Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym”




Pobierz 74.92 Kb.
NazwaMarta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym”
Data konwersji24.12.2012
Rozmiar74.92 Kb.
TypDokumentacja

Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna


dziecka w wieku przedszkolnym”

I Wprowadzenie do psychologii klinicznej dziecka


1. Zarys historii psychologii.

Psychologia kliniczna – to jedna z gałęzi psychologii stosowanej.

Źródła powstania psychologii klinicznej: między innymi, początki rehabilitacji dzieci upośledzonych umysłowo, głuchych, dzieci sprawiających trudności wychowawcze, a w związku z tym potrzeba psychologicznej pomocy w zakresie diagnozy i terapii tych dzieci.

Nazwa i data powstania psychologii klinicznej związana jest z 1896 rokiem. Klinika Psychologiczna – I na świecie poradnia psychologiczna dla dzieci. Powstała z inicjatywy Lightnera Witmera w Stanach Zjednoczonych przy Uniwersytecie Stanu Pensylwania.

  • zajmowali się dzieckiem jako jednostką w celu udzielania pomocy(nie jak w psychologii ogólnej w aspekcie badań naukowych i ustalenia ogólnych prawidłowości dotyczących psychiki). Każdym przypadkiem zajmował się zespół specjalistów – dokładna, wszechstronna analiza przypadku dziecka i jego środowiska- to podstawa do ukierunkowania działań terapeutycznych.

Metoda kliniczna w ujęciu Ligtnera Witmera – wykorzystanie wiedzy i metod psychologii ogólnej do wyjaśnienia problemów jednostki np. dziecko społecznie nieprzystosowane.

Obecnie także stosuje się w psychologii klinicznej wszechstronne opracowanie każdego przypadku (tzw. studium przypadku) przez zespół specjalistów z różnych dziedzin.

Praktyczne zajmowanie się problematyką upośledzenia umysłowego wymagało stworzenia narzędzi pomiaru sprawności intelektualnej.

Alfred Brnett i Teofil Simon

opracowali pierwszą skalę inteligencji; umożliwiała rozpoznawanie przypadków upośledzenia umysłowego u dzieci i określenie kierunku ich kształcenia.

1905 opublikowana skala inteligencji Brneta-Simona w unowocześnionych wersjach nadal stosowana np. Skala Inteligencji Termana-Merrill

W Polsce psychologia kliniczna: początek klinicyści Jan Ochorowicz, Edward Abramowski. Stefan Błachowski – współpracują z lekarzami podejmowali badania psychologiczne nad zjawiskami z zakresu psychopatologii.

Lata 60-te w Polsce to liczne publikacje na temat psychologii klinicznej dziecka, między innymi Halina Spionek, Maria Susułowska, Janusz Kostrzewski, Elżbieta Węgrzynowicz itp.

2. Przedmiot, zadania, podstawowe pojęcia psychologii klinicznej.

Psychologia kliniczna – jest wiele definicji; jest to gałąź psychologii stosowanej, która przyjmuje za przedmiot badań zaburzenia zachowania, zaburzenia czynności ludzkich.

Zaburzenia zachowania wtedy, gdy czynności te tracą ukierunkowanie na cel lub ulegają dezorganizacji w swym przebiegu (według T. Tomaszewskiego).

Zaburzenia czynności uniemożliwiają regulowanie stosunków człowieka z otoczeniem (zaspokajanie potrzeb osób, rozwiązywanie zadań stawianych przez środowisko i sytuacje (według A. Lewieklego) czyli utrudniają mu przystosowanie (według Szewczuka).

Te ujęcie pozwala zrozumieć psychologię jako naukę o regulacji wzajemnych stosunków człowieka z otoczeniem.

Przedmiot zainteresowania psychologii klinicznej – nie tylko zaburzenia zachowania, ale także przyczyny i skutki.

Problemy psychologii klinicznej, którymi się zajmuje:

  • diagnoza

  • terapia (wytyczają one praktyczne działania psychologii klinicznej)

  • profilaktyka zaburzeń

Zadania psychologii klinicznej

    • w zakresie diagnozy:

  • opis (symptomatologia) i rozpoznawanie istniejących odchyleń w zachowaniu człowieka wyjaśnienie ich przyczyn (etiologia) i patomechanizmów ich powstania.

    • w zakresie terapii:

  • formułowanie i realizacja programu postępowania korekcyjnego wobec zaburzeń stwierdzonych w badaniu diagnostycznym

    • w zakresie profilaktyki:

określenie optymalnych warunków życia i działania ludzi, które umożliwiają realizowanie potencjalnych możliwości każdego człowieka a jednocześnie ochraniają go przed tym co, zagraża jego zdrowiu psychicznemu (aby to zrealizować psycholog kliniczny musi współpracować z różnymi specjalistami)

Zadania w zakresie profilaktyki nawiązują do pojęć:

  • zdrowia psychicznego zdrowie według Światowej Organizacji Zdrowia – stan pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego, społecznego, nie tylko brak choroby lub kalectwa. W polskim ruchu higieny psychicznej według Dabrowskiego: kryterium zdrowia psychicznego – zdolność do prawidłowego rozwoju jednostki aż do ideału osobowości wszechstronnie rozwiniętej.

i

  • higieny psychicznej nauka, która zajmuje się zdrowiem psychicznym jednostki i grupy społecznej, oraz warunkami zachowania tego zdrowia.

Norma według W. Sanockiego ( 3 znaczenia nie wykluczają się wzajemnie)

  • statystyczne znaczenie normy - to średnia lub przeciętna; o stwierdzeniu normy decyduje uzyskanie wyniku zbliżonego do średniej (możliwe jest tzw. jedno odchylenie standardowe) wyniki przekraczające tą granicę – odchylenia od przeciętnej tj., od normy, określenie wyniku jako normalnego w znaczeniu statystycznym nie upoważnia jednak do oceniania go jako wynik pożądany, np. należałoby uznać zachowania aspołeczne za „normalne” dzieci zaniedbanych wychowawczo, a zachowania dzieci z wysoką inteligencją za „nienormalne”, bo występują rzadko.

Statystyczna ocena częstotliwości występowania danego zachowania pozwoliła ustalić tzw. normy rozwojowe tj. wskaźniki określające poziom rozwoju czynności psychicznych i ruchowych spotykane najczęściej w danej grupie wiekowej. (o zaburzeniach mówimy, gdy dziecko nie spełnia wymagań adekwatnych do jego wieku np. w wieku 6-7 lat nie potrafi odwzorować rombu)

Pojęcie normy w znaczeniu statystycznym nie może być stosowane samodzielnie, choć jest bardzo przydatne na drodze obliczeń statystycznych pozwala na określenie np. liczbę dzieci z trudnościami w opanowaniem programu.

  • Społeczno-kliniczne znaczenie normy: brak symptomów sygnalizujących stan patologiczny. Symptomy patologiczne:

  • subiektywne – przykre uczucia przeżywane przez dziecko, lecz nie ujawniane na zewnątrz

  • obiektywne – obserwowane w zachowaniu objawy nieprzystosowania (np. dziecko nie bawi się w przedszkolu)

Symptomy subiektywne mogą towarzyszyć symptomom obiektywnym tj. poczucie mniejszej wartości (np. w przypadku nerwicy występują czasem jedynie symptomy subiektywne- lęk, nie uzewnętrzniane wobec otoczenia).

Aby wyleczyć symptomy zaburzenia trzeba zawsze odnieść je do aktualnej sytuacji życiowej badanego dziecka ,do norm społecznych, w jakich funkcjonuje (to samo zachowanie w jednym środowisku jest normą a w innym odbiegające od normy)

Zastrzeżeniem wobec omawianego sposobu rozumienia normy jest negatywny charakter tego ujęcia (norma = brak zaburzeń) nie mówi ono nic o pozytywnych cechach badanego, zaś symptomy zaburzeń mają charakter względny.

3. Miejsce psychologii klinicznej dziecka wśród innych gałęzi psychologii i innych dyscyplin naukowych.

Psychologia kliniczna nawiązuje do innych gałęzi:

  • psychologii stosowanej: psychologii rehabilitacyjnej, wychowawczej,

  • psychologii teoretycznej: psychologii ogólnej, rozwojowej, psychopatologii, psychologii różnicowej

Psychologia kliniczna zajmuje się rozległą problematyką, dlatego zachodzi potrzeba wydzielenia w niej kilku działów.

Pierwszym kryterium jest jej praktyczne zastosowanie.

Psychologia medyczna, która zajmuje się zaburzeniami czynności psychicznych u osób chorych somatycznie oraz psychologiczną stroną kontaktów pacjent-lekarz.

Psychologia defektologiczna obejmuje zagadnienia dysfunkcji psychicznych osób kalekich, np. z uszkodzeniem układu kostno-stawowego lub defektami narządów zmysłu (niewidomi, głusi).

Higiena psychiczna, która zajmuje się określaniem warunków zapobiegania utraty zdrowia psychicznego oraz jego pomnażania.

Dział związany z lecznictwem psychiatrycznym – psychopatologia – zajmuje się zaburzeniami psychicznymi występującymi u osób chorych psychicznie, upośledzonych umysłowo, z organicznymi zmianami w mózgu.

Drugim kryterium może być wiek życia.

Stosując to kryterium, rozpatruje się zaburzenia funkcjonowania człowieka w poszczególnych okresach jego życia.

Wyodrębniamy psychologię kliniczną dziecka, psychologię kliniczną wieku dorastania i adolescencji, psychologię kliniczną człowieka dorosłego i psychologię kliniczną wieku starczego.

Uzasadnieniem wyróżnienia tych działów jest specyfika zaburzeń czynności psychicznych oraz sytuacji trudnych w każdym z wymienionych okresów.

Objawami specyficznymi dla danego okresu życia można nazwać:

  1. objawy, które występują tylko w tym okresie

  2. objawy, które uznane w tym okresie jako patologiczne, w innych okresach mogą być traktowane jako fizjologiczne

Niespecyficzne objawy występują we wszystkich okresach, manifestują się podobnie i zawsze traktowane są jako przejaw patologii.

Specyfika zaburzeń w poszczególnych okresach ontogenezy związana jest z przemianami, jakie dokonują się w organizmie i psychice człowieka, szczególnie z właściwościami procesów psychicznych oraz centralnego układu nerwowego, który stanowi ich neurofizjologiczne podłoże.

Psychologię kliniczną dziecka można zatem wyróżnić jako jeden z działów psychologii klinicznej. Jej przedmiotem są zaburzenia rozwoju czynności psychicznych w okresie dzieciństwa i zaburzenia zachowania dziecka w powiązaniu z sytuacjami trudnymi, które je warunkują.

Przykładem sytuacji trudnej, typowej dla okresu dzieciństwa, jest adaptacja do przedszkola, do dłuższej rozłąki z matką. Przykładem zaburzeń specyficznych dla wieku dziecięcego, które nie występują w innych okresach życia, jest choroba sieroca, jako skutek niezaspokojenia potrzeb psychicznych dziecka. Przykładem takich form zachowania, które uważane są w jednych okresach za patologię, w innych zaś traktowane są jako objaw fizjologiczny, jest moczenie nocne, jąkanie, pismo lustrzane.

W okresie dzieciństwa osobowość jednostki nie jest jeszcze dojrzała, jest w trakcie stawania się. Nie mamy do czynienia stale z takim samym modelem osobowości, który moglibyśmy traktować jako ogólny wzorzec „normalnej osobowości dziecka” i z nim porównywać każde badane dziecko. Dlatego w badaniach diagnostycznych musimy odwoływać się do szeregu wzorców osobowości dziecka, wypracowanych empirycznie przez psychologię rozwojową, reprezentujących poszczególne etapy rozwoju czynności psychicznych i struktur osobowości w ontogenezie.

W kolejnych okresach rozwoju ontogenetycznego dziecka obserwujemy ciąg przemian stanu fizycznego, motoryki i czynności psychicznych ściśle ze sobą powiązanych. Dlatego psychologia kliniczna dziecka zajmuje się zaburzeniami procesu rozwoju czynności psychicznych i motorycznych, uwzględniając jedność rozwoju psychicznego i ruchowego. Oznacza to, iż dziecko z zaburzeniami motorycznymi często przejawia także związane z nimi zaburzenia emocjonalne oraz zaburzenia wyższych czynności psychicznych, jak czytanie, rysowanie.

Specyfikę zaburzeń wiąże się także ze swoistością procesów fizjologicznych w organizmie dziecka. Układ nerwowy charakteryzuje niedojrzałość zarówno w zakresie struktury jak i funkcji. Odzwierciedla się to w zachowaniu dziecka (duża pobudliwość).

Układ nerwowy jest mało odporny na szkodliwe działania czynników zewnętrznych „wyczerpuje się podczas pracy. Dlatego dziecko nie jest zdolne do długo trwającego czuwania i wysiłku. W takich przypadkach łatwo dochodzi do zaburzeń czynności psychicznych.

Rozważając specyfikę zaburzeń w okresie dzieciństwa, należy mieć na uwadze fakt, że niedojrzałość układu nerwowego, jego duża plastyczność, trwałość efektów wczesnego uczenia się powodują dużą podatność dziecka na wpływy środowiskowe, zarówno szkodliwe jak i pozytywne. Im wcześniej działają niekorzystne czynniki, tym głębsze i rozleglejsze powodują zaburzenia. Ujemne doświadczenia we wczesnym dzieciństwie trwale odciskają swoje piętno na osobowości dziecka, a nieprawidłowe formy zachowania mają szanse przetrwać całe życie. Duża plastyczność układu nerwowe, zdolność uczenia się i sugestywność dziecka mają też swoje pozytywne strony. Istnieje możliwość szybkiego modyfikowania i trwałej korekty nieprawidłowych form zachowania.

Psychologia kliniczna obejmuje szerszą dziedzinę zjawisk niż psychiatria dziecięca, interesuje się nie tylko zjawiskami patologicznymi, ale także zjawiskami, które z punktu widzenia psychiatrii leżą w sferze normy. Obie te dyscypliny zajmują się zaburzeniami czynności psychicznych, ujmują je jednak z innego punktu widzenia:

  • psychiatria raczej biologicznie

  • psychologia kliniczna natomiast bardziej podkreśla społeczne i psychologiczne uwarunkowania

Konsekwencją różnych podstaw teoretycznych są odmienne metody diagnozy i terapii.

Rozważając wspólne i odmienne aspekty psychologii klinicznej dziecka i pedagogiki specjalnej, należy podkreślić, że psychologia kliniczna stanowi jedną z teoretycznych podstaw pedagogiki specjalnej, a w praktyce wyniki z badania psychologicznego stanowią punkt wyjścia do terapii pedagogicznej i stworzenia programu korekcyjnego.

Nieprawidłowości w zachowaniu dzieci nie należy traktować jako zaczątków zaburzeń typowych dla wieku dojrzałego i rozważać ich w kategoriach psychopatologii człowieka dorosłego.

II Problematyka zaburzeń rozwoju psychoruchowego


1. Rozwój psychoruchowy dziecka – podstawowe pojęcia i modele rozwoju.

Rozwój psychiki dziecka związany jest nie tylko z rozwojem procesów poznawczych, procesów emocjonalnych i motywacyjnych, ale i wykonawczych.

Zalicza się je z procesami orientacyjnymi do wspólnej grupy procesów instrumentalnych (spełniają rolę instrumentów, które regulują swoje stosunki z otoczeniem).

Pojęcie rozwoju psychoruchowego rozumiemy jako proces rozwoju, w którym motoryka jest ściśle powiązana z psychiką.

Jedność rozwoju psychiki i motoryki zaznacza się szczególnie silnie we wczesnych stadiach ontogenezy. Na przykład myślenie niemowlęcia nie istnieje jako izolowany proces, lecz jest uwikłane w działaniu: dziecko myśli nie wtedy, gdy jest bierne i zamyślone, lecz gdy bawi się i manipuluje. We wczesnej fazie wieku przedszkolnego zaznacza się to podczas rozwiązywania zadań problemowych bezsłownych (przysuwanie stołeczka, by zdobyć ze stolika przedmiot)

O związku między rozwojem psychiki i motoryki dowiadujemy się także z analizy przypadków patologicznych. Niedorozwój umysłowy zawsze przebiega równolegle z opóźnieniem rozwoju ruchowego, a przejawy zaburzenia motoryki bywają dla rodziców pierwszym sygnałem upośledzenia rozwoju umysłowego dziecka. Trudności w rysowaniu, czytaniu uwarunkowane są nieharmonijnym rozwojem psychiki i motoryki. Dlatego też w dziedzinie diagnostyki, jak i terapii dziecięcej obydwa aspekty rozwoju powinny być uwzględnione.

Rozwój psychomotoryczny postępuje od chwili urodzenia się dziecka i przechodzi przez kolejne stadia, w których dziecko prezentuje określony poziom sprawności funkcji psychomotorycznych.

Jeżeli:

  • rozwój przebiega bez zakłóceń, to w chwili badania wiek rozwoju psychoruchowego dziecka, określany za pomocą metod psychologicznych, odpowiada wiekowi życia WR=WŻ (6lat = 6lat) – w takim przypadku możemy mówić o normalnym, przeciętnym tempie rozwoju psychoruchowego

Przez pojęcie tempo rozwoju rozumiemy szybkość, z jaką dokonują się w organizmie i psychice dziecka różnorodne zmiany progresywne.

Rozwój dzieci nie zawsze zgodny jest z przedstawionym modelem WR=WŻ, bywa szybszy lub wolniejszy.

Formuła:

  • WR

  • WR>WŻ – model rozwoju psychoruchowego który znamionuje globalne przyspieszenie tempa rozwoju psychoruchowego (WR=8 lat, WŻ=6 lat)

Zaprezentowane trzy modele o różnym tempie rozwoju psychomotorycznego mają jedną wspólną cechę, a mianowicie w każdym przypadku rozwój wszystkich czynności psychomotorycznych odbywał się z taką samą szybkością.

Przez pojęcie rytm rozwoju rozumiemy stopień harmonii zmian progresywnych, jakie dokonują się w organizmie i psychice dziecka, a więc w poszczególnych sferach rozwoju.

Rozwój psychoruchowy może przebiegać rozmaicie. Rozwój nieharmonijny to taki, gdy poszczególne sfery rozwijają się w innym tempie np., stwierdzamy opóźnienie rozwoju czynności ruchowych, podczas gdy pozostałe czynności rozwijają się w tempie odpowiednim do wieku życia. Ten model można zaznaczyć formułą WRWŻ.

Rozwój nieharmonijny ma także miejsce wówczas, gdy tempo rozwoju dziecka jest ogólnie zwolnione, lecz niektóre funkcje upośledzone są w głębszym stopniu.

Inny model charakteryzuje parcjalne lub fragmentalne przyspieszenie rozwoju w zakresie jakiejś funkcji. Formuła WR WŻ.

Często zdarza się, że np. dziecko o przyspieszonym rozwoju intelektualnym nie uzyskuje zgody z poradni psychologicznej na wcześniejsze podjęcie nauki szkolnej, ponieważ rozwój pozostałych funkcji jest stosowny do wieku życia i tym samym nie odpowiada wymaganiom stawianym przez szkołę. Bywa też, że dziecko o globalnie przyspieszonym rozwoju wykazuje ponadto szczególnie szybkie tempo rozwoju w zakresie jednej funkcji, np. mowy i myślenia.

Ostatni model rozwoju nieharmonijnego charakteryzuje się różnym tempem rozwoju wszystkich funkcji, np. gdy jedne rozwijają się z opóźnieniem, pozostałe z przyśpieszeniem. Formuła WR WŻ .

Model rozwoju psychoruchowego badanego dziecka można ustalić w przebiegu badania diagnostycznego, prowadzonego przez psychologa. Nie można poprzestać na opisie stanu aktualnego, lecz konieczne jest prześledzenie dynamiki jego rozwoju. Przez pojęcie dynamiki rozwoju będziemy rozumieć stopień stałości tempa rozwoju w dotychczasowym przebiegu rozwoju psychoruchowego.

Wskutek działania czynników środowiskowych i okresowych stanów chorobowych, tempo rozwoju może się zmieniać: raz być szybsze, raz wolniejsze. W niektórych przypadkach , analizując przebieg rozwoju w ontogenezie, obserwujemy zastój w rozwoju, przyspieszenie, cofnięcie się na niższy poziom, postępujące obniżanie się poziomu rozwoju itp. Zmiany te mogą mieć charakter trwały lub przejściowy, mogą pojawiać się w różnych okresach życia, jednorazowo lub wielokrotnie, mogą dotyczyć tempa rozwoju wszystkich lub tylko niektórych funkcji.

Ogólna charakterystyka rozwoju badanego dziecka powinna uwzględniać zarówno tempo, rytm, jak i dynamikę rozwoju psychoruchowego.

2. Zaburzenia rozwoju ruchowego


Psychologia rozwojowa opracowała charakterystykę rozwoju psychoruchowego dzieci w poszczególnych okresach rozwojowych. Stanowią one wzorce prawidłowego rozwoju, w którym można porównywać badane dziecko, aby stwierdzić czy prezentuje rozwój typowy dla tego wieku.

Nie wszystkie odchylenia od normy traktujemy jak zaburzenia, bo tempo rozwoju dzieci jest bardzo indywidualne, toteż margines tolerancji jest szeroki a interpretacje odchyleń zależne od interpretacji dotychczasowego rozwoju dziecka, sytuacji życiowej, stanie fizycznym. Inaczej odchylenie, opóźnienie w rozwoju w przypadku dzieci niedawno adoptowanych niż w prawidłowych warunkach rodzinnych. U tzw. normalnych dzieci obserwujemy również chwilowe zaburzenie zachowania np. w momencie przechodzenia do 2 stadium rozwojowego. Zdarzają się też opóźnienia spowodowane złym stanem fizycznym lub chorobom, tyczy się to również trudnych sytuacji.

Są to wtedy objawy krótkotrwałe o słabym nasileniu. Ustępują one w wyniku oddziaływania korekcyjno-wychowawczego. W przypadku niewielkich odchyleń mówimy raczej o różnicach indywidualnych lub reakcjach przystosowawczych.

Więc tylko przypadki znacznych zaburzeń określamy mianem odchyleń. Odchylenie diagnozujemy za pomocą testów psychologicznych, zawierających szczegółową instrukcję określającą sposób badania, pomoce tzw. standaryzacje testu i normy panujące w danej populacji.

Porównując wyniki uzyskane przez dziecko z normami oraz całością informacji o dziecku, psycholog orzeka o istnieniu zaburzeń i ich głębokości.

Klasyfikacją zaburzeń zajęły się M. Przetacznik, M. Susułowska, H. Spionek. Zwróciły uwagę na fakt, iż wiedza z zakresu psychologii klinicznej jest obszerna i mało usystematyzowana.

Zaburzenia rozwoju psychoruchowego rozpatrujemy uwzględniając:

  • rodzaj

  • rozległość, głębokość

  • dynamikę

  • przyczyny i patomechanizmy

Za względu na rodzaj.

Typowe objawy, przebieg, następstwa, powiązania z etiologią, prognozowanie i oddziaływanie terapeutyczne oraz zakwalifikowanie zaburzeń do określonych jednostek chorobowych.

Według Szymańskiej są np. oligofrenia, infantylizm, zaburzenia psychiczne pochodzenia organicznego, psychozy, psychopatie, nerwice itd.

Klasyfikacje te nie są satysfakcjonujące toteż omawia się je ze względu na zaburzenia w poszczególnych sferach rozwoju: motoryka, psychika.

Rozległość według H. Spionek to globalne zwolnienie rozwoju wszystkich funkcji w tym samym stopniu

Pracjalne – fragmentaryczne

O głębokości świadczy częstość i uporczywość objawów, można to określić np. testem inteligencji.

Dynamika – okres wystąpienia i czas trwania zaburzeń mogą być trwałe lub przejściowe, mogą wystąpić jednorazowo lub wielokrotnie. W ciągu życia możemy podzielić je na wrodzone i nabyte.

Etiologia:

  • organiczne – uszkodzenie struktury

  • czynnościowe – funkcjonowanie

  • endogenne – w dziecku

  • egzogenne – środowisko

  • genetyczne

  • nabyte w ciągu życia płodowego oraz po urodzeniu

H. Spionek wykazuje jednak, że długotrwałe zaburzenie funkcjonowania powoduje uszkodzenie tkanki nerwowej i odwrotnie.

H. Spionek przyjęła ostatecznie podział ze względu na podział zaburzenia rozwoju psychoruchowego:

  • zaburzenia motoryczne

  • zaburzenia procesów poznawczych

  • zaburzenia emocjonalno-motywacyjne

  • zaburzenia napędu psychoruchowego

3. Problemy diagnozy, terapii i profilaktyki w psychologii klinicznej dziecka.

Diagnoza w psychologii klinicznej to poznawanie zachowania dziecka przejawiającego zburzenia i wyjaśnienie go w różnych sytuacjach życiowych. Ma on 2 znaczenia.

1. Czynności psychologa nastawione na wyjaśnienie nieprawidłowości w funkcji dziecka z punktu widzenia przyczyn, psychologicznego mechanizmu i skutków tego zaburzenia.

2. Wynik czynności psychologa czyli końcowy efekt, do którego zmierza diagnoza

Toteż termin diagnoza może być całościową dotyczącą całokształtu funkcjonowania dziecka lub cząstkowa- problemowa – tyczy się wybranego aspektu psychologicznego funkcjonowania dziecka.

Według A. Lewickiego diagnoza to:

1. Opis zaburzeń zachowania występujący u badanego w różnych sytuacjach życiowych

2. Wykrycie leżących u podstaw zaburzeń zachowania dysfunkcji psychicznych

3. Określa jaki udział w genezie zaburzeń miały mechanizmy psychologiczne tzn. w jakim stopniu uwarunkowane są czynnikami sytuacyjnymi a w jakim wypływają z zaburzeń osobowości

Ostatecznie zadaniem jej jest przygotowanie materiału informacyjnego i zaleceń, opracowanie programu terapii i sformułowanie zaleceń.

W diagnozowaniu dziecka należy uwzględnić:

  1. brak motywacji do poddania się badaniom diagnostycznym

  2. niski stopień trafności diagnozy zmniejszający się z wiekiem dziecka

  3. konieczność formułowania diagnozy rozszerzonej (dziecko + rodzina)

  4. potrzeba ujęcie jej jako procesy (w poradni, domu itd.)

  5. kliniczno-ontogenetyczny charakter (ocena aktualnego i dotychczasowego rozwoju)

  6. diagnoza całościowa

  7. diagnoza zaburzeń tzw. negatywna, musi być uzupełniona pozytywną (czyli co rokuje na lepszy rozwój dziecka)

  8. diagnoza całościowa będąca efektem badania psychologicznego powinna być wzbogacona diagnozą (uczestniczą w terapii)

  9. używa się metod specyficznych

Diagnoza u młodych dzieci to forma zabawy a w wieku przedszkolnym pojawiają się: lęk, wrogość itp. co ułatwia diagnozowanie.

W pełni ujęta diagnoza to działanie szeregu specjalistów.

Terapia: wszelkiego rodzaju forma pomocy udzielanej pacjentowi, której celem jest uniknięcie lub złagodzenie zaburzeń.

Dziecko:

  • nie zdaje sobie sprawy z choroby i nie leczy się z własnej inicjatywy, nie wykazuje chęci zmiany

  • jest silne, związane ze środowiskiem, toteż obejmuje terapie też rodzinną

  • terapię należy włączyć w system oddziaływania pedagogicznego

  • metody i techniki są skierowane na korygowanie, ale także na stymulowanie (usprawnianie funkcji motorycznych i psychicznych) oddziaływuje się technikami niewerbalnymi w postaci zabawy

  • w psychologii nie trzeba dziecku w pełni uświadamiać jego przeżyć, czynników traumatyzujących i czynników zaburzeń

  • stosujemy dyrektywnie czynniki psychoterapii

Ze względu na cele ogólnie oddziaływania terapeutycznego, wyróżniamy:

1. Rehabilitację

2. Rewalidację (reedukację, resocjalizację)

Ze względu na przedmiot:

- terapię psycho-motoryczną

- kinezyterapia

- logoterapia

- terapia psychodydaktyczna

- resocjalizacja

- psychoterapia

Ze względu na sposób:

-medyczne

- psychologiczne

- pedagogiczne – zespół zabiegów i oddziaływań o charakterze leczniczym

Założenie Pedagogicznej Terapii.

  1. najwłaściwsze warunki rozwoju są na terenie domu rodzinnego i szkoły

  2. skuteczna i sensowna jest tylko wczesna terapia i diagnoza

  3. podstawą terapii są czynniki badań lekarskich i psychologicznych oraz obserwacje pedagogiczne

  4. mogą je prowadzić odpowiednio przygotowaniu nauczyciele

Cel terapii – aktualizacje najwyższych możliwości dzieci przez zapewnienie im poczucia bezpieczeństwa, zachęcanie do działalności, do doświadczeń, dostarczanie bodźców stymulujących rozwój zaburzonych struktur i funkcji (korekcje) lub wytworzenie struktur i funkcji zastępczych (kompensacja)

Zasady terapii pedagogicznej.

  • Indywidualne dostosowanie metod i środków do rodzaju, poziomu zaburzeń i ogólnego rozwoju umysłowego

  • Łączenie usprawniania zaburzonej funkcji ze stymulacją nie zaburzonej

  • Systematyczne stopniowanie trudności ćwiczeń

  • Takie dobieranie ćwiczeń, by każde następne było ciekawsze

  • Zapobieganie popełnianiu błędów przez dzieci

  • Doprowadzenie do końca zaczętej pracy

Objęcie dziecka terapią pedagogiczną następuje w wyniku wskazań lekarskich 6-latków zgodnie z MEN. Zostają zakwalifikowane do określonego rodzaju zajęć:

  • dydaktyczno-wychowawcze

  • korekcyjno-kompensacyjne

  • terapie logopedyczne

  • socjoterapie

  • gimnastyka korekcyjna

Kierunki Terapii Pedagogicznej:

  • bezpośrednie skierowana na dziecko

  • pośrednio na środowisko

Dominująca technika to:

  • zajęciowa

  • socjoterapia

  • zabawa

Techniki:

  • korekcyjna

  • kompensacyjna

Na efektywność wpływa:

  • nauczyciel: umiejętności, wiedza faktyczna

  • dziecko: jego możliwości psychiczne oraz: wiek dziecka, rodzaj zaburzeń ich głębokość i rozległość

Skuteczność terapii – współpraca terapeuty i domu rodzinnego. Działania muszą być kompleksowe.

Profilaktyka


Zabiegi profilaktyczne w odniesieniu do dzieci to zorganizowany proces wychowawczy oraz stymulowanie rozwoju, czynności psychicznych, szczególnie tych, których tempo rozwoju jest nieco mniejsze

W okresie przedszkolnym można zapobiegać powstawaniu zaburzeń

Warunkiem jest jak najszybsze stwierdzenie braku w rozwoju dziecka i skierowanie na badanie konsultacyjne.

Nauczyciel przedszkola gdy ma odpowiednią wiedzę może zauważyć zmiany u dziecka i skierować je na badania.

Najczęściej stosowanymi formami profilaktyki są:

  • współdziałanie z rodzicami

  • rozmowy dotyczące problemów dziecka

  • przekazywanie sobie informacji o jego zachowaniu , ustalenie wspólnych zasad postępowania

Indywidualne podejście do każdego dziecka oraz odpowiednia atmosfera oddziaływań pedagogicznych eliminowanie pośpiechu i nerwowości

4. Metody Diagnostyczne w psychologii klinicznej dziecka.


We wszystkich działach psychologii stosowanej wyróżnia się:

  • metody kliniczne (obserwacja, wywiad, rozmowa, analiza wytworów)

  • metody eksperymentalne ( eksperyment, testy)

Pierwsze pozwalają na postawienie hipotezy, drugie umożliwiają jej sprawdzenie.

OBSERWACJA

Jest prowadzona przez psychologa już od pierwszego jego kontaktu z dzieckiem. Zawsze towarzyszy innym metodom, np. rozwiązywaniu zadań testowych. Jest to bardzo użyteczna metoda, gdyż można ją przeprowadzać w naturalnych okolicznościach, np. w domu, przedszkolu. Dzięki temu dziecko nie wie, że jest badane i zachowuję się naturalnie.

WYWIAD

Dostarcza informacji w sposób pośredni, wynikający z obserwacji innych osób. Wywiadu udzielają, np. rodzice, wychowawca o zachowaniu dziecka w różnych sytuacjach.

ROZMOWA PSYCHOLOGICZNA

Kombinacja wywiadu i obserwacji. W przypadku małych dzieci rozmowa jest zazwyczaj kierowana przez psychologa.

ANALIZA WYTWORÓW

Bardzo często stosowana. Pozwala określić poziom rozwoju psychomotorycznego i poznać cechy indywidualne dziecka.

Rysunki mają charakter niewerbalny, więc są głównie przydatne w badaniu dzieci o słabszym rozwoju mowy, głuchych lub niedosłyszących.

Te metody dostarczają danych o:

  • aktualnym stylu życia badanego, cechach osobowości i zachowaniu

  • informacje o środowisku w którym przebywa badany

  • informacje dotyczące historii rozwoju w ontogenezie, pozwalające odtworzyć psychologiczny życiorys badanego

dzięki tym danym chcemy określić jakie jest dziecko, z czym ma problemy, dlaczego je ma. Metody kliniczne służą do stawiania hipotez wyjaśniających aktualny „obraz kliniczny” badanego.

Weryfikacja jest przeprowadzana za pomocą eksperymentu klinicznego i testów.

EKSPERYMENT DIAGNOSTYCZNY NIESTANDARYZOWANY

  • jest przeprowadzany w warunkach naturalnych

  • punktem wyjścia jest nietypowy lub patologiczny objaw

np. sprawdzenie hipotezy o zaburzeniu lateralizacji; na podstawie obserwacji i wywiadu z nauczycielem.


TESTY PSYCHOLOGICZNE

  • określają poziom badanej czynności

  • charakterystyka danej jednostki w porównaniu z innymi osobami

Warunki badań muszą być dostosowane do dziecka, żeby nie było lęku, żeby się szybko zaadaptowało i nie wiedział, że jest badane. Zadania testowe do badania dzieci uwzględniają ich możliwości oraz zainteresowania. O doborze metod decyduje: wiek, poziom rozwoju mowy, zainteresowania, uszkodzenia narządów ruchu, niedosłuch oraz problem który mamy rozwiązać.

III Przyczyny zaburzeń rozwoju psychoruchowego dziecka

1. Biologiczne przyczyny zaburzeń rozwoju psychoruchowego dziecka

Do biologicznych przyczyn zaliczamy:

  • nieprawidłowości struktury i funkcji centralnego układu nerwowego (c.u.n.) spowodowane przez szkodliwe czynniki, działające bezpośrednio na tkankę nerwową (np. uraz mózgu) lub pośrednio (np. zaburzenia przemiany materii prowadzące do uszkodzenia lub zaburzeń funkcji tkanki nerwowej)

  • uwarunkowane genetycznie, wskutek działania szkodliwych czynników nabytych przed lub po zapłodnieniu

Czynniki bezpośrednio uszkadzające c.u.n


    • zaburzenia rozwoju wskutek działania czynników genetycznych

  • obecność w komórce rozrodczej jednego lub obojga rodziców genów patologicznych. Geny które są nosicielami cech chorobowych powodują zaburzenia w rozwoju (genopatie)

  • uszkodzenia lub zaburzenia rozwojowe komórki rozrodczej jednego lub obojga rodziców (gametopatie)

np. niewłaściwa budowa jądra komórkowego komórki rozrodczej – zła ilość lub jakość materiału genetycznego (chromosomopatie)


(najczęściej występującą jest zespół Downa – mongolizm. Przyczyną jest wadliwy przebieg podziału komórki rozrodczej przed zapłodnieniem – dodatkowy chromosom 21)

Chromosomopatie mogą też być skutkiem nieprawidłowych podziałów zapłodnionego jaja. Jeżeli dotyczy tylko niektórych komórek to dziecko przejawia tylko niektóre cechy zespołu Downa.

Chromosomopatie bywają efektem wpływu na komórki rozrodcze różnych czynników działających na rodziców w miejscu pracy.

  • Zaburzenia rozwoju wskutek działania patogennych czynników na zarodek (embriopatie) i płód (fetopatie)

  • embriopatie wirusowe, czyli zaburzenia rozwoju wywołane infekcją wirusową przebytą przez dziecko w okresie prenatalnym – gdy matka w czasie ciąży przechodziła chorobę wirusową lub przekazała infekcję płodowi.

Może też być konsekwencją choroby pasożytniczej – toksoplazmy.

  • Embriopatie aktyniczne – wywołane naświetlaniem płodu promieniami ultrafioletowymi, rentgena, wyładowaniami energii atomowej. Przyczyną może być też niedożywienie, wymioty, niedobór witaminy A i B2 matki.

  • Embriopatie toksyczne – zatrucie płodu związkami chemicznymi, działającymi na organizm kobiety w czasie ciąży i stosowanie leków, środków nasennych, używek: alkoholu, tytoniu, narkotyków ; tlenku węgla, związków ołowiu i rtęci.

  • Embriopatie może być konsekwencją niezgodności czynników krwi, czyli konfliktu serologicznego między organizmem matki i płodu. Najczęstszą przyczyną jest niezgodność w zakresie Rh.

Wśród czynników patogennych : niedotlenienie (przyczyną jest nieprawidłowe krążenie krwi w jednym z trzech obszarów krążenia: matczynym, płodowym lub łożyskowym. Zaburzenia krążenia są przyczyną niedożywienia płodu (dystrofii wewnątrzmacicznej). Niedożywienie komórek nerwowych w procesie ich intensywnego podziału i wzrostu hamuje proces ich pomnażania się i rozwoju tkanki nerwowej.

Przykre przeżycia emocjonalne kobiety ciężarnej mogą wywołać skurcz naczyń krwionośnych w macicy, nadmierne wydzielanie adrenaliny z nadnercza – może mieć niekorzystny wpływ na układ nerwowy płodu.

  • Zaburzenia rozwoju wskutek działania patogennych czynników w okresie porodu najczęstsze przyczyny uszkodzenia c.u.n. :

  • urazy czaszki spowodowane nadmiernym uciskiem główki dziecka

  • nieprawidłowe ułożenie płody

  • złe zastosowanie kleszczy

Może nastąpić mechaniczne zgniecenie czaszki, pęknięcie niektórych naczyń krwionośnych i wylew śródczaszkowy.

  • Niedotlenienie – powoduje zaburzenie tętna płodu, a po urodzeniu zmartwicę (dziecko nie krzyczy, jest sine, nie oddycha)

  • Przedwczesny poród – waga poniżej 2500g – zagrożenie dna c.u.n. > np. niedojrzałość układu oddechowego może spowodować niedotlenienie mózgu; brak koordynacji między ssaniem a przełykaniem.

  • Zaburzenia rozwoju wskutek działania czynników patogennych po urodzeniu dziecka

  • urazy czaszki ze wstrząsem mózgu – najczęstsze przyczyny uszkodzenia układu nerwowego: najcięższe urazy to urazy otwarte w których dochodzi do miejscowego zniszczenia tkanki mózgu

  • skutkiem uszkodzenia c.u.n. może być padaczka. Źródłem jest uszkodzona tkanka mózgowa. Dziecko padając na ziemię może doznać urazu, w przebiegu ataku zachodzi zatrzymanie oddechu, zwolnienie akcji serca, spadek ciśnienia, niedotlenienie i obrzęk mózgu; środki farmakologiczne mają również uboczny wpływ.

  • U dzieci: zaburzenia w rozwoju (opóźnienia), pobudzenia, apatie, zwolnienie tempa mowy i myślenia, niedojrzałość społeczna, trudności w nauce czytania, trudności wychowawcze.

Infekcje mózgowe – powodują uszkodzenia c.u.n.:

  • choroby wirusowe, bakteryjne, np. zapalenie opon mózgowych i mózgu.

  • wywołane chorobotwórczymi drobnoustrojami, lekami lub tlenkiem węgla (czadem)

Choroby somatyczne mające wpływ na c.u.n


  • zaburzenia przemiany materii (metabolizmu) – gromadzenie w tkance nerwowej toksycznych produktów przemiany materii – powoduje uszkodzenie c.u.n.

(np. fenyloketonuria – nieprawidłowo przebiegają procesy przemiany substancji wchodzącej w skład białka)

zaburzenia przemiany cukrowej i tłuszczowej są przyczyną występowania innych zespołów niedorozwoju umysłowego

  • niedożywienie powstałe w wyniku choroby somatycznej lub wskutek niedostatecznego odżywienia jest przyczyną uszkodzenia c.u.n. Największa wrażliwość mózgu ma miejsce w okresie jego intensywnego rozwoju (pierwsze półrocze)

  • nieprawidłowe funkcjonowanie gruczołów dokrewnych (np. zaburzenia funkcjonowania tarczycy – kretynizm – przeważnie głębokie upośledzenie umysłowe i ruchowe)

  • przewlekłe choroby somatyczne 9np. wada serca, cukrzyca, otyłość) wpływają na c.u.n. pośrednio na drodze psychologicznej. Może im towarzyszyć poczucie zagrożenia lub mniejszej wartości.

  • na rozwój psychomotoryczny mają wpływ również nabyte lub wrodzone defekty fizyczne, sensoryczne i ruchowe (kalectwo, wady budowy ciała, typ urody (?!), zez)

Kalectwo sensoryczne utrudnia kontakty z otoczeniem, zuboża doświadczenia. Tym zajmuje się defektologia.

Kalectwo motoryczne może poważnie ograniczyć kontakt z otoczeniem i możliwość działania.

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym” iconBogdanowicz M. (1991): Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym; Wydawnictwa Szkolne I Pedagogiczne, Warszawa

Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym” iconRozwój dziecka w wieku przedszkolnym

Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym” iconRozwój emocjonalny dziecka w wieku przedszkolnym

Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym” iconRozwój emocjonalny dziecka w wieku przedszkolnym

Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym” iconKoncentracja dziecka w wieku przedszkolnym I szkolnym

Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym” iconKształtowanie świadomości fonologicznej dziecka w wieku przedszkolnym

Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym” iconTelewizja a rozwój osobowości dziecka w wieku przedszkolnym

Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym” iconWspomaganie rozwoju mowy dziecka w wieku przedszkolnym

Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym” iconJak stymulować rozwój mowy dziecka w wieku przedszkolnym?

Marta Bogdanowicz „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym” iconProgram stymulujący rozwój dziecka zdolnego w wieku przedszkolnym

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom