Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania




Pobierz 42.9 Kb.
NazwaTomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania
Data konwersji28.12.2012
Rozmiar42.9 Kb.
TypDokumentacja

Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania

___________________________________________________________________________________________


EUROPEJSKI NAKAZ ARESZTOWANIA


Europejski nakaz aresztowania (ENA) to decyzja sądowa wydana przez państwo członkowskie Unii Europejskiej w celu aresztowania i przekazania przez inne państwo członkowskie osoby, której dotyczy wniosek w celu przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania kary pozbawienia wolności bądź środka zabezpieczającego.


Jest to pierwszy konkretny środek w dziedzinie prawa karnego wprowadzający zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń w sprawach karnych (także orzeczeń skazujących) w stosunkach między państwami członkowskimi UE. Tym samym stanowi podstawę unijnej współpracy sądowej.


Na poziomie wspólnotowym instytucja ta regulowana jest przepisami Decyzji Ramowej 2002/584/WSiSW z 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury przekazywania osób między państwami członkowskimi, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r.


Wydanie ENA


W Polsce podstawę prawną ENA stanowią przepisy zawarte w rozdziałach 65a i 65b kodeksu postępowania karnego. Regulacje te weszły w życie z dniem 1 maja 2004 r. na mocy ustawy z 18 marca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego oraz ustawy Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2004 r. nr 69, poz. 626).


W omawianym zakresie k.p.k. rozróżnia dwie subinstytucje: występowanie do państw członkowskich UE o przekazanie osoby ściganej na podstawie ENA (tj. wydanie ENA) oraz postępowanie w przypadku wystąpienia przez inne państwa członkowskie UE o przekazanie osoby ściganej na podstawie ENA (tj. wykonanie ENA).


Organami uprawnionym do występowania do państw członkowskich UE o przekazanie osoby ściganej na podstawie ENA są właściwe miejscowo sądy okręgowe.


Warunkiem koniecznym zastosowania omawianej instytucji karno-procesowej jest uprzednie złożenie wniosku przez prokuratora.


Przesłankę faktyczną wydania ENA stanowi przypuszczenie, że osoba ścigana za przestępstwo popełnione na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej (tzw. państwa wykonania nakazu).


Wraz z wydaniem ENA sąd lub prokurator może wystąpić do organu wymiaru sprawiedliwości państwa wykonania nakazu o zajęcie i przekazanie przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa oraz przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa. Jest to możliwe nawet w sytuacji, gdy nie można wykonać nakazu ze względu na śmierć lub ucieczkę osoby ściganej. Przekazane przedmioty zwraca się państwu wykonania nakazu, jeżeli przy ich przekazaniu zastrzeżono zwrot lub gdy podlegają one zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi, przebywającemu na terytorium państwa wykonania nakazu.


Wydanie ENA jest niedopuszczalne w dwóch sytuacjach:

- w związku z prowadzonym przeciwko osobie ściganej postępowaniem karnym o przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności do roku,

- w celu wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej w wymiarze do 4 miesięcy albo innego środka polegającego na pozbawieniu wolności na czas nie przekraczający 4 miesięcy.


Treść europejskiego nakazu aresztowania


Treść ENA powinna zawierać informacje dotyczące trzech podstawowych kategorii tematycznych:

- organu występującego o przekazanie, ze wskazaniem jego nazwy, adresu, numeru telefonu, telefaksu i adresu poczty elektronicznej;

- osoby ściganej w zakresie danych identyfikujących jej tożsamość i obywatelstwo;

- podstawy przekazania tzn.: a) podania sygnatury, rodzaju i treści prawomocnego albo podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu, w związku z którym nakaz został wydany, b) przytoczenia opisu i kwalifikacji prawnej czynu, c) wskazania górnej granicy ustawowego zagrożenia karą pozbawienia wolności przestępstwa, o które toczy się postępowanie, lub wysokość orzeczonej kary pozbawienia wolności albo innego środka polegającego na pozbawieniu wolności, d) zamieszczenia zwięzłego opisu stanu faktycznego sprawy, c) wskazania następstw czynu nieobjętych ustawowymi znamionami przestępstwa.


Podstawa przekazania ma charakter względnie wiążący. Po pierwsze - osobę przekazaną w wyniku wykonania nakazu można ścigać tylko za te przestępstwa, które stanowiły podstawę przekazania. Po drugie - w stosunku do osoby przekazanej mogą być wykonane kary pozbawienia wolności albo inne środki izolacyjne orzeczone wobec niej jedynie za przestępstwa będące podstawą przekazania (w tym względzie na poczet orzeczonej lub wykonywanej kary pozbawienia wolności zalicza się okres faktycznego pozbawienia wolności w państwie wykonania nakazu w związku z przekazaniem).


Wyjątkiem od wymienionych zasad są sytuacje, gdy:

- państwo wykonania nakazu złożyło oświadczenie o dopuszczalności ścigania lub wykonania kar pozbawienia wolności albo innych środków polegających na pozbawieniu wolności za wszystkie czyny popełnione przed przekazaniem (chyba że organ sądowy tego państwa w orzeczeniu o przekazaniu postanowił inaczej);

- osoba przekazana, mimo takiej możliwości, nie opuściła terytorium RP w ciągu 45 dni od dnia prawomocnego zakończenia postępowania albo po opuszczeniu terytorium RP na nie powróciła;

- nie została orzeczona kara pozbawienia wolności albo inny środek polegający na pozbawieniu wolności;

- postępowanie karne nie wiąże się ze stosowaniem wobec osoby ściganej środka polegającego na pozbawieniu wolności;

- czyn osoby ściganej jest zagrożony karą lub środkiem o charakterze nieizolacyjnym;

- osoba ścigana wyraziła zgodę na przekazanie i zrzekła się uprawnień wynikających z wymienionych zasad;

- osoba ścigana, po jej przekazaniu, złożyła przed sądem właściwym do rozpoznania sprawy oświadczenie o zrzeczeniu się uprawnień wynikających z wymienionych zasad w odniesieniu do czynów popełnionych przed przekazaniem;

- organ sądowy państwa wykonania nakazu, który przekazał osobę ściganą, na wniosek sądu właściwego do rozpoznania sprawy, wyraził zgodę na ściganie lub wykonanie kar pozbawienia wolności albo innych środków polegających na pozbawieniu wolności za przestępstwa popełnione przed przekazaniem.


Ponadto ENA powinien zostać przetłumaczony na język urzędowy państwa wykonania nakazu.


Procedura przekazywania ENA


Istnieją dwie podstawowe procedury przekazywanie ENA, tzn.: przekazanie bezpośrednie lub dokonanie rejestracji w Systemie Informacyjnym Schengen (SIS).


Przekazanie bezpośrednie ma zastosowanie, gdy miejsce pobytu osoby ściganej jest znane. W takiej sytuacji sąd okręgowy, który wydał nakaz, przekazuje go bezpośrednio właściwemu organowi sądowemu państwa wykonania nakazu.


Z technicznego punktu widzenia organ sądowy wydający nakaz może przesłać ENA przez dowolne środki, które zapewniają bezpieczeństwo danych oraz zachowanie zapisu pisemnego w sposób pozwalający państwu wykonującemu nakaz na stwierdzenie jego autentyczności.


W praktyce ENA mogą być przekazywane drogą elektroniczną za pomocą Systemu Informacyjnego Schengen (SIS), systemu telekomunikacyjnego Europejskiej Sieci Sądowej czy systemu telekomunikacyjnego Interpolu.


Bardziej powszechnym sposobem przekazywania ENA jest dokonanie rejestracji kryminalnej osoby poszukiwanej w Systemie Informacyjnym Schengen. Wydający nakaz organ sądowy może w każdym przypadku zadecydować o umieszczeniu w SIS tzw. wezwania dotyczącego wnioskowanej osoby.


Wezwanie umieszczone w SIS jest równoznaczne z wydaniem europejskiego nakazu aresztowania. Wezwanie pod względem treściowym musi spełniać standardy wymagane dla ENA. Stanowi ono równoważny odpowiednik nakazu aresztowania do czasu otrzymania przez wykonujący nakaz organ sądowy egzemplarza oryginalnego sporządzonego w wymaganej i odpowiedniej formie.


Wykonanie ENA


Do występowania o przekazanie przez Polskę osoby ściganej na podstawie ENA uprawnione są wyłącznie organy sądowe państw członkowskich UE. Ustawodawca wyraźnie podkreślił, że celem tych czynności może być jedynie przeprowadzenie postępowania karnego przeciwko osobie ściganej lub wykonanie orzeczonej wobec niej kary pozbawienia wolności albo innego środka izolacyjnego.


ENA może być połączony z wnioskiem o zastosowanie środka zapobiegawczego.


Osoba ścigana ma prawo do korzystania z pomocy prawnej i z pomocy tłumacza.


Przeszkody do wykonania ENA mogą mieć charakter obligatoryjny lub fakultatywny.


Wykonania ENA odmawia się, jeżeli:

1) przestępstwo, którego dotyczy nakaz europejski, w wypadku jurysdykcji polskich sądów karnych podlega darowaniu na mocy amnestii,

2) w stosunku do osoby ściganej zapadło w innym państwie prawomocne orzeczenie co do tych samych czynów oraz, w wypadku skazania za te same czyny, osoba ścigana odbywa karę lub ją odbyła albo kara nie może być wykonana według prawa państwa, w którym zapadł wyrok skazujący,

3) w stosunku do osoby ściganej zapadło prawomocne orzeczenie o przekazaniu do innego państwa członkowskiego UE,

4) osoba, której dotyczy nakaz europejski, z powodu wieku nie ponosi według prawa polskiego odpowiedzialności karnej za czyny będące podstawą wydania nakazu europejskiego.


Można odmówić wykonania nakazu europejskiego, jeżeli:

1) przestępstwo będące podstawą wydania nakazu europejskiego, inne niż wymienione w tzw. katalogu, nie stanowi przestępstwa według prawa polskiego,

2) przeciwko osobie ściganej, której dotyczy ENA, toczy się już w Polsce postępowanie karne o przestępstwo, które stanowi podstawę nakazu europejskiego,

3) wobec osoby ściganej, w związku z czynem będącym podstawą wydania nakazu europejskiego zapadło prawomocne orzeczenie o odmowie wszczęcia postępowania, o umorzeniu postępowania lub inne orzeczenie kończące postępowanie w sprawie,

4) według prawa polskiego nastąpiło przedawnienie ścigania lub wykonania kary, a przestępstwa, których to dotyczy, podlegały jurysdykcji sądów polskich,

5) nakaz europejski dotyczy przestępstw, które według prawa polskiego zostały popełnione, w całości lub w części, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym,

6) za czyn zabroniony, którego dotyczy nakaz europejski, w państwie wydania nakazu europejskiego można orzec karę dożywotniego pozbawienia wolności albo inny środek polegający na pozbawieniu wolności bez możliwości ubiegania się o jego skrócenie.


Terminy podejmowania decyzji o wykonaniu ENA


Postanowienie w przedmiocie przekazania sąd wydaje w terminie 60 dni od dnia zatrzymania osoby ściganej. W przypadkach, gdy osoba, której dotyczy ENA, wyraża zgodę na swoje przekazanie, ostateczna decyzja w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania zostaje podjęta w ciągu 10 dni od wyrażenia zgody.


W szczególnie uzasadnionych wypadkach, gdy wymienione terminy nie mogą być dotrzymane, postanowienie w przedmiocie przekazania można wydać w terminie kolejnych 30 dni od dnia upływu tych terminów. O opóźnieniu należy powiadomić organ sądowy, który wydał nakaz europejski, podając przyczynę opóźnienia.


Osobę ściganą, wobec której zapadło prawomocne postanowienie o przekazaniu, przekazuje się właściwemu organowi sądowemu państwa wydania nakazu europejskiego najpóźniej w terminie 10 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia. Jeżeli przekazanie osoby ściganej w tym terminie nie jest możliwe na skutek siły wyższej albo zagrożenia dla życia lub zdrowia tej osoby, przekazanie następuje w ciągu 10 dni od dnia upływu nowo ustalonego terminu przekazania. Jeżeli państwo wydania nakazu europejskiego nie przejmie osoby podlegającej przekazaniu w tych terminach, zarządza się niezwłoczne zwolnienie tej osoby, jeżeli nie jest ona pozbawiona wolności w innej sprawie.


ENA a ekstradycja


Decyzja ramowa wyraźnie traktuje ENA jako odrębną instytucję niż ekstradycja. Nie można jednak zaprzeczyć, że skutki i ogólna koncepcja obu instytucji są porównywalne.


Zgodnie z postanowieniami decyzji ENA znosi dotychczasowy system ekstradycji między państwami członkowskimi oparty na Konwencji o ekstradycji z 13 grudnia 1957 r. i zastępuje go systemem przekazywania osób między organami sądowymi (przekazanie nie jest tożsame z ekstradycją).


Ponadto w stosunkach między państwami członkowskimi ENA zastępuje wszystkie wcześniejsze instrumenty dotyczące ekstradycji, w tym przewidziane przepisami: 1) Europejskiej Konwencji o zwalczaniu terroryzmu z 27 stycznia 1977 r., 2) Konwencji wykonawczej z 19 czerwca 1990 r. do Układu z Schengen z 14 czerwca 1985 r. w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach, 3) Konwencji z 10 marca 1995 r. o uproszczonych procedurach ekstradycyjnych między państwami członkowskimi Unii Europejskiej oraz 4) Konwencji z 27 września 1996 r. o ekstradycji między państwami członkowskimi Unii Europejskiej.


Trzeba zauważyć, że w stosunkach państw UE z innymi krajami nadal obowiązują procedury ekstradycyjne. Jest to więc wyraźne rozróżnienie.


"Przekazanie na podstawie ENA" i "ekstradycja" posiadają na tyle zbliżony charakter prawny, że na początkowym etapie prac dostosowujących w tym zakresie prawodawstwo krajowe do unijnego traktowane były nawet jako tożsame. Identyczność w postrzeganiu obu rozwiązań prawnych stała się podstawą często formułowanego zarzutu sprzeczności ENA z ustawą zasadniczą (art. 55 Konstytucji zabrania ekstradycji własnego obywatela).


Wprowadzenie uregulowań dotyczących ENA skutkowało faktycznym rozróżnieniem w polskim porządku prawnym dwóch instytucji: ekstradycji (zachowany dla niej pozostaje reżim art. 55 Konstytucji) oraz ENA jako instrumentu uproszczonej procedury przekazywania obywatela jednego państwa członkowskiego pod osąd innemu państwu członkowskiemu. W przypadku ekstradycji mówi się o wydaniu osoby ściganej na wniosek państwa obcego, w przypadku nakazu o przekazaniu osoby ściganej do państwa członkowskiego UE.


Z praktycznego punktu widzenia między ENA a ekstradycją wyróżnić można następujące różnice:

- ENA może być wydany przez krajowy organ sądowy w stosunku do obywateli każdego z państw członkowskich UE (np. polska prokuratura może wnioskować nie tylko o obywatela Polski, ale również np. Holandii czy Włoch),

- ENA nie można wydać w stosunku do obywateli państw spoza UE (w relacjach z państwami spoza wspólnoty nadal będzie obowiązywała ekstradycja),

- ENA w przeciwieństwie do ekstradycji nie odnosi się do relacji międzypaństwowych, a jedynie do stosunków między organami sądowymi państw członkowskich (procedura ENA realizowana jest bezpośrednio między organami wymiaru sprawiedliwości państw członkowskich bez udziału władzy politycznej),

- rola władz centralnych w wykonywaniu ENA ogranicza się do pomocy praktycznej i administracyjnej.


Mity wokół ENA


Można się spotkać ze stereotypowym przekonaniem, że ENA jest instrumentem prawnym przeznaczonym do ścigania najcięższych zbrodni w obszarze UE. Nie jest to prawda, gdyż zakres przedmiotowy stosowania omawianej instytucji jest o wiele szerszy.


ENA może mieć zastosowanie w stosunku do wszystkich czynów, które w świetle prawa obowiązującego w państwie wydającym nakaz, zagrożone są karą co najmniej roku pozbawienia wolności albo w przypadku, gdy zapadł wyrok lub wydano środek zabezpieczający o wymiarze, co najmniej czterech miesięcy.


Oznacza to, że w świetle obowiązującego obecnie w Polsce prawa karnego ściganiem na podstawie ENA można obejmować w dużej mierze podejrzanych o popełnienie przestępstw pospolitych (rozboje, pobicia, kradzież z włamaniem, wymuszenie rozbójnicze).


W stosunku natomiast do najcięższych przestępstw wymienionych w "katalogu art. 2 ust. 2 Decyzji Ramowej" - obecnie jest ich 33 - dodatkowo zniesiony został wymóg tzw. podwójnej karalności czynu (tj. w kraju występującym o wydanie przestępcy i w kraju wydającym).


Oznacza to, że nie jest przeszkodą do wykonania ENA brak przestępczości czynu, jeżeli nakaz dotyczy czynu, za który może być orzeczony środek izolacyjny inny niż kara pozbawienia wolności w wymiarze co najmniej 3 lat, wyczerpującego znamiona następujących przestępstw: 1) udziału w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnianie przestępstw, 2) o charakterze terrorystycznym, 3) handlu ludźmi, 4) przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego, 5) nielegalnego wytwarzania, przetwarzania, przemytu środków odurzających, prekursorów, środków zastępczych lub substancji psychotropowych lub obrotu nimi, 6) nielegalnego obrotu bronią, amunicją, materiałami wybuchowymi lub radioaktywnymi, 7) łapownictwa i płatnej protekcji, 8) oszustwa, 9) wprowadzania do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł, 10) fałszowania oraz obrotu fałszywymi pieniędzmi lub innymi środkami płatniczymi, 11) przeciwko ochronie danych gromadzonych, przechowywanych, przetwarzanych lub przekazywanych w systemie informatycznym, 12) przeciwko środowisku naturalnemu, w tym nielegalnego obrotu zagrożonymi gatunkami zwierząt i roślin, 13) udzielenia pomocy w nielegalnym przekroczeniu granicy lub pobycie, 14) zabójstwa, 15) spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, 16) nielegalnego obrotu organami i tkankami ludzkimi, 17) bezprawnego pozbawienia człowieka wolności, 18) uprowadzenia człowieka dla okupu, 19) wzięcia lub przetrzymywania zakładnika, 20) popełnionym z powodów narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość, 21) rozboju z użyciem broni palnej lub groźby jej użycia, 22) wymuszenia rozbójniczego z użyciem broni palnej lub groźby jej użycia, 23) nielegalnego obrotu dobrami kultury, 24) sprzeniewierzenia cudzego mienia, 25) podrabiania oraz obrotu podrobionymi wyrobami, 26) fałszowania oraz obrotu sfałszowanymi dokumentami, 27) nielegalnego obrotu hormonami lub podobnymi substancjami, 28) obrotu kradzionymi pojazdami mechanicznymi, 29) zgwałcenia, 30) podpalenia, 31) należącym do właściwości Międzynarodowego Trybunału Karnego, 32) porwania statku wodnego lub powietrznego, 33) sabotażu.


Podobnie nie stanowi przeszkody do wykonania ENA okoliczność, że czyn nie jest przestępstwem według prawa polskiego, jeżeli nakaz dotyczy czynu zagrożonego w państwie jego wydania karą co najmniej 3 lat pozbawienia wolności.


W stosunku do tych przestępstw nie można odmówić przekazania. Poza tymi przestępstwami państwom członkowskim pozostawiono prawo odmowy ścigania na podstawie ENA przestępstw, które w ich kraju nie są karalne (np. Holandia nie będzie musiała aresztować lekarza, który w tym kraju dokonał eutanazji bądź aborcji).


Wprowadzenie ENA stanowi ważny instrument w walce z przestępczością w UE. Przede wszystkim jest znacznym uproszczeniem dotychczasowego systemu pomocy prawnej w sprawach karnych oraz systemu ekstradycyjnego UE. Należy jeszcze raz podkreślić, że państwa członkowskie odstąpiły tu od dwóch fundamentalnych zasad, tzn.: od zakazu wydawania swoich obywateli oraz nakazu podwójnej karalności danego czynu w odniesieniu do najpoważniejszych przestępstw.


TOMASZ SAFJAŃSKI

Gazeta Policyjna 47/2004 r.





______________________________________________________________________________

Prokuratura Okręgowa w Zielonej Górze

http://www.zielona-gora.po.gov.pl/index.php?id=26


Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania iconEuropejski nakaz aresztowania

Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania iconAgnieszka Serzysko Europejski nakaz aresztowania (ena)

Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania iconEuropejski nakaz aresztowania- ksiąŻka adresowa austria

Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania iconEuropejski nakaz dochodzeniowy

Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania iconStosowanie tymczasowego aresztowania w Polsce…

Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania iconFunkcja prewencyjna tymczasowego aresztowania

Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania iconStosowanie I przedłużanie tymczasowego aresztowania

Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania iconZaliczanie tymczasowego aresztowania na poczet kary…

Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania iconTomasz Lis jest jedną z najciekawszych osobowości artystycznych młodego pokolenia. Wybitny solista I kameralista, Tomasz koncertował w najbardziej prestiżowych

Tomasz Safjański Europejski nakaz aresztowania iconPrawo do dodatkowych świadczeń z tytułu rozwiązania umowy o pracę a nakaz równego traktowania; określanie roszczenia pieniężnego w pozwie

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom