Opinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych




Pobierz 105.12 Kb.
NazwaOpinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych
strona3/4
Data konwersji27.12.2012
Rozmiar105.12 Kb.
TypDokumentacja
1   2   3   4

d/ Relacja instytucji wyzysku (art. 388 KC) do sprzeczności czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 KC).


Należy również zwrócić uwagę na możliwość wzruszenia umów ze względu na ich sprzeczność z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 KC). W kontekście zobowiązań umownych zasady te mogą przybrać postać tzw. słuszności kontraktowej. Przedstawiciele doktryny cywilistycznej upatrują w tymże pojęciu narzędzie do realizacji postulatu, aby w umowach wzajemnych dochodziło do słusznego rozkładu nie tylko świadczeń, ale ogółu ciężarów, szans, ryzyk związanych z umową. Przy czym postulat ten nie dotyczy kluczowego pojęcia autonomii woli stron, lecz ma go uzupełniać. Koncepcja słuszności kontraktowej została także zaakceptowana przez polską doktrynę prawa cywilnego48. Słuszność kontraktowa określana jest również jako synonim pojęcia sprawiedliwości wymiany, i stanowi równomierny rozkład uprawnień i obowiązków w stosunku prawnym, czy też korzyści i ciężarów, szans i ryzyk związanych z realizacją tego stosunku. Z punktu widzenia słuszności kontraktowej podlega stosunek wartości świadczeń w umowach dwustronnie zobowiązujących49.

Badanie konkretnego zobowiązania umownego w świetle ewentualnego naruszenia w nim zasad słuszności kontraktowej powinno się skupić na strukturze umowy (jak rozłożone są między strony uprawnienia i obowiązki) oraz wysokości obowiązków i uprawnień. Do badania tego powinien mieć zastosowanie obiektywny miernik, polegający na zastosowaniu do umowy najbardziej jej zbliżonej regulacji ustawowej (nawet dyspozytywnej), gdyż ustawodawca tworząc te normy stworzył zarazem minimalny standard, na którym powinny być wzorowane dane umowy. W odniesieniu do miernika wysokości świadczeń stron uzasadnionym wydaje się skorzystanie z wolnego rynku, jako miernika obiektywnego, poprzez odniesienie, jak dane zobowiązanie uregulowane jest w innych przypadkach. Przesłanki te powinny być badane wspólnie50. Mówi się jeszcze o kryterium proporcjonalności, które stanowi, że obowiązek jest proporcjonalny, gdy jest konieczny i jego zakres jest uzasadniony celem, dla którego jest ustanowiony51.

Stwierdzenie naruszenia zasad współżycia społecznego następuje w sytuacji braku pełni swobody i rozważenia interesu przy podejmowaniu decyzji, gdy na treść umowy wpłynął brak koniecznej wiedzy, ale również i presja ekonomiczna, wynikająca chociażby z pozycji dominującej drugiej strony52. Co do niedbalstwa strony pokrzywdzonej prezentowane jest stanowisko o jego niedopuszczalności przy powoływaniu się na naruszenie słuszności kontraktowej53 jak i stanowisko zgoła odmienne54. Nie zmienia to jednak faktu, że koniecznym dodatkiem do powyższej przesłanki jest możliwość postawienia kontrahentowi osoby pokrzywdzonej zarzutu wykorzystania swojej przewagi55. Przy czym istnieje również pogląd, mówiący, że wykorzystanie pozycji dominującej nie musi być intencjonalne, aczkolwiek wystąpienie tejże przesłanki znacznie umocni stanowisko strony pokrzywdzonej56.

W odniesieniu do miernika wysokości świadczeń i rozkładu praw i obowiązków w umowie, ekwiwalentność zostanie naruszona wtedy, gdy obiektywny miernik zostanie naruszony rażąco. Przy czym zauważyć należy, że rozumienie rażącego naruszenia nie powinno odwoływać się do ustalonego miernika liczbowego (np. laesio enormis – pokrzywdzenia o połowę wartości)57, aczkolwiek istnieją głosy o dopuszczalności takiego odwołania na gruncie prawa polskiego58.

Nietrudno zauważyć, że opisane powyżej przesłanki zastosowania art. 58 § 2 KC ze względu na naruszenie słuszności kontraktowej wykazują znaczne podobieństwo do instytucji wyzysku. Może to rodzić poważne problemy w rozgraniczeniu zakresu stosowania tych instytucji co może mieć istotne znaczenie praktyczne ze względu na odmienność sankcji wynikającej z art. 58 KC i art. 388 KC.

W literaturze prezentowany jest pogląd, że obie normy pozostają do siebie w stosunku lex specialis (art. 388 KC) do lex generalis (art. 58 § 2 KC). Hipoteza art. 388 KC zamyka się bowiem w pełni w hipotezie art. 58 § 2 k.c. Wyzysk jest zawsze zachowaniem pozostającym w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego59. Pociąga to za sobą konsekwencje w postaci barku możliwości alternatywnego stosowania omawianych przepisów. Zatem, gdy czynność prawna, która jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego objęta jest zakresem hipotezy art. 388 KC (a więc stanowi jednocześnie wyzysk), nie może być mowy o sankcji nieważności przewidzianej w art. 58 § 2 KC. Objęcie czynności zakresem zastosowania przepisu o wyzysku może polegać na zaistnieniu okoliczności podmiotowych polegających na przymusowym położeniu czy niedoświadczeniu kontrahenta, podczas gdy przy badaniu ewentualnej nieważności czynności prawnej jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego zwraca się większą uwagę na jej treść60.

Nadmienić jednak należy, że w doktrynie wskazuje się, że możliwość zastosowania art. 58 § 2 KC może pojawić się, gdy działanie wyzyskującego przy kształtowaniu treści umowy było szczególnie naganne z punktu widzenia zasad współżycia społecznego61. Nieważność umowy ze względu na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 KC) może mieć miejsce również wtedy, gdy dysproporcja świadczeń powstała dopiero po zawarciu umowy, co w zasadzie uniemożliwia stosowanie przepisów o wyzysku 62.


D. Niemożliwość świadczenia.


Pojęcie „świadczenia niemożliwego” występujące m.in. w art. 475 KC jest przez doktrynę prawa cywilnego rozciągany również na tzw. gospodarczą (praktyczną) niemożliwość świadczenia63. Ten typ niemożliwości świadczenia oznacza sytuację, w której teoretycznie dłużnik może świadczyć, ale spełnienie przez niego świadczenia jest połączone z niewspółmiernymi kosztami, nakładami i staraniami w stosunku do wartości świadczenia64. Omawiany przepis dotyczy więc nie tylko sytuacji, kiedy to świadczenie jest niemożliwe ze względów faktycznych i prawnych, ale również ze względów racjonalności ekonomicznej65. Co do osoby dłużnika, to niemożliwość spełnienia przez niego świadczenia powinna być oceniana z punktu widzenia dłużnika „obiektywnego”, nieznajdującego się w konkretnej sytuacji66, aczkolwiek istnieje również pogląd odmienny67. Co więcej, w realiach gospodarki wolnorynkowej oraz zasady swobody kontraktowej, zastosowanie w praktyce wspomnianej normy musi być bardzo ostrożne68.


E. Inne możliwości.



Gdyby zachowanie banku stanowiło naruszenie umowy łączącej go z przedsiębiorcą (np. co do obowiązków informacyjnych) to możliwa jest odpowiedzialność banku na zasadzie art. 471 KC. Niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy stanowi delikt uzasadniający odpowiedzialność na podstawie art. 415 KC tylko, gdy jednocześnie narusza ono - niezależnie od zakresu istniejącego zobowiązania - przepis prawa albo zasady współżycia społecznego69. Ponieważ umowna modyfikacja odpowiedzialności jest dozwolona (por. 474 § 2 KC - poza przypadkiem szkody wyrządzonej umyślnie), umowy zawierane przez przedsiębiorców z bankami mogą zawierać klauzule ograniczające odpowiedzialność banków.

Wspomnieć również należy o art.  85 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), który ogranicza możliwość odstąpienia przez syndyka od umowy ramowej, której jedną ze stron jest upadły, jeżeli zastrzega ona, że poszczególne umowy szczegółowe, których przedmiotem są terminowe operacje finansowe lub sprzedaż papierów wartościowych ze zobowiązaniem do ich odkupu, będą zawierane w wykonaniu umowy ramowej oraz że rozwiązanie umowy ramowej powoduje rozwiązanie wszystkich umów szczegółowych zawartych w wykonaniu tej umowy. Przepis stanowi również, że wierzytelności z tytułu poszczególnych umów szczegółowych zawartych w jej wykonaniu nie są obejmowane układem.  Przez terminowe operacje finansowe, w których ustalono cenę, kurs, stopę procentową lub indeks - a w szczególności nabywanie walut, papierów wartościowych, złota lub innych metali szlachetnych, towarów lub praw, w tym umowy obliczone tylko na różnicę cen, opcje i prawa pochodne - zawarte na umówioną datę lub umówiony termin, w obrocie rynkowym. Istotne jest, że każda ze stron może wypowiedzieć taką umowę ramową, z zachowaniem ustalonego w tej umowie sposobu rozliczenia stron na wypadek rozwiązania umowy.

1 A. Chłopecki, Opcje i transakcje terminowe, Zagadnienia prawne, Warszawa 2001, s. 26-27.

2 L. Sobolewski, Umowa opcji zbycia lub nabycia instrumentów finansowych, PUG 1/1998.

3 Odnośnie celu gospodarczego kontraktu opcyjnego por. M. Romanowski, Charakter prawny kontraktu opcyjnego, PPH, 5/1999.

4 A. Chłopecki, Opcje i transakcje terminowe, Zagadnienia prawne, Warszawa 2001, s. 116-117; por również: dyrektywę 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniająca dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/22/EWG (Dz. U. UE-sp.06-7-263 ze zm.) oraz dyrektywę 2006/73/WE Komisji z dnia 10 sierpnia 2006 r. wprowadzająca środki wykonawcze do dyrektywy 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do wymogów organizacyjnych i warunków prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwa inwestycyjne oraz pojęć zdefiniowanych na potrzeby tejże dyrektywy (Dz. U. UE. L. 06.241.26).



5 S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2007, s. 382 i przytoczone tam orzecznictwo.

6 S. Rudnicki, ibidem..., s. 383.

7 M. Romanowski, Charakter prawny kontraktu opcyjnego, PPH 5/1999.

8 Jednakże przyjmuje się, że gdy ktoś akceptuje umowę nie znając jej treści, nie działa pod wpływem błędu. Należy przyjąć, że akceptuje on wszystkie postanowienia umowy – tak Z. Radwański, System Prawa Prywatnego, T. 2, Warszawa 2008 r., s. 401.

9 A.Chłopecki, Opcje i transakcje terminowe, Zagadnienia Prawne, Warszawa 2001, s. 120.


10 Z. Radwański, System Prawa Prywatnego, T. 2, Warszawa 2008 r., 400-401.

11 Tak: A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus; waloryzacja świadczeń pieniężnych), Studium Prawa Prywatnego, 1/2008, s. 29; T. Wiśniewski, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga trzecia, Zobowiązania, T. 1, Warszawa 2007, s. 37-38.; por. także post. SN z dnia 30 stycznia 2008 r., III CZP 140/07, Lex 359439.

12 T. Wiśniewski, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga trzecia, Zobowiązania, T. 1, Warszawa 2007, s. 38.

13 A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus; waloryzacja świadczeń pieniężnych), Studium Prawa Prywatnego, 1/2008, s. 29.

14 Z. Radwański, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 1998 r., s. 234.

15 T. Wiśniewski, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga trzecia, Zobowiązania, T. 1, Warszawa 2007, s. 38.

16 J.w. s.39.

17 W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safian, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania, Zarys wykładu, Warszawa 2004, s. 314.

18 A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus; waloryzacja świadczeń pieniężnych), Studium Prawa Prywatnego, 1/2008, s. 33-34; Z. Radwański, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 1998 r., s.234-235.

19 Uchwała z dnia 31 maja 1994 r., III CZP 74/94, OSN 1994/12/237.

20 T. Wiśniewski, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga trzecia, Zobowiązania, T. 1, Warszawa 2007, s.39.

21 Postulat taki zgłasza: A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus; waloryzacja świadczeń pieniężnych), Studium Prawa Prywatnego, 1/2008, s. 33-34; Z. Radwański, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 1998 r., s. 33.

22 Opowiada się za nim A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus; waloryzacja świadczeń pieniężnych), Studium Prawa Prywatnego, 1/2008, s. 38-39; Z. Radwański, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 1998 r., s. 235.

23 Wyrok z dnia 8 marca 2006 r., I ACa 1018/05, Lex 186161.

24 Wyrok z dnia 25 września 2002 r., I CKN 971/00, Lex 56902.

25 Rozważania zostały ograniczone jedynie do wystąpienia rażącej straty, gdyż z tą przesłanką łączą się skutki majątkowe nadzwyczajnej zmiany okoliczności, a o takie skutki chodzi w niniejszym sprawie. Co do pojęcia „rażącej straty” por. T. Wiśniewski, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga trzecia, Zobowiązania, T. 1, Warszawa 2007, s. 39; A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus; waloryzacja świadczeń pieniężnych), Studium Prawa Prywatnego, 1/2008, s. 36.

26 Odnośnie charakteru tego związku prezentowane są dwa poglądy: pierwsza grupa autorów wymaga związku przyczynowego określonego w art. 361 § 1 KC tj. związku adekwatnego – tak: np. T. Wiśniewski, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga trzecia, Zobowiązania, T. 1, Warszawa 2007, s.40; inni autorzy za wystarczające uznają, że nadzwyczajna zmiana jest warunkiem koniecznym straty – tak: A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus; waloryzacja świadczeń pieniężnych), Studium Prawa Prywatnego, 1/2008, s. 37.

27 III CZP 140/07, Lex 359439.

28 B. Lewaszkiewicz-Petrykowska Wyzysk jako wada oświadczenia woli, Studia Prawno-Ekonomiczne, t. X, 1973, s. 56. P. Machnikowski, System Prawa Prywatnego. T. 5, Warszawa 2006, s. 522-523.

29 P. Machnikowski, System Prawa Prywatnego, Warszawa 2006, s. 523.

30 A. Chłopecki, Opcje i transakcje terminowe. Zagadnienia prawne, Warszawa 2001, s. 136.

31 A. Chłopecki stwierdził ostatecznie, że ze względu na różny charakter zobowiązania, a ściślej rzecz biorąc różne świadczenia z umowy opcji, nie istnieje, jego zdaniem, możliwość jednolitej definicji opcji. Zob. tenże: Opcje i transakcje terminowe. Zagadnienia prawne, Warszawa 2001, s. 150.

32 Zob. M. Romanowski, Charakter prawny kontraktu opcyjnego, PPH 1999, Nr 5, s. 27.

33 P. Machnikowski, System Prawa Prywatnego, Warszawa 2006, s. 525.

34 Cz. Żuławska, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom 1, Warszawa 2007, s. 169.

35 F. Błahuta,
1   2   3   4

Powiązany:

Opinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych iconRynek opcji walutowych

Opinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych iconWstępna informacja Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego (uknf) nt dotychczasowych wniosków z analizy umów opcji walutowych

Opinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych iconTrendy w obsłudze prawnej przedsiębiorcóW

Opinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych iconAnaliza sytuacji prawnej Stosunki własnościowe

Opinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych iconAnkieta do przedsiębiorców dotycząca oczekiwań co do kwalifikacji pracowników

Opinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych iconOpinia prawna dotycząca senackiego projektu ustawy

Opinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych iconInformacja dotycząca osoby prawnej I pracodawcy Osoba prawna

Opinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych iconOpinia prawna dotycząca udzielenia odpowiedzi na następujące pytania

Opinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych iconOpinia dotycząca ucznia zagrożonego niedostosowaniem społecznym lub niedostosowanego społecznie

Opinia dotycząca sytuacji prawnej przedsiębiorców, którzy zawarli z bankami umowy dotyczące opcji walutowych iconWZÓr ogólnych warunków umowy o świadczenie pomocy prawnej

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom