ma prawo do wyznawania jakich chce religii. Autor potępia wszelkie represje stosowane przeciwko innowiercom, a przede wszystkim arianom. "Temu nieborakowi nie chciał Bóg dać, to mu wioskę wziąć, tego wygnać na tułactwo z domu?" Twierdzi on również, że wielu katolików jest niepraktykujących, co uważa za większe przewinienie niż być arianem. "Każdy wierzy w Kościół, chyba że nie czyni. To nie taki gorzej niźli arian przewini".

"Zbytki polskie".

Autor w tym wierszu wylicza myśli szlachty, która marzy o bogactwach, wygodzie, klejnotach, strojach, zabawach, rozrywkach. Dbają oni tylko o swoje interesy, nie troszcząc się o losy ojczyzny, która potrzebuje pieniędzy na obronę i wojsko. "Choć się co rok w granicach swych ojczyzna zwęża, choć ma bory umierają żołnierze niepłatna".


OŚWIECENIE:

"Powrót posła":

Julian Ursyn Niemcewicz przeciwstawia sobie w utworze dwa stronnictwa polityczne. Pierwszy obóz, postępowy i patriotyczny to Podkomorzy i Podkomorzyna Dobrójscy, ich syn - Walery oraz wychowywana przez nich Teresa - córka starosty Gadulskiego. Drugi obóz - wsteczników i egoistów - to właśnie starosta gadulski, jego żona Starościna i fircyk Szarmancki. Starosta Gadulski skupia negatywne cechy sarmaty, to on krzyczy o "liberum veto" jako o "wolność źrenicy". Walery natomiast jest typowym patriotą. Wraca z sejmu do domu i przekonuje o słuszności reform i patriotyzmu. Gadulskiego nie daje się jednak przekonać. Dociera do niego jedynie bodziec finansowy. Pieniądz rozwiązuje sprawę, Walery rezygnuje z posagu Teresy, a wspólne gospodarowanie rozpoczynają od uwłaszczenia chłopów.

Transakcja wojny chocinskiej:

-> Za treść tego utworu autor przyjął wojnę ze szczególnym uwzględnieniem jednej bitwy pod Chocimiem. -> Potocki powraca do konkretnych wydarzeń. Jest to upoetyzowana kronika tej wojny. Została napisana na podstawie jednego z pamiętników jednego z dowódców. Jest to poemat rycerski. Charakterystycznym elementem takiego eposu jest inwokacja.

-> W niej autor zwraca się do Boga. Są tam porównania homeryckie. Jest tam zawarta prośba o błogosławieństwo dla dzieła, które właśnie tworzy autor.

-> Autor charakteryzuje przodków broniących ojczyzny i przez to wskazuje jak powinni zachowywać się współcześni. Polacy biorący udział w tej bitwie stali w obronie wolności szlacheckich, wiary, własnego domu, dobytku, własnej czci, w obronie ojczyzny i jej wolności.

-> W dalszej części tego utworu jest ocena wrogów. Autor mówi, że nie są oni dobrzy w walce. Uważa ich za ludzi złych.

-> Służy to pokazaniu waleczności Polaków. Polska miała być podmurzem chrześcijaństwa i nie dopuścić heretyckiej zarazy, żeby rozpowszechniła się wśród ludzi. Utwór ten miał pokazywać duszę rycerską Polaków.

-> Według Potockiego o doskonałości żołnierzy świadczyło ich męstwo i religijność.

-> Charakteryzując przodków zwraca uwagę na ich waleczność, dumę i dbałość o honor. Zasługi są obserwowane przez Boga i wynagradzane przez niego. Bóg pomaga zwyciężać. Pociechą dla żołnierzy jest to, że walczą w jego imię.

-> W utworze jest alegoria, gdzie biały orzeł płacze nad mogiłą ojczyzny wspominając wspaniałą przeszłość.


2. "Wesele" Wyspiańskiego jako dramat narodowy.

-> Głównym celem utworu jest ukazanie stosunków pomiędzy chłopami a inteligencją w zaborze austriackim. Chłopi przedstawieni są jako grupa zróżnicowana, obdarzona jednak pewną świadomością narodową. Na dany znak chłopi są gotowi chwycić za broń i walczyć przeciw obcemu panowaniu. Nie potrafią zrobić tego samodzielnie, potrzebują przywódców spoza swojego stanu. Jasiek gubi powierzony mu Złoty Róg - gospodyni dba o własny dobytek i chowa do kufra zgubioną przez konia cenną podkowę. Czepiec jest ciekawy świata i świadomy siły chłopstwa. Zarzuca panom bierność, niechęć do czynu, wynikającą z obawy przed rewolucja społeczną. To Czepiec organizuje chłopów do walki, wiele spodziewa się po wizycie Wernyhory. Chłopi z kosami mało przypominają jednak dawnych kosynierów. Bez panów są bezsilni. Najbardziej surową opinię wystawił autor polskiej inteligencji - biernej, niezdolnej do objęcia przywództwa nad narodem. Autor bezlitośnie wyszydza chłopomanię, nie mająca nic wspólnego ze zrozumieniem kultury i mentalności ludu. Pokazuje intelektualną pustkę postawy dekadenckiej, demaskuje poczucie wyższości inteligencji, zupełny brak porozumienia między miastem a wsią, wreszcie pijaństwo. Chłopi choć często prymitywni, skłonni do bójek, byliby w stanie podjąć narodowy czyn. Inteligencja zupełnie zawodzi. W najważniejszej chwili Gospodarz powierza Złoty Róg Jaśkowi - prostemu parobkowi, który schylając się po upuszczoną czapkę z pawimi piórami gubi go. Zwycięstwo materializmu nad patriotyzmem.

-> Walka narodowo-wyzwoleńcza jako główny problem utworu;

# myśl o walce narodowowyzwoleńczej nutuje od początku prawie wszystkich uczestników "Wesela"

# o chęci walki przez chłopów opowiada Maryna

-> Ocena teraźniejszości, przeszłości i przyszłości w "Weselu":

# o teraźniejszości mówi akt 1 - satyra komediowa, ocena chłopstwa i inteligencji, krytyka mitu o sielankowym współżyciu inteligencji i chłopstwa

# o przeszłości - rozmowa Stańczyka z Dziennikarzem (zarzuty wobec Dziennikarza), oskarżenie przeszłości, surowy sąd nad biernością, egoizmem i pychą części społeczeństwa

# o przyszłości - marzenia chłopów o walce o wolność.


3. Omów walory językowe "Bogurodzicy" najstarszego, polskiego zabytku językowego.

Bogu rodzica, Dziewica, Bogiem sławiena Maryja,

Twego syna, gospodzina, Matko zwolena Maryja,

Zyszczy nam, spuści nam, Kyrie eleisone Boga-rodzico, dziewico, błogosławiona Mario!

Twego syna - pana matko wybrana, Mario,

pozyskaj nam, spuść nam, kyrie eleison


Twego dziela krzciciela, Bożycze,

Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze!

Usłysz modlitwę, jąż nosimy,

A dać raczy, jegoż prosimy,

A na świecie zbożny pobyt,

Po żywocie rajski przebyt! Kyrie eleison

Dla twego chrzciciela, Synu boży,

usłysz głosy, spełnij myśli ludzkie:

usłysz modlitwę, którą zanosimy,

a dać racz, o co prosimy:

A na świecie dobrobyt,

po żywocie - rajski przybytek. Kyrie eleison

- Treść pieśni to modlitewne prośby:

                  • w strofie pierwszej: do Matki Boskiej, aby, jako wybrana z wielu przez Boga i zjednoczona z nim w pełnieniu jego woli, pozyskała i skłoniła ku ludziom przychylność swego Syna.




                  • w strofie drugiej: do Bożyca (Syna Bożego, Chrystusa), aby za przyczyną Jana Chrzciciela wysłuchał błagań o dar bogobojnego życia i zbawienia po śmierci.

- Utwór cechuje staranny paralelizm.

W obydwu strofach widać układ dwuczłonowy: każda składa się z apostrofy i zdania apelatywnego oraz kończy refrenem, podobnie jest z konstrukcją członów poszczególnych wersów, gdzie wezwania i prośby modlitewne zajmują tożsame pozycje w jednym wersie: Zyszczy ... spuści ...

- Intelektualny charakter wywodu przypomina porządek scholastycznego traktatu naukowego łączącego prawa wiary i rozumu.

Matka Boska ukazana jest tu jako adresatka modłów, pośredniczka pomiędzy człowiekiem

a Bogiem, zdolna do odegrania tej funkcji z racji godności przypisanych jej dogmatycznie. Chrystus, Bóg i Jan Chrzciciel współtworzą z nią krąg postaci, ku którym z kornym błaganiem zwraca się zbiorowy podmiot.

- Taka kompozycja utworu ma swoje odzwierciedlenie w sztuce romańskiej, wzorcu ikonograficznym zwanym „deesis", charakterystycznym dla Kościoła greckiego (bizantyjskiego).

Według niego majestatycznie wyobrażony Chrystus - Władca (Gospodzin) występuje w asyście Matki Boskiej (Bogurodzicy) i Jana Chrzciciela (krzciciela), którzy pełnią funkcję pośredników między Bóstwem a człowiekiem.

- Dwie pierwsze zwrotki są tropami do litanijnego Kyrie eleison, które wśród eksklamacji (z łac. „okrzyk", „wykrzyknik") liturgicznych średniowiecza, obok hebrajskiego Alleluja, było jednym z najpopularniejszych zawołań - wykonywał je lud podczas wszystkich obrzędów,
1   2   3   4   5   6   7   8

Powiązany:

[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku iconYbitnym polskim twórcą doby renesansu był

[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku iconMyśl doby nowożytnej

[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku iconProblematyka krótkich form prozatorskich doby pozytywizmu

[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku iconObserwacyjne wyznaczenie momentu czasu gwiazdowego oraz długości doby gwiazdowej

[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku iconGłówni filozofowie doby nowożytnej. Wybitnym uczonym xvi/xvii w był Galileusz

[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku iconTemat pracy: Porównaj fragment Biblii o stworzeniu świata I człowieka I powieści Olgi Tokarczuk

[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku iconOpracowania obejmie także życie kulturalne doby późnego średniowiecza, jego wczesnorenesansowe, humanistyczne inklinacje

[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku iconTemat: Dwie postawy człowieka wobec Boga I Jego dzieła. Porównaj pieśń Jana Kochanowskiego

[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku iconVii festiwal muzyki zabytkowych parków I ogrodów im. C. M. Von webera weber, chopin kompozytorzy doby romantyzmu 3,4,6 czerwca 2010 R

[1] Porównaj światopogląd człowieka doby renesansu ze światopoglądem człowieka doby baroku iconHistoria sztuki Renesansu I baroku

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom