I. uwarunkowania lokalizacji przemysłU




Pobierz 163.85 Kb.
NazwaI. uwarunkowania lokalizacji przemysłU
strona1/6
Data konwersji18.09.2012
Rozmiar163.85 Kb.
TypDokumentacja
  1   2   3   4   5   6
SPIS TREŚCI

I. UWARUNKOWANIA LOKALIZACJI PRZEMYSŁU ...................................... 3

1. Ogólna charakterystyka uwarunkowań .................................................................. 3

2. Decyzje lokalizacyjne .................................................................................................... 8

II. CZYNNIKI LOKALIZACJI PRZEMYSŁU ........................................................... 12

1. Baza surowcowa ............................................................................................................ 13

2. Baza energetyczna ......................................................................................................... 17

3. Rynek zbytu ...................................................................................................................... l 8

4. Transport ............................................................................................................................ 25

5. Zagospodarowanie infrastrukturalne ........................................................................ 27

6. Siła robocza ....................................................................................................................... 30

7. Pozostałe czynniki lokalizacji ...................................................................................... 33

8. Korzyści aglomeracji ..................................................................................................... 36


I. UWARUNKOWANIA

LOKALIZACJI PRZEMYSŁU


1. Ogólna charakterystyka uwarunkowań


Na lokalizację przemysłu i zmiany zachodzące w tym zakresie oddziałuje splot uwarunkowań. Można wśród nich wyróżnić:

- zróżnicowanie walorów przestrzeni i ich zmiany,

- postęp naukowo – techniczny,

- organizacja przemysłu,

- polityka państwa,

- ochrona środowiska.

Na zróżnicowanie walorów przestrzeni wywierających wpływ na lokalizację przemysłu składają się historycznie ukształtowane różnice w poziomie zagospodarowania poszczególnych regionów oraz zróżnicowanie środowiska naturalnego. Pierwsze z nich przejawiają się w odmienności struktury i poziomu rozwoju gospodarki regionów. W jednych dominującą rolę odgrywa rolnictwo w innych przemysł, w jeszcze innych przemysł i usługi. W ślad za tym mamy do czynienia z różnym stopniem urbanizacji i koncentracji przestrzennej miast, a także ludności w tym kadr wykwalifikowanych. Poziom i struktura gospodarki wywierają także wpływ na wielkość lokalnych i regionalnych rynków zbytu, na stopień wyposażenia poszczególnych terenów w infrastrukturę itd. Wszystkie te elementy oddziałują silnie na większą lub mniejszą opłacalność rozwoju przemysłu w poszczególnych regionach i ośrodkach. Ponadto określony ich splot wpływa na to, że pewne dziedziny przemysłu znajdują lepsze warunki rozwoju w określonych ośrodkach niż pozostałych.

Z punktu widzenia przemysłu zasadnicze znaczenie spośród różnorodnych elementów środowiska przyrodniczego ma rozmieszczenie zasobów naturalnych. Trzeba jednak zaznaczyć, że ważne jest nie tylko samo występowanie tych zasobów, ile koszty ich pozyskania oraz opłacalność ich wykorzystania.

Ocena walorów naturalnych, jak i walorów wiążących się z historycznie ukształtowaną strukturą zagospodarowania poszczególnych regionów (ośrodków) jest dokonywana przez analizę czynników lokalizacji.

W miarę upływu czasu i rozwoju społeczno – ekonomicznego następują zmiany w zagospodarowaniu przestrzeni. Ulegają także zmianom zasoby naturalne w różnych rejonach, np. w wyniku wyczerpywania się niektórych z nich lub w wyniku nowych odkryć geologicznych. Pociąga to za sobą zmiany warunków rozwoju przemysłu, przy czym potężnym ich nośnikiem jest sam przemysł. Jego rozwój w danym regionie czy ośrodku zakłóca zastany tam stan równowagi. Absorbuje on określone elementy składowe występujące w danym terenie, przy czym dotyczy to nie tylko elementów materialnych i siły roboczej, lecz także różnych instytucji. W zależności od wielkości zasobów poszczególnych elementów z jednej strony oraz od struktury i skali rozwoju przemysłu z drugiej podaż i popyt na niektóre z nich się równoważą lub pozostają jeszcze pewne rezerwy, inne natomiast stają się deficytowymi, a więc ujemnie oddziałującymi na przemysł. Niedobór części z nich jest likwidowany poprzez dostosowywanie się zagospodarowania danego terenu do potrzeb rozwijającego się przemysłu, między przemysłem, a zagospodarowaniem przestrzeni istnieją bowiem sprzężenia zwrotne. Jednak nic wszystkie dysproporcje mogą być w ten sposób likwidowane, w związku z czym wymagają od przemysłu odpowiedniej ich adaptacji.

Problemy te są złożone, ponieważ zmiany zachodzące w przestrzeni następują nie tylko pod bezpośrednim oddziaływaniem przemysłu, lecz także pod wpływem całokształtu rozwoju społeczno – ekonomicznego, wskutek wdrażania osiągnięć naukowo – technicznych, dzięki odkryciom geologicznym. Równocześnie dostosowywanie się przemysłu do tych zmian, spowodowanych choćby tylko przez sam przemysł, wymaga uwzględnienia przeobrażeń zachodzących nie tylko w danym ośrodku czy okręgu, lecz także następujących w innych. Rozwój określonych dziedzin przemysłu w innych rejonach może bowiem spowodować zmiany opłacalności ich rozwoju na dotychczasowym terenie. Adaptacja przemysłu do zmieniających się warunków w przestrzeni może wiązać się z koniecznością przemian w profilu produkcji, w technice i technologii wytwarzania, a także może sprzyjać dalszej koncentracji produkcji w danych ośrodkach i okręgach lub spowodować opłacalność lokalizowania jej w innych.

Istotną komplikacją, obok wymienionych wcześniej, w dostosowywaniu się lokalizacji przemysłu do zmian zachodzących w przestrzeni stwarza fakt, że ich względnie dokładne określenie w odniesieniu do przyszłości jest trudne. Stąd też nierzadko występują takie sytuacje, w których uprzednio uzasadnione ekonomicznie lokalizacje stają się mało efektywne.

Duży wpływ na zmiany przestrzennych uwarunkowań rozwoju przemysłu wywiera postęp naukowo – techniczny. Dotyczy to przede wszystkim postępu wdrażanego w samym przemyśle, ale nie bez znaczenia jest również unowocześnianie dzięki niemu innych dziedzin gospodarki, w szczególności zaś transportu. Postęp ten przez zmiany w technice i technologii wytwarzania, poprzez opanowywanie produkcji nowych dotychczas nie wytwarzanych materiałów i wyrobów powoduje przewartościowanie roli poszczególnych czynników lokalizacji przemysłu. Oddziałuje on także silnie na wzrost koncentracji oraz specjalizacji produkcji, co również nie pozostaje bez wpływu na lokalizację. Obok zmian zachodzących w przestrzeni jest on głównym sprawcą zmian wartości lokalizacyjnych różnych punktów i części przestrzeni.

Stosunkowo mało zbadanym zagadnieniem jest związek występujący między organizacją przemysłu a jej wpływem na lokalizację. W literaturze problem ten pojawił się niedawno i jest związany z poszukiwaniem nowych kierunków badań, w tym wyjaśnienia kwestii uwarunkowań wpływających na podejmowanie decyzji lokalizacyjnych. Wśród tych uwarunkowań wymienia się także zmiany w organizacji przemysłu.

Innym głównym źródłem było rozpowszechnienie się metod produkcji masowej, której towarzyszyły z jednej strony koncentracja produkcji, z drugiej zaś jej specjalizacja. Powodowało to m.in. relatywne zmniejszanie się udziału małych zakładów w całokształcie produkcji przemysłowej. Tymczasem małe jednostki odznaczają się znacznie większą swobodą lokalizacji niż jednostki duże. Przy tego samego rodzaju produkcji pierwsze z nich mają np. mniejsze wymagania w zakresie tak ważnego elementu infrastruktury technicznej, jakim jest transport, ponieważ ich potrzeby może zaspakajać np. wyłącznie transport samochodowy, podczas gdy przy wielkiej skali produkcji konieczne jest korzystanie z transportu kolejowego. Małe zakłady w przeciwieństwie do dużych mogą być zlokalizowane w pobliżu niewielkich zasobów surowców, mogą im wystarczyć zasoby siły roboczej małego miasta itd.

Współczesne zmiany w strukturze przemysłu, w tym zwłaszcza wzrost znaczenia materiało i energooszczędnych, cechujących się dużym udziałem myśli technicznej sprawiły, iż udział małych przedsiębiorstw wzrósł. Spełniają one ważną rolę zarówno jako dostawcy wyrobów (części, zespołów) w ramach kooperacji, jak też jako dostawcy dóbr finalnych. Znaczny wpływ na to wywarła także zaostrzająca się konkurencja na rynku; małe przedsiębiorstwa są w stanie szybciej reagować na zmiany w popycie niż duże.

Postępująca specjalizacja produkcji, zwłaszcza specjalizacja technologiczna według detali oraz zaostrzająca się konkurencja sprawiają, że wzrasta znaczenie powiązań i współpracy między firmami. Bez sprawnego ich współdziałania efektywność produkcji ulega zmniejszeniu. Jest to jednym z motorów tworzenia wielozakładowych organizacji. Mogą one przybierać różne formy. Jedną z nich jest np. powstanie wielozakładowych firm, w tym także o zasiągu międzynarodowym. Sprzyja to wprowadzaniu postępu w technice i technologii wytwarzania, we wdrażaniu produkcji nowych wyrobów i doskonaleniu dotychczas wytwarzanych.

Koncentracja zarządzania i środków ułatwia dostosowywanie się do zmieniających się warunków środowiska, w którym funkcjonuje przedsiębiorstwo i poszczególne jego zakłady zlokalizowane często w różnych rejonach kraju a nawet poza jego granicami.

We współczesnym świecie na lokalizację przemysłu znaczny wpływ wywiera polityka prowadzona w tym zakresie przez poszczególne państwa. W wielu krajach o wyższym poziomic rozwoju ekonomicznego jednym z założeń tej polityki jest aktywizacja regionów słabo gospodarczo rozwiniętych lub zagrożonych regresem w wyniku zmian zachodzących w strukturach gospodarki kraju. Cele tej polityki w zależności od konkretnych sytuacji występujących krajach mogą być różne. Głównie jednak ma ona związek z zagadnieniami socjalnymi, a więc bezrobociem utrzymującym się nawet w okresie dobrej koniunktury gospodarczej, a także z niższymi przeciętnymi dochodami ludności tam mieszkającej w stosunku do osiąganych w kraju. Jeden z kierunków działań mających na celu przyciąganie przemysłu na tego rodzaju tereny, łączy się z odpowiednią polityką finansową państwa. Polega ona np. na obniżaniu, rzadziej na zwalnianiu, na pewien czas od podatków pobieranych od firm za zlokalizowane tam zakłady przemysłowe, na sprzedaży działek budowlanych, w tym nierzadko już odpowiednio uzbrojonych, po niższych cenach niż na innych terenach. Kolejnym kierunkiem tej polityki jest udzielanie kredytów przy mniejszym ich oprocentowaniu, a także priorytetowe traktowanie tych inwestycji i zapewnienie im pierwszeństwa w udzieleniu im kredytów.

Względnie powszechnymi rozwiązaniami, mającymi pobudzi rozwój przemysłu na obszarach opóźnionych w rozwoju, są bezpośrednie inwestycje państwa w zakresie, poprawy ich wyposażenia w infrastruktur techniczną. Wynika to m.in. stąd, że odgrywa ono dużą rolę jako czynnik lokalizacji przemysłu. Ponieważ jednak jednocześnie koszty jej budowy są wysokie, słabe zagospodarowanie infrastrukturalne danych terenów jest czynnikiem hamującym uprzemysłowienie.

W niektórych krajach rząd przeznacza również pewne środki na przyspieszenie tam rozwoju infrastruktury społecznej. Dotyczy to np. szkolnictwa w celu wzrostu zasobu wykwalifikowanych kadr. Do miast mających nosi cechy biegunów wzrostu tego rodzaju terenów kieruje się tam również nakłady na poprawę wyposażenia w urządzenia komunalne, na rozwój budownictwa mieszkaniowego.

Wszystko to ma na celu zachęcenie kapitałów prywatnych do lokalizacji przemysłu w rejonach zapóźnionych w rozwoju społeczno – ekonomicznym. Relatywnie natomiast niewielką rolę odgrywa bezpośrednie inwestowanie przez państwo w przemysł, aczkolwiek nie można nic dostrzegać znaczenia i tego rodzaju przedsięwzięć. Związane jest to rzecz jasna z tym, że większość przemysłu znajduje się rękach firm prywatnych.

Wpływ polityki państwa na lokalizację przemysłu nie ogranicza się jednak tylko do przedstawionego wyżej problemu. Istotne jest również jej znaczenie w dziedzinie kształtowania struktury przemysłu, oddziaływania na wdrażanie osiągnięć naukowo – technicznych, co także znajduje odzwierciedlenie w lokalizacji przemysłu. Ma ona także aspekt międzynarodowy, a wobec bogatej gamy zagadnień wchodzących w skład tego tematu, zatrzymamy się na zasygnalizowaniu tylko kilku z nich.

Jednym z nich jest powstawanie i umacnianie się ugrupowań gospodarczych krajów, mających wydatny wpływ na pogłębianie się podziału pracy, na wzrost specjalizacji produkcji przemysłowej w krajach wchodzących w skład ugrupowań. Odnosi się to jednak do tych ugrupowań, w skład których wchodzą państwa o wyższym poziomie rozwoju ekonomicznego. Postępująca specjalizacja oddziałuje na zmiany uwarunkowań rozmieszczenia przemysłu np. przez wzrost skali produkcji, wzrost wielkości poszczególnych zakładów i przedsiębiorstw.

Innym zagadnieniem, na które polityka państwa wywiera decydujący wpływ, jest przepływ kapitałów. Formy a zarazem następstwa tego przepływu są różne i ulegają zmianom w czasie. Jedną z częstych form przepływu kapitału jest inwestowanie w przemyśle zagranicznym. Odegrało ono np. bardzo dużą rolę w ograniczeniu rozwoju przemyski wydobywczego w wysoko rozwiniętych krajach kapitalistycznych i bazowaniu w wysokim stopniu na surowcach eksploatowanych w krajach słabo gospodarczo rozwiniętych.

Coraz częściej inwestycje zagraniczne w przemyśle są również związane z przemysłem przetwórczym. Dotyczą one np. budowy zakładów o pracochłonnym typie produkcji w krajach słabiej ekonomicznie rozwiniętych, dysponujących dużymi zasobami taniej siły roboczej, a zarazem cechujących się znacznym popytem na tego typu wyroby.

Wśród innych form oddziaływania poszczególnych państw wpływających na rozwój przemysłu można wymienić także politykę w zakresie oprocentowania kapitału, co sprzyja większemu lub mniejszemu jego przepływowi między poszczególnymi krajami, polityką podatkową, polityka celną.

Zagadnienie, które ćwierć wieku temu było niemal nie dostrzegane, to negatywne oddziaływanie przemyski na środowisko naturalne. Przejawia się ono w zanieczyszczaniu powietrza atmosferycznego, zanieczyszczaniu wód, a także zakłócaniu stosunków wodnych, zmianie właściwości chemicznych i fizycznych gleb, w przekształcaniu form ukształtowania powierzchni, w zmianach szaty roślinnej. Równocześnie ze względu na silne powiązania występujące między poszczególnymi elementami środowiska przekształcenia wywołane przez przemysł w jednym z nich rzutują na zmiany innych.

Negatywny wpływ przemysłu na środowisko występuje od dawna, jednak jego skala w ostatnich kilkudziesięciu latach niewspółmiernie wzrosła. Doprowadziło to do znacznych niekorzystnych zmian w środowisku naturalnym w wielu aglomeracjach miejsko – przemysłowych w świecie. Zasięg przestrzenny tych przeobrażeń jest często znacznie szerszy. Dopiero odpowiednia reakcja społeczna na nie, w związku z niekorzystnym wpływem na jakość życia, a nawet zdrowie człowieka, spowodowała, że postęp naukowo – techniczny został ukierunkowany również na zapobieganie degradacji środowiska. Przejawia się to we wdrażaniu produkcji i instalowaniu w zakładach przemysłowych odpowiednich urządzeń zmniejszających przemysłową emisję pyłów i gazów, służących oczyszczaniu ścieków. Następny kierunek to poszukiwanie bardziej czystych technologii wytwarzania. Istotne znaczenie ma także coraz szersze wykorzystywanie surowców wtórnych i odpadów, opanowywanie nowych sposobów rekultywacji terenów.

Wykorzystanie osiągnięć postępu naukowo – technicznego w tym zakresie uzależnione jest jednak w dużym stopniu od poziomu rozwoju ekonomicznego krajów a zarazem polityki państwa. Polityka ta przejawia się zarówno w przepisach prawnych, jak też bezpośrednim lub pośrednim udziale państwa w finansowaniu badań, a także odpowiednich inwestycji. Między interesem przedsiębiorstw a ochroną środowiska istnieje sprzeczność, przemysł jest bowiem zainteresowany ponoszeniem jak najmniejszych nakładów na ten cel. Dlatego też aktywna polityka państwa w dziedzinie ochrony środowiska, dobór odpowiednich metod i narzędzi oddziaływania odgrywają zasadniczą rolę.

Jednym z istotnych, a zarazem bardzo trudnych zagadnień, jakie wiążą się z lokalizacją przemysłu i ochroną środowiska, jest przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji tych dziedzin przemysłu, które charakteryzują się dużą uciążliwością. Dotyczy to zarówno koncentracji przemysłu w pojedynczych zakładach, jak też koncentracji przemysłu na danym terenie. Środowisko jest bowiem w stanie częściowo bronić się samo przed negatywnymi wpływami przemysłu, warunkiem tego jest jednak nieprzekraczalne pewnej granicy emisji zanieczyszczeń.

Istotne znaczenie ma również wybór lokalizacji zakładów uwzględniający specyfikę środowiska naturalnego. Na przykład przy wyborze miejsca budowy zakładów emitujących pyły i gazy powinna być uwzględniona konfiguracja terenu, kierunki i natężenie poziomych i pionowych ruchów powietrza, a także częstotliwość występowania mgieł, częstotliwość i natężenie opadów. Określony splot tych elementów może potęgować lub osłabiać koncentrację zanieczyszczeń. Równocześnie niemałe znaczenie ma mniejsze czy większe zadrzewienie (zalesienie) terenów, redukuje to bowiem np. dwutlenek węgla w powietrzu. Innym przykładem może być lokalizacja zakładów dostarczających duże ilości ścieków. Prawidłowy wybór ich lokalizacji, a więc nie kolidującej z ochroną środowiska, jest równoznaczny z umiejscowieniem ich w pobliżu dużych cieków rzecznych. Wyposażenie bowiem tych zakładów w oczyszczalnie ścieków często nie zapewnia pełnego ich oczyszczenia. Małe natomiast stężenie ścieków umożliwia samooczyszczanie w środowisku naturalnym zbiornika wodnego.

Ponadto racjonalne gospodarowanie zasobami środowiska wymaga niezajmowania przez przemysł terenów o lepszych glebach, terenów leśnych o wysokiej wartości lub spełniających rolę ochronną w środowisku (np. przed rozszerzaniem się zasięgu wydm piaszczystych). Przemysł nic powinien być również lokalizowany w rejonach, w których środowisko naturalne stwarza atrakcyjne warunki dla turystyki, rekreacji, czy cechuje się unikalnymi walorami przyrodniczymi, a przecież tylko część terenów stanowią parki narodowe i rezerwaty.

  1   2   3   4   5   6

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

I. uwarunkowania lokalizacji przemysłU iconPrzestrzenno-czasowa analiza determinant lokalizacji przemysłu przetwórczego I usług rynkowych w polskich regionach

I. uwarunkowania lokalizacji przemysłU iconTeoretyczne I praktyczne uwarunkowania kosztów transakcyjnych na przykładzie przemysłu spożywczego w Polsce w latach 1992-2009

I. uwarunkowania lokalizacji przemysłU icon9. uwarunkowania zewnętrzne rozwoju gminy uwarunkowania wynikające z planowania regionalnego

I. uwarunkowania lokalizacji przemysłU iconWydział nauk ekonomicznych I zarządzania podstawowe informacje o przedmiocie strategie rozwoju przemysłU dr Joanna Wiśniewska strategie rozwoju przemysłU

I. uwarunkowania lokalizacji przemysłU iconStosowanych obecnie smarów Związek Przemysłu Smarowniczego (Verband Schmierstoff-Industrie e. V. Vsi) utworzył grupę roboczą, składającą się z przedstawicieli tego przemysłu I stworzył projekt listy substancji ocenionych pozytywnie. Przedstawiciele ktw-ag utworzyli własną grupę, która miała przedysk

I. uwarunkowania lokalizacji przemysłU iconWybór lokalizacji I miejsca inwestycji

I. uwarunkowania lokalizacji przemysłU iconO ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego

I. uwarunkowania lokalizacji przemysłU iconWniosek o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego

I. uwarunkowania lokalizacji przemysłU iconWstępna informacja dotycząca lokalizacji instalacji biogazowych

I. uwarunkowania lokalizacji przemysłU iconSprawozdanie z przeprowadzonych badań nad ustaleniem lokalizacji

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom