Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok




Pobierz 42.23 Kb.
NazwaTemat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok
Data konwersji12.09.2012
Rozmiar42.23 Kb.
TypDokumentacja




Ewelina Nowak kl. 3 p 1


Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok.


Wierność. Czy bez niej człowiek byłby człowiekiem, artysta – twórcą; utwór dziełem? Poeta Zbigniew Herbert pisze:


idź wyprostowany wśród tych co na kolanach

wśród odwróconych plecami i obalonych w proch...

masz mało czasu trzeba dawać świadectwo

bądź odważny gdy rozum zawodzi bądź odważny...

strzeż się oschłości serca kochaj źródło zaranne...

czuwaj – kiedy światło w górach daje znak – wstań i idź...

Bądź wierny Idź”


- Zbigniew Herbert „Przesłanie Pana Cogito”


Czym jest wierność? Znakiem bycia Człowiekiem Prawdziwym? Towarzyszką nadziei, zaufania, trwania, miłości, wiary i twórczości? Wartością ważną tak dla nas samych, jak i drugiego człowieka? Bezwzględną czy względną prawdą, podobnie jak wartością etyczną, moralną, artystyczną, religijną, którą różnie można oceniać, ale bez niej trudno żyć.

Literatura powszechna, a z nią literatura polska, przez wieki ewoluowała. Zmieniała się kultura, światopogląd, wzorce wartości, mody, zmieniało się społeczeństwo i twórcy.

Każdy artysta „swój” świat, epokę przeżywa inaczej, czego świadectwem jest jego twórczość, a efektem dzieło.

Starożytni Grecy sławili mężnych herosów i potężnych bogów Olimpu.

Kultura judaistyczna koncentrowała się na doświadczaniu i kontemplacji miłości, czci i uwielbieniu Jahwe.

Średniowiecze europejskie, choć postrzegane (w literaturze i sztuce) jako epoka mroczna, ponura i tragiczna fascynowało barwnym i intrygującym życiem dworskim. Z drugiej strony – było pełne skrajności. Rycerski honor, poświęcenie, platoniczna miłość do damy serca i... dance macabre – taniec śmierci...

Renesans był jak drzwi do bajkowego ogrodu, gdzie można było przeżywać urodę świata, życia człowieka w całej pełni, głosić urodę stworzenia, potęgę sztuki i przyrody.

Barok z jego karykaturalną przesadą w twórczości, sztuce, języku, sposobie bycia, modzie itd. potrafił być wierny nowym ideom i dość konsekwentny w ich popularyzowaniu (np. przemiany religijne doby kontrreformacji).

Oświecenie starało się być dokładne, wierne nauce; szczyciło się rozumem, opierało na filozofii, poznawało świat.

Romantyzm intrygował, wnikał w tajemnice metafizyczne, skomplikowane osobowości bohaterów. Stworzył nową poetykę rodzaje literackie. Był wierny wyobraźni, zignorował rzeczywistość i doczesność. Stąd też następujący po nim pozytywizm powrócił do realiów tak politycznych jak i społecznych, zmieniając kanony wartości obowiązujące w literaturze i sztuce, sławiąc pracę u podstaw, pracę organiczną, drobiazgowo opisywał także rzeczywistość (realizm i naturalizm).

Młoda Polska wierna była nostalgii, nastrojom dekadenckim, ponurej filozofii Schopenhauera. Już te kilka przykładów pokazują, że każda epoka literacka podporządkowywała się innej idei. Ku temu samemu skłaniali się jej twórcy.

Bez względu jednak na ówczesny system wartości, niezależnie od aktualnych nurtów literackich, bieżących wydarzeń historycznych, politycznych, społecznych i artystycznych, zawsze było w literaturze miejsce dla jednego z najważniejszych wyznaczników moralnych, etycznych i religijnych ludzkości - problemu wierności.

Wątek wierności- sobie, drugiemu człowiekowi czy idei- pojawia się np. w twórczości Homera, pismach i dziełach starotestamentalnych twórców, legendach rycerskich, dramatach Szekspira, Corneille’a, dziełach Goethe’go, Mickiewicza, Słowackiego, Norwida, nowelistyce polskiej i powieściach pozytywistycznych, poezji Młodej Polski, literaturze międzywojennej, powojennej i współczesnej.

O znaczeniu, wadze, ale i popularności tego motywu decyduje w dużej mierze jego etos moralny, uniwersalność i ponadczasowość. Można go bowiem łączyć z miłością, patriotyzmem, przyjaźnią, poświęceniem, cierpieniem, walką, samotnością, honorem, religią, oddaniem Bogu i ojczyźnie, rodzinie, męką, a nawet i śmiercią.

Wierność jest moralnym wyborem. Wierność jest imperatywem etycznym, Wierność jest znakiem człowieczeństwa i manifestem osobistym każdego artysty i twórcy. Daje siłę, odwagę, wytrwałość, wyznacza cel w życiu, zwłaszcza wtedy, kiedy nasz dotychczasowy system wartości wali się w gruzy.

Wierność ma wiele twarzy. W literaturze szczególnie popularny jest ten z twarzą ludzką – wierności wobec siebie samego i drugiego człowieka.

Pojęcie człowieczej wierności wykreował antyk. W dziełach jego twórców najczęściej kapryśni, lekceważący obietnice bogowie zostali przeciwstawieni słabym lecz dzielnym ludziom, którzy potrafili poświęcić swoje życie dla jednego szczytnego celu. Na przykład Odys, bohater „Odysei” Homera, skazany przez wiele lat na poniżającą tułaczkę, wytrwale pragnie powrócić do wymarzonego domu, rodziny... Penelopa jest symbolem wierności małżeńskiej – kochającej żony, która przez lata nie godzi się z myślą o utracie męża. Czeka i odtrąca zalotników i adoratorów. Podobnie jak wierny pies Odysa, nie ma w sercu zwątpienia. Wierzy, że mąż wróci. Koniec utworu wieńczy wzruszając scena, w której pies, widząc powracającego pana, umiera z radości... Wieloletnia wędrówka Odysa to próba nie tylko jego wytrwałości, ale także świadectwo miłości wobec tych, których kochał.

Inny przykład - starotestamentowa „Księga Hioba”. Hiob na skutek zakładu Boga z Szatanem traci cały majątek, rodzinę, a sam zostaje dotknięty ciężką chorobą. Jego przyjaciele radzą mu, aby porzucił swą wiarę, skoro Jahwe go opuścił i skazał na doznanie tylu krzywd. Hiob jednak nie słucha. Dalej sławi imię Jedynego. On zaś obserwując swego sługę raduje się jego oddaniem i cieszy z odniesionego zwycięstwa nad Szatanem. Lojalność Hioba zostaje nagrodzona. Był on wierny nie tylko Bogu, ale i samemu sobie. Wytrwał, gdyż nie posłuchał innych.

Wierność i miłość. Sięgnijmy po Stary Testament i liryczne opisy w „Pieśni nad pieśniami” – niejednoznaczne, bogate w metafory (dialog Oblubienicy z Oblubieńcem). Należy pamiętać, że wątek miłości i wierności ma w Starym Testamencie wymiar uniwersalny i symboliczny. Obie wartości dają ludziom nadzieję, siłę, odwagę i wyznaczają nowe cele w życiu. Miłość Oblubienicy i Oblubieńca to także symboliczny obraz relacji Kościoła z Chrystusem, w której wzajemne uczucie i wierność skłaniają do poświęcenia, szacunku, życia w zgodzie z wyznawanymi normami etycznymi, moralnymi i duchowymi.

Wierność w miłości to również temat wielu legend rycerskich np. tej o Tristanie i Izoldzie, zrekonstruowanej przez Józefa Bediera. Jest to ujmujący szczerością opis miłości platonicznej, duchowej, wzniosłej i czystej - doskonały przykład nieskazitelnego rozumienia wierności. Tristan i Izolda zostają poddani najcięższym próbom życiowym – wygnaniu, niezrozumieniu itd. Nie mogą zarazem zdecydować się na rozłąkę – nawet po śmierci, czego symbolem jest zielony głóg, który wyrósł z grobu rycerza by otulić trumnę jego ukochanej.

Wierność ojcu, honor rodziny a miłość... W ten sposób przywołuję jako przykład dramat Corneille’a „Cyd”. Jego bohater – Rodryk, zakochany w pięknej Chimenie, musi dokonać trudnego, wręcz dramatycznego wyboru – wierność ojcu i honor czy uczucie do ukochanej (którą czeka zresztą podobny dylemat). Decyzja może być niestety tylko jedna. Sytuacja kochanków ciągle się komplikuje. Nic nie wróży szczęśliwego zakończenia. Każdy wybór będzie porażką, a wierność- przekleństwem...

Gorzki smak wierności. Przykład literacki – „Cierpienia młodego Wertera” Wolfganga Goethe’go. Werter bez pamięci zakochany jest w Locie, ona jednak nie odwzajemnia jego namiętnego uczucia. Brak wzajemności doprowadza bohatera do skrajnych przeżyć emocjonalnych, wzniosłe i piękne uczucie staje się siłą destrukcyjną. Prowadzi w końcu do samobójstwa... Wierność w miłości kończy się śmiercią z miłości. Podobny dramat przedstawia Szekspir w dziele „Romeo i Julia”, gdzie śmierć ponownie staje się wyzwolicielem od wierności – miłości. A przecież owa śmierć była niepotrzebna, niechciana, niezapowiedziana...

Wierność jako upadek człowieka i droga do krwawej zemsty to temat wielu dzieł literackich. Tak interpretowana doprowadza Giaura (bohatera powieści poetyckiej George’a Bayrona pod tym samym tytułem) do okrutnej pomsty na mordercy ukochanej, za którą przyjdzie mu odpokutowywać całe życie w samotnym klasztorze.

Niewierność wobec wierności drugiej osoby to z kolei problem rozwinięty poetycko w romantycznej balladzie „Świtezianka” Adama Mickiewicza, gdzie niewierny kochanek zostaje srogo ukarany. Jednak wierność najczęściej zwycięża. Jest przecież miłością, dobrem, świadectwem uczynionych wyborów. W tym momencie należy przypomnieć „Konrada Wallenroda” Adama Mickiewicza. Ukochana żona tytułowego bohatera, Aldona, decyduje się na samotne życie w zamknięciu i izolacji w wysokiej wieży, by być bliżej umiłowanego Alfa i móc umrzeć razem z nim. Aldona - Penelopa romantyzmu. Wierność wygrywa z życiem i dobrem doczesnym.

Wierność i przywiązanie – czyli „Dziady” Adama Mickiewicza, część II. Gustaw w czasie poruszającej rozmowy z księdzem wspomina swoją ukochaną, która ku jego rozpaczy wybrała innego i wyszła za niego za mąż. Jedyną po niej pamiątką jest cyprysowa gałązka – dla Gustawa symbol jego wierności i miłości.

Wspomnienia, tęsknota– to wszystko zmienia człowieka, co doskonale obrazuje wiersz „Rozłączenie” Juliusza Słowackiego, w którym podmiot liryczny wspomina z wielkim uczuciem ukochaną osobę – wielką miłość lub matkę.

Miłość i wierność rodziców do dzieci doskonale oddaje powieść Honoriusza Balzaka „Ojciec Goriot”. Ogromne oddanie sprawia, że tytułowy bohater jest gotów zrobić wszystko dla szczęścia swoich córek. On sam, jego dobro – nie są nic warte. Goriot swoim postępowaniem wpływa również na życie innych np. jednego ze współlokatorów, młodego Rastignaca, który obserwując jego bezgraniczne oddanie najbliższym, sam się zmienia – uczy się szacunku dla samego siebie. Nie chce bezkrytycznie naśladować innych, tym bardziej, że świat wokół niego jest zdemoralizowany i zakłamany.

Czy wierna miłość może całkowicie zmienić człowieka? Zbrodniarza zmusić by przyznał się do winy? Odpowiedź znajdziemy w „Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego. Czysta, szlachetna, wierna i ufna Sonia nakłania Raskolnikowa do przyznania się do morderstwa i zapłaty za zbrodnię. Sonia ratuje go, daje mu nadzieje, że może być jeszcze prawdziwym człowiekiem.

Motyw wierności i przykłady z literatury... Jest ich tak wiele. Nie można pominąć choćby opowiadań i nowel doby pozytywizmu (m.in. „Kamizelka” Bolesława Prusa, „Szkice węglem” czy „Latarnik” Henryka Sienkiewicza) oraz powieści („Lalka” Bolesława Prusa, trylogia Henryka Sienkiewicza). Nie sposób nie przypomnieć poezji (np. liryków Adama Asnyka – „Ta łza”).

Wierność jest świadoma – wobec własnych poglądów, czynów, przekonań. To także wierność sobie, własnym ideom, tak wzniosłym jak miłość i wierność Bogu i ojczyźnie.

Wierność dramatycznych, czasami heroicznych wyborów. Wspominałam wcześniej o „Księdze Hioba”. Należy powrócić do innych bohaterów literackich omawianego wcześniej Szekspira – Hamleta i Makbeta – postaci skrajnie różnych, bliskich jednak poprzez wrażliwość, sposób postrzegania świata, radykalizm poglądów, determinację w działaniu. Obaj samotni, obcy, wyalienowani, nie odczuwają więzi ze społeczeństwem, reprezentując poglądy radykalnie odmienne od obowiązujących i powszechnie akceptowanych (ironia, cynizm Hamleta w ocenach ludzi i świata). Dostrzegając swoją obcość, bolesną inność, nie chcą się zmieniać, pozostają wierni sobie, sumieniu. Nie pragną przemiany, akceptacji innych, dokonali już moralnych wyborów. Własny, samotny świat, izolacja coraz bardziej oddala ich od rzeczywistego świata, ludzi, których oceniają jako niegodnych siebie. Są wierni sobie bez względu na wszystko.

W tym kontekście wyjątkowo podobnym zdaje się bohater dramatu Wolfganga Goethe’go „Faust”. Wiernie realizuje on swoje ideały, marzenia, ambicje. W imię prawdy, zgłębienia tajemnic świata wiedzy, poznania, nauki, zaprzedaje duszę Mefistofelesowi.

Jest też powszechnie obecny w literaturze polskiej jakże ważny wątek wierności narodowi, państwu, walce o wolność i niepodległość. Wierność najwyższym wartościom. Przypomnę obraz z III części „Dziadów” Adama Mickiewicza – determinację zesłańców, którzy za ideę Polskie niepodległej gotowi są iść na śmierć. Kwestię wierności ideałom zamknięty w więzieniu Konrad podejmuje w rozmowie z Bogiem w Wielkiej Improwizacji. Mówi o sobie : Ja, Mistrz! Chce rozmawiać z Bogiem jak równy z równym, żąda od Niego władzy nad ludzkimi duszami, bo jest pewny swego. Zupełnie inną postacią jest ksiądz Piotr – wierny sobie, wierze, choć nie ma w nim nic z romantycznego indywidualisty. Obce są mu nienawiść, chęć zemsty, pycha. Jest uosobieniem miłości, pokory, wierności i skromności. Za poświęcenie życia Bogu i ludziom został obdarzony szczególną łaską. Otrzymał to, co nie dane było zbuntowanemu Konradowi- Stwórca odsłonił mu tajemnice przyszłych losów Polski (scena V, „Widzenie”)

Wierność idei często wytycza cel życia, pozwala znieść najtrudniejsze chwile. Kordian Juliusza Słowackiego jest, jak sądzę, dobrym tego przykładem. Bohater podporządkowuje swoje postępowanie legendzie Winkelrieda, a swoją ideę realizuje wiernie i konsekwentnie.

Podobny problem historyczno, etyczno moralny podejmuje Cyprian Kamil Norwid w wierszach „Do obywatela Johna Browna” oraz „Bema pamięci żałobny rapsod” sławiąc śmierć wybitnych bohaterów, którzy oddali życie w imię wolności, sprawiedliwości, w obronie uciskanych. W wierszu „Bema pamięci żałobny rapsod” poeta podejmuje temat relacji między wybitną jednostką a społeczeństwem wpływu idei na to nie, nieśmiertelności myśli ludzkiej, sensu cierpienia i ofiary. Wybitny człowiek wierny szczytnej idei (słowa poety) posiada magiczną moc oddziaływania na innych nie tylko za życia. Jego myśl pozostaje twórcza i żywa, kształtuje przyszłość, nie poddaje się śmierci, wręcz przeciwnie – często właśnie ona nadaje jej dopiero głębszy sens.

Nie trzeba być wielką osobowością, by móc żyć w zgodzie z samym sobą, być wiernym marzeniom, przemyśleniom. Mendel Gdański, bohater noweli Marii Konopnickiej, był wierny sobie, wierze, pochodzeniu (nie wyparł się go), a bohaterowie powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem” - przyrodzie, pracy, czcili historię. Czy wszyscy byli szczęśliwi? Oczywiście nie.

Byli wierni i samotni, tak jak np. właściciel Korczyna – Benedykt Korczyński, człowiek głęboko nieszczęśliwy, którego codzienne kłopoty pozbawiły złudzeń, zmusiły do zrezygnowania z młodzieńczych ideałów. Był wierny ciężkiej idei pracy, choć było mu niezmiernie trudno, gdyż w swojej pracy ponad siły czuł się osamotniony i prócz Marty od nikogo nie mógł oczekiwać pomocy.

To tyko kilka wybranych przykładów z historii literatury polskiej i powszechnej ilustrujących temat wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei... Nie sposób, w jednym wypracowaniu, opisać innych relacji i zależności, a przecież byłoby warto zastanowić się jak się ma literacki motyw wierności do przyjaźni, zdrady, samotności, kariery, cierpienia, władzy, przyrody, domu...

Trudno jest być wiernym. Trudno wytrwać w wierności, o czym przekonują nas dzieła literackie. Wierność jest radością, dumą, ale i cierpieniem, samotnością. Jest trudna, bo tak naprawdę delikatna, krucha, wymagająca naszej pamięci i wiecznej troski. Trzeba być wiernym. Za Zbigniewem Herbertem z wiarą powtarzać:


(...) strzeż się oschłości serca kochaj źródło zaranne...

czuwaj – kiedy światło w górach daje znak – wstań i idź...

Bądź wierny Idź”


* * *

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok iconTemat prezentacji: Odwołując się do wybranych przykładów, przedstaw różne ujęcia Sądu Ostatecznego w literaturze

Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok iconTemat prezentacji: Odwołując się do wybranych przykładów, przedstaw różne ujęcia Sądu Ostatecznego w literaturze I malarstwie

Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok iconTemat prezentacji: Odwołując się do wybranych przykładów, przedstaw różne ujęcia Sądu Ostatecznego w literaturze I malarstwie

Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok iconTemat: Odwołując się do wybranych przykładów literackich (literatura polska I obca), przedstaw sposób kreowania bohatera w literaturze fantastycznej

Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok icon1. Szczęśliwe I nieszczęśliwe dzieciństwo w literaturze różnych epok. Omów temat, odwołując się do wybranych utworów

Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok iconTaniec w różnych tekstach kultury. Przedstaw realizację tego motywu w wybranych dziełach

Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok iconŹródeł zła. Omów problem, odwołując się do wybranych utworów z różnych epok

Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok iconTemat: przedstaw motyw zbrodni doskonałej na podstawie tekstów literackich róŻnych epok

Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok iconTemat: Motyw domu w utworach literackich różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach

Temat: Wierność – sobie, drugiemu człowiekowi, idei. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do przykładów z różnych epok iconTemat: Jak cierpienie wpływa na człowieka? Przedstaw obraz cierpienia w literaturze różnych epok

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom