Krzysztof karauda




Pobierz 84.26 Kb.
NazwaKrzysztof karauda
Data konwersji26.12.2012
Rozmiar84.26 Kb.
TypDokumentacja






Krzysztof karauda

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie


Psychologia e-learningu dla bezpieczeństwa człowieka


Wprowadzenie

Zmiany zachodzące pod wpływem Internetu wskazują, że Sieć1 warto rozpatrywać raczej jako zjawisko społeczne. Analizy kulturoznawcze dowodzą, że Internet jest elementem audiowizualnej przestrzeni kulturowej2 lub nawet polisensorycznej.3 Zmianie ulega też praktyka edukacyjna tworząc nowe obszary działania. Kształcenie przez Internet – e-learning,4 jest jednym z nich. Do ważnych konsekwencji upowszechniania edukacji wspieranej technologiami informacyjnymi należą: trudność w ocenie tego, co jest implementowane i jaki ma to wpływ na praktykę edukacyjną, kłopoty z doborem efektywnych kategorii analitycznych do badania zjawisk kulturowych w Internecie, liczne i często luźno powiązane zalecenia pozbawione teoretycznych odniesień.5

Kształcenie na odległość6 prawdopodobnie będzie obejmowało wszystkie grupy wiekowe.7 Jeśli więc przyjmiemy, że szkoły - ogólnie rozumiane jako instytucje kształcenia, są jedną z płaszczyzn aktywności człowieka. Wpływają one na tworzenie bezpiecznej przyszłości (poczucia bezpieczeństwa). Zatem e-learning może pełnić tę samą funkcję. Wzrost liczby zainteresowanych e-learningiem pociąga za sobą ogromną ilość badań. Uchwycenie prawidłowości kształcenia online pozwala efektywniej funkcjonować w cyberprzestrzeni. Wspomaga także człowieka w realizacji zadań rozwojowych. W efekcie rośnie poczucie bezpieczeństwa i zaufanie do tego, co nieznane. W odległym planie takie podejście sprzyja wspólnemu tworzeniu bezpiecznej przyszłości.

W artykule staram się stworzyć ramy dla charakterystyki i kierunków badań psychologii e-learning organizując zagadnienia e-learning, które są ważne dla tego przedmiotu oraz ich wpływu na bezpieczeństwo człowieka. Koncepcje teoretyczne, na których opieram rozważania to psychologia humanistyczno-egzystencjalna oraz Konstruktywistyczny Model Poznania (KMP) Andrzeja Zybertowicza.8


Psychologia e-learningu a poczucie bezpieczeństwa

Badanie prezentowanej w tytule zależności, gdy psychologia e-learning jest właściwie dyscypliną predefiniowaną, może spotkać się z krytyką. Przyjęcie optyki kulturowej (w duchu KMP) jest więc uzasadnione z kilku powodów. Pozwala spojrzeć inaczej i szerzej na badane zjawiska, daje swobodę korzystania z narzędzi wielu dyscyplin zachowując ich specyfikę, pozwala formułować czytelne wnioski a także wyznaczać kierunki badań oraz skutecznie uczyć się na cudzych błędach bez konieczności ich powielania.

W związku z dynamicznym rozwojem e-learningu badania nad jego skutecznością i konsekwencjami kulturowymi są uzasadnione. Skuteczny e-leaning oznacza wiele korzyści, z których najistotniejszą jest dostarczenie wysokiej jakości treści edukacyjnych i uzyskanie satysfakcji klienta - ucznia, studenta czy pracownika. Ważne znacznie ma trenowanie umiejętności istotnych dla intrapsychicznego, interpersonalnego oraz społecznego funkcjonowania w Sieci (nawet, gdy są one funkcją kursu a nie jego celem). Nieznane środowisko, odmienne sposoby bycia w cyberprzestrzeni, zmodyfikowane metody pracy – wszystko to powoduje, że edukacyjna aktywność w Internecie bywa trudna i nieprzyjazna. Niektóre uczelnie propagując wirtualne kampusy nakazują swoim nauczycielom obowiązkową obecność na szkoleniach dotyczących zdalnego nauczania. Łatwo jest tu dostrzec związek między tą sytuacją a poczuciem bezpieczeństwa. Psychologia e-learning powinna zajmować się nie tylko sytuacją uczenia, ale także wszystkimi aspektami wprowadzania i realizacji tej formy nauki. Teoretycznie wiadomo, że motywacja wewnętrzna pozwala działać skuteczniej zachowując poczucie kontroli, a więc także wpływając na poczucie bezpieczeństwa. Nauczyciel akademicki zmuszony do nauki zdalnej staje się niezbyt skutecznym ambasadorem nowej formy kształcenia. Student szkolony przez takiego nauczyciela często ma poczucie, że e-learning to znacznie większe kłopoty, niż pójście do dobrze znanej klasy. Zaniedbanie związane z początkową fazą wdrażania e-learningu może owocować rzeszami niezadowolonych odbiorców, a to oznacza później o wiele większe trudności i niepotrzebną, negatywną reklamę lub reklamę wskazującą liczne trudności jako atut edukacji przez Internet (sic!).9 Podobne zjawiska mają miejsce także podczas samej realizacji procesu kształcenia. Choć kwestia tzw. otoczenia edukacji zdalnej ma zazwyczaj drugorzędne znaczenie w badaniach, jej roli nie można zignorować. Identyfikowanie czynników wpływających na poczucie bezpieczeństwa w klasie wirtualnej może okazać się szczególnie ważne w przyszłości, gdy coraz więcej osób będzie korzystało z kursów zdalnych. Rodzice znający zagrożenia płynące z Internetu będą chcieli ustrzec swoje pociechy przed innymi niebezpieczeństwami, które – być może – będą czaiły się w e-learningu. Pojęcie „bezpiecznej szkoły” nabierze nowego znaczenia, ale co będzie oznaczało, tego jeszcze nie wiadomo. Co warto już robić? Jeśli psychologia e-learningu ma wspomagać kształcenie przez Internet, a tym samym przyczyniać się do tworzenia bezpiecznych, konstruktywnych warunków rozwoju człowieka w ciągu życia, powinna najpierw ustalić, jakich zagadnień może dotyczyć jej zakres, a przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie: kim jest dla niej człowiek, co wyznaczy kierunki działania nowego przedmiotu.


Psychologia e-learningu – koncepcja teoretyczna

Pytanie o wizję człowieka stanowi punkt wyjścia do dalszych rozważań o psychologii e-learning. Poprzedza ją deklaracja stanowiska teoretycznego, co automatycznie wskaże na zestaw narzędzi, jakimi e-learning będzie badany. Brak takich deklaracji może być przyczyną niedomówień, jałowych sporów i płaskich, przyczynkarskich badań. Interesujące polemiki, to najczęściej spory o wartości, które przebiegałyby znacznie sprawniej, gdyby ich autorzy jasno zaprezentowali swoje stanowiska teoretyczne. Na jedynej w Polsce10 stronie WWW traktującej o psychologii e-learning: Psychologia e-learningu. Model dydaktyczny edukacji internetowej COME11 również brakuje takiej noty.12 Informacja, kim jest dla mnie człowiek, daje klarowny przekaz, jak ludzie będą traktowani przez instytucję kształcącą. Każdy bez trudu sięgnie wtedy do lektury uzupełniającej, żeby sprawdzić, jakie konsekwencje będzie miała dla niego taka lub inna postawa teoretyczna zawarta w oświadczeniu instytucji kształcącej. Co prawda oświadczenie nie gwarantuje spełnienia obietnicy, jednak tworzy ramy dla realizacji postanowień.

Brak informacji o zapleczu teoretycznym może wypływać z kilku powodów: 1) nieświadomość metodologiczna, 2) niezadeklarowany eklektyzm – najlepsza linia obrony, gdy ktoś zapyta o koncepcję teoretyczną, 3) niezadeklarowane przejmowanie wzorców zachodnich, a raczej USA,13 gdzie „psychologia e-learning” jako osobna gałąź wiedzy długo nie występowała,14 4) brak deklaracji postawy teoretycznej wobec interdyscyplinarnego charakteru przedmiotu, co wyraża bezradność metodologiczną.

Przyczyny te świadczą na korzyść opinii, że mamy do czynienia z dziedziną predefiniowaną, choć w sytuacji, gdy Polska posiada kilkunastoletnie doświadczenie w e-learningu, takie stwierdzenie nie wystarczy. Przyczyn należałoby szukać w samym systemie edukacyjnym, który aktywność metodologiczną, szczególnie metapoznawczą, często traktuje jako zło konieczne. Poza tym, wybór koncepcji teoretycznej pociąga za sobą jej znajomość i czasem konieczność obrony, co może sprawić kłopot.

Wybór koncepcji pociąga za sobą kształt zagadnień wchodzących w skład psychologii e-learning. Zazwyczaj do pakietu wprowadza się problematykę, która sprawia najwięcej kłopotów.15 Nierzadko na pytanie o „psychologię e-learning” można uzyskać odpowiedzi dotyczące „psychologii Internetu”, czy właśnie psychologii poznawczej i kognitywistyki. Preferowanym tutaj zapleczem teoretycznym są: psychologia humanistyczno-egzystencjalna16 oraz Konstruktywistyczny Model Poznania (KMP) Andrzeja Zybertowicza.17

Zgodnie z przyjętą koncepcją psychologiczną człowiek jest jednością psychofizyczną, której nie da się sprowadzić do reakcji, uczuć czy myśli. Działa w środowisku, które ma charakter całościowy i integralny. Gdy powstają sprzeczności pomiędzy działaniami człowieka a oczekiwaniami środowiska, rodzą się trudności, które uniemożliwiają konstruktywne funkcjonowanie. Rozwój stanowi podstawową właściwość natury ludzkiej. Siły niezbędne do jego przebiegu tkwią w samym człowieku, a główną tendencją, która wpływa na działania to dążenie do samoaktualizacji (tendencja aktualizacyjna). Samoaktualizacja jest procesem „stawania się tym, kim się jest”, dążeniem do wewnętrznej spójności, jedności z samym sobą, twórczej adaptacji. Jej przejawem są potrzeby prowadzące do osiągania wyższego stopnia autonomii psychicznej i zbliżania ku dojrzałej osobowości. Człowieka cechuje naturalna skłonność do wszechstronnego rozwoju.18 Głównymi celami edukacji w świetle psychologii humanistyczno-egzystencjalnej jest tworzenie człowiekowi warunków konstruktywnego zaspokajania potrzeb oraz osiągania celów, których efektem będzie samorealizacja.19 Według Myrona H. Dembo20 można to osiągnąć poprzez: a) akceptację potrzeb i celów uczącego się, budowanie doświadczeń i programów rozwijających indywidualne potencjały, b) ułatwienie uczącemu się samorealizacji i uzyskania poczucia osobistej adekwatności, c) nadanie decyzjom i praktykom edukacyjnym bardziej osobistego charakteru, d) uznanie znaczenia ludzkich uczuć, wartości i percepcji w procesie edukacji, e) stworzenie klimatu aktywizującego, rozumiejącego, podtrzymującego, pobudzającego i wolnego od gróźb, f) rozwijanie u uczących się rzeczywistego zainteresowania innymi ludźmi i szacunku dla ich wartości. Taki punkt widzenia jest zgodny z koncepcją Person Centered Approach (PCA) Carla Rogersa,21 którą starałem się implementować, jako jedną z podstaw funkcjonowania nauczyciela online.22 PCA został oparty na akceptowanej tu humanistycznej wizji człowieka i zawiera dziewięć postulatów: 1) warunek podstawowy: facylitator ma duże zaufanie do siebie i innych (uczniów, studentów), że potrafią tak jak on myśleć o sobie i uczyć się dla siebie. Po spełnieniu tego warunku, możliwa stanie się realizacja następnych: 2) facylitator dzieli z innymi odpowiedzialność za proces uczenia się, 3) dostarcza materiałów do uczenia, korzystając z własnej wiedzy i doświadczenia, 4) uczeń sam konstruuje swoją ścieżkę uczenia z pełną odpowiedzialnością konsekwencji takiego wyboru, 5) w klasie, grupie stopniowo tworzy się klimat sprzyjający uczeniu, początkowo z pomocą facylitatora, później w oparciu o własne zasoby uczniów, 6) działania grupy koncentrują się na procesie uczenia, szczególnie na dbaniu o to, „jak się uczyć tego, co chce się wiedzieć”, 7) dyscyplinę zewnętrzną zastępuje samodyscyplina, 8) oceny nauki dokonuje sam uczeń wzbogacając ją o informacje zwrotne od grupy i facylitatora, 9) w klimacie wspomagającym rozwój uczenie będzie przebiegało znacznie szybciej i skuteczniej przenikając z realnymi sytuacjami życiowymi.23 Uczenie będące własnym wyborem angażuje całą osobę, a nie tylko wymiar intelektualny. Model PCA wprowadzono już do e-learningu pod zmienioną nazwą: Person-Centered e-Learning.24 Oprócz czynników zewnętrznych zagrażających zdrowemu rozwojowi zwraca się uwagę na czynniki uwarunkowane wewnętrznie, takie jak: nabyte niekonstruktywne nawyki, lęk skojarzony z aktywnością, obawa przed podejmowaniem samodzielnych decyzji oraz ryzyka.25 Nieznane sytuacja i lęk związany ze zmianami naruszają istniejącą równowagę i zaburzają poczucie bezpieczeństwa. Odpowiedź na pytanie, co dalej robić zależy od tego, czy potrzeba rozwoju i zmian będzie silniejsza od lęku przed utratą poczucia bezpieczeństwa.26 Internet będąc dla wielu ludzi nowym, a na pewno odmiennym środowiskiem społecznym może być odbierany jako zagrażający. Identyfikacja przyczyn tego lęku pozwoli na tworzenie warunków potrzebnych do uruchomienia własnej energii człowieka i samodzielnego pokonywania barier.

Wybór KMP również posiada swoje uzasadnienie: demistyfikując społeczno – instytucjonalne uwarunkowania powstawania i eksploatowania wiedzy jest szczególnie przydatny w dekonstrukcji praktyki edukacyjnej.27 Jeśli istnieje twórcza interdyscyplinarność, to KMP umożliwia jej efektywne działanie. Związek KMP z zaprezentowaną wizją człowieka wydaje się naturalny. Spośród różnych koncepcji właśnie humanistyczna ze swoim plastycznym słownikiem pozwala skutecznie, przy pełnej akceptacji indywidualnej i społecznej wdrażać człowieka do kultury. To również kierunek działania humanistycznie nastawionego nauczyciela – projektanta i facylitatora kursów zdalnych: tak wspomagać człowieka, aby czuł się subiektywnie zadowolony i społecznie użyteczny, aby rozwijał się wg kryteriów, które kultura definiuje jako „rozwój”. Stąd humanistyczna wizja człowieka zawsze powinna się sprawdzać. Ten społecznie warunkowany uniwersalizm działa podobnie jak zasada konstruowania wiedzy – obowiązuje ze względu na fakt, że ludzie tworzą kultury. Cel ten może być odbierany jako cynizm metodologiczny. Jeśli wiedza jest konstruowana, to nie ma obiektywności a tylko działające na różnych poziomach konstrukcje posiadające słabsze lub mocniejsze ugruntowanie w kulturze, (np. przez tradycję), w zależności od rodzaju wiedzy (w żargonie: „twarda” – ścisła, przyrodnicza i „miękka” – humanistyczna) i pełnionych w kulturze funkcji.28

Sposób rozumienia człowieka i kultury wprost przekłada się na sposób myślenia i realizacji e-learningu, zatem ma wpływ na zachowania partycypantów tej formuły uczenia – aktywnie wpływa na kształtowanie całej praktyki edukacyjnej. Decyduje, czy e-learning będzie spostrzegany jako zagrażający, czy bezpieczny. Warto przyjrzeć się zagadnieniom, które psychologia e-learning może obejmować w prezentowanym wydaniu.


Psychologia e-learningu – charakterystyka przedmiotu

Specyfika e-learningu osadza się na specyfice doświadczeń kulturowych innych państw. Wieloletni brak tego przedmiotu w USA bierze się stąd, że tamta praktyka edukacyjna zdając sobie sprawę z istnienia mechanizmów psychologicznych w e-learningu, inaczej je koduje i upowszechnia. Instructional Design (ID)29 lub Instructional System Design krytykowany przez konstruktywistów pedagogicznych30 w dużej mierze dotyczy omawianych tu zagadnień. ID zajmuje się techniką przygotowywania i realizacji procesu uczenia;31 porządkuje czynności niezbędne do funkcjonowania procesu edukacji, wreszcie systematycznie aplikuje wszelkie naukowe osiągnięcia do procesu uczenia a także zbiera i praktycznie wykorzystuje wiedzę, która dostarcza odpowiedzi na pytanie: jak ludzie się uczą.32 W dalszej kolejności pojawia się przedmiot: Psychologia i Internet,33 dlatego „psychologia e-learning” – osobna dziedzina nie była potrzebna – powielanie tej samej wiedzy pod inną nazwą działu mija się z celem. Jednak z innej perspektywy takie rozdzielenie jest wskazane. Potrzeba rozwijania bardzo specyficznego obszaru badawczego, odkrywanie mechanizmów uczenia i funkcjonowania człowieka w cyberprzestrzeni, tworzenie warunków do rozwoju w warunkach braku fizycznego kontaktu, motywowanie do kontynuowania kształcenia online, uczenie skutecznych sposobów uczenia i pracy w Sieci – wszystko to wpływa na konieczność ustalenia ram koncepcyjnych psychologii e-learning oraz powiązań z obszarami badania e-learningu.

Istnieje kilka możliwych systematyzacji. Większość narzuca sama praktyka i znakomicie obrazuje to program psychologii e-learning COME UW.34 Mamy następujące kwestie: 1) różnice pomiędzy interakcjami w Sieci i poza nią, 2) jak dyskutować online i 3) jak skutecznie motywować. Trudności powstające w wyniku zerwania bezpośredniego kontaktu skupiają się od początku zdalnego nauczania właśnie na tych trzech zagadnieniach. Włączenie ich w zakres psychologii e-learning jest zatem oczywisty. Program psychologii e-learning znajdujący się w ofercie The Baruch College Psychology Departament obejmuje podobne zagadnienia: 1) jak technologia wspiera środowisko uczenia, 2) pamięć i uczenie, 3) tekstowe porozumiewanie w Sieci, 4) kognitywistyka w e-learningu, 5) sztuczna inteligencja, i 6) różnice pomiędzy interakcjami w Sieci i poza nią.35

Inna systematyzacja obejmuje zagadnienia: 1) psychologia uczenia (np. motywacja, facylitacja, jak się uczyć zdalnie), 2) psychologia kognitywistyczna (np. zasady budowy treści – contentu, interaktywność indykatywna i symulatywna, psychologia przekazu medialnego w Internecie), 3) psychologia społeczna (np. interakcje, budowa i funkcjonowanie wirtualnych zespołów roboczych, rozwój wirtualnej społeczności), 4) badanie nowych tendencji w e-learningu (np. różnice w kształceniu dzieci i dorosłych, uniwersytet trzeciego wieku).36

Charakteryzowane psychologie e-learning skupiają uwagę na procesach kognitywnych,37 społecznych oraz sytuacjach, które mają istotny wpływ na motywowanie do dalszej nauki, jak np. transfer danych.38 Często nie są nazywane psychologiami a zaleceniami, jak skutecznie uczyć, np. M.W. Allen używa pojęcia „7 Magicznych Kluczy”, które przyczyniają się do skuteczniejszego motywowania osoby uczącej.39


Psychologia e-learning - systematyzacje

Punktem wyjścia do szkicowego porządkowania zagadnień omawianego przedmiotu jest sama praktyka. Nie wprowadzam dodatkowych zależności związanych z typem kursu i typem aktywności facylitatora. Prezentowany podział pierwszy za punkt wyjścia bierze głównych „aktorów” e-learningu.40 Na słuszność tej decyzji wskazują doświadczenia e-learningu.

  1. Uczeń (osoba ucząca się, student, klient, uczestnik):

    1. Portret psychologiczny: predyspozycje psychofizyczne (potrzeby, oczekiwania, wartości, motywy uczenia się, zainteresowania, poziom aspiracji, locus kontroli, poziom wglądu, samoocena, poczucie odpowiedzialności, charakterystyka rozwojowa, odporność na stres, umiejętności psychospołeczne, płeć);

    2. Aktywność poznawcza. Percepcja, uczenie się, pamięć, strategie uczenia się i przetwarzania informacji, metawiedza, myślenie i rozwiązywanie problemów, ryzyko i podejmowanie decyzji, język i mowa, predyspozycje psychofizyczne: czynniki sprzyjające i ograniczenia, inteligencja i jej rodzaje;

    3. Aktywność społeczna: rozumienie siebie i innych, stereotypy i uprzedzenia, konformizm, atrakcyjność interpersonalna, zachowania prospołeczne, agresja, różnice kulturowe, interakcje, grupy: struktura, procesy, funkcjonowanie, normy, procesy, postawy: wymiary, pomiar, znak, siła, zmiana, kształtowanie;

    4. Emocje: Powstawanie, przejawy ekspresja, emocje a aktywność poznawcza, inteligencja emocjonalna: samowiedza, samoregulacja, automotywacja, empatia, umiejętności społeczne;

    5. Motywacja: 1) czynniki indywidualne: wartości, oczekiwania, emocje, cel podjęcia nauki, ciekawość poznawcza, 2) czynniki związane z organizacją nauczania: rodzaj i budowa kursu, czas trwania, styl prowadzenia grupy, zadania, nauka w grupie, ocenianie oraz informacje zwrotne. 3) funkcje, rodzaje motywacji, fazy, atrybucje;

    6. Sytuacja uczenia i czynniki wewnętrzne związane z osobą uczącą się: 1) czynniki poprzedzające: stan organizmu, uczenie się innych treści – transfer pozytywny i negatywny, preferowany styl uczenia, 2) czynniki działające w trakcie uczenia: organizacja materiału, powtórzenia, wzmocnienia: nagrody i kary, metody uczenia 3) czynniki występujące po uczeniu: rodzaj podejmowanej aktywności, uczenie się innych treści: hamowanie retro- i proaktywne, postrzeganie siebie i sytuacji uczenia; ii) czynniki zewnętrzne: cechy nauczyciela, grupy, kursu, przestrzeni edukacyjnej.

  2. Nauczyciel (moderator, facylitator, tutor, instruktor, wykładowca, ekspert, trener, prowadzący):

    1. Portret psychologiczny (potrzeby, oczekiwania, wartości, motywy podjęcia pracy, zainteresowania, poziom aspiracji, locus kontroli, poziom wglądu, samoocena, poczucie odpowiedzialności, charakterystyka rozwojowa, odporność na stres, umiejętności psychospołeczne, płeć);

    2. Filozofia pracy, standardy profesjonalnego wykonywania zawodu;

    3. Funkcje: modelowa, dydaktyczna, instruktażowa i wychowawcza41 (niektóre zadania to: 1) Wspomaganie dyskusji online, regulacja działań zespołowych, usprawnianie umiejętności społecznych uczących się, role i odpowiedzialność, poznawanie siebie i wirtualnego środowiska kształcenia, 2) Opracowywanie merytoryczne kursu: taksonomia i operacjonalizacja celów oraz kompetencji kształcenia, planowanie aktywności i działań ucznia / studenta, przygotowywanie treści, przygotowanie następujących elementów kursu: instrukcje, harmonogram, zadania, oceny i kryteria ocen, warunki uczestnictwa, warunki ukończenia, zawartość kursu, narzędzia nauki i komunikacji, metody pracy, kontakt i konsultacje, sytuacje wyjątkowe, multimedia, poradnik jak się uczyć, badanie i analiza zapotrzebowania na treści kursu, ewaluacja kursu, 3) Motywowanie do nauki online, 4) Zarządzanie kursem: ważne informacje, harmonogram pracy, kontrola uczestnictwa, sytuacje wyjątkowe).

  3. Wirtualna klasa (uczelnia, uniwersytet, kampus, przestrzeń edukacyjna):

    1. Internet jako przestrzeń psychologiczna i edukacyjna;

    2. Wirtualna społeczność uczących się: zmienne istotne dla kształtowania klasy / grupy; tryb synchroniczny i asynchroniczny; Formy i metody pracy;

    3. Platforma e-learning.

  4. Kurs (content, treść):

    1. Budowa (np. struktura, kolorystyka, czcionki, struktura ekranu kursu, nawigacja), rodzaj i czas trwania kursu;

    2. Interaktywności (indykatywna, symulatywna), treści uczenia online i offline.

Na podstawie przyjętych koncepcji teoretycznych i samej praktyki można stwierdzić, że e-learning rozwija się wokół tych czterech kategorii. Wątpliwości może budzić przynależność wielu zagadnień po poszczególnych działów, ale nawet wstępna systematyzacja ma swoje uzasadnienie i uchwytne przykłady. Często są używane odmienne pojęcia, sposoby prezentacji treści, deklaracje teoretyczne, umiejscawianie zagadnień w różnych obszarach wiedzy (np. metodyka, dydaktyka, pedagogika),42 jednak e-learning pozostając środowiskiem i formą edukacji, z założenia skupia się na uczeniu ludzi i organizuje swój przedmiot wokół tego celu. „Bezpieczna szkoła” nawet gdy funkcjonuje w Sieci, to szkoła przewidywalna, z jasnym systemem wartości i zrozumiałymi deklaracjami programowymi. Oparcie rozważań psychologicznych na humanistycznej koncepcji człowieka zwraca uwagę na człowieka jako osobę realizującą zadania rozwojowe, a nie tylko skomplikowany system poznawczy.

Poznawanie e-learningu od strony psychologicznej pozwoli jeszcze skuteczniej realizować zadanie tworzenia warunków i wspomaganie ucznia / studenta w rozwoju. E-learning rozpoznawany, uczący się swoich użytkowników, służy budowaniu zaufanie do zdalnej formy kształcenia, a w szerszym tle aktywnego partycypowania w społeczeństwie wiedzy.

1 Pojęć Sieć oraz Internet używam zamiennie.

2 O kulturowym wymiarze doświadczenia audiowizualnego: P. Witek: Historiografia a film. Metodologiczne problemy doświadczenia audiowizualnego. Lublin 2003 - niepublikowana rozprawa doktorska.

3 K.R. Karauda: E-learning w perspektywie kulturowej. W: K. Wenta, E. Perzycka (red.): Edukacja informacyjna. Nowoczesne technologie informacyjne w systemie kształcenia i wychowania. Szczecin 2004, s. 64-68

4 Można roboczo przyjąć, że e-learning jest tą formą edukacji, która do realizacji swoich celów wykorzystuje szeroko rozumiane technologie informacyjne i komunikacyjne (Information & Communication Technology - ICT).

5 Por. K.R. Karauda, op. cit.

6 Pojęć: e-learning, distance learning, kształcenie zdalne, online używam w tym artykule zamiennie.

7 Patrz np. Strategia rozwoju kształcenia ustawicznego do roku 2010 (projekt), Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, http://www.znp.edu.pl/dane/pliki/strategia.doc, kwiecień 2003.

8 A. Zybertowicz: Przemoc i poznanie. Studium z nie-klasycznej socjologii wiedzy. Toruń 1995

9 Co ma swoje uzasadnienie: jeśli człowiek z własnej woli podejmuje taki wysiłek, musi go w jakiś sposób uzasadnić, a to otwiera drogę motywacji wewnętrznej i pomyślnej graduacji. Jeszcze kilka lat temu organizacje wchodzące na rynek e-learning zachwalały, że jest to sposób uczenia łatwy, efektywny i dla każdego, teraz reklamy i opinie uległy drastycznej zmianie.

10 Do dnia 15 czerwca 2005 r. w Polsce jedną taką stronę odnalazłem. Prac poświęconych zagadnieniom psychologicznym e-learnigu jest jednak wiele (zob. np. S. Juszczyk: Edukacja na odległość. Kodyfikacja pojęć, reguł i procesów. Toruń 2002; B. Siemieniecki: Komputer w edukacji. Podstawowe problemy technologii informacyjnej. Toruń 2002

11 G. Wieczorkowska: Psychologia e-learningu. Model dydaktyczny edukacji internetowej COME. Uniwersytet Warszawski. http://www.come.uw.edu.pl/kno/psychologia_elearningu.html, 2005, czerwiec.

12 Tekst sprawdzany 25 czerwca 2005 r.

13 Por. Allen Michael W., Michael Allen’s Guide to e-Learning. Building Interactive, Fun, and Effective Learning Programs for Any Company, John Wiley & Sons, Inc., New Jersey 2003.

14 Gazel eLearning Seminar and Networking Event, Psychology Of eLearning. Greater Arizona eLearning Association. http://www.tucsonlink.org/Gazel_AZ/Jan05_event.htm, March 29, 2005. Jedno z zagadnień tego seminarium brzmiało: "An educational seminar on the The Psychology of eLearning!" Pierwsze rozróżnienia pojawiły się na początku tego stulecia.

15 Zobacz abstrakt: D.Clark: Psychological myths in e-learning. „Med Teach.” 2002, nr 24(6), s. 598-604

16 A. Maslow: W stronę psychologii istnienia. Warszawa 1986; A. Maslow: Motywacja i osobowość. Warszawa 1990; C. Rogers: Sposób bycia. Poznań 2002; C. Rogers: O stawaniu się osobą. Poznań 2002; R. May: O istocie człowieka. Szkice z psychologii egzystencjalnej. Poznań 1995; R. May: Miłość i wola. Poznań 1998; J. Janowska: Samoaktualizacja w teorii i praktyce kształcenia nauczycieli. Lublin 1993; J. Kozielecki: Koncepcje psychologiczne człowieka. Warszawa 1996, s. 263-286

17 A. Zybertowicz, op. cit.

18 C. Rogers: Terapia nastawiona na klienta. Grupy spotkaniowe. Wrocław 1991

19 J. Sołowiej: Koncepcje kształcenia C. Rogersa i E. P. Torrance’a. Gdańsk 1988

20 M.H. Dembo: Stosowana psychologia wychowawcza. Warszawa 1997

21 The Person-Centered Approach. Client-Centered Therapy, Becoming: A quest for spirit, a longing to become, http://www.becoming.8m.net/person.htm; M. Ryanm: Client-Centered Therapy, MATTHEW RYAN, Massage Therapist, Client-Centered Therapist, UNIX Sysadmin, http://signs.portents.com/~matt/cct.html, November 1998; Godfrey T. Barrett-Lennard, Understanding the Person-Centered Approach to Therapy: A Reply to Questions and Misconceptions, The Person-Centered Approach and Cross-Cultural Communication: An International Review, Vol 2, 1993, http://signs.portents.com/~matt/cct.criticisms.html; R. Spoelstra: Creating Person-Centered Planning Organizations, P. – C. Planning in South Carolina, http://ici2.umn.edu/pcplanning/info/impact2.html; C. Rogers (1983). Freedom to Learn for the 80's. Columbus, OH: Charles E. Merrill Publishing Company.

22 K. Karauda, op.cit.

23 Siedem zasad efektywnego nauczania: 1) zachęcanie studentów do rozwijania umiejętności kontaktowania się z pozostałymi uczestnikami kursu, 2) zachęcanie do współpracy pomiędzy uczestnikami kursu; skuteczna facylitacja, 3) zachęcanie do aktywnych form uczenia, 4) dostarczanie informacji zwrotnych na temat działań osób uczących się w zakresie ich ogólnej aktywności na kursie oraz przyswajania wiedzy, 5) precyzyjne określenie czasu trwania kursu, 6) potwierdzanie własną postawą wysokich oczekiwań wobec studentów i wysokiej jakości kursu, 7) szacunek wobec różnic indywidualnych w zakresie stylów i preferencji uczenia się (Ch. Graham, K. Cagiltay, B.-R. Lim, J. Craner, T.M. Duffy: Seven Principles of Effective Teaching - A Practical Lens for Evaluating Online Courses, The Michigan Virtual University, http://ts.mivu.org/default.asp?show=article&id=839, April, 2001

24 M. Derntl, R. Motschnig-Pitrik: A Pattern Approach to Person-Centered e-Learning Based on Theory-Guided Action Research. Networked Learning Conference 2004, http://www.shef.ac.uk/nlc2004/Proceedings/Symposia/Symposium12/Derntl_Pitrik.htm, 2004

25 J. Janowska, op.cit.

26 R. Porzak: Wychowanie jako proces tworzenia dziecku warunków do rozwoju. W: Z.B. Gaś (red.): Wspomaganie rozwoju dziecka. Lublin 2003, s. 13-34

27 K.R. Karauda, op. cit.

28 Szerzej na ten temat: A. Zybertowicz, op. cit.

29 Por. The Instructional Design for e-Learning, Instructional Design for E-Learning - GW Center for Professional Development - Programs & Courses, http://www.gwu.edu/~cpd/programs/CWID/, 2005.

30 Krytyka konstruktywizmu pedagogicznego jako teorii e-learning w: K.R. Karauda: Distance Learning jako metoda nauczania historii. Aspekty metodyczne i metodologiczne. Zakład Metodologii Historii UMCS, niepublikowana rozprawa doktorska. Lublin 2004

31 What is Instructional Design?, Learning styles and CAE, http://hagar.up.ac.za/catts/learner/lindavr/lindapg6.htm.

32 Macromedia, Inc., Getting Started with Online Learning, San Francisco, 2000.

33 Zob. np.: Division of Strategic Internet Technologies. E-Business Programs. Akamai University. http://www.akamaiuniversity.us/DivisionofStrategicInternetTechnologies.html (2005). Co ciekawe oferowany przez ten uniwersytet E-Learning Programs w ogóle nie zawiera tego przedmiotu.

34 Ibidem

35 The Baruch College Psychology department is now offering: Psychology of E-Learning - PSY 3045, Baruch College General Bulletin Board, http://www.cissociety.org/forum/forum_posts.asp?TID=2899&PN=1&get=last, May 02, 2004

36 Call For Papers, Special Issue On The Psychology Of E-Learning: Interdisciplinary Studies (Zheng Yan, Editor), http://www.fg-medienpsychologie.de/ausschreib.doc, 2002

37 Por. L.A. Obringer: How E-learning Works. The Psychology of Learning, howstuffworks, http://computer.howstuffworks.com/elearning2.htm, 2005; Donald Clark, Psychology of e-learning. Getting inside the learner’s mind, Epic Group plc - blended learning and knowledge solutions, http://www.epic.co.uk/content/resources/white_papers/psychology.htm, 2005

38 Ibidem

39 M.W. Allen: Learning Motivation, [in: ] Michael Allen’s Guide to e-Learning. Building Interactive, Fun, and Effective Learning Programs for Any Company. New Jersey 2003, John Wiley & Sons, Inc., s. 149-227

40 Z. Włodarski: Psychologiczne prawidłowości uczenia się i nauczania. Warszawa 1976; S. Baley: Psychologia wychowawcza w zarysie. Warszawa 1967; W. Pilecka, G. Rudkowska, L. Wrona (red.): Podstawy psychologii. Podręcznik dla studentów kierunków nauczycielskich. Kraków 2004

41 Z.B. Gaś: Doskonalący się nauczyciel. Psychologiczne aspekty rozwoju profesjonalnego nauczycieli. Lublin 2001

42 Nie pojawia się jeszcze dydaktyka online, ale metodyka tak. Metafora „metodyki e-learning” jest pojemnikiem, w który można upakować wszystko, co kojarzy się ze zdalnym nauczaniem, począwszy od specyfikacji technicznej platformy e-learning, przez filozofię cyberprzestrzeni a skończywszy na psychologii uczenia, osobowości, różnic indywidualnych i pomocy psychologicznej.

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Krzysztof karauda iconWykłady, panele dyskusyjne, pokazy filmów, warsztaty, koncert. A wśród gości m in. Jerzy Stuhr, Krzysztof Zanussi, Radosław Pazura, Bogdan Rymanowski, Katarzyna Kolenda-Zaleska, Tomasz Zubilewicz I Krzysztof Ziemiec

Krzysztof karauda iconJak się nazywasz? Main Name ist Krzysztof Witkowski Nazywam się Krzysztof Witkowski

Krzysztof karauda iconKrzysztof

Krzysztof karauda iconKrzysztof Jachowicz

Krzysztof karauda iconKrzysztof Chęciak

Krzysztof karauda iconKrzysztof Barteczko

Krzysztof karauda icon© Krzysztof Pasierbiewicz

Krzysztof karauda iconKrzysztof Sadowski

Krzysztof karauda iconKrzysztof Wereszczyński h I s t o r I a

Krzysztof karauda iconKrzysztof Kulinicz

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom