W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków




Pobierz 95.02 Kb.
NazwaW języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków
Data konwersji24.09.2012
Rozmiar95.02 Kb.
TypDokumentacja
Słowotwórstwo

W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a) tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków i przyrostków,

2)tzw. konwersja, czyli przenoszenie wyrazu z jednej części mowy do innej bez zmiany jego postaci.

3)tworzenie wyrazów złożonych przez zestawienie z sobą wyrazów pojedynczych.

1. Przedrostki i przyrostki

Wyrazy pochodne to takie, w których można wyróżnić niepodzielną cząstkę zwaną rdzeniem, w której tkwi podstawowe znaczenie wyrazu, oraz elementy dodatkowe - przedrostki i przyrostki.

Wyrazy proste zwane są także rdzennymi, gdyż składają się z samego rdzenia. Od wyrazów prostych tworzymy wyrazy pochodne dodając do nich odpowiednio przedrostki (przed rdzeniem) i przyrostki (po rdzeniu), np.:

grow - rosnąć - outgrow - przerosnąć

work - praca, pracować - worker - pracownik, robotnik

Ten sam wyraz może mieć zarówno przedrostek, jak i przyrostek, np.:

discovery - odkrycie

W tym samym wyrazie może wystąpić więcej niż jeden przedrostek i więcej niż jeden przyrostek, np.:

disembark - wylądować censorship - cenzura elucidation - wyjaśnienie irrevocable - nieodwołalny

Rdzeń, czyli niepodzielna cząstka wyrazu może stanowić wyraz samodzielny, np.:

cover — discover — discovery

nakryć — odkryć — odkrycie

Rdzeń może też nie stanowić samodzielnego wyrazu, np.: estimate, value, professor, przy czym ten sam rdzeń można znaleźć w innych wyrazach pochodnych, np.:

estimate, estimation, overestimation, underestimation

oceniać ocena przecenianie niedocenianie

value, valuate, valuation, overvaluation, devalue, devaluation itp.

wartość oceniać ocena przecenianie dewaluować dewaluacja

Znaczenie wielu przedrostków jest łatwe do określenia. Mamy więc grupę przedrostków wyrażających negację lub przeciwieństwo. Są to przedrostki: dis, in, im, ii, ir, non, un, ab oraz a, np.:

to arm — to disarm definite — indefinite

zbroić — rozbrajać określony — nieokreślony

possible — impossible legal — illegal

możliwy — niemożliwy prawny — bezprawny

regular — irregular sense — nonsense

regularny — nieregularny sens — nonsens

dress — undress normal — abnormal

ubierać — rozbierać normalny — nienormalny, nieprawidłowy

typical — atypical typowy — nietypowy

Przedrostki under i hypo wyrażają niedostatek, zaniżenie, zbyt niski poziom, np.: to underestimate — niedoceniać, hypotension — niedociśnienie.

Przedrostki over i hyper, przeciwnie, wyrażają nadmiar, przerost, zawyżenie, np.: to overestimate — przeceniać, hypertension — nadciśnienie.

Przedrostek over bywa także odpowiednikiem polskiego nad, np.: overtime — nadgodziny.

Przedrostek homo oznacza jednolitość, tożsamość, a hetero — różność, np.:

homogeneous — jednorodny

homogenize — ujednolicać

homonym — homonim

heterogeneous — różnorodny

heteromorphism — heteromorfizm, różnopostaciowość

heterochromous — różnobarwny itp.

Przedrostki te występują zwłaszcza w tekstach naukowych i specjalistycznych.


Te same przedrostki mogą występować w wyrazach należących do różnych części mowy, np.:


underworld - podziemie przestępcze

undermine - podkopywać

underfed - niedożywiony

define - określić

definite - określony

definitive - ostateczny, definitywny, stanowczy

definition - definicja

Przyrostki spełniają przede wszystkim funkcję gramatyczną, a mianowicie określają do jakiej części mowy należy dany wyraz. Istnieją przyrostki charakterystyczne dla rzeczowników, np.: -er, -or (np. worker - robotnik, tractor - traktor); dla przymiotników np. -ful (beautiful - piękny), -ous (famous - sławny), -able (comfortable - wygodny); dla czasowników np. -ize (modernize - modernizować), -fy (modify - modyfikować). Za pomocą odpowiednich przyrostków można przekształcać jedne części mowy na inne.

Większość przyrostków — podobnie jak przedrostki — ma jednak określone znaczenie. Na przykład przyrostki -er i -or dodane do czasownika zazwyczaj nadają wyrazowi znaczenie osoby wykonującej lub przyrządu wykonującego czynność określoną tym czasownikiem, np.:

work - worker convey - conveyor

pracować - pracownik, przewozić, - transporter

lub praca robotnik transportować

teach - teacher survey - surveyor

uczyć - nauczyciel 1. przeglądać - mierniczy

2. mierzyć

Przyrostek -able dodany do czasownika zazwyczaj przymiotnikowi powstałemu w ten sposób nadaje znaczenie: „zdolny do czynności lub podatny na czynność wyrażoną czasownikiem", np.:

to eat - eatable to read - readable

jeść -jadalny czytać -nadający się do czytania

to break - breakable łamać - łamliwy

Przyrostek -ful wskazuje na posiadanie jakiejś cechy, przyrostek -less

wskazuje na jej brak, np.:

careful - uważny, hopeful - pełen nadziei

careless - nieuważny, hopeless - beznadziejny

colourful - barwny colourless - bezbarwny


Poniższe zestawienie przedstawia wybór przedrostków i przyrostków najczęściej występujących w języku angielskim.

Przedrostki greckie i łacińskie


Przedrostek Znaczenie Przykład Znaczenie

ante przed antedate podać wcześniejszą datę

anti przeciw antibiotic antybiotyk

circum dookoła, wokół circumference obwód

con, com, co razem common, wspólny,

cooperate współpracować

contra, counter przeciw contradict zaprzeczać, przeciwstawiać się, być sprzecznym

inter, medi między international międzynarodowy

Mediterranean Śródziemne (Morze)

im, in w inside wewnątrz

intra w (coś), wewnątrz intravenous dożylny

post po postpone odłożyć na później

pre przed preface przedmowa, wstęp

pro dla, naprzód prominent przodujący

re ponownie rewrite przepisać ponownie, przeredagować

sub pod submarine łódź podwodna

super, sur zwierzchni, ponad superman nadczłowiek

sym, syn, homo taki sam symmetry symetria

tele łączący na odległość telephone telefon

trans przez, poprzez transparent przejrzysty

ultra skrajnie, w naj- ultramodern ultranowo-

wyższym stop- czesny

niu

Przedrostki negatywne

de odwrotne dehydrate odwodnić

działanie

Przedrostek Znaczenie Przykład Znaczenie

mai źle, niedostatecznie malnutrition niedożywienie

mis źle, błędnie misinform błędnie poinformować

im, in, il, non, nie, bez, lub immobile nieruchomy

un, dis odwrócenie indifferent obojętny, nie

działania zainteresowany

illegal bezprawny

nonexistent nieistniejący

undress rozebrać

discharge wyładować

Przedrostki określające ilość lub stopień


ambi oba ambidextrous oburęczny

hyper nadmiernie hyperinflation hyperinflacja

hypo pod, poniżej hypodermic podskórny

hemi, semi pół semicircle półkole

mono, uni jedyny, jeden monopoly, monopol

unilateral jednostronny

proto, prim pierwszy prototype prototyp

di, bi dwa, dwukrotnie bicycle rower

tri, ter trzy trigonometry trygonometria

tetra, quad cztery quadrilateral czterostronny

penta, quint pięć pentagon pięciokąt

hexa, sexa sześć hexameter heksametr

hepta, sept siedem heptameter heptametr

oct osiem octopus ośmiornica

non dziewięć nonagon dziewięciokąt

deca, dec, dęci dziesięć decimal dziesiętny

poły, multi dużo, wiele polygamy poligamia

multipurpose wielocelowy

Przedrostki będące jednocześnie samodzielnymi wyrazami


extra ponad, ekstra extraordinary nadzwyczajny

out poza, przekra czając - outgrow wyrosnąć (z czegoś)


Przedrostek

over under

Znaczenie

zbyt dużo, ponad pod

Przykład

overweight underground

Znaczenie

nadwaga podziemny

Przyrostki charakterystyczne dla rzeczowników

Przyrostek

- ity

-ance

-tion

-ism

-ment

-ness

-tude

-ure

-ant

-ian

-ist

-ics

-ogy

-nomy


Przykład Znaczenie

ability zdolność

acceptance zgoda, przyjęcie

nutrition odżywianie

alcoholism alkoholizm

monument pomnik

coldness chłód

gratitude wdzięczność

aperture otwór, szczelina

lubricant smar

electrician elektryk

dentist dentysta

economics ekonomia

geology geologia

astronomy astronomia

Przyrostki charakterystyczne dla czasowników

-ate -ify -ish -ize -en

to calculate to electrify to demolish to criticize to shorten


Przyrostki charakterystyczne dla przymiotników

-al

-ic

-ant

-ile

-ory

-ate

-ible

-ious


manual academic ręczny akademicki

dormant mobile śpiący ruchomy

compulsory

ornate

audible

glorious



Przyrostek Przykład Znaczenie

-ive massive masywny

-less stainless nieskalany, nierdzewny

-ful beautiful piękny

2. Konwersja

Zasada konwersji oznacza w praktyce, że ta sama forma wyrazowa może występować w funkcji różnych części mowy, przy czym podstawowe znaczenie może pozostać takie samo lub też całkowicie się zmienić, np.:

credit - to credit

kredyt - kredytować

book -to book

książka - rezerwować (bilet kolejowy, lotniczy itp.)

work -to work

praca - pracować

break - to break

przerwa - łamać

hope -to hope

nadzieja - mieć nadzieję

Najwięcej przykładów konwersji występuje w układzie rzeczownik/czasownik, ale występuje ona również w układzie innych części mowy, np.:

socialist - rzeczownik/przymiotnik before - przyimek/przysłówek

3. Wyrazy złożone

Wyrazy złożone to takie, które składają się z dwóch lub kilku samodzielnych wyrazów, np.:

newcomer - przybysz airport - lotnisko

man-of-war - okręt wojenny daughter-in-law - synowa matter-of-fact— rzeczowy

Znaczenie wyrazu złożonego może być sumą znaczeń jego poszczególnych elementów, np.: headache - ból głowy, pocket-knife - scyzoryk, („nóż kieszonkowy"), newcomer - przybysz, dining-room - jadalnia.

Wyraz złożony może też mieć znaczenie nowe, często metaforyczne, np. wspomiany już man-of-war - okręt wojenny, lub strawberry - truskawka.


Najbardziej charakterystyczne kombinacje wyrazów złożonych to zestawienia typu rzeczownik + rzeczownik, np.:

airport - lotnisko steamship - parowiec

businessman - biznesman horseshoe - podkowa

bookkeeper - księgowy strawberry - truskawka

bathroom - łazienka earring - kolczyk

baby-sitter - pomoc do

dziecka ballpen - długopis

screwdriver - śrubokręt woodcutter - drwal, itp.

Zestawienia typu przymiotnik + rzeczownik lub rzeczownik + przymiotnik, np.:

greengrocer - zieleniarz

newcomer - przybysz

blackboard - tablica worldwide - światowy, w skali

światowej

hot-house - cieplarnia lifelong - dożywotni

sweetheart - ukochany/a airtight - hermetyczny

Zestawienia typu czasownik + rzeczownik, np.:

pickpocket - złodziej kieszonkowy

Zestawienia typu rzeczownik odsłowny (z końcówką ing) + rzeczownik, np.:

writing-paper - papier listowy, looking-glass - lustro

papeteria chopping-board - deska do

dining-room - jadalnia krajania

reading-room - czytelnia mięsa

sleeping-car - wagon sypialny

Zestawienia typu rzeczownik + rzeczownik odsłowny

stock-taking - remanent book-keeping - księgowość,

księgowanie

Zestawienia typu przymiotnik + imiesłów bierny lub czynny, np.:

red-handed - (złapany) na long-haired - długowłosy

gorącym easygoing - niefrasobliwy,

uczynku łatwy we

green-eyed - 1. zielonooki współżyciu 2. zazdrosny


Ćwiczenia

ĆWICZENIE I

Wpisz w odpowiednią kolumnę wyrazy podane poniżej:

Wyraz Rzeczownik Czasownik Przymiotnik

1. Statistics

2. Banker

3. Creditor

4. Diligent

5. Colourless

6. Beautiful

7. Homeless

8. Capable

9. Modernize

10. Multiply

11. Dentist

12. Physician

13. Writer

14. Incredible

15. Traveller

ĆWICZENIE II

Przetłumacz na polski następujące wyrazy:

Wyraz Znaczenie

1. Distaste

2. Incredible

3. Misunderstanding

4. Irregular

5. Illegitimate

6. Impossible

7. Malcontent

8. Dematerialize

9. Hypertension

10. Hypotension

11. Polygamy

12. Multilateral

13. Bilateral

14. Subordinate

15. Postwar

16. Premature

17. Counter-argument

18. Antiwar

19. Reread

20. Outdated

21. Overtime

22. Underestimate

ĆWICZENIE III

Przekształć poniższe rzeczowniki na przymiotniki stosując przyrostki -al, -ic, -ant, -ile, -ory, -ible:

Rzeczownik Przymiotnik

1. Extravagance

2. Possibility

3. Sentiment

4. Mobility

5. Satisfaction

6. Catholicism

7. History

8. Criticism

9. Tolerance

10. Compulsion

ĆWICZENIE IV

Z podanych poniżej rzeczowników utwórz przymiotniki za pomocą przyrostków -ful i -less. Podaj polskie znaczenie wyrazu wyjściowego i pochodnych:

Przymiotnik z przyrostkiem -ful Przymiotnik z przyrostkiem -less

Rzeczownik (o iJe takJ istnieje) (o ile taki istnieje)

1. Beauty

2. Home

3. Help

4. Hope

5. Penny

6. Use

7. End

8. Harm

9. Meaning

10. Child

ĆWICZENIE V

Przekształć poniższe rzeczowniki na czasowniki stosując przyrostki: -ate, -ify, -ish, -ize (patrz: Konwersja)

Rzeczownik Czasownik

1.

Elimination

2. Satisfaction

3. Education

4. Glory

5. Recognition

6. Monopoly

7. Economy

8. Enjoyment

9. Demolition

10. Creation

ĆWICZENIE VI

Przekształć poniższe przymiotniki na czasowniki stosując przyrostki: -ate, -ify, -ish, -en:

Przymiotnik Czasownik

1. Modern

2. Multiple

3. Sweet

4. Quick

5. Deep

6. Satisfactory

7. Critical

8. Tolerant

9. Weak

10. Glorious

ĆWICZENIE VII

Przekształć poniższe rzeczowniki na rzeczowniki oznaczające osobę, stosując przyrostki -er, -or, -ist, -ian:

260

Rzeczownik

Rzeczownik pochodny




1. Economy

2. Creation

3. Statistics

4. Mathematics

5. Journal

6. Music

7. Profession

8. Humour

9. Piano

10. Psychology

ĆWICZENIE VIII

Z podanych poniżej czasowników utwórz rzeczowniki oznaczające osobę, dodając przyrostki: -er, -or, -ist (patrz Konwersja):

Czasownik Rzeczownik

1. Write

2. Invent

3. Teach

4. Learn

5. Construct

6. Baptize

7. Drive

8. Smoke

9. Play

10. Sing

ĆWICZENIE IX

Z następujących wyrazów dobierz odpowiednie pary tak, aby utworzyły wyrazy złożone; podaj ich polskie znaczenie:

shop, writer, copy, straw, type, hot, how, easy, care, short, maker, keeper, book, dog, know, going, taker, hand, dress, hair, war, do, ship, berry.

ĆWICZENIE X

Przetłumacz na polski następujące zdania:

1. My youngest son is very fond of reading.

2. The book I wanted was available in the reading room.

3. Tom is a great reader of detective stories.

4. It's too dark -1 cannot read.

5. We invited our neighbours to dinner.

6. The dining-room in our new flat is a little too small.

7. The foreign delegation will dine in the Town Hall.

8. Stop! Don't you see the road sign?!

9. Will you sign this paper, please?

10. This is not my signature.

11. Shere Khan in the „Jungle Book" was a man-eating tiger.

12. The eating customs of that country are very unusual.

13. A vegetarian eats mainly vegetables.

14. This food is uneatable!

15. Do you care for a drink?

16. Heavy drinking is very harmful.

17. I am thirsty-is there anything to drink?

18. The man was an idler and a drunkard.

19. Tom seldom drinks but when he does he gets drunk very quickly.

20. What shall we do with the drunken sailor? (The opening line of a popular English song).

21. Teaching is a difficult profession, but some professors like it.

22. Big bank robberies are usually the work of professional thieves.

23. Physicians are usually called doctors.

24. Frederic Joliot-Curie was a famous French physicist.

25. Please take care of the children - I've got to go out for an hour.

26. We were let into the building by the caretaker.

27. The short hand of the clock pointed to eleven.

28. It is very useful for a secretary to know shorthand.

29. What have you done to your hair?

30. This is the latest hairdo.

ĆWICZENIE XI

Przetłumacz na angielski:

1. Spotkaj się ze mną na lotnisku.

2. John wydaje się być bardzo rzeczowy.

3. Tom poszedł do kina ze swoją dziewczyną.

4. Wynalazek radia miał ogólnoświatowe znaczenie.

5. Jestem nowym przybyszem w tym mieście - nie znam tutaj nikogo.

6. Sklep był zamknięty z powodu remanentu.

7. Proszę się zgłosić do działu księgowości.

8. Rudowłosa dziewczyna spojrzała na mnie i uśmiechnęła się.

9. Nie będziesz miał kłopotów z twoim nowym kolegą - to człowiek łatwy we współżyciu.

10. To nie do wiary jak się zmieniłeś.

11. Moja żona znajdzie kontrargument przeciwko wszystkiemu co powiem.

12. Nie chcę dodatkowych pieniędzy i nie będę pracować w godzinach nadliczbowych.

13. Obawiam się, że nie doceniasz Johna - to człowiek niezwykle inteligentny!

14. Proszę przeredaguj ten tekst (napisz go na nowo).

15. Wczoraj odbyła się w naszym mieście wielka manifestacja antywojenna.

16. Myślę, że twoja radość jest przedwczesna.

17. Ten człowiek zawdzięcza swoje stanowisko przekupstwu.

18. Brownowie są bezdzietnym małżeństwem.

19. Nie spodziewaj się, że ci pożyczę pieniędzy - jestem bez grosza.

20. Czy chciałbyś być matematykiem? Nie, wolę być dziennikarzem




Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków iconPodział wyrazów prostych na sylaby

W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków iconSłowotwórstwo – budowa I sposoby tworzenia nowych wyrazów ( kl. II rz. 1)

W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków iconZ podanych wyrazów ułóż zdanieZ podanych wyrazów ułóż zdanieDół formularza

W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków iconKsiąŻki bez wyrazóW

W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków icon1. UŁÓŻ pytania z podanych wyrazóW

W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków iconTemat: Skracanie wyrazów w korespondencji

W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków iconObserwacja wg. Słownika wyrazów obcych

W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków iconV szyk wyrazów z zdaniu pojedynczym

W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków iconWłaściwości znaczeniowe wyrazów przeciwstawnych

W języku angielskim istnieją trzy główne mechanizmy tworzenia wyrazów: a tworzenie wyrazów pochodnych od wyrazów prostych za pomocą przedrostków I przyrostków iconNazwa przedsięwzięcia (maksymalnie 10 wyrazów)

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom