Prawo Karne Sąd Najwyższy




Pobierz 259.95 Kb.
NazwaPrawo Karne Sąd Najwyższy
strona4/7
Data konwersji28.12.2012
Rozmiar259.95 Kb.
TypDokumentacja
1   2   3   4   5   6   7

41

Art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.)

Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne wypłacane po ustaniu stosunku pracy nie podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury.

Z uzasadnienia:

Należy przyjąć wykładnię art. 15 ust. 3 ustawy emerytalnej, której wynik wyraża teza, iż zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne wypłacane po ustaniu stosunku pracy nie podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury. Wykładnia przeciwna nie jest uprawniona. Przyjmuje się, że skoro przepis nie dzieli zasiłku chorobowego i odpowiednio świadczenia rehabilitacyjnego na wypłacane przed i po ustaniu zatrudnienia pracowniczego, to świadczenia te podlegają doliczeniu do podstawy wymiaru emerytury. Podstawa wymiaru emerytury mogłaby wówczas składać się w niemałej części ze świadczeń, od których nie odprowadza się składki emerytalnej i które w ogóle nie należą do ubezpieczenia emerytalnego. Nie można pomijać, że po ustaniu zatrudnienia mogą wystąpić dłuższe okresy niezdolności do pracy wymagające wypłaty zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego. Mogą one też wystąpić wielokrotnie w okresie lub w latach wybranych przez ubezpieczonego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury (z 10 kolejnych lat kalendarzowych z ostatnich 20 przed wnioskiem lub z 20 lat wybranych z całego okresu ubezpieczenia – art. 15 ust. 1, 2 i 6 ustawy emerytalnej). Nie byłoby zatem ograniczenia do uwzględnienia tych świadczeń w podstawie wymiaru emerytury (składek) tylko w jednym (danym) roku kalendarzowym, wybranym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury. Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne wypłacane po ustaniu zatrudnienia w niemałej części mogłyby więc składać się na podstawę wymiaru emerytury. Skoro emerytura zależy od składki pochodnej od wynagrodzenia za pracę, natomiast zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne składce nie podlegają, to przeciwna wykładnia art. 15 ust. 3 ustawy emerytalnej już tylko ze względów systemowych nie jest uprawniona.

Gdyby kwestionowaną wykładnię uznać za prawidłową, to należałoby również przyjąć, że podstawa wymiaru emerytury składa się ze świadczeń objętych pytaniem, które zainteresowany otrzymuje po ustaniu ubezpieczenia emerytalnego, czyli po ustaniu pracowniczego zatrudnienia (art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy systemowej). Nie było tak przed ustawą emerytalną i nie jest tak obecnie. Nadal obowiązuje wskazane w pytaniu rozporządzenie z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent, zgodnie z którym podstawę wymiaru emerytur i rent ustala się od wynagrodzenia z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, z uwzględnieniem wypłaconych zamiast tego wynagrodzenia świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (§ 1); jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru, pracownik pobierał zasiłek chorobowy przez część miesiąca, to do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się wynagrodzenie wypłacone za ten miesiąc, uzupełnione o kwotę zasiłku. Jeżeli pracownik pobierał w miesiącu kalendarzowym wyłącznie zasiłek chorobowy, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się kwotę zasiłku chorobowego za ten miesiąc. Stosuje się to odpowiednio w razie pobierania zasiłku macierzyńskiego, opiekuńczego i świadczenia rehabilitacyjnego (§ 3). Również wcześniejsze rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 246 ze zm.) stanowiło, że podstawę wymiaru emerytury stanowi przeciętny zarobek w gotówce z osobowego funduszu płac (§ 1 i 2); zarobki z miesięcy, w których pracownik przez część miesiąca pobierał zasiłek chorobowy, opiekuńczy, macierzyński lub wyrównawczy, podlegały uzupełnieniu o kwotę otrzymanego zasiłku. Jednakże na wniosek pracownika zarobki z miesięcy, w których zasiłek przysługiwał za więcej niż 5 dni, podlegały wyłączeniu i zamiast nich przyjmowano zarobki z kolejnych miesięcy poprzednich, chyba że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i świadczenia z tego ubezpieczenia nie uległy obniżeniu pomimo pobierania zasiłków (§ 12). Z tych przepisów wykonawczych do ustaw emerytalnych jednoznacznie wynika zasada, że w podstawie wymiaru emerytury były i są uwzględniane zasiłki oraz świadczenia za czas niezdolności do pracy należne pracownikowi tylko w okresie zatrudnienia. Trudno zatem zakładać, że samodzielna podstawa dla przeciwnego stanowiska miałaby wynikać z art. 15 ust. 3 nowej ustawy emerytalnej, skoro po reformie systemu ubezpieczeń emerytalnych zachodzi silna zależność wysokości emerytury od składki i prawodawca nie zmienił rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 1985 r. Pośrednio, jeżeli nie wprost, zasadę tę potwierdzają przepisy ustawy emerytalnej, zgodnie z którymi: okresem składkowym jest okres ubezpieczenia (art. 6 ust. 1 pkt 1); za okresy składkowe uważa się również przypadające przed 15 listopada 1991 r. zatrudnienie po ukończeniu 15 lat życia na obszarze Państwa Polskiego, w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych okresach pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy albo rentę chorobową.

Nie można przyjąć, iż z ustawy emerytalnej wynika rozwiązanie o prostej kumulacji zwykłej podstawy wymiaru emerytury (składkowej – art. 15 ust. 1) ze szczególnymi świadczeniami wymienionymi w art. 15 ust. 3. Przepis ten stanowi o „doliczeniu” do tej podstawy kwot tych innych świadczeń przysługujących ubezpieczonemu w danym roku kalendarzowym. Jeżeli podmiotem uprawnionym do takiego doliczenia jest ubezpieczony, to tylko w znaczeniu definicji „ubezpieczonego” z art. 4 pkt 13 ustawy emerytalnej, co prowadzi do wniosku, że te inne świadczenia mogą być doliczone do podstawy wymiaru tylko za czas, gdy zainteresowany pozostawał w ubezpieczeniu emerytalnym. Skoro więc szczególne wobec przepisu art. 15 ust. 1 (zasady) rozwiązanie z art. 15 ust. 3 odnosi się do ubezpieczonego, który w danym roku kalendarzowym uzyskał wymienione w nim świadczenia (pominąć należy rekompensatę na podstawie wymienionej w nim ustawy z 6 marca 1997 r.), to zwiększenie podstawy wymiaru emerytury zależy od pozostawania w ubezpieczeniu emerytalnym w tym roku kalendarzowym, a nie od podlegania kiedykolwiek ubezpieczeniu emerytalnemu (przed 1 stycznia 1999 r. – społecznemu). Taki wynik wykładni potwierdza użycie czasownika „doliczać”. Wskazuje on semantycznie, że nie chodzi o zwykłe sumowanie, lecz o „doliczenie” do pewnej wartości lub w danym okresie (w znaczeniu dopełnienia), w tym przypadku do końca ubezpieczenia emerytalnego w danym roku kalendarzowym lub tylko za ten okres. Słowo „dolicza” uprawnia również tę myśl, że jakościowo nie są to te same wartości, a więc podstawa wymiaru emerytury ustalona z przeciętnej podstawy wymiaru składki i kwoty innych świadczeń z art. 15 ust. 3 (zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne).

W podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne pracowników nie uwzględnia się wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków (art. 18 ust. 2 ustawy systemowej). Bez szczególnej regulacji z art. 15 ust. 3 nie byłoby więc możliwe ich „doliczanie” do podstawy wymiaru emerytury. Podstawowa zasada wynika z art. 15 ust. 1 ustawy systemowej stwierdzającego, że podstawę wymiaru emerytury stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne. Jeżeli zatem prawodawca nakazuje „doliczyć” ubezpieczonemu do składkowej podstawy wymiaru emerytury świadczenia, które nie podlegają składce i nie wynikają z ubezpieczenia emerytalnego, to racjonalna wykładnia prowadzi do wniosku, że czasokres, za który można doliczyć do podstawy wymiaru emerytury zasiłek chorobowy albo świadczenie rehabilitacyjne, nie wykracza poza okres pracowniczego zatrudnienia (ubezpieczenia emerytalnego).

Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne stanowią świadczenia z ubezpieczenia chorobowego, odrębnego od ubezpieczenia emerytalnego. Obecny podział składek na te ubezpieczenia wymaga odrębnego traktowania tych ubezpieczeń, w tym również świadczeń przysługujących w ramach chronionego ryzyka. Ubezpieczenie chorobowe nie zastępuje ubezpieczenia emerytalnego, gdy ono się kończy. Po ustaniu pracowniczego zatrudnienia ustaje ubezpieczenie emerytalne. Zasiłki chorobowe i świadczenie rehabilitacyjne mogą przysługiwać pracownikowi w czasie zatrudnienia i po jego ustaniu. Gdyby więc przyjąć, że wypłacone po zakończeniu stosunku pracy świadczenia z ubezpieczenia chorobowego dolicza się do podstawy wymiaru emerytury, to wymagana w systemie emerytalnym zależność emerytury od składki emerytalnej straciłaby na znaczeniu. W efekcie ubezpieczonych opłacających składki emerytalne w jeszcze większym stopniu obciążałyby emerytury osób, którym do podstawy wymiaru doliczono zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne, w tym przypadku wypłacone po ustaniu zatrudnienia. Odnosi się to do ubezpieczonych urodzonych przed 1949 r., pozostających dalej w systemie zaopatrzeniowym. Natomiast dla urodzonych później, po obliczeniu kapitału początkowego, prowadzi się indywidualne konta składkowe – emerytalne, od których ma zależeć wysokość emerytury (art. 25).

Rozwiązanie z art. 15 ust. 3 należy uznać więc za wyjątkowe, sprowadzające się do stanowiska, że wymienione w nim zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne nie są doliczane do podstawy emerytury po ustaniu zatrudnienia. Ustawodawca wprowadził podobne wyjątkowe rozwiązania dotyczące podstawy wymiaru emerytury. Przyjął, że stanowi ją minimalne wynagrodzenie, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek (dowodowo) w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury (art. 15 ust. 2a). Przepis ten stosuje się odpowiednio do osób uznanych za repatriantów (art. 15 ust. 2b). Nie są to jednak sytuacje porównywalne z niezdolnością do pracy. Rozwiązanie przyjęte w art. 15 ust. 3 wynika z faktycznej niemożności realizacji obowiązku składkowego w okresie pozostawania w ubezpieczeniu emerytalnym (zatrudnieniu). Tłumaczy to dopuszczalny czasokres (termin), w którym ubezpieczonemu dolicza się do podstawy wymiaru emerytury zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne zastępujące wynagrodzenie za pracę.

Wskazano już wyżej, że świadczenia za czas niezdolności do pracy nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne (art. 18 ust. 2 ustawy systemowej). Z drugiej strony składkę emerytalną finansuje się niektórym osobom niepozostającym w zatrudnieniu (art. 16 ust. 8, ust. 9, ust. 12 ustawy systemowej). Nie ma wśród nich pobierających zasiłki chorobowe. Jeżeli więc państwo finansuje składkę emerytalną w niektórych sytuacjach, lecz nie za okres zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego, to również ten argument przemawiała za ścisłą wykładnią art. 15 ust. 3. Okres niezdolności do pracy, za który przysługuje zasiłek chorobowy stanowi okres nieskładkowy, uwzględniany przy ocenie prawa oraz przy ustalaniu wysokości emerytury (art. 53 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 7 pkt 1 ppkt. a–d ustawy emerytalnej). Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne wpływają na wysokość emerytury przez zwiększenie jej podstawy, jednak tylko z okresu pozostawania w pracowniczym zatrudnieniu (art. 15 ust. 3 w zw. z art. 15 ust. 1 oraz art. 53 ust. 1 pkt. 2 i 3).

Również utrata zatrudnienia, nawet z przyczyn niezależnych od pracownika, nie jest zdarzeniem przemawiającym za stanowiskiem, że dalej trwająca niezdolność do pracy i wypłacany zasiłek chorobowy, nawet rozpoczęte w czasie zatrudnienia, dolicza się do podstawy wymiaru emerytury. Odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy nie stanowi podstawy wymiaru składki emerytalnej, a zatem również podstawy wymiaru emerytury (§ 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – Dz. U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.). Po ustaniu zatrudnienia pracownik może kontynuować dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i w ten sposób zabezpieczyć wysokość przyszłego świadczenia (art. 10 ustawy systemowej).

Aprobowana wykładnia art. 15 ust. 3 ustawy emerytalnej mogłaby budzić wątpliwości, gdyby można było stwierdzić, że którekolwiek z wymienionych w tym przepisie świadczeń jest wypłacane tylko po ustaniu stosunku pracy. Tak jednak nie jest.

Przedstawiony w zagadnieniu problem nie ujawniał się w sprawach ubezpieczonych rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy, co pozwala sądzić, że wykładnia i stosowanie art. 15 ust. 3 ustawy emerytalnej również w praktyce nie sprawiały trudności. Zagadnienie prawne przedstawione w trybie art. 390 § 1 k.p.c. zdaje się więc wynikać jedynie ze wskazanej rozbieżności orzecznictwa Sądów Apelacyjnych. Stanowisko przeciwne niż przyjęte w obecnej uchwale nadawało niezasadnie główny walor wykładni literalnej, która w rozstrzygnięciu tego zagadnienia nie mogła być decydująca.

Uchwała SN z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. III UZP 1/09.

42

Art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego zgłoszonego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 31, poz. 267 ze zm.)

Ustanie „poprzedniej niezdolności do pracy” (art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego zgłoszonego w razie choroby i macierzyństwa, tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 31, poz. 267 ze zm.) oznacza ustanie niezdolności do pracy, w znaczeniu medycznym.

Z uzasadnienia:

Pytania prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu przez Sąd Okręgowy dotyczą problemów interpretacyjnych, które związane są z ustaleniem prawa do zasiłku chorobowego. Zasady nabycia prawa do zasiłku chorobowego określają przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zasady liczenia okresu zasiłkowego w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej tą samą chorobą są uregulowane w art. 9 ust. 2 ustawy „zasiłkowej”. Przepis ten stanowi, że do okresu zasiłkowego wlicza się okresy poprzedniej niezdolności do pracy, spowodowanej tą samą chorobą, jeżeli przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej niezdolności do pracy nie przekraczała 60 dni. W staniem faktycznym ubezpieczony wyczerpał okres zasiłkowy. Jednak okres nieprzerwanej niezdolności do pracy wykraczał poza okres zasiłkowy, gdyż trwał 193 dni. Ta sama choroba stała się przyczyną kolejnych niezdolności do pracy. Przerwy pomiędzy ustaniem poprzednich niezdolności do pracy były krótsze niż 60 dni. Jednak gdyby przerwy były liczone od dnia ustania prawa do zasiłku, przerwa ta byłaby dłuższa niż 60 dni. Zasadnicza wątpliwość Sądu Okręgowego dotyczyła tego, jak należy liczyć długość przerwy. Decydujące znaczenie ma w tym przypadku rozstrzygnięcie, czy przerwa powinna być liczona od daty ustania prawa do zasiłku, czy od daty ustania poprzedniej niezdolności do pracy.

W celu określenia daty, od której należy liczyć długość 60-dniowej przerwy, konieczne jest odwołanie się do treści przepisu art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej. W przepisie tym ustawodawca niewątpliwie odróżnia „okres zasiłkowy” i „okres niezdolności do pracy”. Zgodnie z obowiązującymi zasadami wykładni w każdym przypadku pierwszeństwo ma wykładnia językowa. Sąd Okręgowy trafnie stwierdza, że wykładnia językowa prowadzi do wniosku, że doliczaniu podlegają okresy niezdolności do pracy w znaczeniu medycznym. W tej sytuacji niedopuszczalne jest zastosowanie innych reguł wykładni, np. systemowej. Możliwość taka istnieje bowiem jedynie w przypadku, kiedy rezultaty wykładni językowej prowadzą do niemożliwych do zaakceptowania rezultatów. Proponowana przez Sąd Okręgowy koncepcja dokonania wykładni systemowej jest zbędna. Wnioski z niej wynikające są podyktowane próbą znalezienia kompromisowego rozwiązania. Wykładnia taka jest jednak contra legem. W celu rozwiązania problemu należy zatem ograniczyć się do reguł wynikających z przepisu art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej (na temat okresu zasiłkowego i jego liczenia zob. I. Jędrasik-Jankowska, Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, wyd. 2, Warszawa 2009, s. 379–384). To, że ubezpieczony opłacał składki po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, nie może przesądzać o rozstrzygnięciu, polegającym na liczeniu okresu przerwy od daty ustania prawa do zasiłku. Bowiem z tytułu opłacania składek ubezpieczonym przysługuje prawo do zasiłku chorobowego jedynie w ustawowo określonym czasie.

Wynika więc z powyższego, że w razie każdej niezdolności do pracy powstaje prawo do nowego okresu zasiłkowego, którego długość określa art. 9 ust. 2 ustawy. O tym, czy będzie to pierwszy dzień okresu zasiłkowego, czy kolejny, decyduje rodzaj choroby, a w razie tej samej choroby długość przerwy między obiema niezdolnościami. Z przepisu art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej wynika także, iż do okresu zasiłkowego należy doliczyć cały okres niezdolności do pracy wywołanej tą samą chorobą, pomimo że zasiłek był wypłacony jedynie za część tego okresu. Należy w tym miejscu wspomnieć o problemie rozumienia tej samej choroby, choć w sprawie niniejszej kolejne choroby były oznaczone tym samym numerem statystycznym. W wyroku z dnia 6 listopada 2008 r., II UK 86/08, Sąd Najwyższy orzekł, iż pojęcia „ta sama choroba”, użytego w art. 9 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej, nie należy odnosić do tych samych numerów statystycznych, zgodnych z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD–10, gdyż nie chodzi o identyczne objawy odpowiadające numerom statystycznym, lecz o opis stanu klinicznego konkretnego układu lub narządu, który – choć daje różne objawy, podpadające pod różne numery statystyczne – wciąż stanowi tę samą chorobę, skoro dotyczy tego samego narządu lub układu. Z omawianego przepisu nie wynika również, że zasady wliczania przerw mają zastosowanie tylko do jednej przerwy w niezdolności do pracy. Tak więc do kolejnego okresu zasiłkowego należy doliczać te okresy niezdolności do pracy z powodu tej samej choroby, które zakończyły się w okresie krótszym niż 60 dni, licząc od dnia powstania kolejnej niezdolności.

Uchwała SN z dnia 2 września 2009 r., sygn. II UZP 7/09.

Prawo Administracyjne

Naczelny Sąd Administracyjny
1   2   3   4   5   6   7

Powiązany:

Prawo Karne Sąd Najwyższy iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Prawo Karne Sąd Najwyższy iconPrawo Karne Sąd Najwyższy

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom