Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem "wielkie konanie")




Pobierz 48.47 Kb.
NazwaNazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem "wielkie konanie")
Data konwersji03.09.2012
Rozmiar48.47 Kb.
TypDokumentacja
Najpowrzechniej stosowana nazwe epoki MŁODA POLSKA-wymyslili i przyjeli sami tworcy. Jest to termin najpoemniejszy bo ogarniaacy roznorodne zjawiska kultury tamtego czasu. Sposród innych nazw epoki najważniejsza to MODERNIZM. Młodzi artyści manifestowali za pomoca tej nazwy nowoczesnosc i przełopmowosc swej sztuki. Jednoczesnie bardzo waznym nurtem młodopolskiej litelatury było akceptuace lub polemiczne nawiazywanie do tradycji romantychniej totez niekiedy okresla sie te epoke mianem neoromantyzmu. Mówiac o sztuce i literaturze schyłku 19wieku uzywa sie takze terminów FIN DE SIECLE (koniec wieku) i dekadentyzm. Sa to nie tylko okreslenia o charakterze chronologicznym ale takze filozoficznym oznaczaace epoke konca cywilizacji wyczerpania sie jej sił zywotnych i wyrazajace przeczucie nadchodzacej katastrofy. Dekadentyzm to takze nazwa postawy ktora wynikała z przekonania o schyłkowym charakterze kultury europejskie.

Dekadencja czyli schyłek-

Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r . (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem "wielkie konanie")

akrostych- wyszukana forma wiersza w ktore pierwsze litery wyrazów rozpoczynajacych wersy tworza dodatkowy napis.

Modernizm-dwa rozumienia terminu

W szerokim sensie termin modernizm zgodnie z zachodnia tradycja nazewnicza funkconuje jako nazwa najwazniejszego pradu literatury 20-wiecznej ktory w formie dojrzałej wykrastylizował sie około 1910r a ktorego wpływy siegaja lat 60. wieku 20. W wezszym sensie "modernizm" to nazwa kierunków artystycznych przełomu 19 i 20wieku. Zwiazanych z doswiadczeniem nowoczesnosci. Nazywajac młodych tworców Młode Polski modernistami posługujemy sie terminem "modernizm" w drugim znaczeniu.

Młoda Polska Młode Niemcy Młoda Skandywnawia

Nazwa Młoda Polska została utwozona na wzor nazw stosowanych stosowanych wtedy w innych kraach europejskich- Młode Niemcy Młoda Francja Młoda Skandynawia. Pwierwszy uzył jej Artur Górski publicysta i krytyk w cyklu programowych artykułów z roku 1898.

POKOLENIA MŁODE POLSKI

W latach 90. 19 wieku debiutowało pierwsze pokolenie młodej Polski. Był to czas krystalizacji tendencji artystycznych i formułowania manifestów programowych. Na poczatek nowego stulecia przypadł debiut drugiego pokolenia pisarzy młodopolskich - formacji ktora połozyła podwaliny pod literature i kulture wieku 20. Znaczna czesc jej dorobku pisarskiego przypadła juz na lata po 1 wojnie swiatowej.

Kazieierz Przerwa Tetmajer

Kazieierz Przerwa Tetmajer (1865-1940) - poeta powiesciopisarz nowelista dramaturg urodził sie na podhalu ktore potem rozstawił w napisanych gwara goralska nowelach na skalnym podchalu (1903-1910)i w powiesci Legenda Tatr(1912). Studiował filozofie na uniwersytecie jagielonskim mieszkał w krakowie i zakopanem. Po 1 wojnie osiadł w warszawie. Z poczatku aktywny w srodowisku literackim okresu miedzywojennego pozniej z powodu choroby psychicznej wycofał sie z zycia. Juz pierwszy tom Poezji(1891) przyniusł mu sławe. Po wydaniu tomu 2 w (1894 w sunmie wyszło ich 8) obwołano go poeta pokolenia wypowiedział bowiem nastroje i najwazniejsze problemy konca wieku. Zycie nie oszczedziło Tetmajerowi rozczarowań przede wszystkim uczuciowych bo nie udało mu sie z nikim zwiazac na stałe ale takze - artystycznych. Wypomniano mu ze sie powtarza ze naduzywa własnych pomysłów . Ale raczej naduzywali ich inni - to dlatego orginalny jezyk poetycki Tetmajera tak szybko sie zbanalizował.

Pesynizm konca wieku

W wierszach z lat 90. zostało zapisane uczucie przerazenia cierpienia i niemocy oraz wrazenie dziwnosci i obcosci swiata. W ponurych barwach rysye sie w nich terazniejszosc i przyszłosc ludzkosci. Pozycje podmiotu i bohatera lirycznego okresla doswiadczenie utraty poczucia bezpieczenstwa - ziemie przestała byc ego domem zakrytre niebo stało sie dalekie i obce. Nadchodzace jutro - nowy wiek - ,moze przyniesc apokaliptyczna zagłade ktora pochłonie cała ziemie, Tego rodzaju dekacdecje obrazy przeczucia pojawiaace sie wrecz obsesyne w poezji lat 90. 19 wieku, były wyrazem pesymizmu i niewiary. Pesymistyczne wnioski wyprowadzano m.in z pozywistycznej teorii ewolucji według ktorej jak pisał młody Przerwa Tetmajer " koniecznosc jest wszystkim wola ludzka niczym"

filozofia pesimizmu: Schopenhauer

Zaplecze filozoficzne dla swoich niepokojów i poszukiwań artysci konca 19w znajdowali w mysli Arthura Schopenhauera(1788-1860: głowne dzieło Swiat jako wola i przedstawienie 1819) Schopenhauer udowadniał ze przeznaczeniem człowieka est cierpienie ludzie bowiem całkowicie podlegli prawom natury, sa jej igraszka. Zeby wyzwolic sie z tej niewoli człowiek powinien zdławic w sobie poped zycia dobrowolnie wyzbyc sie pragnien poddac sie cierpieniu i nie walczyc z tym co nie uchronne. Schopenhauer było zafascynowany filozofia buddyjska z ktorej przejął koncepcje nirwany-ucieczki w niebyt. Nirwana to stan "nieistnienia". Z pułapki niewoli mozna uciec takze dzieki kontemplacji piekna: prawdziwym wyzwoleniem est tworczosc artystyczna.

Miłosc - zapomnienie i bol istnienia

W erotykach Tetmajera niezwykle smiałych bohater liryczny szuka w miłosci upojenia ktore pozwoli zapomniec o bolu. Intensywne doznania zmysłowe pozwalaja uciec od absurdu egzystecji. Zaspokajaja na chwile głód wrazen działąac jak narkotyki czy alkohol. Hedonistyczny rerotyzm w wierszach Tetmaera est jednak takze zaprawiony sierpieniem. Od doznania miłosnej rozkoszy blisko do destrukcji i smierci.

Dekadenckie "ja"

Dekadencka postawe wobec swiata mozna by nazwac melancholijna biernoscia. Dekadent uwaza ze nie warto marzyc o odnalezieniu absolutnej prawdy. Rzeczywistosc napełnia go odraza i poczuciem niespełnienia. Kolekcjonuje nastroje, chwile "mgnienia", dreszcze zachwyt i ekstazy albo wstretu. Zrodłem tych wrazen staje sie piekno przyrody czasem takze miłosc - ta jednak czesciej przynosi cierpienie.

Femme fatale i młodopolscy mizogini

Z przeswiadczenia ze człowiek w akcie erotycznym odsłania "zwierzeca" strone swojej natury oddajac sie we władanie instyktów nad ktorymi nie potrafi zapanowac, płyneły okreslone konsekwencje dla obrazu kobiety w literaturze konca 19w. Kobiete postrzegano jako istote niebezpiecznie bliska naturze i jej wzłowrogim prawpm podczas gdy w mezczyznie widziano ostoje kultury i wartosci wyzszych. Tak antogonistyczny obraz obu płci pojawił sie w głosniej ksiazce austraickiego filozofa Ottona Weiningera Płec i charakter(1903).

Nastroje i pejzaze

Cierpienie poczucie osamotnienia braku zaufania do swiata - wszystkie te uczucia staja sie pryzmatem przez ktory podmiot wierszy oglada swiat przyrody. Zjawisko to nosi nazwe chizacji pejzazu. Poeci opisuja kraobrazy ktore nastrojem odpowiadaja psychice człowieka odczyuwajacego bol. Krajobrazy tez poezj sa mroczne jesienne zalane deszczem pełne wiednacych kwaitow i gnijacych lisci.

Stanisław Korab-Brzozowski (1876-1901)

Stanisław Korab-Brzozowski - jesden z najorginalniejszych poetów Młode Polski wczesne dziecinstwo spedził w Turcji od ok 1884r. mieszkał we Lwowie. STUDIOWAŁ PRAWO a jednoczesnie działał w srodowisku artystycznym. w 1898r zawiazał sie z krakowskim zyciem gdzie drukował swoje pierwsze utwory. w 1901 poprełnił samobujstewo.

Leopold Staff (1878-1957) i młodopolski Lwow

Leopolda Staffa orginalnego poete trzech pokolen czynnego artystycznie w okresie miedzywojennym a takze po 2 wojnie swiatowej - ukształtowało srodowisko literackie Lwowa . STUDIA w okresie swietnosci uniwersytetu Lwowskiego rozbudziły w młodym Staffie powazne zainteresowania europejska filozofia i kultura. Edukacje uniwersytecka Staffa uzupełniały podróze przede wszystkim roczny pobyt w Paryzu. Dbiutował w 1901r tomtm poezji SNY O POTEDZE. Dyskutowano o tych wierszach w gronie poretów na Lwowskim Zaswieciu.

Instrumentcacja głosowa

Jednym ze sposobów nadawania wypowiedzi dszczegolnego brzemienia jest instrumentacja głoskowa. Polega ona na takim ukształtowaniu brzmieniowej warstwy wypowiedzi ze pewne głoski powtarzaja sie z wieksza niz przecietna częstotliwoscia, w bliskim sasiedztwie klub okreslonym porzadku inne zas wystepuja rzadziej albo w rozproszeniu.

Echolalia Odmiana indstrumentacji głoskowej jest echolalia polegajaca na powtarzaniu jednakowych lub podobnych grup głosek.

Śmierc Zkrainy dekadenckiego cierpienia uciakło sie w marzenia i sztuke a takze ku smierci. Namysł nad smiercia mozna uznac za wspolne goswiadczenie generacji Tetmajera i Staffa. Tworcy tego czasu zostawili wiele wizji smierci-ukojenia smierci-pocieszycielki ktora jak pisał Antoni Lange jest "podroza nad wszystkie podroze".

Poetyki

Jakby na przekor modernistycznym mizoginom pod koniec wieku w literaturze polskiej pojawiło sie wiele wibitnych poetek. Do najlepszych nalezy Kazimiera Zawiastowska (1870-1902) swietna tłumaczka, autorka smiałych wierszy miłosnych ktorych samobojcza smierc owiania jest wciaz tajemnica. Maryla Wolska, Bronisława Ostrowska, Maria Komornicka. Tporzyóły one poezje przemawiajaca odrebnym jezykiem i eksponujaca kobiece doswiadczenie w widzenie swiata.

Antoni Lange

Antoni Lange (1861-1929) poeta prozaik tłumacz i krytyk literacki pochodził z rodziny zydowskiej o polskich tradycjach patriotycznych. Usuniety z uniwersytetu Warszawskiego za udział w studenckiej antyrosyskiej akci protestacyjnej studiował nastepnie w Paryzu filozofie , jezyki wschodnie i litelature. Był doskonale zorientowany we francuskim zyciu literackim.

Młodopolska dusza

Kontemplacja natury w poezji młodopolskiej staje sie misterium w ktorym dusza ludzka jednoczy sie z dusza swiata. Tu poeci odkrywali pokrewieństwo swej postawy z hinduizmem ktory zakładał ze wszystkie ozywione elementy swiata pozostaja ze soba w istotnym zwiazku. W liryce młodopolskiej "ja" konteplujace przyrode zapomina o tym co przemiajace nietrwałe a tak ze o własnej jednostkowej odrebnosci. Roztapia sie w przyrodzie by poczuc sie czastka wiecznosci- przezywa spotkanie z absolutem.

Humn do nirwany

Wpoezj odtatniej dekady 19w fascynacje filozofia wschoduy przybierały czesto forme "hymnów do nirwany", Pisano o niej jako o cudownej kochance z "twarza matowoblada" albo o "boskim snie" w ktorym zamiera wszelki ruch a człowiek "roztapia sie w bycie" daleki od okrucieństwa natury oraz odwłasnych kompleksów i cierpien.

Podroze na Wschód

Na przełomie wieków podobnie jak w romantyzmie interesowano sie Orientem. Artystom tego czasu wspolnie było pragnienie powrotu do zrodeł sztuki. Kultura europejska wydawała im sie przezyta i pozbawiona orginalnego stylu. W epoce europeskiego kryzysu wiary i utratuy zaufania do instytycji Koscioła poszukiwano tez nowych zrodeł i form "religi zywe". Inspirace wynikajace z filozofii hinduskiej spotkały sie z młodopolskim idealizmem. Obok Indii fascynowano sie Chinami i Japonia ktore pociagały odmiennoscia swej sztuki malarskiej muzycznej teatralnej i poetyckiej.

Przeciw słabosci: Nietzsche

Próbujac przezwyciezyc dekadencje ciazenia kuodchłani tworcy młodopolscy przywołali filozofie Friedricha Nietzschego(1844-1900) jednego z najwybitniejszych myslicieli epoki autora głosnych ksiazek m.in Tako rzecze Zaratustra (1886) i Poza dobrem i złem (1883-1885) Ten Niemiecki filozof kulture europejska zuznał za zdegerowana i niszczaca. Oskarzył chrzescianstwo o to ze jest religia słabych i biernych i rzucił hasło przewartosciowania wartosci. Ludziom zniewolonym przez społeczenstwo , historie i codzienne zycie przeciwstawił koncepcje nadczłowieka istoty zdolnej do odrzucenia zastanych norm i ustanowiania nowych.

Filistrzy

Kariere w epoce zrobiło słowo "filister" (zapozyczone z niemieckiego) jako okreslenie mieszczucha- ograniczonego - małostkowego"kołtuna" obojetnego na dobro ogółu i niewrazliwego na cudzy bol a przede wszystkim slepego na sztuke.

Forpoczty

Tom esejów Forpoczty (1895) jeden z pierwszych młodopolskich manifestów, napisali: działacz społeczny i znany geograf Wacław Natkowski uznany krytyk literacki Cezary Jellenta i młodziutka petka Maria Komornicka. Osiemnastoletnia Komornicka pisała w eseju Przejsciowi"Czy..... zawisko dusz<> niewytłumaczonych podciagnac mozna pod newroze? Czyz ono racze nie powstaje w skutek rozdzwieku miedzy rozwinieta ednostka a barbarzynskim społeczenstwem?". Odpowiadaac na to samo pytanie Nałkowski dokonał klasyfikacji typow ludzi uwazanych za "zdrowych" i "normalnych". Wyroznił wsrod nich ludzi-byki,ludzi-swinie, ludzi drewna. Wszyscy oni ezeli chodzi o rozwo duchowy i intelektualny pozostaja na poziomie "trogodytów" Wrazliwych artystow ocenianych czesto jako nieprzystosowani do zycia ekscentrycy,Nałkowski nawiazał "forpocztami ewolucji psychicznej" to artysci rozwiajac w sobie duchowosc uczciwosc i pielegnujac intensywnosc doznan - osiegaa najwyzszy stopien rozwoju i sa prawdziwa wawangarda ludzkosci.

Diagnoza tłumu

W tomie Forpoczty wyrazne sa inspiracje bestsellera konca 19w. Psychologia tłumu (1895). ego autor francuski psycholog GUSTAVE LE BON (1841-1931) dowodział ze tłum potrafi sie ładtwo adaptowac do kazde sytuacji. Łatwo tez moze zaatakowac tych ktorzy sa inni odstaja od przecietnych schematów.

Gabriela Zapolska

(188571921) pochodziła z pozadnej ziemianskiej rodziny Korwin-Piotrkowski z Podola. Ukonczyła klasztorna pensje. Wczesnie wydana za maz rozwiodła sie i całkowicie zerwała ze swoim srodowiskiem. Wybrała zycie aktorki. Odnosiła sukcesy ale nigdy nie spełniły sie jej marzenia by zyskac sławe aktorki grała przewaznie tzw. ogony czyli drugorzedne role najpierw w trupach odjazdowych potemteatrach krakowa poznania lwowa i warszawy. W Paryzu gdzie przebywała kilka lat zetkneła sie blizej z literatura i teatrem spod znaku naturalizmu. wystepowała w słynnym Theatre LIBRE lecz nie udało jej sie zrobic kariery. W 1902 załozyła w krakowie szkołe dramatyczna przekształcona w scene niezalezna. 1904 mieszkała we lwowie wraz z drugim mezem malarzem Stanisławem Jankowskim. W roku 1907 załozyła objazdowy teatr Gabrieli Zapolskiej. W powiesciach i dramatach demaskowała pustke i jałowosc mieszczanskiego zycia obnazajac najbardziej wstydliwe społeczne choroby.

Moralnosc pani Dulskiej

Trzyaktowa komedia Zapolskiej Moralnosc pani Dulskiej noszaca podtytuł Tragifarsa kołtunska po raz pierwszy została wystawiona w krakowie w roku 1906a rok pozniej wydana w warszawie. Wielki sukces sceniczny zawdzieczyła przede wszystkim swietnej konstrukcji i wyrazistym postaciom.

Dramat naturalistyczny

Pokazywał zwyczajnych bohaterow i ich małe sprawy. Stronił od wielkiej historii w centrum stawiajac zdarzenia rozgrywajace sie w sferze powszrdnich relacji miedzyludzkich przede wszystkim rodzinnych.

Przypadek Marii Komornickiej

Interesujaca poetka (1876-1949) była nie tylko autorka esejów w Forpocztach ale takze ich bohaterka jako przedstawicielka nowej generacji artystów.,0procz wierszy pisała proze poetycka. m.in Biesy wazny tekst o trudach dojrzewania pod koniec 19w. ze swiadomozcia upadku wszelkich wzorcow i wartosci z poczuciem uwiezienia w ciele i własnej płci w wierszu Ahaswera los poetki-"dziewczyny krolewskiej krwi przedstawiła jako wieczysta wedrowke istoty "gardzace i pogardzonej" ktora nigdzie nie moze znalesc dla siebie miejsca. Modernistyczna ambicja przekraczania granic doprowadziła Komornicka do zagadkowe przemiany.w 1907 spaliła suknie obcieła włosy i kazała sie traktowac jako meszczyzne a swoje utwory od tej pory podpisywała odtad nowym nazwiskiem Piotr Odmieniec Włast. Otoczenie interpretowało decyzje poetkiako wynik obłedu.

Przeciw Dulskim prowokacje Zapolskiej

Tworczosc Zapolskiej zawsze busziła emocje: o nie moralnosc oskarzano ja juz przy okazji debiuntackiego tomu noweli Akwarele. Podazała sladem naturalistow. Wyciagała na swiatło dzienne tematy "nie moralne" , zakazane. O czym sie nie mowi i o czym sie nawet myslec nie chce to wymowione tytuły jej powiesci. Podjeła w nich tematy chorob wenerycznych i prostytuci. Prowokowała probujac wywołac publiczna dyskuse o bolesnych problemach społecznych. Naturalizm Zapolskiej miał podłoze prywatne :demaskujac wadliwosc urzadzenia społeczenstwa walczyła o własne miejsce w zyciu jako kobieta i artystka. Sprezciwiała sie mieszczanskim konwencjom ale obnizała tez mechanizmy kultury patriarchalnej ktora narzuca mezczyznie role zdobywcy a kobiecie role ofiary.

Manifest literacki

Głosny manifest Confiteror(1898) podobnie jak wczesniejsze Forpoczty to tekst o charakterze manifestu literackiego. Manif3st to odezwa do czytelnika stanowiaca zapowiedz i teoretyczne uzasadnienie załozen programowych i postulatow ideowo- artystycznych pisarza czy grupy tworcow krzorzy wystepuja ze swoimi nowatorskimi pomysłami. Za pierwszy manifest literacki uznaje sie Symbolizm Jeana Moreasa opublikowany w 1886r na łamach pisma "FIGARO" Od tej pory manifest stał sie elementem taktyki młodych artystów ktorzy za ich pomoca dawali wyraz poczuciu pokoleniowej odrebnosci,

Stanisław Przybyszewski - biografia skandalisty

Wzor zycia tworczoscia i tworzenia zyciem najpełniej w Polsce realizował dramaturg powiesciopisarz i esceta Stanisław Przybyszewski (1868-1927) swoja biografie uczynił przedmiotem artystycznej kreacji. Urodziła sie na kujawach i w seojej autolegendzie podkreslał czesto fakt ze pochodzi z tajemniczych okolic nag Gopłem. W Berlinie opublikował w jezyku niemieckim eseje na temat swojej koncepcjipsychologi jednostki. Wprowadziły go one do srodowiska tajemniczej cyganerii artystycznej. Geniale Polak (genialny Polak) jak go nazywano przyjaznił sie z przebywaacymi wowczas w Berlinie Skandynawami z dramaturgiem Augustem Strindbergiem i z malarzem Edvardem Munchem.Wszyscy kochali sie w Norwezce Dagny Juel, musie berlinskiego srodowiska artystycznego ktora oststecznie wybrała przybyszewskiego, razem podrozowali po europie. Przybyszewski lubiał towarzyskie zycie swoja postawa pokazał swoje prawdziwe oblicze. W latach 1901-1905 mieszkał w warszawie na nastepnie do 1916r w Monachium. w okresie przedwoennym przebywał w Poznaniu. W napisanych pod koniec zycia wspomnieniach Moi wspołczesni zawarł interesuacy obraz epoki Młodej polski.

Chimera to fantastyczny potwor przedstawiany zazwyczaj z lwia paszcza, tułowiem kozy i ogonem weza.

Młodopolskie pisma artystyczne

"ŻYCIE" Jednym z najwazniejszych młodopolskich pism artystycznych było krakowskie "ZYCIE" w ktorym w 1898r ukazał sie cykl artykułow Młoda Polska Artura Gorskiego. Za redakcji Przybyszewskiego "Zycie" stało sie pismem wyłacznie artystyczno-literackim. Kierownikiem graficznym został Stanisław Wyspianski. Opublikowano tu m.in głosne manifesty redaktora Confiteor i o nowa sztuke t takze Warszawianke Wyspianskiego , Hymny Kasprowicza, poezje Stanisława Koraba-Brzozowskiego i jego brata Wicentego, Antoniego Langego Tadeusza Micinskiego Kazimiery Zawiastowskie .

Chimera

Wazna role w promowaniu nowe sztuki odegrała warszawska chimera ktora ukazywała w latach 1901-1907 pod redakcja Miriama Przesmyckiego na tle polskich i europeskich pism czasu "chimera" wyzrozniała sie wysokim poziomem graficznym, była adresowana do czytelnika elitarnego zainteresowanego wyłacznie sztuka. Na specalnym papierze czcionkami sprowadzanymi az ze stanów zednoczonych drukowano numery z ktrych kazdy mozna było nazwac dziełem sztuki.

Sztuka dla sztuki rozne warianty

Głoszac chasło sztuka dla sztuki Przybyszewski apelował o wyzwolenie tworcy z wszelkich pozaartystycznych zobowiazan. To samo hasło lecz inaczej rozumiane przyswiecało redaktorowi "Chimery" Zenonowi Przesmyckiemy(18611944) poecie tłumaczowi w krytykowi piszacemu pod pseudonimem Miriam. On takze opowiadał sie za pełna niezaleznoscia sztuki od obowiazków społecznych ale nie tylko w buncie widział sens powołania artystów. Był zwolennikiem estetyzmy tj postawy wyrazajace sie w kulcie sztuki i wierze w uszlechtniajacy wpływ iekna. Opowiadał sie za programem lietratury elitarnej tworzonej przez i dla wybranych, słuzace tylko podnadczasowym wartosciom estetycznym.

Joris Karl Huysmsns

(1848-1907) Holender piszacy po francusku na poczatku zwiazany ze szkoła Zoli potem bliski poetyce, był autorem dwoch skandalizujacych powiesci na wspak (1884) zwane biblia dekadentyzmu (1891) poswieconej wspołczesnym satanistom. W pozniejszych latach zawrocił sie ku katolicyzmowi.

Poeci przekleci

Duzy wpływ na artystow Młodej Polski wywarli francuscy poeci przekleci od tytulu tomu esejow krytycznych Verlaine'a z 1883r ;w ktorych wyrazil poglad ze prawdziwi poeci sa zawsze niedoceniani przez wspolczesnych zalicza sie do nich CHarles'a Baudelaire'aArthura Rimbauda i Paula Verlaine'a buntownikow przeciw spoleczenstwu ktorego normom przeciwstawiali wlasna sztuke i zycie bulwersujace mieszczucha .W ich tworczosci pojawialy sie motywy smierci samozatracenia tragicznego przekletego losu .

CHARLES BAUDELAIRE -1821-1867 to niepokorny skandalista zbuntowany wobec mieszczanskich konwencji skłocony z rodzina czesto przymieraacy glodem dla modernistow stal sie wzorcem poety niepokornego walczacego o prawo do indywidualnej ekspresji .Wspolczesnych oburzal i zachwycal .Pisal wiersze i poematy proza . podstawa nowej estetyki Baudelaire'a za ktorej manifest mozna uznac przede wszystkim jego smiale erotyki jest fascynacja tym co dotad bylo uwazane za brzydkie czy niemoralne.

PAUL VERLAINE 1844-1896pierwsze utwory poetyckie opublikowal w roku 1866 prowadzil zycie artstycznego cygana demonstrujac pogarde dla spolecznych norm dramatycznie na jego losie zawazyl zwiazek z rimbaudem rozwiodl sie z zona a w koncu po zranieniu przyjaciela w ataku piaciego trafil do wiezienia .po wyjsciu naq wolnosc w dalszym ciagu popadlal w konflikty z prawem .Zmarł w nedzy . napisal wiewle wierszy odbieranych przez wspolczenych jako niemoralne . Ale Verlaine to- jak sam o soboie mowil "homo duplex " czlowiek podwojny .Jako poeta byl przede wszystkim mistrzem lirycznych nastrojow .

JEAN ARTHUR RIMBAUD 1854-1891 byl dzieciakiem z rozbitej rodziny. Zadebiutowal wczesnie-otworzyl pomiedzy 16 a 12 rokiem zycia .Jako 17latek wyslal swoje wiersze verlaine owi ,ktory przyjal je z entuzjazmem i wprowadzil mlodego poete w srodowisko artystycznre Paryza .Stalo sie to poczatkiem goracej burzliwej przyjazni .Rimbaud byl niepokornym buntownkiem sprzeciwiajacym sie konwenansom i mieszczanskiemu stylowi zycia .Uwazal ze poeci powinni byc alchemikami slowa skupionymi na tworzeniu nowej rzeczywistosci i szukaniu wlasnego jezyka .Oprucz wierszyt napisal takze dwa poematy proza pt Sezon w piekle 1873 i Iluminacje 1874 . Zmarł w Marsylii.

DANDYS OSCAR WILDE

angielski poeta dramatopisaz i prozaik 1856-1900 zwany LORDEM PARADOKSEM traktowal sztuke jako wzor i model egzystencji .W zyciu i tworczosci nie stronil od ekstawagancji i skandali salony cenily go za blyskotliwosc i dowcip .Za swoja odmiennosc zaplacil wysoka cene .Oskarzony homoseksalnie zostal skazany na wiezienie i 2 lata ciezkich robot. Zmarl w przytulku dla nedzazy w Paryzu.

POWIESC O ARTYSTACH Prochno Wacława Berenta

Był ulubionym bohaterem lietratury europejskiej konca 19 w Wacław Berent urodzony 1873-1940 akcja utworu rozgrywa sie w srodowisku europejskiej cyganerii artystycznej główni bohaterowie aktor dziennikarz muzyk poeta dratatorg i malarz reprezentuja prawie wszystkie dziedziny tworczosci ich losy i postawa zostały pokazane na tle goraczkowego zycia wielkiego miasta wszyscy sa skrajnymi indywdualistami łaczy ich przekonanie ze sztuka to edyna ucieczka przed bezsensem rzeczywistosci. Za wybor zycia sztuka płaca cierpieniem powiesc. Powiesc Berenta o artystach mozna czytac na rozne spospoby spewnoscia jest krytyka postaw dekadenckich z drugiej strony pokazuje dramatyzm egzystencji artysty nekanego przez treraznieszosc a pracujacego dla przyszłosci. w autorskim przysłowiu Berent wyrazał nadzieje ze rozterki artystów jego czasów stworza grunt dla nowej sztuki.

Artysci proza i zycie

Gesty i prozy młodopolskich cyganow dosc wczesnie zostały podane krytyce. Jan August Kisielewski 1876-1918 jeden z załozycieli kabaretu zielony balonik atakuac w dramatach kalikatury i sieci moralnosc mieszczanska i pokazujac dramat zmaganych sie z nich wrazliwych jednostek. Jednoczesnie surowo osadzał pozornosc buntu artystów ich skłonnosc do teatralizacji zycia i brak odpowiedzialnosci.

Przeciw Estetom

Estetyzm miał swoich zagorzałych przeciwników. Najwaznieszy był Stanisław Brzozowski 1878-1911 swietny krytyk literacki publicysta filozof kultury miara wartosci sztuki wegdłóg Brzozowskiego był czyn. Filozofia czynu wiele zawdzieczała swoiscie przetworzonej mysli Nietzschego czyn to w koncepcji Brzozowskiego to swoboda i ciagła praca swiadomodci nad zastanym przez ednostke swiatem. Dokonania swojej epoki podsumował Brzozowski w ksiazce krytycznej Legenda Młodej Polski 1910 oskarzał w niej młodopolskich artystów o uciczke od zycia w kraine estetyzmu.

Młoda Polska Osiwiała

Czyli gławtownie dojrzała, artystów coraz bardziej interesował udział w rzeczywistosci ktora przedtem gardzili. Artystyczne prozy i gesty zaczynały ustepowac miejsca postawie społecznego zaangazowania szczegolnie w srodowisku warszawskim.

To ja patrze to ja czuje

Młodopolscy poeci wybrali postawe skrajnie odmienna niz realisci i naturalisci. Jch opis swiata jest subiektywny, głeboko osobisty.Prawde chcieli osiagnac poprzez wnikniecie w jednostkowa psychike. Starali sie utrwalic ulotne doznania i wrazenia. Słuzyła temu poetyka imspresjonizmu.

Impresjonizm poetycki kolory i dzwieki

W tworczosci impresjonistow opis wrazen zmysłowych słuzy budowaniu nastroju i probie zatrzymania chwili w poezji Kazimierza Przerwy-Tetmajera barwy sa rozmyte jak by nierzeczywiste. Promienie słonca, błekitne zamrocza uwage zwracaja przemiany barw pod wpływem swiatła. Swiatło tak samo jak kolor moze miec charakter statyczny albo dynamiczny. Oprocz barw wazna role w tworzeniu nastroju odgrywa dzwiek, ktory dochodzi z roznych stron.

SYMBOLIZM czyli w strone tajemnicy istnienia

symbol srodek ktoremu modrernizm przypisal szczegolnew znaczenie .Dla tego co najwazniesze a niewyrazalne mozna bylo dostrzec za pomoca wieloznacznego symbolu , ktory nie nazywa zeczy wprost lecz posluguje sie sugestia .Symbolizam to jeden z glownych kierunlow w literaztiurze i sztuce europejskiej przelomu 19 i 20wiewku .

SZTUKA SUGESTII

laczyla sie z modna w epoce zasada powszechnych powinnowactw ,ktora wynikala z przekonania o pierwotnej wspolnocie tworzywa artystycznehgo dzwiekow ,barw i słow .W poezji koncepcja ta zaowocowala technika syntezji.

WINCENTY KORAB BRZOZOWSKI

poeta i tlumacz 1874-1941tworzyl po polsku i francusku .

SYNTEZJA polegaa na przypisywaniu jakiemus zmyslowi wrazen odbieranych innym zmyslem np wrazenie wzrokowe przeksztalcone zostaje na sluchowe .Mistrzem syntezji byl Tetmajer autor takich metamorfor jak "szumy powiewne"

SYMBOLISCI FRANCUSCY bymbolizm byl niezwykle zywy w literaturze francuskiej w roku 18886 JEAN MOREAS oglosil manifest symbolizmu w ktorym mowil o wyzszosci idei .

STATEK PIJANY

jezyk poetycki zostaje poddany dyrektywie i orginalnosci i zasadzie maksymalnej ekspresji .Poeta mnozy w nieskonczonosc okreslenia i epitety stosue patos akcentuje wybrane frazy.

Lewiatan -bibliny potwor morski

LITERATURA i SNY

ulubiona technika poetow stal sie oniryzm polegajacy na wykorzystaniu ako motywu lub zasady konstrukcji utworu Oniryzm dopuszcza duza swobode skojazen tworzy nastro tajemnic pozwala umieszxczac bohatera miedzy snem a jawa miedzy tym co uswiadomione a tym co ukryte w podswiadomosci .

MLODOPOLSKI SYMBOLIZM banalizaca i obecnosc

Symbolizm stal sie znakiem rozpoznawczym sztuki mlodopolskiej Zawazy6l na ksztalcie poezji i prozy dramatu epoki

JAN KASPROWICZ 1860-1926

poeta dramaturg krytyk i tlumacz ur sie w chlopskiej rodzinie na KUjawach .Studia w zakresie filozofi i literatury rozpoczal w Lipsku ,a ukonczyl we Wroclawiu .Zetknal sie w tym czasie z ruchem socjalistycznym . W 1887r byl 2 krotnie aresztowany a pozniej skazany na 6 miesiecy wiezienia za dzialalonosc socjalistyczna .Po satudiach zamieszkal we Lwowie ,gdzie wszedl do redakcji kuriera Lwowskiego . W 1893 r wyszedl za maz a /8 lat pozniej zostawila go zona dla innego . W 1904 r Kasprowicz doktoryzowal na UNIWERSYTECIe Lwowskim ,a w 1909 r objal tu katedre literatury porownawczej .

DIES IRAE

czyli dzien sadu ostatecznego to pierwsze slowa romantycznej piesni 12i13wieku nazwanej najwiekszym hymnem sredniowiecza .

HYMN

uroczysta i podniosla piesn pochwalana- słuzył juz w epoce romantyzmu do prozentowania problemów filozoficznych i egzystencjonalnych. Wybor formy hymnu ma Dies irae Kasprowicza charakter prowokacyny. Utwor nie głosi bowiem chwały Boga nie sławi bohaterskich czynów waznych idei czy godnych do nasladowania wzorcow moralnych lecz jest patentycznym oskarzeniem Boga o nieczułosc na los tych torych stworzył. By lepiej oddac sytuacje psychiczna podmiotu poeta zastosował wiersz wolny miejscami zblizajacy sie do prozy pełen dystansów i rytmicznych zakłóceń.

HUMN KASPROWICZA

Cykl Hymnow powstał w 1902r składa sie z 2 czesci odmiennych pod wzgledem stylu i obrazu swiata. Geneze pierwsze czesci zatytułowanej Ginacemu swiatu łączy sie z przezyciami poety po zdradzie zony Jadwigi. Ton tej czesci nadaje ekspresjonistyczna poetyka krzyku. W drugiej czesci zatytułowanej Salve Regina bluzniercze ataki na stworce ustepuja miejsca spowiedzi powszechnej wyznaniu nieprawosci człowieka ktora przeszła granice bozych planów. Z mienia sie sposob myslenia ludzkiej kondycji zmianie ulegaja tez nastroj i tonacja.

Młodopolski ekspresonizm: ezyk buntu

Termin ekspresjonizm oznacza kierunek w literaturze i sztuce poczatków 20wieku. Według jego zwolenników dzieło miało byc swiadectwem indywidualnego niepowtarzalnego sposobu odczuwania. Ekspresjonisci chcieli przede wszystkim dac wyraz swoim emocjom a nie zapisywac ulotne wrazenia. Przedmiotem uwagi tworcow nie było samo poznanie swiata lecz ego ocena. Dokonywali jej z perspektywy czlowieka jako jednostki i zarazem reprezentanta zbiorowosci nie zas z punktu widzenia jakis nadrzednych wartosci czy idei.U podstaw swiatopogkadu skspresjonizmu legl bunt przeciwko ustabilizowanym instytuca i normom mieszczanskiego spoleczenstwa.

SWIAT PO KATASTROFIE

jezyk sekspresonizmu opiera sie na poetyce krzyku przedstawiaja dynamiczne obrazy swiata spusztonego swiata po katastrofie

NAGA DUSZA

Przybyszewski pisal o krzyku niebo rozwscieklo sie krzykiembiednego syna EWy .Kazdy bol i cierpienie to odchlan stechle krwi kazde przeciagle wycie bolu to olbrzymie sklebionew pasy niewyrownane brutalnie ze soba zmieszane jak kipiacego pierwiastki powstajacych swiatow w dzikich rzeniach stworzenia.

TADEUSZ MACINSKI

poeta dramatopisarz prozaik i publicysta 1873-1918 to jeden z najbardziej taJEMNICZYCH TWORCOW MLODEJ POLSKI .sTUDIOWAL FILOZOFIE W kRAKOWIE .Fascynowal siew filozofia wschodu interesowaly go rowniez sprawy spoleczne .Nawybitniejsze jego dziela to tom poezji W mroku gwiazd 1902 .W czasie 1 wojny swiatowej przebywal w rosji .W 1918 zostal zamordowany w drodze powrotnej do Polski.

KASPROWICZ przemiany liryka

pierwsze tomy lirykow Kasprowicza powstaly pi wplywem naturalizmu. Przewaza w nich tematyka chlopska i ton spolecznego buntu .

SW . FRANCISZEK -patron poszukuacych poetow

Sw francidszek stal sie patronem tworcow szukajacych ucuieczki z kraju modernistycznego cierpienia .Widziano w nim poete i buntownika wystepujacego przeciw zastyglym formom religinosci .Modernisci idac tropem sw Franciszka wybierali model tworczej wiary jako indywidualnego spotkania z Bogiem w jego dzielach przede wszystkim w NAturze

KLASYCYZM

tworza je dazenie do harmoni i ladu moralno -filozoficznego dbalosc o forme wiersza .Autor ogranicza formy ekspresjiskupia sie na intelektualnym opisie sytuacji bohatera .Natura fraszcinskanska laczy sie tu z antyczna tradycja stoicka ,ktora kaze znosic cierpienie z godnoscia i szukac srensu zycia i ich przedsiewzieciu

BOLESLAW LESMIAN

1877-1937

poeta prozaik to jeden z najwaznieszych pisarzy Mlodej polski .Uczyl sie i studiowal w Kiowie Po studiach przebywal w Warszawie .obok poezji pisanych rowinierz w jez rosyjskim uprawial krytyke literacka i esistyke .w tym samym czasie powstawala jego basniowa stylizowana proza oparta na motywach wschodnich KLECHDY sezamowe 1913i PODROZE Sindbada Zeglaza 1913

GROTESKA

szczegolna byla rola jezyka artystycznego groteski w literaturze mlodej polskipo roku 1905 zaczynala sie w priozie np w opowiadaniach Romana Jaworskiego Pt Hoistorie maniakow 1910i w poezji np. w wielu balladach Lesmiana .Lesmian posluguje sie w nich charakterystycznymi dla groteski kontrastowymi jakosciami jak liryzm rubasznosc subtelne piekno i okrucienstwo smiech i groza .

BASNIOWOSC jako sposob poznania

basn dusze ze wszechswiatem spokrewnia na nowo .przenoszac sie w swiat basni przestaja dzielic swiat wedlug zasad mozliwe i niemozliwe czlowiek wyzwala sie z ograniczen ,ktore narzucaja mu inni ludzie czas historia wlasne cialo.

MLODOPOLSKIE BASNIE

basn pozwalala zawiesic prawa zdrowego rozsadku ,prowadzila w strone tego ,co w ludzkiej psychice naglebiej ukryte .fascynacje pisarzy podzielali muzycy. modernistyczna wyobraznia byla przeciez otwarta na wszystko.

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem \"wielkie konanie\") iconNazwa buddyzmu pochodzi od słowa "buddha"(spolszczona wersja: budda), które w języku sanskryckim znaczy "oświecony". "Budda" stało się też tytułem honorowym w buddyzmie, ponieważ oświecenie jest celem każdego wyznawcy

Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem \"wielkie konanie\") iconNazwa "fizyka" pochodzi od greckiego słowa, które oznacza przyrodę, naukę. Fizyka jest więc nauką o przyrodzie

Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem \"wielkie konanie\") iconNazwa pochodzi od słowa

Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem \"wielkie konanie\") iconNazwa shintozim pochodzi od słowa

Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem \"wielkie konanie\") iconPragnę złożyć wielkie podziękowania przyjaciołom I innym osobom,które przyczyniły się do powstania tego tomiku. Wielkie dzięki składam w stronę kolegi

Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem \"wielkie konanie\") iconNazwa choroby pochodzi od greckiego słowa

Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem \"wielkie konanie\") iconNazwa sole pochodzi od łacińskiego słowa

Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem \"wielkie konanie\") iconNazwa tego stylu pochodzi od łac słowa

Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem \"wielkie konanie\") iconNazwa pochodzi od francuskiego słowa "impression" I oznacza wrażenie

Nazwa dekadentyzm pochodzi odfrancuskiego słowa decadence (upadek) ktore pojawiło sie w głosnym wierszu Paula Verlaine`a z 1884r. (Wielki tłumacz zastapił je wyzrazeniem \"wielkie konanie\") iconJak rozumiesz słowa Czesława Miłosza w wierszu pt. "Który skrzywdziłeś"? Podziel się swoimi refleksjami

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom