Esej jako gatunek wypowiedzi




Pobierz 66.42 Kb.
NazwaEsej jako gatunek wypowiedzi
Data konwersji21.09.2012
Rozmiar66.42 Kb.
TypDokumentacja
ESEJ JAKO GATUNEK WYPOWIEDZI

Opracowała Beata Rzeczkowska – polonistka zatrudniona w Zespole Szkół w Kietrzu


Popularność eseju jest dziś bezsprzeczna, a dobrze napisany esej spełnia oczekiwania wykształconego, myślącego człowieka naszych czasów. Czytelnik ceni ten rodzaj wypowiedzi za to, że autor eseju jedynie zbliża się do prawdy, poszukuje, nie ma pewności i nie udziela gotowych, metodycznych i usystematyzowanych odpowiedzi.
Z natury rzeczy esej jest wypowiedzią błyskotliwą i świadczy
o mistrzowskim opanowaniu sztuki słowa. Punktem wyjścia może być wszystko – literatura, osobiste przeżycie, polityka, drobne zdarzenie. Eseista przełamuje myślowe schematy, zmusza do refleksji, wytrąca wygodnego czytelnika z jego bierności i lenistwa, odkrywa pozorność
i kruchość raz na zawsze ustalonych reguł.

W historii gatunku zwanego esejem ważną rolę odegrał Michel de Montaigne, który w 1580 r. wydał swoje „Essais”, czyli „Próby”. Polska nazwa tego tomu jest o tyle znacząca, że na stałe sprzęgła się
z nowym gatunkiem, który jest właśnie próbą znalezienia odpowiedzi na jakieś ważne pytania, zrozumienia problemu, próbą podmiotowego spojrzenia na świat.

Narodziny polskiego eseju to okres dwudziestolecia międzywojennego. Do wybitnych twórców tego gatunku należą: Józef Czapski, Gustaw Herling – Grudziński, Jerzy Stempowski, Stanisław Vincenz, Józef Wittlin, Czesław Miłosz, Kazimierz Wyka, Mieczysław Jastrun, Zbigniew Herbert, Jan Kott, Ryszard Przybylski, Jan Józef Szczepański.

Esej skupia w sobie elementy wszystkich rodzajów literackich
i wielu gatunków, dlatego też jedne z jego głównych cech to otwartość i niegotowość. Ponieważ jednak zdefiniowanie tego gatunku jest trudne, dobrze jest zapoznać się z definicją stworzoną przez Władysława Tatarkiewicza:

„Esejem zwykło się nazywać utwór mający następujące właściwości:

>Ma temat mogący zainteresować każdego wykształconego człowieka i traktuje ten temat w sposób dostępny dla każdego wykształconego człowieka. Przeciwstawia się więc pracom
o charakterze specjalistycznym.

>Stanowi jednocześnie pouczenie i rozrywkę. Przeciwstawia się więc literaturze zarówno czysto rozrywkowej, jak i czysto informującej. Jest na pograniczu literatury „pięknej”.

>Jest niekompletnym, skróconym potraktowaniem tematu, „próbą” (stąd jego nazwa). Tym różni się od „traktatów” mniej lub więcej wykończonych. Swą swobodą przeciwstawia się wszelkiej pedantyczności, wszelkiej pretensji do zupełności i definitywności.

Normalnie osnową jego jest jakaś myśl ogólniejsza, a mniej lub więcej nowa. Musi być nowa, bo esej nie ma racji bytu, jeśli szkicowo
i niedokładnie mówi to, co i tak wszyscy wiedzą.”

Podsumowując wcześniejsze rozważania można wskazać kilka cech gatunkowych eseju:

*Podmiotowy punkt widzenia, subiektywizm – Eseista pisze we własnym imieniu i zależy mu na tym, by zaznaczyć indywidualność swego rozumowania i osobisty pogląd na daną rzecz. Właśnie owa podmiotowość odróżnia esej od innych gatunków literatury.

*Nielinearnośćprezentowane zagadnienie nie będzie ukazane wedle zasady: wstęp, rozwinięcie, zakończenie. Ponieważ istotą eseju jest refleksja, autor zrywa z wymogami linearności wywodu. Ma prawo do tego, by dowolnie przerywać tok wypowiedzi różnymi dygresjami, wspomnieniami, porównaniami, jeśli służą one pełniejszemu i bogatszemu zobrazowaniu pomysłu bądź idei.

*Kompozycyjna otwartośćwystępuje wówczas, kiedy tekst wydaje się nie ukończony, urwany albo temat jest niewyczerpany. Poza tym każdy z fragmentów może być autonomiczną częścią,
a
odbiorca eseju ma możliwość w dowolnej kolejności czytać poszczególne fragmenty. Ponieważ eseiści nie chcą niczego rozstrzygać ostatecznie, a jedynie próbują zrozumieć świat i szukać odpowiedzi, każdy esej jest znaczeniowo otwarty.

*Dialogowy charaktereseista poszukuje odpowiedzi, pyta, odwołuje się do cudzych poglądów, rozmawia sam ze sobą
i
z czytelnikiem jako równouprawnionym rozmówcą.

*Refleksjastanowi istotę eseju jako spoiwo kompozycji tekstu. Poza tym angażuje bezustannie aparat myślowy czytelnika i pozwala mu rozsmakować się w żywości myśli i genialności autora.

*Językowy artyzmstylistyczna kunsztowność eseju to nie tylko siła argumentacji, ale też cytaty wtopione w wywód, zrośnięte
z
tekstem, trafnie dobrane przykłady, w porę wprowadzone napomknienia i przytoczenia, błyskotliwe powiedzenia, pytania retoryczne, metafory, aforyzmy podtrzymujące lub wzmacniające uwagę odbiorcy.

*Niefikcjonalizmesej jest zapisem refleksji konkretnego autora, a nie postaci fikcyjnej. Fikcja służy tu tylko jako przykład ilustrujący myśl autora.


Esej ma ogromne wartości poznawcze i literackie. Choć jest gatunkiem trudnym i wymagającym, warto sięgać po wybitne przykłady eseistyki. Mają one tę wielką wartość, że pisane są piękną polszczyzną i potrafią przez potoczystość wywodu kształtować gusta, zmieniać poglądy, wyrabiać smak.


BIBLIOGRAFIA


1. Antologia polskiego eseju literackiego w opracowaniu szkolnym, Wybór, wstęp i objaśnienia Małgorzata Krakowiak, Katowice 1998 r.

2. E. Bieńkowska, Sztuka eseju, Znak 1976 r., nr 3.

3. J. Jedliński, Prace nad esejem w szkole średniej, w: Gatunki publicystyczne w szkole średniej, Warszawa 1984 r., s. 166–183.

4. I. Sikora, U źródeł eseju, Przegląd Humanistyczny 1974 r., z.3.

5. W. Tatarkiewicz, Wstęp do esejów Dawida Hume`a, w: Dawid Hume: Eseje z dziedziny moralności i literatury, Warszawa 1955 r.

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Esej jako gatunek wypowiedzi iconWywiad jako gatunek dziennikarski

Esej jako gatunek wypowiedzi iconUkład jednostek stosowanych w ekologi gatunek>populacja>biocenoza>ekosystem>biom Gatunek

Esej jako gatunek wypowiedzi iconRozkład materiału z biologii dla kl. I gimnazjum. Człowiek jako gatunek biologiczny

Esej jako gatunek wypowiedzi iconTemat Tren jako gatunek literacki. Omów ewolucję gatunku, analizując celowo wybrane teksty z różnych epok

Esej jako gatunek wypowiedzi iconPraktyczna
Україна (легенда) oraz Легенда про заснування Києва. Розселення та звичаї слов’ян. Legenda jako gatunek literacki

Esej jako gatunek wypowiedzi iconOpowiadanie jako forma wypowiedzi w edukacji wczesnoszkolnej

Esej jako gatunek wypowiedzi iconOpowiadanie jako forma wypowiedzi pisemnej w nauczaniu początkowym

Esej jako gatunek wypowiedzi iconOpowiadanie jako forma wypowiedzi pisemnej w klasach początkowych

Esej jako gatunek wypowiedzi iconJęzykowe kreowanie rzeczywistości jako przejaw sprawczej funkcji języka. Omów zagadnienie, analizując stosowne przykłady wypowiedzi

Esej jako gatunek wypowiedzi iconM mojego dzisiejszego wykładziku będzie: w jaki sposób ewoluował gatunek, znany jako powieść science-fiction? Opracowany na podstawie trzech pozycji literatury, z której dwie należą do klasyki, a trzecia cóż, mam nadzieję, że za kilkadziesiąt lat należeć również będzie – zasługuje w każdym razie. ]

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom