Wymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego




Pobierz 0.75 Mb.
NazwaWymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego
strona2/11
Data konwersji03.09.2012
Rozmiar0.75 Mb.
TypWymagania
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


*Poezja Zbigniewa Herberta, czyli język kultury

*1

*Z. Herbert, Historia Minotaura


–*przy pomocy nauczyciela interpretuje utwór Herberta

– w czytanym tekście wskazuje obecność toposu antycznego; wyjaśnia jego znaczenie

– *samodzielnie interpretuje czytane utwory

– *swoimi słowami wyjaśnia na konkretnych przykładach, na czym polega reinterpretacja mitów w poezji Herberta

– *wyjaśnia, dlaczego archetypy, mity i toposy greckie (śródziemnomorskie) można nazwać wspólnym językiem kultury europejskiej




2. Po co Homer?

Herosi i bogowie, czyli świat poezji Homera. Epos antyczny

4

Homer, Iliada (fragm.)


(A) *Homer, z Odysei: [Bohaterowie dawnego wieku], [Wyspa syren]


inne fragmenty Odysei (poznane w gimnazjum)


(A) *Wergiliusz, z Eneidy: [Oręż opiewam i męża…], [W grocie Sybilli]


*E. Auerbach, [Styl homerycki i styl biblijny]


PROPONOWANE KONTEKSTY

przykłady sztuki greckiej (np. reprodukcje malowideł na wazach zamieszczone w podręczniku


(A) *Arystoteles, z Poetyki: [Jedność akcji w epopei], [Strukturalne składniki epopei. Technika epicka]


(A) *Horacy, List do Pizonów (fragm.)

– wie, że epos wywodzi się z tradycji przedliterackiej

– wie, kim był Homer; przywołuje legendy związane z jego postacią

– lokalizuje w historii wydarzenia opisane w Iliadzie i przypuszczalny czas powstania eposów

– czyta ze zrozumieniem fragment Iliady Homera (głośno, z właściwą dykcją i intonacją)

– streszcza przebieg wydarzeń przedstawionych w przeczytanych fragmentach (przebieg pojedynku Achillesa z Hektorem (A) i inne)

– określa tematykę Iliady i Odysei, wymienia główne wydarzenia i bohaterów

– krótko opowiada najważniejsze mity greckie związane z przyczynami i przebiegiem wojny trojańskiej

– wskazuje związek starożytnej eschatologii z motywami decyzji i czynów bohaterów

– *wskazuje przykłady toposów obecnych w dziełach Homera (np. topos wędrówki)

– swoimi słowami krótko wyjaśnia pojęcia: heros, epos starożytny, inwokacja, patos

– na podstawie fragmentu Iliady wskazuje główne cechy eposu starożytnego: patos, podniosłość stylu, dwupłaszczyznowość świata przedstawionego

– wskazuje inwokację i określa jej rolę w utworze

– na podstawie fragmentu Iliady charakteryzuje narratora eposu

– w czytanym fragmencie wskazuje główne cechy stylu Homerowego: słownictwo charakterystyczne dla stylu podniosłego, porównania homeryckie, stałe epitety (np. skrzydlate słowa, Hektor – pasterz zastępów, Zeus Egidodzierżca itp.)

– *określa cechy epickiego wiersza homeryckiego (np. brak rymów, regularne rozłożenie akcentów, heksametr)

– wie, że poezja grecka (i rzymska) związana była ze zjawiskiem iloczasu

– charakteryzuje akcent wyrazowy i zdaniowy w języku polskim; wskazuje wyjątki i poprawnie akcentuje wskazane wyrazy z akcentem innym niż na drugą sylabę od końca wyrazu

– formułuje zdania wykazujące różne znaczenia słowa „akcent”

– omawia dzieła sztuki związane z treścią Iliady i Odysei (np. zamieszczone w podręczniku malowidła na wazach greckich)

– wnioskuje o życiu i wartościach ważnych dla starożytnych Greków na podstawie malowideł na wazach i fragmentów Iliady

– (A) *wymienia cechy epopei, na które zwrócił uwagę Arystoteles

– (A) *wyjaśnia, czym były starożytne poetyki

– charakteryzuje narratora eposu, wiążąc go z postaciami starożytnych aojdów; wyjaśnia określenie „aojda”

– przedstawia problemy uczonych związane z postacią Homera

– *samodzielnie znajduje informacje o badaniach archeologicznych związanych z czasami Homera i okresem „heroicznym” starożytnej Grecji

– wyjaśnia etymologię pojęcia „patos”

– przywołuje mity opowiadające o bogach i herosach występujących w czytanym fragmencie Iliady

– charakteryzuje postacie bogów greckich związanych ze stronami walczącymi w wojnie trojańskiej

– wyjaśnia pojęcie „eschatologia”

– charakteryzuje epos starożytny jako gatunek literacki

– analizuje fragment Iliady, wskazując cechy stylu Homerowego

– wie, do jakich tematów pasuje styl epicki

– *charakteryzuje styl Homerowy w pogłębiony sposób, z odwołaniem do tekstu (np. brak „drugiego planu” wydarzeń)

– *wyjaśnia, czym było zjawisko iloczasu, stanowiące podstawę wiersza starożytnego

– *wyjaśnia, czym były stopy metryczne (w związku z heksametrem)

– wyjaśnia pojęcie „heksametr” (i jego etymologię)

– *buduje kilkuzdaniową wypowiedź na wskazany temat utrzymaną w stylu podniosłym

– tworzy porównanie homeryckie

– wyjaśnia znaczenie i budowę wyrazów typu: bogumiły, Egidodzierżca, Pelida

– wskazuje środki stylistyczne właściwe dla inwokacji

– (A) poznane cechy eposu odnajduje we fragmencie Eneidy (np. obecność inwokacji i jej funkcję; dwupłaszczyznowość świata przedstawionego)

– (A) na podstawie porównania Eneidy z Odyseją i Iliadą określa, na czym polegała ciągłość tradycji świata antycznego

– na podstawie ilustracji zamieszczonych w podręczniku wskazuje związki sztuki starogreckiej z eposem Homera (np. przedstawianie tego, co stworzone ręką ludzką, wytworów rzemiosła)

– z różnych źródeł (książki, albumy, internet) zbiera informacje na temat sztuki greckiej, selekcjonuje je i przetwarza

– (A) wyjaśnia pojęcia: naśladownictwo (mimesis), sztuka naśladowcza (mimetyczna)

– (A) *określa, jak starożytni pojmowali sztukę i jaką rolę przypisywali artyście



MED


Narodziny moralności: ideał etyczny i estetyczny

1

M. Ossowska, [Starogrecki ideał rycerski]


(A) *Homer, z Odysei: [Bohaterowie dawnego wieku]


(A) *A. Krokiewicz, [Moralność Homera]

– czyta ze zrozumieniem tekst Ossowskiej

– szerzej charakteryzuje postacie Achillesa i Hektora (na podstawie fragmentu Iliady i w kontekście całego utworu)

– *na podstawie Iliady i tekstu Ossowskiej charakteryzuje starogrecki ideał rycerza-herosa (jako harmonijne połączenie cech moralnych i fizycznych: piękna ciała i duszy)

– formułuje podstawowe pytania filozoficzne

– przedstawia narodziny filozofii i jej pierwsze koncepcje w starożytnej Grecji

– wymienia dyscypliny filozoficzne: etyka, estetyka

– wyjaśnia swoimi słowami pojęcia: etyczny, estetyczny

– podaje przykłady ujednolicania (w życiu i w sztuce, a także w kulturze masowej) kryteriów etycznych i estetycznych

– (A) wskazuje wartości ważne dla starożytnych, wykorzystując fragmenty Iliady i Odysei

– zabiera głos w dyskusji na temat: Czy starożytne ideały mogą być cenne dla współczesnego człowieka?

– (A) *analizuje motywy decyzji Achillesa, który wydał Priamowi ciało Hektora

– ocenia postępowanie herosów i bogów opisane w Iliadzie (w kontekście epoki oraz ze współczesnego punktu widzenia)

– *wyjaśnia pojęcie kalós kagathós

– podaje przykłady bohaterów Iliady świadczące o greckim umiłowaniu piękna (Helena)

– na podstawie tekstu Ossowskiej wnioskuje o greckim ideale urody męskiej

– wskazuje przykłady rozdzielania kategorii etycznych i estetycznych w kulturze europejskiej (Quasimodo, Piękna i Bestia itp.)

– *buduje dłuższą wypowiedź na temat wartości ideałów starożytnych dla współczesnego człowieka; uzasadnia swoje sądy, odwołując się do różnych tekstów kultury

– (A) wyjaśnia, dlaczego eposy Homera można uważać za obraz narodzin moralności



F


*Filozoficzno-refleksyjny charakter poezji Wisławy Szymborskiej

*1

*W. Szymborska, Spis ludności

– czyta ze zrozumieniem, wyraziście wiersz Szymborskiej

– *przy pomocy nauczyciela interpretuje utwór, zwracając uwagę na obecne w nim toposy antyczne (miasto, poeta)

– *wyjaśnia tytuł wiersza

– *wskazuje i interpretuje metafory określające stosunek poetki do historii

– *dostrzega wartości stylistyczne środków językowych (zwł. słownikowych, słowotwórczych i frazeologicznych) występujących w wierszu Szymborskiej

– na podstawie wiersza określa funkcję motywów antycznych w poezji współczesnej




3. Tragedia i tragizm

Obraz ludzkiego losu, czyli tragizm w dramacie antycznym.

Budowa tragedii antycznej

4

Sofokles, Król Edyp (utwór czytany w całości)

Sofokles, Antygona – przypomnienie

(utwór poznany w gimnazjum)


(A) W. Tatarkiewicz, Tragedia


Arystoteles, Poetyka (fragm.)


(A) *Arystoteles, z Poetyki: [Zasady tragiczności. Wybór bohatera tragicznego i charakter akcji „tragicznej”]


wybitne realizacje tragedii antycznych na scenie lub na ekranie (wskazane obejrzenie jednej z nich)


(A) A. Gorzkowski, O tragedii greckiej – tragicznie, czyli jak o antyku pisać nie wolno (fragm.)


– przedstawia przebieg wydarzeń ukazanych w przeczytanej tragedii (streszcza utwór)

– wyjaśnia, na czym polega tragizm sytuacji bohaterów

– wskazuje motywy decyzji bohaterów, wypowiada swoje oceny i opinie na temat etycznej strony ich wyborów

– zabiera głos w klasowej dyskusji stanowiącej rodzaj sądu literackiego nad bohaterami

– pisze wypracowanie zawierające przemyślenia i wnioski z dyskusji

– w swoich wypowiedziach poprawnie używa określeń: wina tragiczna (hamartia), konflikt tragiczny, wybór tragiczny

– określa, jaką rolę w antycznej wizji ludzkiego losu odgrywało fatum (Mojry, przeznaczenie)

– swoimi słowami wyjaśnia, na czym polegała antyczna koncepcja tragizmu,

– interpretuje szczegółowo fragmenty tragedii (m.in. fragment zamieszczony w podręczniku)

– (A) *na podstawie fragmentów Poetyki Arystotelesa opisuje starożytną koncepcję sztuki

– swoimi słowami wyjaśnia pojęcia: mimesis, katharsis

– podaje synonimy wyrazów: tragiczny, dramatyczny i wyrazy do nich bliskoznaczne

– głośno i wyraziście czyta fragmenty dramatu

– *projektuje wystawienie dramatu antycznego (lub jego fragmentu)

– na przykładzie czytanego dramatu przedstawia budowę tragedii antycznej:

  • określa rolę chóru

  • wyjaśnia, na czym polegały trzy jedności

  • wymienia inne zasady rządzące budową tragedii antycznej (np. niepokazywanie scen drastycznych, maksimum trzech aktorów na scenie itp.)

– określa wartości, których bronią bohaterowie tragedii

– odwołując się do różnych utworów, wyjaśnia, na czym polegał konflikt tragiczny oraz wina tragiczna (hamartia)

– aktywnie uczestniczy w debacie klasowej, przestrzegając zasad kultury dyskusji

– komponuje dłuższą pracę pisemną (w przemyślanej formie dostosowanej do tematu), w której uzasadnia swoje stanowisko w sprawie wyborów podjętych przez bohaterów

– *rozważa, czy któreś ze współczesnych spektakli teatralnych lub obrazów filmowych wywołują u widza przeżycie katharsis

– (A) *na podstawie czytanych fragmentów Poetyki przedstawia poglądy Arystotelesa na istotę tragiczności, sposoby wyboru bohatera i charakter akcji tragicznej

– *wspólnie z koleżankami i kolegami przygotowuje inscenizację fragmentu dramatu

– w związku z inscenizacją (fragmentu) dramatu poznaje podstawowe elementy warsztatu reżysera teatralnego

– opisując budowę tragedii, używa określeń: epejsodion, stasimon, prolog, parodos, eksodos, epilogos, katastrofa itp.

– swoimi słowami wyjaśnia wymienione pojęcia

– (A) czyta tekst naukowy w celu pogłębienia interpretacji tragedii antycznej i losu jej bohaterów (np. Króla Edypa)



MED


*Tragizm ludzkiego losu ukazany w sztuce



*1

*E. Bryll, Rekonstrukcja chóru Sofoklesowego

– *wyjaśnia, jak należy rozumieć tytuł wiersza

– *tworzy hipotezy interpretacyjne, odwołując się do tragedii, do których nawiązuje utwór

– *wyjaśnia, na czym, zdaniem współczesnego poety, polega tragizm ludzkiego losu

– *dostrzega wartości stylistyczne środków językowych (zwł. słownikowych i frazeologicznych) w wierszu współczesnym

– *porównuje antyczne i współczesne rozumienie tragizmu ludzkiego losu




Teatr w starożytnej Grecji

1

(A) K. Kumaniecki, [Tragedia attycka]


(A) J. de Romilly, Tragedia grecka (fragm.)


sztuka grecka okresu klasycznego i porządki architektoniczne

Praksyteles, Hermes z małym Dionizosem

– przedstawia genezę dramatu antycznego, wywodząc ją od świąt ku czci Dionizosa

– posługując się rysunkiem (zdjęciem), opowiada o wyglądzie i funkcji amfiteatru greckiego

– wymienia najważniejszych twórców tragedii greckiej

– wykorzystując wskazówki z podręcznika, opisuje rzeźbę Praksytelesa

– *swoimi słowami wyjaśnia określenia: sztuka apollińska, sztuka dionizyjska

– *na podstawie wskazanych zabytków (rzeźby, budowle) przedstawia główne cechy sztuki greckiej okresu klasycznego

– gromadzi wywodzące się od nazw greckich słownictwo związane z teatrem i tragedią

– potrafi samodzielnie zebrać i wyselekcjonować przydatne informacje z encyklopedii, leksykonów, internetu itp.

– posługując się samodzielnie znalezionymi materiałami, wygłasza referat na temat genezy i znaczenia teatru w starożytnej Grecji

– wskazuje cechy greckiego klasycyzmu na przykładzie rzeźby Praksytelesa

– *przygotowuje prezentację multimedialną (np. w programie PowerPoint) np. na temat historii dramatu greckiego, teatru w Atenach w okresie klasycznym, agonów teatralnych

– (A) we fragmentach rozpraw naukowych z zakresu historii kultury znajduje informacje o genezie i rozwoju teatru w starożytnej Grecji

– wskazuje ślady starożytności (nazwy własne, nazwy pospolite, frazeologizmy) zachowane we współczesnym języku

MED


4. Miłośnicy mądrości – filozofowie

Miłośnicy mądrości – wielcy filozofowie świata starożytnego

2

+ *1

Platon, [Niewolnicy w jaskini]


(A) Platon, z Uczty: [O miłości]


(A) *A. Sikora, [Jak wyzwolić się z kajdan i wyjść z pieczary]


(A) Arystoteles, z Etyki wielkiej: [O doskonałości i cnocie], z Etyki nikomachejskiej: [O szczęściu]


(A) *R.C. Solomon, K.M. Higgins, Filozof nad filozofami: Arystoteles


(A) *Epikur, [Z listu do Menojkeusa]


Marek Aureliusz, Rozmyślania (fragm.)


(A) *A. Sikora, [O myśli stoików]


PROPONOWANE KONTEKSTY

malarstwo:

Rafael, Szkoła ateńska

J.L. David, Śmierć Sokratesa

– wie, co jest przedmiotem filozofii i jakie są główne dyscypliny filozoficzne

– stawia podstawowe pytania filozoficzne

– wyjaśnia, kim byli: Tales, Demokryt, Pitagoras, Sokrates, Platon, Arystoteles, Diogenes, Epikur, Seneka i Marek Aureliusz

– redaguje noty biograficzne omawianych filozofów greckich, krótko charakteryzuje najważniejsze założenia ich filozofii (na podstawie podręcznika)

– wyjaśnia, jak postrzegali zasadę świata filozofowie przyrody

– określa cele, jakie stawiała przed sobą filozofia człowieka

– *wie, kim byli sofiści

– prezentuje główne szkoły filozoficzne starożytnej Grecji i Rzymu, wskazując ich najważniejsze poglądy (na podstawie podręcznika)

– wygłasza krótkie referaty, wykorzystując wiadomości z gimnazjum oraz nowe – z podręcznika i innych źródeł

– w swoich wypowiedziach poprawnie używa terminów: platonicy, idealizm platoński, stoicy, epikurejczycy, *sofiści, *cynicy, *sceptycy (oraz wyrazów pokrewnych)

– czyta ze zrozumieniem fragmenty dzieł Platona i Marka Aureliusza, (A) a także Arystotelesa i Epikura

– dostrzega problemy filozoficzne zawarte w tekstach Platona i Marka Aureliusza (A) oraz innych filozofów

– (A) znajduje potrzebne informacje w tekstach naukowych


– wskazuje wybrane ważne problemy filozoficzne

– szerzej przedstawia szkoły filozoficzne starożytnej Grecji i Rzymu

– na przykładzie Sokratesa, Platona i stoików ukazuje różne sposoby pojmowania filozofii

– *wskazuje zbieżne i przeciwstawne poglądy różnych szkół filozoficznych starożytnej Grecji

– swoimi słowami wyjaśnia metaforę jaskini Platona

– na podstawie tekstu Marka Aureliusza charakteryzuje postawę stoicką (postawę mędrca wobec świata, śmierci itd.) i ją ocenia

– (A) *szerzej przedstawia założenia epikureizmu (poglądy na sposoby osiągnięcia szczęścia, stosunek do śmierci itd.)

– (A) wyjaśnia, dlaczego Arystoteles został nazwany „filozofem nad filozofami”

– *przytacza znane sentencje starożytnych filozofów

– *zna wybrane anegdoty związane z postaciami starożytnych filozofów

– *wyjaśnia, dlaczego uważa się, iż filozofię człowieka zapoczątkowali sofiści

– *wie, dlaczego sofistów nie uznawano za filozofów

– *określa znaczenie dialogu (dyskusji) w dochodzeniu do wiedzy i prawdy

– interpretuje obrazy Rafaela i Davida, wykorzystując m.in. zdobyte informacje na temat filozofów

– podaje kilka znanych sentencji starożytnych filozofów, *wskazuje ich autorów

F






5. Horacy i liryka starożytna

Arkadia w cieniu śmierci, czyli poezja Horacego

2

Horacy, Do Leukonoe, Do Deliusza, Wybudowałem pomnik

(A) Horacy, z Pieśni: [Do Licyniusza]


J. Krókowski, [Horacjańskia refleksja nad życiem]


(A) *Z. Kubiak, [Tu Horacy pisał pieśni...]


(A) *A. Wójcik, [Horacjańskie rozumienie cnoty]


– charakteryzuje pieśń jako gatunek poezji starożytnej

– wskazuje związki między filozofią a sztuką (literaturą)

– swoimi słowami przedstawia filozoficzną problematykę czytanych wierszy

– wskazuje elementy stoicyzmu i epikureizmu w poezji Horacego

– *rozważa, na czym polegają uniwersalne wartości utworów Horacego

– wyjaśnia, o jakim pomniku pisze Horacy w swej pieśni

– *na przykładzie różnic w tłumaczeniach utworów Horacego wskazuje trudności związane z tłumaczeniem tekstów obcojęzycznych

– czyta ze zrozumieniem teksty naukowe na temat poezji Horacego

– (A) *podaje informacje biograficzne jako kontekst postawy stoickiej i epikurejskiej odzwierciedlonej w pieśniach Horacego

– (A) wyjaśnia znaczenie i źródło pojęć: mecenas, mecenat

– czyta ze zrozumieniem pieśni Horacego (głośno, wyraziście, z właściwą dykcją i intonacją)

– podaje niektóre słynne horacjańskie sentencje i wyjaśnia ich znaczenie

– *wyjaśnia określenie traduttore traditore, podając przykłady różnych przekładów poezji obcojęzycznej

– krótko streszcza poglądy Horacego na sztukę

– na podstawie pieśni Wybudowałem pomnik określa, jaka była w starożytności klasycznej pozycja artysty

– charakteryzuje postawę artystyczną określaną mianem klasycyzmu

– *w swoich wypowiedziach przytacza niektóre słynne sentencje horacjańskie

– przedstawia sposób pojmowania filozofii przez epikurejczyków i stoików

– (A) *interpretuje pojęcia cnoty i złotego środka oraz ich znaczenie dla filozofii zawartej w pieśniach Horacego



F



Liryka starożytna i jej miejsce w kulturze

1

informacje z podręcznika o poetach starożytnych: Tyrteuszu, Safonie, Anakreoncie, Symonidesie, Teokrycie, Wergiliuszu, Owidiuszu


(A) Safona, [Pożegnanie uczennicy]


(A) Symonides, Nie mów nigdy, człowiecze...


(A) Anakreont, Przynieś nam tu czarę, chłopcze..., Znów purpurową mnie piłką...


(A) epigramaty z Antologii Palatyńskiej


– krótko przedstawia postacie najważniejszych poetów starożytności

– charakteryzuje lirykę jako rodzaj literacki, wskazując jej podstawowe wyznaczniki

– podaje przykłady różnych gatunków lirycznych

– wyjaśnia pierwotne znaczenie pojęcia „liryka”

– wyjaśnia terminy: poezja tyrtejska, elegia, *strofa saficka, hymn, epigramat, epitafium, anakreontyk, wiersz biesiadny, erotyk, sielanka (idylla, *bukolika)

– wyjaśnia, czym jest topos Arkadii i jakie jest jego pochodzenie

– (A) na podstawie czytanych wierszy określa tematykę, nastrój i charakter liryki starożytnej

– (A) w czytanych utworach odnajduje echa poglądów filozoficznych (np. na istotę szczęścia człowieka)

– podaje synonimy wyrazów: liryczny, klasyczny


– zna grecką etymologię niektórych słów występujących w języku polskim, np.: liryka, strofa saficka, poezja tyrtejska, idylla, bukolika itp.

– w znanych utworach literackich (i dziełach malarskich) z różnych epok wskazuje topos Arkadii

– podaje przykłady znanych sobie utworów (z różnych epok), które można określić mianem tyrtejskich

– (A) określa miejsce liryki wśród innych rodzajów literackich (epiki i dramatu) w literaturze starożytnej




Związki frazeologiczne

1




– wyjaśnia, czym jest frazeologizm

– rozpoznaje frazeologizmy (w tekście)

– rozróżnia i rozpoznaje rodzaje frazeologizmów (frazy, zwroty, idiomy, wyrażenia rzeczownikowe)

– wymienia najważniejsze źródła frazeologizmów (mity greckie, Biblia, literatura)

– podaje i wyjaśnia znane frazeologizmy wywodzące się z mitologii i Biblii

– podaje większy zasób frazeologizmów (niż na poziom podstawowy)

– wskazuje źródła podanych frazeologizmów

– wyjaśnia, czym są internacjonalizmy





STAROŻYTNOŚĆ. ŚWIAT BIBLII


1. Księga ksiąg – opowieści o początku i końcu

Biblia – księga nad księgami

1

Biblia – wiadomości ogólne


Z. Herbert, Książka

– podaje podstawowe wiadomości na temat Biblii (pochodzenie, budowa, Stary i Nowy Testament, księgi biblijne, gatunki biblijne, języki Biblii, Pięcioksiąg Mojżeszowy, rozdziały i wersety)

– poprawnie używa pojęć: politeizm, monoteizm

– wyjaśnia, na czym polega religijna i kulturowa rola Biblii

– wymienia sposoby odczytywania Biblii (jako księgi świętej, jako dzieła zawierającego sens moralny, jako tekstu kultury)

– wskazuje najważniejsze cechy stylu biblijnego i odnosi je do czytanego tekstu

– odczytuje wiersz Herberta jako wykładnię znaczenia Biblii w życiu człowieka

– wskazuje powiązania Biblii z historią Izraela

– podaje przykładowe przejawy tradycji biblijnej w literaturze i sztuce różnych epok

– wyjaśnia pochodzenie i znaczenie etymologiczne nazwy Biblia

– podaje przykłady odczytania fragmentów biblijnych na poziomie dosłownym (literalnym) i parabolicznym

– opisuje styl biblijny, wskazując charakterystyczne środki stylistyczne

– wyjaśnia, na czym polega obrazowość stylu biblijnego

– interpretuje wiersz Herberta




Biblijne opowieści o początku...


2

+

*1

z Księgi Rodzaju: [Stworzenie świata i człowieka], [Grzech pierworodny i wygnanie z raju]


A. Świderkówna, [Hymn o początku]


(A) *J. Campbell, B. Moyers, [Mity stworzenia]


(A) *K. Bukowski, [Biblijny opis stworzenia]


PROPONOWANE KONTEKSTY

malarstwo:

Masaccio, Wygnanie z raju

S. Wyspiański, Stań się!

– opowiada (streszcza) wskazane opowieści biblijne

– odczytuje biblijny opis stworzenia świata jako hymn na cześć Wszechmogącego

– *wskazuje stylistyczne i kompozycyjne wykładniki rytmiczności opisu stworzenia świata

– charakteryzuje obraz Boga, człowieka i świata w Księdze Rodzaju

– podejmuje próbę odczytania wybranych elementów symbolicznych (np. symboliki liczb)

– wyjaśnia, czym jest topos raju oraz topos homo viator, *podaje przykłady ich funkcjonowania w różnych epokach

– czyta ze zrozumieniem fragment książki Świderkówny (A) oraz fragmenty rozpraw naukowych

– (A) odwołując się do literatury naukowej, odczytuje znaczenia uniwersalne zawarte w poetyckim opisie stworzenia świata

– na podstawie wskazówek nauczyciela interpretuje dzieła sztuki inspirowane Biblią

– na przykładach dzieł malarskich wskazuje różne sposoby ukazania motywów biblijnych (np. wygnania z raju)

– porównuje biblijną i mitologiczną (grecką) opowieść o początku świata (A) oraz inne mity genezyjskie różnych ludów

– w kontekście Księgi Rodzaju określa wagę Słowa

– *porównuje obraz Boga wyłaniający się z ksiąg Starego Testamentu (sprawiedliwy Jahwe) i Nowego Testamentu (chrześcijański Bóg miłości)

– analizuje sytuację człowieka, który się zdecydował na złamanie zakazu Boga

– wskazuje różne sposoby odczytania opowieści o grzechu pierworodnym i wygnaniu z raju

– *odwołując się do wybranych przykładów, przedstawia znaczenie toposu raju oraz toposu homo viator w sztuce europejskiej

– *porównuje topos raju z mitem arkadyjskim

– (A) *wyjaśnia, dlaczego biblijny opis stworzenia świata trzeba czytać jak poemat, a nie jak kronikę czy tekst naukowy

– *opisuje pochodzenie nazwy Księga Rodzaju




...i końcu naszego świata

1


Apokalipsa św. Jana (fragm.)


(A) A. Świderkówna, Apokalipsa (fragm.)


PROPONOWANE KONTEKSTY

grafika:

A. Dürer, Czterej jeźdźcy Apokalipsy


Cz. Miłosz, Piosenka o końcu świata

– wyjaśnia znaczenie słowa „apokalipsa” (objawienie, odsłonięcie)

– podaje podstawowe informacje na temat Apokalipsy św. Jana

– opowiada, jakie wydarzenia, według Apokalipsy św. Jana, nastąpią przy końcu świata

– wymienia najważniejsze symbole Apokalipsy i podaje ich znaczenia (np. Baranek, siedem pieczęci, czterej jeźdźcy, Bestia, Babilon)

– wskazuje najważniejsze cechy stylu Apokalipsy św. Jana (wizyjność, symboliczność, hiperbolizacja)

– charakteryzuje składnię Apokalipsy św. Jana

– opisuje apokalipsę jako biblijny gatunek literacki

– przy pomocy nauczyciela interpretuje wiersz współczesny, określając jego zasadę kompozycyjną

– w czytanym utworze wskazuje nawiązania do Apokalipsy

– określa styl i nastrój wiersza

– interpretuje wizję końca świata zawartą w Apokalipsie św. Jana

– analizuje styl Apokalipsy św. Jana, wskazując jego charakterystyczne cechy (ilustruje je cytatami)

– interpretuje różne symbole Apokalipsy

– wskazuje nawiązania do Apokalipsy w utworach literackich i dziełach sztuki z różnych epok, *a następnie je interpretuje

– (A) wyjaśnia, dlaczego dla chrześcijan Apokalipsa jest księgą nadziei

– (A) *porównuje apokalipsy i proroctwa, wskazując podobieństwa i różnice między nimi

– w pogłębiony sposób interpretuje utwór Miłosza

– podaje najważniejsze informacje o autorze wiersza







2. Człowiek i Bóg

Wielka próba Abrahama

1



z Księgi Rodzaju:

[Próba Abrahama]


E. Auerbach, [Styl homerycki i styl biblijny]


(A) *E. Auerbach, [Homer i Biblia]


PROPONOWANE KONTEKSTY

malarstwo:

Rembrandt, Ofiara Abrahama


– krótko opowiada historię ofiary Abrahama

– wyjaśnia, na czym polega uniwersalne przesłanie czytanej opowieści

– odczytuje historię Abrahama jako obraz relacji między człowiekiem a Bogiem

– na podstawie fragmentu Księgi Rodzaju wskazuje cechy stylu biblijnego (np. wizyjność, symboliczność, hiperbolizacja, paralelizmy składniowe, powtórzenia)

– w pogłębiony sposób interpretuje historię Abrahama, odczytując jej warstwę symboliczną

– na podstawie fragmentu książki Auerbacha wskazuje podstawowe różnice między stylem biblijnym i stylem homeryckim

– wyjaśnia, na czym polega symboliczność stylu biblijnego, odwołując się do konkretnych przykładów

– (A) *na podstawie tekstu Auerbacha wyjaśnia, jak należy czytać Homera (piękna fikcja), a jak księgi biblijne (prawda biblijna: nauka i obietnica)

– interpretuje obraz Rembrandta, określając ukazane na nim przeżycia ludzkie i sposób ich przedstawienia




Biblia w naszej kulturze

2

fragmenty Biblii odnoszące się do wybranych postaci i pojęć, np.: Józef, Jakub, wieża Babel, świątynia Salomona, Jerozolima, Kain i Abel, Salomon, Dawid, Dekalog, Sodoma i Gomora, Kohelet (i motyw vanitas)


(A) *T. Żychiewicz, Ofiara Abrahama


(A) *A. Kamieńska, [Kohelet, czyli prorok wątpienia]


PROPONOWANE KONTEKSTY

motywy biblijne w kulturze, np.:

W. Szymborska, Na wieży Babel


malarstwo:

P. Bruegel, Wieża Babel

– opowiada (streszcza) wskazane przez nauczyciela opowieści biblijne

– lokalizuje najważniejsze postacie, motywy i obrazy biblijne (np. walka Jakuba z aniołem, Arka Noego, Dziesięcioro Przykazań, Józef, Mojżesz, walka Dawida z Goliatem, świątynia Salomona, niewola babilońska, motyw vanitas)

– uzasadnia, dlaczego każdy Europejczyk (niezależnie od światopoglądu) powinien poznać Biblię

– interpretuje opowieści biblijne, odczytując ich znaczenie paraboliczne (symboliczne) w kontekście całej Biblii

– (A) czyta ze zrozumieniem teksty naukowe pogłębiające interpretację niektórych postaci, motywów i obrazów biblijnych

– (A) *odczytuje Księgę Koheleta jako zapis dramatu człowieka szukającego i wątpiącego („mądrość w stanie niepokoju” i „odwaga wątpienia”)

– komentuje obecność motywów biblijnych w dziełach pochodzących z różnych epok (np. w malarstwie lub w poezji współczesnej)

– wskazuje przykłady funkcjonowania toposów biblijnych w kulturze (np. wieża Babel)

– w swoich wypowiedziach używa poprawnie pojęć: archetyp, topos

– wskazuje wywodzące się z Biblii związki frazeologiczne obecne w naszym języku, wyjaśnia ich przenośne znaczenie

– poprawnie używa biblizmów w zdaniach

– interpretuje wskazane opowieści biblijne, wskazując ich uniwersalną wartość moralistyczną i symbolikę

– uzasadnia fragmentaryczność opowieści biblijnych

– wskazuje kulturowy kontekst motywów biblijnych (symbole Izraela wymienione w podręczniku)

– wyjaśnia, na czym polega kulturotwórcza rola Biblii

– interpretuje Biblię jako jedno z podstawowych źródeł duchowości oraz ładu moralnego cywilizacji europejskiej

– na wybranych przykładach przedstawia i komentuje symboliczny charakter postaci oraz pojęć biblijnych

– (A) *na przykładach wyjaśnia, czym jest sens typiczny postaci i obrazów biblijnych (np. ofiara Abrahama, Izaak – Chrystus)

– podejmuje samodzielną próbę zinterpretowania wiersza Szymborskiej

– poszukuje własnej odpowiedzi na pytanie, dlaczego twórcy różnych epok sięgają do postaci i motywów biblijnych



E



Modlitwa wieków

1

+ *1

Księga Psalmów (wybrane psalmy w różnych tłumaczeniach)


(A) *J. Sadzik, [Wiara w Psalmach]


*K.K. Baczyński, Psalm 2. o krzyżu

– wyjaśnia, jakim gatunkiem jest psalm biblijny

– podaje podstawowe wiadomości o Księdze Psalmów (m.in. na temat jej autorstwa)

– wymienia podstawowe rodzaje psalmów

– rozpoznaje rodzaj wskazanego psalmu

– interpretuje psalmy biblijne jako uniwersalną opowieść o relacjach między człowiekiem a Bogiem

– odwołując się do wybranych fragmentów, wskazuje symboliczność języka psalmów

– na podstawie tłumaczeń psalmów wyjaśnia, czym się różni przekład od parafrazy

– *porównuje różne przekłady tego samego psalmu, określa podobieństwa i różnice między nimi

– *odnajduje w wierszu Baczyńskiego stałe motywy psalmiczne, charakterystyczne zwroty, przenośnie i porównania

– *interpretuje wiersz Baczyńskiego, odwołując się do tradycji psalmów biblijnych

– komentuje styl psalmów jako najdoskonalszy wzór tekstu modlitewnego

– charakteryzuje język psalmów

– wskazuje w psalmach obrazy i motywy symboliczne oraz je interpretuje

– (A) *odwołując się do tekstu naukowego, określa biblijne rozumienie wiary (wiara w Boga a zaufanie Bogu)

– wnioskuje, dlaczego Księga Psalmów jest najczęściej tłumaczoną księgą biblijną

– podaje najważniejsze przekłady psalmów na język polski

– *wskazuje, jak w języku psalmów wyrażają się relacje między podmiotem mówiącym (człowiekiem) i adresatem (Bogiem)

– *charakteryzuje psalm jako ponadczasowy gatunek literacki

– *podaje przykłady wykorzystania tego gatunku w poezji współczesnej




3. Sens cierpienia, sens miłości
















Księga Hioba, czyli opowieść o wielkim cierpieniu


2

Księga Hioba (fragm.)


(A) *Z. Ziółkowski, Zmagania Boga z Hiobem


A. Świderkówna, [Tajemnica ludzkiego cierpienia]


A. Kamieńska, Powrót Hioba



– opowiada (streszcza) historię Hioba

– podejmuje próby samodzielnego odczytania sensów czytanej opowieści

– formułuje własne sądy i opinie, uzasadnia je

– ujmuje własne refleksje na temat cierpienia i wiary w dłuższej wypowiedzi pisemnej

– (A) *czyta ze zrozumieniem tekst interpretacyjny

– czyta ze zrozumieniem tekst eseistyczny, przede wszystkim na poziomie znaczeń

– w wierszach poetów współczesnych odnajduje nawiązania do historii Hioba (wskazuje kontekst biblijny)

– *wyjaśnia, na czym polega reinterpretacja opowieści biblijnej w wierszach Kamieńskiej

– odczytuje sens opowieści o cierpieniu Hioba (wskazuje różne płaszczyzny interpretacyjne)

– przedstawia Hioba jako postać symboliczną, archetyp cierpienia

– rozpoznaje w historii Hioba cechy przypowieści

– porównuje przedstawione w różnych utworach obrazy bohaterów, których dotknęło cierpienie (np. Hiob, Prometeusz, król Edyp)

– ujmuje swoje sądy i przemyślenia w wypowiedzi pisemnej o przemyślanej formie (np. eseju)

– (A) *na podstawie tekstu Ziółkowskiego komentuje biblijne rozumienie cierpienia i jego znaczenie w dziele odkupienia

– czyta tekst Świderkówny ze zrozumieniem (na poziomie znaczeń, struktury i komunikacji)

– interpretuje wiersz współczesny w kontekście biblijnym

– *przedstawia uniwersalny sens wątków biblijnych wykorzystanych w poezji współczesnej




Sens miłości


2

Pieśń nad pieśniami

(fragm.)


(A) A. Świderkówna, [Pieśń miłości]


z Pierwszego listu św. Pawła do Koryntian: Hymn o miłości



– swoimi słowami przedstawia temat, charakter, idee czytanych fragmentów Biblii

– określa, jaki obraz miłości wyłania się z Biblii, (A) wykorzystując także fragment książki Świderkówny

– biblijne pojęcie miłości konfrontuje z własnymi przemyśleniami

– przedstawia różne koncepcje miłości obecne w kulturze europejskiej (np. miłość kochanków, miłosierdzie, chrześcijańska wspólnota)

– wyjaśnia, dlaczego Pieśń nad pieśniami znalazła się wśród tekstów religijnych

– przedstawia cechy hymnu jako gatunku literackiego

– podaje przykłady znanych hymnów

– w hymnie św. Pawła wskazuje cechy gatunkowe

– czyta głośno, z właściwą dykcją i intonacją fragmenty Biblii

– interpretuje Pieśń nad pieśniami jako poemat miłosny o charakterze symbolicznym

– (A) na podstawie tekstu Świderkówny wskazuje dylematy związane z interpretacją Pieśni nad pieśniami

– wyjaśnia, dlaczego hymn św. Pawła uważa się za najpełniejszy obraz miłości

– przedstawia biblijny i ewangeliczny obraz miłości jako jeden z fundamentów duchowej jedności Europy

– zabiera głos w dyskusji na temat: Co jest ważniejsze w życiu człowieka i w życiu społeczeństwa – miłość czy mądrość?

– swoje refleksje na powyższy temat ujmuje w formie uporządkowanej wypowiedzi pisemnej

– wskazuje występujące w omawianych tekstach środki stylistyczne (porównania, powtórzenia, metafory itp.) i określa ich funkcje

– podając przykłady różnych fragmentów Biblii, przedstawia jej różnorodność gatunkową i stylistyczną


E


Przypowieści biblijne

2 + *2

wybrane przypowieści biblijne z Nowego Testamentu, np. o miłosiernym Samarytaninie,

o synu marnotrawnym


z Ewangelii wg św. Mateusza: [Osiem błogosławieństw]


W. Kopaliński, Słownik symboli (symbol góry)



– streszcza (opowiada) wskazane przypowieści

– interpretuje przedstawione przypowieści, odczytując ich warstwę symboliczną

– przedstawia przypowieść (parabolę) jako gatunek biblijny

– we wskazanych fragmentach odnajduje charakterystyczne cechy stylu biblijnego (paralelne konstrukcje składniowe, rozpoczynanie zdań od spójników, podział na wersety, przestawny szyk zdania, charakterystyczne słownictwo itd.)

– wyjaśnia, czym jest stylizacja językowa

– na podstawie Kazania na Górze streszcza sens nauki Chrystusa

– określa, jakim gatunkiem literackim jest kazanie

– wskazuje typowe dla kazania środki stylistyczne

– korzystając ze słownika symboli, odczytuje symbolikę góry



– uczestniczy w klasowym konkursie na piękne opowiadanie

– wyjaśnia, na czym polega uniwersalny sens przypowieści biblijnych

– charakteryzuje chrześcijaństwo jako podstawę duchowości Europy

– przedstawia przypowieść (parabolę) jako gatunek literacki

– podaje przykłady znanych sobie utworów parabolicznych (np. Mały Książę)

– wyjaśnia, na czym polegała rewolucyjność nauki Chrystusa

– analizuje język i styl Kazania na Górze





E


Treść i zakres znaczeniowy wyrazu

2




– na przykładach podanych wyrazów przedstawia relacje między zakresem znaczeniowym a treścią znaczeniową

– porządkuje wyrazy według ich zakresu i treści znaczeniowej

– rozróżnia podstawowe rodzaje znaczeń (podstawowe, peryferyjne, przenośne) – podaje ich przykłady

– określa, jakie informacje na temat znaczenia wyrazów znajdzie w słowniku języka polskiego, a jakie w słowniku etymologicznym

– rozróżnia nazwy własne i pospolite

– wyjaśnia, czym są nazwy własne i pospolite, wskazując na ich funkcje

– wymienia pochodzące z Biblii nazwy własne, które w tradycji europejskiej utrwaliły się jako rzeczowniki pospolite (np. sodoma i gomora, apokalipsa, judasz)

– swoimi słowami wyjaśnia, czym jest treść, a czym zakres znaczeniowy wyrazu

– wymienia różne rodzaje zmian znaczeniowych *i krótko opisuje mechanizmy ich powstawania

– podaje przykłady wyrazów, których znaczenie uległo zmianom, objaśnia je

– szuka informacji ze słownika etymologicznego, wyjaśniając zmiany znaczeń wyrazów

– wyjaśnia, czym są nazwy pospolite i nazwy własne, biorąc pod uwagę znaczenie i funkcję wyrazu




Praca klasowa nr 1 wraz z poprawą

3












1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Powiązany:

Wymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego iconWymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego

Wymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego iconWymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego

Wymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego iconWymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego I kształcenia językowego

Wymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego iconWymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego I kształcenia językowego

Wymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego iconWymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego I kształcenia językowego

Wymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego iconWymagania z zakresu kształcenia literacko kulturowego I kształcenia językowego

Wymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego iconWymagania z zakresu kształcenia literacko kulturowego I kształcenia językowego

Wymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego iconWymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego I kształcenia językowego

Wymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego iconWymagania z zakresu kształcenia literacko kulturowego I kształcenia językowego

Wymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego iconWymagania z zakresu kształcenia literacko-kulturowego I kształcenia językowego

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom