Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna




Pobierz 50.68 Kb.
NazwaBadania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna
Data konwersji23.12.2012
Rozmiar50.68 Kb.
TypDokumentacja
Magdalena Filipek


Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna


Na wstępie moich rozważań dotyczących metod badań stosowanych w pedagogice, chciałabym postawić fundamentalne pytanie czym są badania naukowe? To jedna z form ludzkiej aktywności, ukierunkowana na poszukiwanie, poznawanie, odkrywanie pewnych zjawisk oraz studiowanie ich natury.1 Według K. Konarzewskiego: badanie – to zbiór skoordynowanych czynności przynoszących nową wiedzę.2 To sformułowanie w prosty sposób oddaje sens omawianego problemu.

Badania można podzielić na ilościowe i jakościowe. Badania ilościowe polegają na opisie i analizie faktów, zjawisk, procesów, przedstawianych następnie w formie różnych zestawień i obliczeń statystycznych czy matematycznych.3 Badania jakościowe zaś obejmują dokonywanie analizy badanych zjawisk, wyróżnianie w nich elementarnych części składowych, wykrywanie zachodzących między nimi związków i zależności, charakteryzowanie ich struktury całościowej, interpretacji ich sensu lub spełnianej przez nie funkcji.4

W dzisiejszych czasach coraz częściej można dostrzec tzw. kult faktów.5 Kładzie się nacisk na „liczby”, zapominając o znaczeniu badań jakościowych (podkr. red.). Badacz powinien je tymczasem traktować w sposób równoprawny, pluralistyczne ujęcie umożliwia bowiem szersze spojrzenie na dane zjawisko. Znaczenie badań jakościowych w badaniach społeczno-pedagogicznych jest sprawą bezdyskusyjnej wagi.

Kolejne ważne pojęcia w badaniach empirycznych, którym chciałabym poświęcić kilka zdań, to: cel badania, hipoteza badawcza oraz metody badań. Główne cele badań wynikają z chęci poznania oraz społecznego zapotrzebowania na ich wyniki. Celem badania jest poznanie rzeczywistości umożliwiające skuteczne działanie.6 Cele formułuje się adekwatnie do funkcji badania.7

Hipoteza – to przypuszczenie naukowe, domysł. Według J. Brzezińskiego: Hipoteza – to przypuszczenie, co do którego istnieje pewne prawdopodobieństwo, że stanowić będzie ono prawdziwe rozwiązanie postawionego problemu.8 Naukowa hipoteza jest logicznym przypuszczeniem wynikającym z dotychczasowego stanu badań. Potrzeba odwagi, aby postawić hipotezę i ją zweryfikować. Rola i znaczenie hipotezy w nauce jest ogromna. Bez stawiania i sprawdzania hipotez nie byłoby nauki.9

W literaturze przedmiotu spotyka się dość zróżnicowane poglądy dotyczące zarówno klasyfikacji metod badawczych, jak i definicyjnego ujęcia problemu. Najogólniej rzecz ujmując, metoda badawcza to określony i powtarzalny sposób zbierania pewnego typu informacji, które są niezbędne do zweryfikowania postawionych na wstępie hipotez i rozwiązania danego problemu empirycznego.10 Według S. Nowaka: metody są to sposoby planowania i realizacji procesu badawczego.11 Zdaniem K. Konarzewskiego: metoda to po prostu sposób osiągnięcia celu.12 W badaniach naukowych stosuje się zazwyczaj dwie lub trzy metody jednocześnie. Pozwala to na lepsze poznanie zjawiska oraz spojrzenie na dany problem z różnej perspektywy.

Istotną cechą każdej metody jest jej celowość. Ma ona nam umożliwić zrealizowanie określonego celu, uzyskanie szukanych informacji, rozwiązanie danego problemu. Wyróżniamy wiele metod badawczych; najpopularniejsze z nich, to13: ankieta, wywiad, obserwacja, eksperyment, test pedagogiczny, test psychologiczny, analiza dokumentów, sondaż diagnostyczny, metoda statystyczna, metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna. Te dwie ostatnie są niezwykle przydatne w badaniach pedagogicznych, dlatego im właśnie chciałabym poświęcić dalszą część swoich rozważań.

Metoda indywidualnych przypadków14zwana inaczej metodą pojedynczych przy-padków, studium przypadku lub analizą przypadku. Stosowana w psychologii i pedagogice. Jej istotą jest wszechstronne badanie, analiza i opis zazwyczaj jednej osoby.15 W trakcie stosowania metody gromadzi się dane o rozwoju i życiu fizycznym, psychicznym i społecznym interesującej badacza (np. nauczyciela) osoby (np.: konkretnego ucznia). W konsekwencji tych działań powstaje wielostronna analiza zachowań, postaw i osobowości danego człowieka (samoocena, cel działania, preferowane wartości, konflikty z otoczeniem, braki lub niedostatki w zaspokajaniu podstawowych potrzeb, zainteresowania, poczucie niezależności, wytrwałość, emocje). Metoda wymaga stosowania przez dłuższy czas. W badaniu należy uwzględnić środowisko, w jakim żyje osoba objęta badaniem.16 Analizie poddaje się również informacje dotyczące historii jej życia, funkcjonowania w rodzinie, w szkole, w środowisku rówieśniczym. Nie bez znaczenia jest także jej rozwój umysłowy, emocjonalny, społeczny i fizyczny. Badania opierają się na analizie warunków środowiskowych oraz na stałej obserwacji zachowania badanej jednostki. Jest to metoda jakościowa umożliwiająca lepsze porozumienie się z osobą badaną, wyzwalająca u niej gotowość do szczerych wypowiedzi i otwartości. Nie narzuca specjalnych ograniczeń w interpretacji zgromadzonego materiału badawczego.

Schemat 1. Schemat procesu badawczego podczas stosowania metody indywidualnych przypadków w relacji nauczyciel  uczeń:


Problem badawczy, np.:

Przyczyna odizolowania w klasie Janka Kowalskiego



Metoda:

Studium indywidualnego przypadku




Badania empiryczne:

Zbieranie niezbędnych informacji o uczniu


Przykładowe sfery badań:


  • samoocena ucznia

  • historia życia dziecka

  • stopień zaspokojenia podstawowych potrzeb

  • rozwój fizyczny

  • rozwój psychiczny, umysłowy

  • rozwój społeczny

  • rozwój emocjonalny

  • relacje w środowisku zamieszkania

  • funkcjonowanie w rodzinie

  • problemy w domu

  • funkcjonowanie w klasie

  • problemy w szkole

  • funkcjonowanie w środowisku rówieśniczym

  • konflikty z otoczeniem

  • preferowane wartości

  • cel w życiu

  • zainteresowania

  • poczucie niezależności

  • wytrwałość

  • postrzeganie problemu przez dziecko



Wnioski:

Wielostronna analiza zachowań, postaw i osobowości ucznia



Źródło: Opracowanie własne na podstawie literatury przedmiotu.

Równie cenną metodą wykorzystywaną w pedagogice jest metoda socjometryczna. Stosuje się ją w badaniach dotyczących wewnętrznej struktury grupy, na przykład klasy.17 To zespół czynności mających na celu poznanie uwarunkowań, istoty i przemian nieformalnych związków międzyosobowych w grupach rówieśniczych. Metoda polega głównie na dokonywaniu pozytywnych (i)lub negatywnych wyborów spośród członków jakiejś grupy ze względu na ściśle określone kryterium lub kryteria. Kryteria te sprecyzowane są w formie specjalnie sformułowanych pytań. Badane osoby podają imiona lub nazwiska wybranych przez siebie osób z grupy (np. klasy), której pytania dotyczą. Warto przy tym konkretne imiona zastąpić numerkami, na przykład z dziennika lekcyjnego. Pozwoli to uniknąć ewentualnych konfliktów podczas przeprowadzania badania, zwiększy prawdopodobieństwo szczerych odpowiedzi, a w konsekwencji przyniesie lepsze efekty badawcze. Przykładowe pytania:

  • Kto jest najbardziej koleżeński?

  • Kto jest najbardziej lubiany?

  • Kto jest najbardziej arogancki?

  • Kto najlepiej umie współpracować?

  • Kto jest największym autorytetem?

Rodzaj zadanego pytania konstytuuje typ techniki socjometrycznej.18 Istnieje kilka tego typu technik (technika J. L. Moreno, technika „Zgadnij kto”, plebiscyt życzliwości i niechęci19). Najbardziej znaną spośród nich jest klasyczna technika Moreno. Dzięki niej możemy poznać relacje interpersonalne w grupie, czyli:

    • gwiazdy socjometryczne (osoby najbardziej lubiane);

    • odrzuconych (osoby nie lubiane);

    • izolowanych (osoby nie wybierane, obojętne grupie);

    • pary (osoby wzajemnie się wybierające);

    • paczki (grupki wzajemnie się wybierające, stanowiące zamknięty krąg);

    • łańcuch socjometryczny.

Uczestnicy badania wypełniają specjalnie w tym celu przygotowany kwestionariusz, w którym odpowiadają na pytania. Poniżej zamieszczone zostały przykładowe kwestionariusze nadające się do wykorzystania w praktyce.

Uwaga! Przykładową tabelę socjometryczną można przejrzeć w pracy M. Pilkiewicza20, a przykładowy socjogram, będący graficznym przedstawieniem materiału socjometrycznego – w publikacji D. Ekiert-Grabowskiej.21

Technika MORENO

Przykładowy kwestionariusz badania socjometrycznego struktury klasy





  1. Z kim najchętniej z klasy przygotowałbyś gazetkę klasową i dlaczego?

...........................................................................................................................................

  1. Z kim najmniej chętnie z klasy przygotowałbyś gazetkę klasową i dlaczego?

...........................................................................................................................................

  1. Komu najchętniej powierzyłbyś swoją największą tajemnicę i dlaczego?

...........................................................................................................................................

  1. Komu z klasy nie powierzyłbyś swojej tajemnicy i dlaczego?

...........................................................................................................................................

  1. Kogo najchętniej zaprosiłbyś na swoje urodziny i dlaczego?

..........................................................................................................................................

  1. Kogo nie zaprosiłbyś na swoje urodziny i dlaczego?

..........................................................................................................................................




Źródło: Opracowanie własne na podstawie literatury przedmiotu.


Technika „ZGADNIJ KTO”

Przykładowy kwestionariusz badania socjometrycznego struktury klasy



Mój numerek z dziennika: ..................


  1. Ma najwięcej energii do działania .......................................................................................

  2. Jest najbardziej koleżeński ..................................................................................................

  3. Najbardziej lubi wykorzystywać innych .............................................................................

  4. Jest najbardziej niezależny ..................................................................................................

  5. Jest najbardziej uprzejmy ....................................................................................................

  6. Dotrzymuje zobowiązań .....................................................................................................

  7. Jest najbardziej zgryźliwy ...................................................................................................

  8. Jest największym egoistą ....................................................................................................

  9. Najlepiej umie współpracować ...........................................................................................

  10. Jest najbardziej opryskliwy .................................................................................................

  11. Jest najbardziej arogancki ...................................................................................................

  12. Jest najbardziej zdyscyplinowany .......................................................................................

  13. Ma „mocne nerwy” .............................................................................................................

  14. Cieszy się największym autorytetem i uznaniem w grupie ................................................

  15. Jest najbardziej lubiany .......................................................................................................

  16. Stawia sobie wysokie wymagania .......................................................................................

  17. Ma najwięcej optymizmu ....................................................................................................

  18. Jest najbardziej samodzielny ...............................................................................................

  19. Jest najbardziej zarozumiały ...............................................................................................

  20. Jest najmniej lubiany w klasie ............................................................................................


Uwaga! Zamiast imion i nazwisk wpisujemy numer z dziennika.




Źródło: Opracowanie własne na podstawie literatury przedmiotu.

Badanie socjometryczne powinno być zastosowane w odniesieniu do grupy zamkniętej (klasa), w stosunku do jej stałych członków22, którzy dobrze się znają i są w bliskich kontaktach interpersonalnych. Badanie zaleca się przeprowadzić w obecności wszystkich członków grupy.

W dzisiejszych czasach badania empiryczne stają się wręcz nieuniknione w pracy nauczyciela. Odgrywają one coraz większą rolę w pedagogice. Z dnia na dzień powstają nowe metody umożliwiające lepsze poznanie uczniów, wniknięcie w wewnętrzne struktury klasy, w celu wyłapywania rodzących się bądź już istniejących problemów. To bardzo ważne i odpowiedzialne zadanie. Dlatego nie bójmy się wcielać w życie nowych metod badań. Stawiajmy hipotezy i weryfikujmy je w codziennych kontaktach z naszymi uczniami. Wymaga to, co prawda, dużego zaangażowania indywidualnego, ale na pewno przyniesie wymierne efekty naszej pracy z młodzieżą.


Magdalena Filipek jest nauczycielem przedmiotów ekonomicznych w ZSP nr 4 w Jaworznie.


1 S. Juszczyk: Metodologia badań empirycznych w naukach społecznych. T. I: Badania ilościowe. Katowice 2001, s. 13.

2 K. Konarzewski: Jak uprawiać badania oświatowe. Metodologia praktyczna. Warszawa 2000, s. 14.

3 M. Łobocki: Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych. Kraków 1999, s. 55.

4 T. Tomaszewski: Wstęp do psychologii. Warszawa 1963, s. 29.

5 S. Juszczyk: Metodologia badań empirycznych w naukach społecznych..., s. 153.

6 Tamże, s. 21.

7 A. Paszkiewicz: Badania empiryczne w teorii wychowania. Przewodnik metodologiczny. Białystok 1995, s. 20.

8 J. Brzeziński: Elementy metodologii badań psychologicznych. Warszawa 1978.

9 T. Mendel: Metodyka pisania prac doktorskich. Poznań 2002, s. 48.

10 S. Juszczyk: Metodologia badań empirycznych w naukach społecznych. Katowice 2001, 63.

11 S. Nowak: Metody badań socjologicznych. Warszawa 1965, s. 13  14.

12 K. Konarzewski: Jak uprawiać badania oświatowe. Metodologia praktyczna. Warszawa 2000, s. 9.

13 T. Pilch: Zasady badań pedagogicznych. Warszawa 1995, s. 49  52; B. Żechowska: Wybrane metodologiczne wzory badań empirycznych w pedagogice. Katowice 1985; W. Zaczyński: Z obserwacji uczestniczącej w badaniach środowiskowych. W: Metodologia pedagogiki społecznej. Wrocław 1975, s. 159  169; Metody badań pedagogicznych w zarysie. Red. Góralski. Warszawa 1994, s. 22.; Janowski: Poznawanie uczniów. Zdobywanie informacji w pracy wychowawczej. Warszawa 1985, s. 165; Podręcznik ankietera. Red. Z. Gostowski. Łódź 1972, s. 24  44; W. Zaczyński: Praca badawcza nauczyciela. Warszawa 1968.

14 S. Juszczyk: Metodologia badań empirycznych w naukach społecznych. Katowice 2001, s. 88  89.

15 Niekiety tą metodą badawczą można objąć kilka wybranych osób lub instytucję.

16 A. Strzelecki: Konstruowanie indywidualnych charakterystyk pedagogicznych. W: Z metodologicznych i empirycznych problemów pedagogiki. Red. B. Żechowska. Katowice 1990, s. 43; A. Janowski: Poznawanie uczniów. Zdobywanie informacji w pracy wychowawczej. Warszawa 1985, s. 232.

17 S. Juszczyk: Metodologia badań empirycznych w naukach społecznych..., s. 91  92.

18 Tamże, s. 90.

19 A. Paszkiewicz: Badania empiryczne w teorii wychowania. Przewodnik metodologiczny. Białystok 1995, s. 35.

20 Materiały do nauczania psychologii. Red. M. Pilkiewicz. L. Wołoszynowa. Warszawa 1973, s. 227.

21 D. Ekiert-Grabowska. Techniki socjometryczne w pracy wychowawcy klas początkowych. Skrypt dla studentów kierunków pedagogicznych studiów dziennych i zaocznych. Katowice 1984, s. 64  66.

22 J. Brzeziński: Metodologiczne i psychologiczne wyznaczniki procesu badawczego w psychologii. Poznań 1978, s. 287.




Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna iconMetodologia procedura, metoda, technika I narzędzie badawcze w pedagogice

Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna iconProcedura doboru zmiennych diagnostycznych zwana metodą parametryczną została zaproponowana przez Z. Hellwiga. Metoda ta służy do klasyfikacji cech oraz doboru

Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna iconŚwiata mogą być tautologiczne, empiryczne oraz takie, które nie są ani analityczne, ani empiryczne

Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna iconPaństw ue, dlatego też przygotowałam zajęcia metodą projektu, dostosowaną do wieku moich uczniów. Metoda ta pozwala samodzielnie odkrywać świat, kształtować samodzielność poznawczą, mobilizować do twórczych poszukiwań oraz buduje wiarę we własne możliwości. Preferowaną formą pracy była praca grupowa

Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna iconK7 Eksperymenty w kręgu Deweyowskich dokonań: metoda winnetki I metoda projektów

Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna iconAmortyzacja metodą liniowa ze wspóŁczynnikiem podwyższającym 2,00 – metodą progresywną

Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna iconMetoda potasowo argonowa nie mogła być zastosowana, bowiem nie obejmuje tego okresu czasu. Tą metodą dokonano pomiaru szkieletu Lucy. Natomiast metoda c 14 jest dokładna, ale tylko do około 40 000 lat. Chcę zwrócić uwagę sceptyków, że datowania są dość dokładne I nie można ich podważyć

Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna iconUltrastrukturalne badania włosów metodą sem

Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna iconPeeling kawitacyjny to doskonała metoda oczyszczania skóry stosowana w kosmetyce. Nie wszystkim jeszcze znana metoda, stała się alternatywą dla bolesnego

Badania empiryczne w pedagogice  metoda indywidualnych przypadków oraz metoda socjometryczna iconMetody impregnacji metoda malowania lub natrysku kąpiel "zimna" kąpiel "gorąco-zimna" metoda próżniowo-ciśnieniowa Normy zużycia

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom