Etos nauczyciela w Polsce




Pobierz 98.62 Kb.
NazwaEtos nauczyciela w Polsce
strona1/3
Data konwersji13.09.2012
Rozmiar98.62 Kb.
TypDokumentacja
  1   2   3
ZAGADNIENIE 3

Etos nauczyciela w Polsce




Zawód nauczyciela jest zawodem zaufania publicznego. Zawód nauczyciela jest zajęciem wywierającym szczególny wpływ na poszczególnych ludzi, całe ich grupy, wreszcie społeczeństwo. Zawód nauczyciela postawić można obok zawodu lekarza, prawnika,
czy dziennikarza, którym to od zawsze stawiało się i stawia wysokie wymagania natury moralnej zapisane w konkretnych zbiorach zasad zachowań wyżej wymienionych korporacji. W toku nieustannej reformy systemu oświaty dostrzeżono i w niej potrzebę uwzględnienia problemów etycznych i odbudowania coraz bardziej chwiejącego się autorytetu nauczyciela.

Na etos, czyli realizowany i obowiązujący w danej grupie społecznej zbiór jasno określonych ideałów, zawodu nauczyciela składają się: postawa nauczyciela, jego kultura, osobista odpowiedzialność, wrażliwość, samokrytycyzm, uczciwość, wyznawane wartości
i ich hierarchia, a także – co nie oznacza, że są to składniki mniej ważne – wiedza
i kompetencje.

Zawód nauczyciela jest szczególnie wymagający, bo poddany wnikliwej ocenie – zwłaszcza uczniów, ale także ich rodziców, rodziny i ogółu społeczeństwa. Wydaje się nawet, że na pracy nauczyciela znają się wszyscy i wszyscy gotowi są komentować jego posunięcia
i tropić prawdziwe, czy wydumane błędy. Dlatego też nauczyciel musi być szczególnie ostrożny, by nie stracić szacunku i zaufania, które później trudno odzyskać.

Najważniejszą rolą nauczyciela wydaje się przekazywania wiedzy i wychowywanie uczniów. Stąd też nauczyciel ma wobec nich powinności etyczne. Nauczyciel powinien stać się dla uczniów autorytetem. Oznacza to, że uczniowie w sposób niewymuszony uznają
w nauczycielu eksperta w danej dziedzinie wiedzy, ale i wzór pod względem zachowania. Nauczyciel – choć brzmi to nieco idealistycznie – ma być dla wychowanków przewodnikiem, który pomaga im wytyczyć życiową drogę. Nauczyciel zostaje nim dzięki wyrozumiałości wobec innych, a bezwzględności wobec siebie, opanowaniu, zdyscyplinowaniu, cierpliwości, tolerancji, sprawiedliwości, poszanowaniu godności uczniów, oddaniu się sprawom młodzieży, podchodzeniu do jej problemów z otwartością i chęcią niesienia pomocy.

Miarą etosu nauczyciela w wychowaniu jest odpowiedzialność za ucznia, za jego dobro, a ostatecznie za jego dojrzałość. Wychowując zatem, nauczyciel musi porzucić swój interes, a zająć się korzyścią uczniów, bo – jak się rzekło – jest on odpowiedzialny za wzrost ich wiedzy, umiejętności i za ogólny rozwój jako ludzi. A także jest odpowiedzialny przed: dyrektorem – swoim pracodawcą – który bezpośrednio sprawuje nad nim pieczę, jak również (co ważniejsze) przed rodzicami, którzy w dobrej wierze oddali w ręce nauczyciela swoje dzieci.

Etos nauczyciela zakłada również powinności wobec społeczeństwa,
gdyż nauczyciel wychowuje uczniów, by stali się tegoż pełnoprawnymi członkami
i przyczyniali się do jego rozwoju. Musi wpajać im wartości patriotyczne i altruistyczne – działania na rzecz innych. Sam także ma być przykładem takich działań, szanując
i wypełniając obowiązki wobec przełożonego, szkoły, społeczności lokalnej, wreszcie kraju,
w którym żyje.

Nauczyciel posiada również obowiązki wobec swojej grupy zawodowej,
a także zawodu, jaki wykonuje. Obowiązki te mają przyczyniać się do nieustannego podnoszenia poziomu pracy i funkcjonowania szkoły. Nauczyciel powinien mieć świadomość roli, jaką odgrywa w społeczeństwie, a praca nie może być dla niego tylko urzędniczym obowiązkiem. Dużą rolę w pracy nauczyciela odgrywa solidarność i więź zawodowa. Nauczyciela muszą zatem tworzyć „jeden front” i wspierać się nawzajem wobec często nieuprawnionych i stereotypowych sądów wobec własnej korporacji. Nie mogą jednak
nie zauważać błędów, zaniedbań i zaniechań „kolegów po fachu”. Mają obowiązek nie tylko
je widzieć, ale też robić wszystko, by się nie powtórzyły. Fałszywie pojmowana solidarność, rozumiana jako „krycie kolegów”, jest niedopuszczalna.

Dla etosu nauczyciela jako eksperta w swojej dziedzinie, jak i wychowawcy bardzo ważne jest również podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Można powiedzieć, że nauczyciel, podobnie jak lekarz, ma obowiązek ustawicznego kształcenia, o czym mówi Karta Nauczyciela w artykule 6, rozdziale 9. Jest to tak istotne, ponieważ nauczyciel odpowiedzialny jest
za wykształcenie i wychowanie mniejszych, słabszych i niedoświadczonych uczniów.

Generalnie zatem etos zawodu nauczyciela sprowadzić można do stwierdzenia: rzetelnie i prawidłowo nauczać i być przyjaznym wobec uczniów.

Czy opisane przeze mnie zbiór zasad jest aktualny i przez nauczycieli respektowany? Odpowiedź jest niełatwa i ambiwalentna. Sądzę, że nie należy generalizować. Na pewno znajdą się tacy, którzy zawód nauczyciela wybrali przypadkowo, przypadkowa jest też ich praca w szkole. Na pewno są i tacy, którzy tego zajęcia uprawiać nie powinni, a powinni
z korzyścią dla siebie i szkoły je porzucić. Choć nie będzie to dla nich łatwe, bo jest to praca,
w której dość prosto i „na wieczność” (fatalny przepis o zapewnieniu etatu każdemu nauczycielowi mianowanemu i dyplomowanemu powodujący praktyczną nieusuwalność nauczyciela niezależnie od wyników pracy) można się „urządzić”, wykorzystując profity socjalne gwarantowane przez Kartę Nauczyciela. Znam jednak i takich, mam przyjemność
z nimi pracować, którzy – brzmi to może patetycznie, ale tak jest – etos nauczyciela wcielają w życie. I nie robią tego dla pieniędzy, awansów (w większości są nauczycielami dyplomowanymi) czy nagród, ale, jak myślę, dlatego ponieważ mają w sobie, rzekłbym, imperatyw wewnętrzny, który mówi im Conradowskie:„bo tak trzeba”. A mówi im, gdyż mieli się od kogo takiego postępowania nauczyć…

Mam nadzieję, że tak etycznie nastawieni nauczyciele w coraz większej liczbie będą zasilać polskie szkoły dla ich dobra. Mam nadzieję, że skończy się negatywny nabór do tego zawodu, a pracować w nim będą coraz lepiej wykształceni, mili i otwarci na innych ludzie!

Na pojęcie szkoły składają się co najmniej cztery podstawowe elementy: nauczyciele, uczniowie, baza materialna, obsługa administracyjna. W zakresie zaś jej funkcji szkoła wypełnia co najmniej trzy zadania, często wymieniane w różnej kolejności - kształcenie, badania naukowe, wychowanie.

Role społeczne nauczyciela F.Znaniecki określił w następujący sposób:

  1. Nauczyciel jako naukowiec,

  2. Nauczyciel jako mistrz,

  3. Nauczyciel jako pedagog. .

Pedeutolodzy zgodnie twierdzą, że biegłość zawodowa, bez odpowiednio ukształtowanych cech osobowych pedagoga, nie gwarantuje ani sukcesu zawodowego, ani wysokich zysków społecznych. Dopóki więc nie zaprogramujemy tej części edukacji ucznia tak konkretnie, jak programujemy materiał nauczania i usprawnianie osobiste, ostateczny produkt naszych szkół będzie niewspółmiernie ubogi w stosunku do oczekiwań i naszych wysiłków dydaktycznych.

W społeczno-pedagogicznym kontekście składnikiem znaczącym studiów specjalistycznych – nauczycielskich staje się metodyka danego przedmiotu (lub przedmiotów) nauczania. Ten kierunek w procesie przygotowywania nauczycieli zdaje się w świecie dominować. Najistotniejsze kategorie przewartościowanych celów i zadań zawodowych obejmują nie tylko tradycyjne transmitowanie wiedzy i doświadczenia, ale także rozwijanie sił twórczych i zdolności innowacyjnych, kształtowanie osobowości i postaw studentów (uczniów), organizowanie działalności praktycznej, motywowanie do samokształcenia i samowychowania, stosowanie nowoczesnych środków dydaktycznych, przygotowanie do kształcenia ustawicznego. W tym świetle nowoczesne przygotowywanie nauczycieli polega na wielostronnym kształceniu do spełniania zadań w zmieniających się sytuacjach społeczno-pedagogicznych. Modelem współczesnego nauczyciela staje się inspirator i animator aktywności uczniów.

Nauczyciel jest przede wszystkim sługą prawdy obiektywnej, przedstawicielem jej i głosicielem wśród młodzieży i społeczeństwa. Służba to szczytna i niezmiernie zaszczytna, ale zarazem wymagająca nie tylko odpowiednich kwalifikacji intelektualnych i stosownej wiedzy, lecz także wielkiego hartu, ducha i silnego charakteru.

L.Haber przeprowadził badania wśród studentów państwowych i prywatnych uczelni, starając się określić zbiór cech osobowościowych nauczyciela akademickiego, które są szczególnie ważne dla budowania jego autorytetu (p. tab.3). Myślę, że cechy te można odnieść do nauczycieli na każdym szczeblu edukacji.

Tab.3. Cechy osobowe nauczyciela akademickiego szczególnie akceptowane i nie akceptowane przez studentów (N=326)



A.Rumiński podjął w swoich badaniach problem ułożenia hierarchicznego cech dobrego nauczyciela w świetle badań ankietowych wśród nauczycieli krakowskich uczelni. Cechy dobrego nauczyciela akademickiego w opinii badanych nauczycieli to w kolejności:

- posiadający duży zasób wiedzy; posiadający zdolności dydaktyczne; konsekwentny i wymagający; łatwo nawiązujący kontakt; mający wysoki poziom moralny; tolerancyjny; rzetelny i sumienny; twórczy intelektualnie; kochający swoją pracę, mający wysoką kulturę osobistą; mający autorytet i uznanie; pogodny, z poczuciem humor.

W wyniku przeprowadzonych przez W.Ciczkowskiego badań powstała lista wartości składających się na skonstruowany wzorzec nauczyciela akademickiego. Wyszczególniono w tym wzorcu następujące wartości:

1. Aspiracje perfekcjonistyczne:

  • projektowanie perspektyw własnego rozwoju naukowego,

  • dokonywanie wyborów moralnych w przypadku konfliktu dóbr,

  • doskonalenie metod pracy dydaktycznej,

  • poszukiwanie sposobów oddziaływania na sferę motywacyjną studentów,

  • dbałość o treść i formę wypowiedzi ustnych i pisemnych,

  • doskonalenie własnego stylu pracy dydaktycznej i naukowej,

  • poszukiwanie sposobów rozwiązywania pojawiających się sytuacji konfliktowych,

  • dbałość o wygląd zewnętrzny.

2. Otwartość (elastyczność) umysłu:

  • poddawanie rewizji swoich poglądów, jeśli uległy zmianie fakty, na których podstawie poglądy te kształtowały się,

  • otwartość na nowe teorie, koncepcje, wiedzę,

  • umiejętność doboru treści i form pracy zgodnych z oczekiwaniami studentów,

  • dostosowanie tempa prowadzenia zajęć dydaktycznych do możliwości percepcyjnych studentów,

  • wsłuchiwanie się w problemy studentów związane z nauką, ukazywanie możliwości ich rozwiązywania,

  • umiejętność wskazywania studentom odniesień danej teorii do praktyki,

  • gotowość do zmiany z zakresu i kierunku badań jeśli zachodzi potrzeba,

  • umiejętność integrowania wiedzy z różnych dyscyplin i subdyscyplin naukowych.

3. Dyscyplina wewnętrzna:

  • zdolność do długotrwałego wysiłku, dzięki czemu osiąga się postęp we własnym rozwoju naukowym,

  • podporządkowanie spraw mniej ważnych sprawom ważnym,

  • ciągłe uaktualnianie wiedzy,

  • dobre przygotowywanie się do zajęć dydaktycznych,

  • punktualność, konsekwencja i obiektywizm w pracy dydaktycznej,

  • umiejętność panowania nad emocjami.

4. Tolerancja:

  • umiejętność szanowania opinii i poglądów, których się nie podziela,

  • walka ze złem nie na podstawie surowych potępień czy nienawiści, lecz na podstawie przywiązania się do tego, co uważa się za słuszne,

  • gotowość do porozumienia się w rozsądnych granicach,

  • nie uleganie osobistym uprzedzeniom w stosunku do uczniów,

  • analizowanie propozycji i inicjatyw uczniów,

  • akceptacja samego siebie,

  • wyrozumiałość dla różnic w efektach pracy uczniów, wynikających z różnych możliwości intelektualnych i stopnia zainteresowania się danym przedmiotem.

5. Aktywność:

  • podejmowanie czynności służących ulepszaniu warunków pracy,

  • podejmowanie inicjatyw służących poprawie własnego statusu materialnego,

  • uczestnictwo w badaniach naukowych prowadzonych w katedrze, zakładzie,

  • opracowanie projektów badań własnych,

  • uczestnictwo w różnych formach życia uczelni,

  • utrzymywanie poprawnych relacji: nauczyciel akademicki - student,

  • promowanie własnej uczelni, dbanie o jej prestiż,

  • udział w seminariach, konferencjach naukowych,

  • przygotowywanie publikacji naukowych.

6. Odwaga cywilna:

  • wyrażanie własnych poglądów,

  • przełamywanie utartych schematów procesu dydaktycznego,

  • przeciwstawianie się pozornej identyfikacji ze szkołą naukową swojego Mistrza,

  • umiejętność przyznawania się do błędów, porażek,

  • umiejętność przyznawania się do niewiedzy na zadane pytanie,

  • umiejętność przyznawania się do zmiany poglądów,

  • odrzucanie prób protekcji.

7. Uczciwość intelektualna:

  • podążanie w swoim myśleniu do końca, bez względu na konsekwencje, do których dana myśl może doprowadzić,

  • nie unikanie trudnych pytań, poszukiwanie odpowiedzi na nie,

  • nie podawanie informacji niepewnych, niesprawdzonych,

  • otwartość na krytykę własnych i cudzych poglądów,

  • oczekiwanie uzasadnień, a nie wyrażanie oburzeń,

  • zgłaszanie wątpliwości co do prawdziwości określonych teorii,

  • unikanie dociekania nieistotnych szczegółów w badaniach naukowych.

8. Odpowiedzialność za słowo:

  • dotrzymywanie umów i obietnic,

  • odpowiedzialność za prawdziwość i aktualność przekazywanej wiedzy,

  • odpowiedzialność za interpretację doświadczeń na ćwiczeniach,

  • prostowanie błędnie podanych informacji.

9. Uspołecznienie:

  • interesowanie się zagadnieniami społecznymi,

  • przezwyciężanie egocentryzmu,

  • gotowość do niesienia pomocy innym,

  • umiejętność współdziałania,

  • przeciwstawianie się poniżaniu autorytetów moralnych.

10. Wrażliwość estetyczna, poczucie humoru:

  • rozwijanie własnych zainteresowań kulturalnych,

  • posiadanie dystansu do aktualnych wydarzeń w skali „makro”,

  • unikanie przesadnej powagi,

  • nieuzewnętrznianie swych złych nastrojów (niedyspozycji),

  • posiadanie ogłady towarzyskiej.

Z badań przeprowadzonych przez J.Bogusza wynika jednoznacznie, że studenci poszukują u nauczycieli akademickich takich właściwości jak: sprawiedliwość, inteligencja, cierpliwość i wyrozumiałość, wymagalność, stanowczość, precyzyjne wyrażanie myśli, estetyczny wygląd, poczucie humoru. Zdecydowanie obniżają autorytet nauczyciela akademickiego takie właściwości jak niesprawiedliwość, ordynarność, nerwowość, luki w wiedzy, brak zdolności przekazywania wiedzy, dwulicowość, zarozumialstwo. Badani studenci studiów zaocznych sygnalizowali różne problemy dotyczące ich kształcenia. Pytali, dlaczego nie uczy się na studiach pedagogicznych jak rozwijać własne uzdolnienia pedagogiczne i w jaki sposób kształtować własny autorytet? Dlaczego ze studentami kierunków pedagogicznych nie rozmawia się o śmierci, nie uczy się jak szanować życie i jak oswajać się ze śmiercią? Jak należy walczyć z tremą, jak przezwyciężać lęk, jak unikać ośmieszenia i nie wpadać w rutynę? Dlaczego dopiero w okresie pracy zawodowej dowiadujemy się, że umiejętność wnikania w psychikę, duży zasób przyjaźni, cierpliwość i dobroć ułatwiają kształtowanie własnego autorytetu? Powyższe pytania niestety w znaczącej większości pozostają bez jednoznacznej odpowiedzi.

Dobrze kształcić i wychowywać mogą przede wszystkim ci, którzy sami są dobrze wykształceni i bardzo dokładnie wiedzą, kim są dla siebie i kim są dla swoich uczniów - studentów- wychowanków. Jednak problemem naczelnym jest negatywny charakter selekcji kandydatów do zawodu nauczyciela. Obecnie mamy raczej do czynienia z naborem, a nie pożądanym społecznie i pedagogicznie doborem ludzi do zawodu nauczycielskiego.

Trudnym wyzwaniem kształcenia uniwersyteckiego jest tworzenie warunków do właściwej interakcji pedagogicznej między nauczycielem i studentem. Interakcja ta musi zasadzać się na wzajemnym szacunku i zrozumieniu. Powinno ją charakteryzować partnerstwo i pomoc ze strony nauczyciela niesiona studentowi, pomoc w rozwoju intelektualnym, instrumentalnym (umiejętności, sprawność), moralnym (etyka), empatii. Tak rozumiane spotkanie nauczyciela i studenta stwarza szansę na kształcenie o charakterze prospektywnym - otwarty, twórczy, samowiedny, niespokojny poznawczo pedagog to wychowawca, który dojrzewa do tożsamości roli. Taki nauczyciel jest odpowiedzialny za siebie i swoich wychowanków.

H.Holmes w swoim raporcie dotyczącym kształcenia nauczycieli stwierdził, że szkoły nauczycielskie powinny kształcić nauczycieli posiadających umiejętności analizy krytycznej w ramach umysłu o szerokiej i głębokiej wiedzy. Grupa Holmes’a przedstawia trzy propozycje naprawienia przygotowania akademickiego do zawodu nauczyciela: szczegółowo zrewidować program dla niższych lat, aby kandydaci na nauczycieli mogli studiować przedmioty, których będą nauczać razem z instruktorami mogącymi służyć za wzór dobrego nauczania i rozumiejącymi sposoby nauczania ich przedmiotów; zorganizować kursy akademickie w ten sposób, aby studenci młodszych lat mogli wytworzyć sobie pojęcie o strukturze intelektualnej i granicach swych dyscyplin, zamiast uczyć się rozczłonkowanych i przedwcześnie wyspecjalizowanych fragmentów; oraz zaprojektować spójne programy, które będą wzmocnieniem dla zaawansowanych studiów pedagogicznych wymaganych dla solidnej edukacji profesjonalnej. Nauczyciele powinni znać swe dziedziny dogłębnie i mieć cechy osób wykształconych, myślących i dobrze poinformowanych. W kształceniu nauczycieli kryje się wyzwanie: uczynić przyszłych nauczycieli zdolnymi przyjąć to, czego nauczyli się o nauczaniu, i użyć tego samodzielnie w sytuacjach nauczania, w których się znajdą, albo umożliwić im jako nauczycielom stosowanie praktycznego rozumowania. Nauczyciele muszą formułować zamiary oparte na przekonaniach, jak również muszą zmodyfikować swe przekonania i zamiary w świetle doświadczenia. Najważniejszą troską kształcenia nauczycieli jest umożliwienie dokonywania tych modyfikacji w sposób racjonalny.

Z.Łomny zaproponował humanistyczny model nauczyciela akademickiego wymiarze aksjologicznym oparty o 10 zasad:

  1. Nauczyciel akademicki humanista za najwyższe dobro porządku naturalnego, istniejącego i doświadczalnego świata - Kosmosu - uznaje człowieka, najdoskonalszy, ewolucyjny wytwór przyrody.

  2. Nauczyciel akademicki humanista głosi prawdę opartą na podstawach naukowych, równocześnie respektuje odmienne wymiary sensu wiary i nauki, uznając prawo każdej z tych kategorii do głoszenia swoich racji i prawo każdej jednostki do wyboru wyznania i światopoglądu.

  3. Nauczyciel akademicki humanista respektuje i upowszechnia uznane autorytety naukowe i moralne, dążąc ustawicznie do humanistycznego wzbogacania własnego etosu uczonego-badacza-wychowawcy, promieniując własną osobowością na otoczenie społeczne, dąży ustawicznie do uzyskania i zachowania mistrzostwa w twórczości naukowej, oddziaływaniu dydaktycznym i wychowawczym.

  4. Nauczyciel akademicki humanista każdą dziedzinę nauki, techniki i technologii uprawia pod kątem jej służby dla człowieka, potwierdzając konsekwentnie ten fakt w publikacjach, w działalności dydaktycznej i popularyzatorskiej, pracując zaś równocześnie dla własnego naukowego i specjalistycznego rozwoju oraz świadcząc wszystkie niezbędne usługi dla wzrostu kwalifikacji innych osób, przestrzega stale w najwyższym stopniu zasady etyczne i kryteria naukowe zarazem.

  5. Nauczyciel akademicki humanista wyraża ustawicznie całością swojego naukowego i profesjonalnego oddziaływania wiarę w człowieka, uznaje, że życie godne, szczęśliwe, budowane zgodnie z regułami wolności i odpowiedzialności jest osiągalne w zakresie każdej indywidualnej biografii.

  6. Nauczyciel akademicki humanista przeciwstawia się wykorzystywaniu dóbr szeroko pojętej kultury, tzn. nauki, sztuki, religii, medycyny, techniki, technologii i innych nauk oraz wartości duchowych i materialnych przeciwko człowiekowi, głosząc i realizując równocześnie postulat oczyszczenia tych dziedzin z fałszu, megalomanii, deprecjacji, szowinizmu, fundamentalizmu, skrajnego technokratyzmu.

  7. Nauczyciel akademicki humanista, dysponując własną tożsamością narodową, religijną, ideową i moralną uznawać będzie konieczność otwartości i zbliżania, współpracy i integracji narodów, państw, ras, kultur, ekonomii, kościołów, nauki, akcentując potrzebę dialogu, poznania i gotowości uznania praw innych do godnego życia i rozwoju w warunkach sprawiedliwego pokoju i demokratycznego wzrostu całej wspólnoty ludzkiej.

  8. Nauczyciel akademicki humanista podejmuje maksymalne starania na rzecz harmonijnego i twórczego rozwoju każdej jednostki, uczestniczącej w procesie edukacyjnym, zapewniając jej poczucie pełnej podmiotowości i tożsamości, kształtuje zarazem osobowość swoich studentów w wymiarze humanistycznego systemu wartości, postaw i najwyższych profesjonalnych kompetencji.

  9. Nauczyciel akademicki humanista uznaje proces edukacyjny nie za dogmat, lecz za fenomen społeczno-kulturowy ustawicznie weryfikowany, wzbogacany i kreowany zgodnie z humanistycznymi wyzwaniami zmieniającej się filozofii życia i cywilizacji i nieustannie odkrywanymi, nowymi potrzebami i aspiracjami studenckiej społeczności.

  10. Nauczyciel akademicki humanista uznając prawa studentów i prawa współpracowników, podejmować będzie działania na rzecz przezwyciężania w relacjach pedagogicznych i społecznych wszelkich form autokratyzmu, dominacji, agresji, oderwania edukacji od sfery publicznej, wierzy on, że możliwa jest pełna humanizacja życia w każdym typie uczelni, w każdym instytucie naukowym, w każdej instytucji wychowawczej poprzez autentyczne poznanie, zrozumienie, współpracę, otwartość i racjonalne wspieranie oraz niezbędne tylko sterowanie (Łomny 1996).

W takim szerokim modelu nauczyciela akademickiego humanisty można z łatwością „pomieścić” wiele innych idealnych wzorów osobowościowych, np. nauczyciela twórczego innowatora, nauczyciela opiekuna, doradcę, przywódcę, organizatora, demokratę, wychowawcę. Nauczyciel akademicki - nauczyciel humanista powinien przewodzić w dziele rozwoju innych.

W przyszłości zmieniać się będą role nauczyciela akademickiego, zarówno ze względu na zawartość treściową tych ról, jak i techniki ich realizowania. Jeżeli nauczyciele akademiccy mają być czynnikiem sprawczym w reformowaniu szkolnictwa wyższego, to już dziś tworzone być powinny warunki wyprzedzające - sprzyjające rozwojowi kadry i nabywaniu przez nią nowych, niezbędnych kompetencji. Oznacza to:

  1. Potrzebę zmiany strategii kreowania kadr nauczycieli akademickich. Obecne są nieefektywne, często nie gwarantują nawet reprodukcji prostej (pogarsza się stan ilościowy kadry w stosunku do liczby studentów; pogarsza się struktura kadry i skuteczność promowania nowych kadr kwalifikowanych; funkcjonujące mechanizmy kreowania doktorów habilitowanych i profesorów przestały być czynnikiem wzrostu kadry).

  2. Niezbędne są działania prowadzące do nabywania przez nauczycieli akademickich nowych kompetencji zawodowych, związanych z organizowaniem sytuacji dydaktycznych oraz tworzeniem warunków psychospołecznej aktywności dydaktycznej i naukowej studentów.

  3. Potrzebne są nowe rozwiązania w zakresie doskonalenia przygotowania do ról zawodowych nauczyciela akademickiego, przy respektowaniu dwóch podstawowych zasad:- nie można wchodzić w tę rolę bez podstawowego przygotowania z psychologii człowieka dorosłego i pedagogiki szkoły wyższej; - przejściu na każdy wyższy szczebel w hierarchii zawodowej powinno towarzyszyć przygotowanie do rozszerzających się zadań w stosunku do studentów i młodszych pracowników. W innym przypadku trzeba będzie wprowadzić nowy „tytuł zawodowy” - niekwalifikowany nauczyciel akademicki. Już dziś „tytułem” tym można obdzielić około 50% pracowników naukowo-dydaktycznych szkół wyższych.

  4. Potrzebne są nowe rozwiązania w zakresie oceny pracy nauczycieli akademickich. Obowiązujące obecnie spowodowały, iż najważniejsze zadanie nauczyciela - kształcenie, odsunięte zostało na dalszy plan. Nikt bowiem, od rad wydziałów poczynając, a na Komisji Centralnej kończąc, faktycznie nie interesuje się osiągnięciami dydaktycznymi pracowników - nie są one uwzględnianie w systemie awansów. W ostatnich latach „wyprowadzono” je z obszaru nagród rektorskich. Dodać trzeba, że najbardziej zainteresowani - studenci, nie mają żadnego wpływu na ocenę pracy nauczyciela.

  5. Rozstrzygnięć wymagają socjalne problemy nauczycieli akademickich (płace nauczycieli oraz finansowanie działalności szkół wyższych).

Podstawowym zadaniem uczelni pedagogicznej jest kształcenie kadr oświatowych. Niezbędne i pożądane jest więc permanentne prowadzenie badań naukowych, których efektem będzie podnoszenie jakości kształcenia nauczycieli, nauczycieli odpowiadającym bardzo wysokim wymaganiom społecznym i urzędowym. K.Denek i J.Gnitecki wyróżnili, na podstawie badań empirycznych, wyznaczniki efektywności kształcenia w szkole wyższej, które obejmują: wyznaczniki subiektywne (związane z osoba nauczyciela i studenta), organizacyjne (treściowe i metodyczne), techniczne (warunki materialne procesu nauczania i infrastruktura szkolna), wynikowe (skuteczność, sprawność, ekonomiczność, korzystność, użyteczność). Warunkiem obiektywizacji wyznaczników efektywności kształcenia jest systemowe podejście do oceny pracy szkoły wyższej. W dobie komputerów i znacznej informatyzacji życia pojawiły się próby rozwiązań systemowych, np. na poziomie szkolnictwa niższego szczebla (założenia reformy systemu edukacji w Polsce, rozporządzenia MENiS, zarządzenia Wielkopolskiego Kuratora Oświaty).

Ruch reform w USA w ramach procesów innowacji programów kształcenia nauczycieli przyniósł koncepcje modelowe przygotowywania do zawodu. Przewijają się w nich idee przewodnie, które można pogrupować następująco:

  1. dobry nauczyciel powinien w większym stopniu koncentrować się na organizowaniu pracy ucznia niż na przekazywaniu mu gotowych wiadomości;

  2. tradycyjna struktura i organizacja nauczania powinny być zmodyfikowane w tym sensie, żeby tworzyć wspólne cele pracy dla nauczycieli i uczniów, wykorzystywać komputery, bardziej skutecznie indywidualizować nauczanie oraz potęgować wzajemne oddziaływania szkoły i środowiska;

  3. nauczyciel powinien tak realizować proces dydaktyczny, aby był on maksymalnie dostosowany do indywidualnych potrzeb ucznia, a zarazem – aby aktywizował go w przyswajaniu wiadomości.

R.I.Arends określił rolę nauczycieli i szkoły w XXI wieku. Stwierdził, że wiele koncepcji pedagogicznych powstałych w XX wieku zostanie prawdopodobnie udoskonalonych, to, co podstawowe, nie zmieni się chyba. Społeczeństwo wciąż będzie wymagać od młodego pokolenia uczęszczania do szkół, jakkolwiek zapewni im większe możliwości wyboru typu szkoły. Edukacja wciąż będzie ukierunkowana na wiele rozmaitych celów, pojawią się może cele nowe, ale opanowywanie wiedzy pozostanie celem najważniejszym. Nie należy spodziewać się, że miejsce zwane szkołą zmieni się radykalnie, ani że zmieni się to, jak organizuje się nauczanie i jak rozlicza się z efektów nauczania. Szkoły dalej będą osadzone w społecznościach lokalnych, a nauczyciele dalej będą nauczać grupy dzieci w prostokątnych pomieszczeniach. To najprawdopodobniej sami uczniowie i oczekiwania wobec nauczycieli zmienią się najbardziej. Reforma systemu edukacji w Polsce już nakłada nowe lub radykalnie zmodyfikowane zadania na szkoły i nauczycieli. Duża autonomia szkół, możliwość tworzenia przez nauczycieli własnych programów autorskich, planów wychowawczych i systemów oceniania spowodowały swoisty brak wiary we własne możliwości i siły. Im szybciej obecnie pracujący nauczyciele przełamią własne lęki, przyjmą pełną odpowiedzialność za edukację młodego pokolenia, tym lepiej i pewniej nastąpią pożądane zmiany w polskich szkołach. Wszystko to dla wszechstronnego, harmonijnego i podmiotowego rozwoju dzieci wchodzących w przyszłość, w XXI wiek

Bibliografia

Karta Nauczyciela Rozdz. 3, Art. 9.1.3. w: Dz. U. z dn. 1 lutego 1982 r.

Kozakiewicz Mikołaj, „Projekt Kodeksu Etycznego Nauczyciela”, IKN w Warszawie

Tarnowska Barbara, „Etyka zawodu nauczyciela” [w:] www.wychowawca.pl

(opracowanie tekstu A.Maciejak, S.Ciesielska)


  1   2   3

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Etos nauczyciela w Polsce iconEtos nauczyciela w Polsce

Etos nauczyciela w Polsce iconNa kolejnych stronach znajdziecie Państwo pytania na temat stresu związanego z pracą nauczyciela w Polsce

Etos nauczyciela w Polsce iconEtos pracy w II rzeczypospolitej

Etos nauczyciela w Polsce iconJak kształtował się etos rycerski?

Etos nauczyciela w Polsce iconPrawniczy etos – jego przejawy I rola w praktyce

Etos nauczyciela w Polsce iconSzczegóŁowy program konferencji etos wychowania w dziejach narodu polskiego

Etos nauczyciela w Polsce iconPlan rozwoju zawodowego nauczyciela kontraktowego ubiegającego się o stopień nauczyciela mianowanego

Etos nauczyciela w Polsce iconPlan rozwoju zawodowego nauczyciela stażysty ubiegającego się o stopień nauczyciela kontraktowego

Etos nauczyciela w Polsce iconPlan rozwoju zawodowego nauczyciela stażysty ubiegającego się o stopień nauczyciela kontraktowego

Etos nauczyciela w Polsce iconPlan rozwoju zawodowego nauczyciela kontraktowego ubiegającego się o stopień zawodowy nauczyciela mianowanego

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom