Tytuł: "Kręgosłup w stresie"




Pobierz 0.98 Mb.
NazwaTytuł: "Kręgosłup w stresie"
strona4/21
Data konwersji28.09.2012
Rozmiar0.98 Mb.
TypDokumentacja
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21



W obrębie miednicy istnieje kilka więzadeł bardzo ważnych w terapii

bólu, a także innych dolegliwości tego obszaru wraz z kończynami dolnymi.

Należą do nich więzadła: krzyżowo-biodrowe, krzyżowo-guzowe, biodrowo-


lędźwiowe, międzykolcowe i nadkolcowe kości krzyżowej oraz więzadła krzy-

zowo-guziczne i krzyżowo-kolcowe (rys.3).


Więzadła krzyżowo-biodrowe (ligamenta sacro-iliaca)

Więzadła krzyżowo-biodrowe (rys. 3) łączą kość krzyżową z kośćmi biodrowy-

mi. Krótkie, szerokie i silne, mocno zwierają staw krzyżowo-biodrowy. Ułożone

~ą w trzech warstwach w każdym stawie. Do ich podrażnienia dochodzi wskutek

skręcenia lub skośności miednicy (9) wywołanych zablokowaniem stawu krzyżo-

wo-biodrowego. Powoduje to ból czynny oraz często ból przy ucisku.


Czasem przy zablokowanym stawie więzadła nie są wrażliwe na ucisk i

nie bolą nawet przy wyraźnych objawach zablokowania stawu krzyżowo-bio-

drowego. Reaguje tak zawsze organizm kilkuletnich dzieci, sporadycznie - do-

rosłych. Nazywamy to ukrytymi zaburzeniami czynności ruchowych miednicy,

aparatu podporowego (10.1).


Ból w więzadłach krzyżowo-biodrowych może także promieniować do

kończyn dolnych. Topografia owego promieniowania przypomina ból przy

uciśnięciu korzenia L,5 i Si (rys. 4). Dlatego często utożsamiamy go błędnie z

dyskopatią, rwą kulszową (ischialgią), czasem z lumbago.


Najbardziej charakterystyczne obszary tego promieniowania to: okoli-

ce kości krzyżowej i samego stawu krzyżowo-biodrowego, tylno-zewnętrzna

powierzchnia uda i podudzia. Rzadziej ból ten promieniuje do pachwiny

(bardzo rzadko do jądra u mężczyzn) oraz dalszych części kończyny dolnej

jak na rys. 4.


Oprócz bólu blokada stawu krzyżowo-biodrowego z podrażnieniem je-

go więzadeł często wywołuje pośrednio (przez zaburzenie czynności rucho-

wych górnego odcinka szyjnego i gómośrodkowego odcinka piersiowego

kręgosłupa) lub bezpośrednio dolegliwości typu wegetatywnego. Między in-

nymi są to: mdłości, wymioty, zawroty głowy, nadmierne pocenie się, zabu-

rzenia wzroku i słuchu, uciążliwe dolegliwości migrenowe, rozwolnienia, a

częściej zaparcia i inne.


Ponieważ w bezpośrednim sąsiedztwie stawu krzyżowo-biodrowego

znajdują się narządy rodne kobiety, może ona cierpieć na bolesne i niere-

gularne miesiączkowanie, miewać trudności z zajściem w ciążę, tendencje

do poronień i przedwczesnych porodów, bolesności przydatków (Schónber-

ger).


Bolesność czynna oraz bierna (uciskowa) więzadeł krzyżowo-biodrowych

bywa także skutkiem zwyrodnienia stawów biodrowych - coxarthrosis.


Do zablokowania stawów krzyżowo-biodrowych dochodzi najczęściej (z

wyjątkiem urazów), gdy przeciążenie trafia na „przygotowany grunt" - wie-

loletnie ukryte zaburzenia ruchowe miednicy zazwyczaj mają swój początek

we wczesnym dzieciństwie (10.1). Mogą wtedy pojawić się i z biegiem lat

wzmacniać chroniczne dolegliwości, mogą także powstawać gwałtowne ata-

ki bólu, szczególnie po „podźwignięciu się".


Nierównowaga statyczna miednicy towarzyszy zazwyczaj wszystkim

zaburzeniom czynności ruchowych narządów ruchu, a szczególnie kręgosłu-

pa. Dlatego poświęcony jej został specjalny rozdział (9). Dolegliwości,





których przyczyną jest podrażnienie więzadła krzyżowo-biodrowego, naj-

częściej wzmagają się w pozycjach stojących, przy skłonach tułowia w przód

i/lub w tył, podczas leżenia na brzuchu, chodzenia, w miarę wzrostu zmęcze-

nia. Są bardziej dotkliwe wieczorem niż rano po „rozruszaniu się".


Podrażnione więzadła krzyżowo-biodrowe wymagają z reguły specjali-

stycznej interwencji manualnej i bywają jej wdzięcznym obiektem. Jeśli nie

ma możliwości skorzystania z pomocy specjalisty, należy posłużyć się pre-

zentowanymi dalej technikami domowymi, dającymi dość duże szansę

zmniejszenia podrażnienia, a nawet czasem przywrócenia równowagi staty-

cznej miednicy. Należą do nich: mobilizacje więzadeł krzyżowo-biodrowych

(5.3.1), poizometryczna relaksacja przykurczonych mięśni miednicy, mobili-

zacje uciskowe więzadłowych punktów maksymalnie bolesnych (7).


Wiązadło krzyżowo-guzowe (ligamentunz sacrotuberale)


Więzadło krzyżowo-guzowe (rys. 3) należy do grupy więzadeł pośrednio


wzmacniających staw krzyżowo-biodrowy. „Jest to silne pasmo włókniste

ciągnące się od brzegu przyśrodkowego guza kulszowego do kości krzyżowej

i biodrowej" (Feneis). Na ogół ulega ono podrażnieniu przy blokadach stawu

krzyżowo-biodrowego. Podrażnienie owego więzadła daje często bardzo do-

tkliwe bóle kończyny dolnej, niekiedy na całej długości łącznie z palcami

stopy. Ból promieniuje dokładnie na tylną powierzchnię uda i podudzia (rys.

-5), a czasem poprzez piętę, podeszwową część stopy na trzeci i czwarty palec

stopy. Topografia bólu bardzo przypomina więc promieniowanie bólu przy

uciśnięciu korzenia Si.




Z tego powodu najczęściej dolegliwość tę myli się z rwą kulszową,

zapalaniem nerwu kulszowego, ischialgią. Rutynowe leczenie farmako-

logiczne na ogół przynosi bardzo niewielką poprawę, a najczęściej żadnej.

Podrażnienie więzadła krzyżowo-guzowego oprócz stanów chronicznych

może wywołać stany podostre i ostre trwające z przerwami niekiedy przez

dziesięciolecia. Dolegliwości najczęściej nasilają się w pozycji siedzącej,

przy zakładaniu nogi na nogę, ale także podczas stania i chodzenia. Cho-

ry oprócz bólu odczuwa silne napięcie, skrócenie mięśni łydki (szczególnie

pod kolanem), tylnej grupy mięśni uda, czasem mięśni podeszwowych

stopy. Wywoływać to może objawy pseudoneurologiczne (drętwienie, mro-

wienie), a także pseudonaczyniowe (uczucie zimna, chłodu) w obrębie

stopy i palców stopy (1.2.2).


Dość często podrażnieniu więzadła krzyżowo-guzowego towarzyszy bo

kości ogonowej (coccygodynia). Samo podrażnienie więzadła krzyżowo-guzo

wego najczęściej nie wywołuje bólu czynnego tej okolicy; dopiero uciśnięcii

go palcem (rys. 42) uzmysławia choremu silne podrażnienie tego więzadła

Ponadto promieniowanie bólu przy tym podrażnieniu dość rzadko obejmuji

jednocześnie całą kończynę dolną. Najczęściej boli tylna powierzchnia same

go uda lub sama łydka, czasem pośladek w rejonie więzadła, czasem koś

ogonowa.


Zaskakujący jest związek podrażnienia więzadła krzyżowo-guzowe

go z bardzo silnymi bólami pięty, uniemożliwiającymi nawet lekkie je

obciążenie. Pacjent musi chodzić na palcach. Nie ma przy tym żadnyc]

innych dolegliwości bólowych. Nawet lekkie uciśnięcie pięty palcem 01

strony podeszwowej lub bocznej i przyśrodkowej wywołuje silny jej ból

żywą reakcję pacjenta. Takiemu bólowi pięty najczęściej towarzyszy bć

uciskowy w rejonie przyczepu ścięgna Achillesa do kości piętowej, bolesn

bywa także ściśnięcie dwoma palcami samego ścięgna. Zawsze też możn,

stwierdzić ból przy ucisku więzadła krzyżowo-guzowego. Terapia igłow:


tego więzadła natychmiast wyraźnie łagodzi albo wręcz likwiduje bć

pięty.


W warunkach domowych podrażnienie więzadła krzyżowo-guzowe

go leczymy poizometryczną relaksacją więzadła (ćw. 2), a także mięśni

pośladkowego średniego (ćw. 6), mięśnia dwugłowego uda (ćw. 13), mięśn

łydki (ćw. 14 i 15). Można również zastosować mobilizacje uciskowe teg

więzadła oraz innych punktów maksymalnie bolesnych uda, łydki i pięty


Trwałe opanowanie podrażnienia zapewni odblokowanie stawów krz;

żowo-biodrowych oraz przywrócenie równowagi statycznej miednicy.


Wiązadło biodrowo-lędźwiowe (ligamentum iliolumbale)

Więzadło biodrowo-lędźwiowe, podobnie jak krzyżowo-guzowe, należy d

więzadeł dodatkowo wzmacniających staw krzyżowo-biodrowy (rys. 3

Dlatego do jego podrażnienia może dojść w przypadku blokady staw

krzyżowo-biodrowego i nierównowagi statycznej miednicy. Wtedy pacjen

odczuwa ból w okolicy przejścia lędźwiowo-krzyżowego po stronie podras

nionej. Objaw taki niekiedy bardzo przypomina lumbago dolnego odcink

lędźwiowego kręgosłupa (rys. 6).


Podrażnienie więzadła biodrowo-lędźwiowego wywołuje ból uciskc

wy wyrostka kolczystego L5 oraz grzebienia biodrowego po stronie poć

rażnienia. Lewit twierdzi, że ból ten czasem promieniuje także do ps

chwiny.


W warunkach domowych podrażnienie więzadła biodrowo-lędźwiow<

go leczymy głównie przez poizometryczną relaksację (ćw. 3), mobilizacj

uciskowe oraz mobilizację stawu krzyżowo-biodrowego, najczęściej po tej

samej stronie.




'Wiązadła międzykolcowe i nadkolcowe kości krzyżowej

(łigamenta interspinale, ligamentum supraspinale)

Więzadła międzykolcowe, a przede wszystkim nadkolcowe, biegną pośrodko-

wo, wzdłuż całej kości krzyżowej pomiędzy oraz nad jej szczątkowymi wyro-

stkami kolczystymi. Więzadło nadkolcowe kości krzyżowej jest przedłuże-

niem więzadła nadkolcowego całego kręgosłupa. Niektóre jego części bywają

-stotnymi źródłami bólu w rejonie kości krzyżowej, a niekiedy także kończyn

dolnych (rys. 7). Więzadła międzykolcowe oraz nadkolcowe kości krzyżowej

ulegają czasem podrażnieniu przeciążeniowemu wraz z tymi samymi wię-

zadłami odcinka lędźwiowego kręgosłupa.


Więzadła między- i nadkolcowe odgrywają istotną rolę w terapii bólu

rejonu kości krzyżowej, czasem kończyn dolnych. Najłatwiejsze techniki do

zastosowania domowego to mobilizacje uciskowe więzadłowych punktów

maksymalnie bolesnych (7). Ponieważ więzadła te mogą ulec podrażnieniu

także przy mikrourazach (np. przy ciągłym opieraniu o coś twardego zgar-

bionych pleców, spaniu na wznak na twardym podłożu, noszeniu specyficz-

nej odzieży z pasami ciągle uciskającymi i drażniącymi ten rejon itp.) bardzo

ważne jest skuteczne zapobieganie podobnym podrażnieniom (5.3.4).


Najskuteczniejsze jednak są mobilizacje uciskowe wykonywane per

rectum. Wydatnie łagodzą lub nawet znoszą bolesność czynną jak i uciskową





rejonu kości krzyżowej, a czasem także kończyn. Zabieg taki bywa jednak

trudny do zastosowania w domu, choć wydaje się możliwy (5.3.8).


Więzadła krzyźowo-guziczne (ligamenta sacrococcygealae)

Podrażnienie więzadeł kości ogonowej może powodować bóle od lekkich do

ostrych, unieruchamiających - niekiedy bardzo dotkliwych (coccy gody nią).

Do stanów ostrych, podostrych oraz chronicznych dochodzi zazwyczaj po

urazach oraz mikrourazach. Stany chroniczne bywają skutkiem przeniesie-

nia podrażnienia z innych więzadeł lub mięśni miednicy. Skłonność do coc-

cygodynii mają też ludzie o specyficznej budowie miednicy, kości krzyżowej i

kości ogonowej. Skłonności takie mają prawie zawsze chorzy z hiperlordozą

lędźwiową (3.1.2; 5.4.1) oraz, choć rzadziej, z dyslordozą lędźwiową.


Chorzy mają trudności z siedzeniem, szczególnie na twardym podłożu,

mogą odczuwać silne bóle podczas chodzenia i stania, a nawet leżenia. Sło-

wem jest to dolegliwość bardzo uciążliwa, zwłaszcza że wzmaga się podczas

wypróżniania. Długotrwałe podrażnienia więzadeł kości guzicznej przyczynia-

ją się do wzrostu napięcia w obrębie miednicy małej, zaparć i żylaków odbytu.


Najskuteczniejsza terapia coccygodynii to mobilizacja kości ogonowej

oraz punktów maksymalnie bolesnych rejonu kości krzyżowej i ogonowej po

stronie brzusznej przez zabieg per rectum. Zabieg ten zawsze łagodzi bardzo, a

nawet likwiduje ból czynny, zdecydowanie poprawiając stan chorego. Mobili-

zacji kości ogonowej można dokonywać także pośrednio przez mięśnie poślad-

kowe (rys. 64).


Mikrourazów kości ogonowej nabawiamy się podczas częstego siedze-

nia ze zgarbionymi plecami. Ciężar tułowia, zamiast w całości spoczywać na

guzach kulszowych, przenosi się także na podłoże przez kość ogonową, a

nawet krzyżową, co ułatwia specyficzna budowa miednicy.


Niezwykłe znaczenie w leczeniu oraz profilaktyce coccygodynii ma -jak

widać - prawidłowa postawa siedząca podczas pracy i odpoczynku (10.3.1).


3.1.1.2. Podrażnienie mięśni miednicy


Do mięśni, które są najczęstszym źródłem bólu w obrębie miednicy, a nie mają

bezpośredniego anatomicznego związku z kręgosłupem, należą: mięsień gru-

szkowaty, mięśnie pośladkowe i mięsień napinacz powięzi szerokiej.


Mięsień gruszkowaty (musculus piriformis)


Mięsień przyczepiony do bocznej krawędzi kości krzyżowej w pobliżu stawu


krzyżowo-biodrowego po stronie brzusznej, biegnie do boku przez otwór kul-




szowy większy, następnie przyczepia się do górnej powierzchni krętarza

większego. Działa wyłącznie na staw biodrowy: odwodzi, prostuje oraz od-

wraca udo - rotuje udo na zewnątrz.


Podrażnienie mięśnia gruszkowatego wynika najczęściej z przeciąże-

nia lub przenosi się nań z więzadeł krzyżowo-biodrowych. Zdarza się także,

że przyczyną podrażnienia jest ucisk na jeden z korzeni dolnego odcinka

lędźwiowego kręgosłupa. Podrażnienie tego mięśnia może wywoływać nawet

ostre stany - głównie ból w okolicach jego przyczepów, tzn. kości krzyżowej

oraz krętarza (rys. 8). ' .


W sposób istotny przyczynia się do zwiększenia napięcia w obszarze

miednicy małej, co powoduje m. in. zaburzenia w oddawaniu moczu i

stolca. Czasem ból promieniuje w okolice podbrzusza, co może pozorować

bóle przydatków u kobiet. Z powodu bezpośredniego sąsiedztwa mięśnia

gruszkowatego z nerwem kulszowym obserwuje się niekiedy przenosze-

nie między nimi podrażnień. W związku z tym mogą również powstać

bóle kończyny dolnej po stronie podrażnionego mięśnia, o charakterze

rwy kulszowej.


Najskuteczniejszą terapią podrażnienia mięśnia gruszkowatego z

powodu przeciążenia są mobilizacje uciskowe wykonywane per rectum.

Można także zastosować poizometryczną relaksację (ćw. 5) tego mięśnia.

W razie powstania zespołów korzeniowych niezbędny jest zabieg ręczny

lub mobilizacje czynne dolnego odcinka lędźwiowego kręgosłupa (4.1.4).


Mięśnie pośladkowe (musculi glutei)


Mięśnie pośladkowe należą do najsilniej działających na staw biodrowy.

Wyróżniamy mięsień pośladkowy mały, średni i wielki. Wszystkie trzy

mogą brać udział we wszelkich ruchach biodra: odwodzeniu (pośladkowy

średni), przywodzeniu (pośladkowy wielki), prostowaniu (pośladkowy

wielki), zginaniu, a także rotacji wewnętrznej i zewnętrznej stawu bio-

drowego. Zasadnicza ich czynność to prostowanie stawu biodrowego.


Mięsień pośladkowy wielki jest najsilniejszym prostownikiem bio-

dra, Napina się intensywnie przy wstawaniu z krzesła, podnoszeniu się z

przysiadu, wchodzeniu po schodach, bieganiu itp. Należy do mięśni utrzy-

mujących postawę pionową człowieka. Wykonuje więc ciężką pracę dyna-

miczną (izotoniczną) i statyczną (izometryczną). Mięśnie pośladkowe

wielki i średni ulegają dość często podrażnieniu, szczególnie u osób utrzy-

mujących długotrwałe niefizjologiczne pozycje siedzące (rys. 127) - np. u

kierowców, urzędników. Wskutek zaokrąglenia pleców mięśnie te są

chronicznie ściskane pomiędzy kośćmi miednicy a podłożem, na którym

się siedzi. Podrażnienie mięśni pośladkowych rodzi ból w okolicy górnych

bocznych krawędzi kości krzyżowej, samych pośladków, okolicy krętarza.

Tworzą się tam liczne mięśniowe punkty maksymalnie bolesne. Ból może

nawet osiągać stany ostre. Jeśli nie towarzyszy mu podrażnienie korze-

niowe, rozciągnięcie mięśni przez poizometryczną relaksację (5.3.6) naty-

chmiast łagodzi ból albo wręcz go likwiduje. Także mobilizacje uciskowe

punktów maksymalnie bolesnych stanowią w tym wypadku skuteczną

terapię przeciwbólową.





Mięsień, napinacz powięzi szerokiej (musculus tensor fasciae latae)

Mięsień ten biegnie od kolca biodrowego przedniego górnego w dół. Jego

brzusiec przechodzi w szerokie pasmo biodrowo-piszczelowe, które - idąc w

dół boczną powierzchnią uda - przyczepia się do kłykcia bocznego kości

piszczelowej. Do pasma tego przyczepia się także górna część mięśnia po-

śladkowego wielkiego. Zasadnicza funkcja to odwodzenie w stawie biodro-

wym. Ale oba te mięśnie mogą także zginać już ugięte kolano lub wzmacniać

prostowanie już wyprostowanego kolana. Ponadto zginają staw biodrowy

oraz rotują udo do wewnątrz.


Podrażnienie przeciążeniowe mięśnia pośladkowego wielkiego oraz

napinacza może rodzić ból w okolicy biodra po stronie bocznej. Poizometry-

czną relaksacja tych mięśni odgrywa istotną rolę w leczeniu niektórych

bólów kolana (ćw. 11), okolic biodra, a także stopy w okolicy kostki zewnę-

trznej.


3.1.1.3. Zaburzenia ruchomości stawu biodrowego.


Zmiany zwyrodnieniowo-zniekształcające stawów

biodrowych (coxarthrosis)


Stawy biodrowe są czynnościowo ściśle związane z całym układem kręgosłu-

powo-miednicznym. Ich dysfunkcje wywołują dolegliwości, które można na-

zwać bezpośrednimi jak i pośrednimi. Dolegliwości bezpośrednie to między

innymi bóle uda po stronie zewnętrznej wraz z krętarzem, bóle pośladka,

pachwiny, kości krzyżowej, odcinka lędźwiowego kręgosłupa, bóle kolana,

podudzia i stopy. Możliwe jest także pojawienie się cierpnięcia, mrowienia

itp. w tych obszarach, a szczególnie w obrębie stopy.


Dysfunkcje stawu biodrowego zaburzają ruchomość stawów krzyżo-

wo-biodrowych. Tą drogą mogą powodować wiele dolegliwości pośrednich,

które umownie nazwaliśmy tutaj „wegetatywnymi" (zawroty głowy, mdło-

ści, wymioty, dolegliwości migrenowe i wiele innych). Tak więc nie wyda-

je się, aby w słowach profesora Degi: „chory staw biodrowy - chory

człowiek", był choćby cień przesady.


Na co dzień nie uświadamiamy sobie tego zjawiska. Spędzając czas w

fotelach lub na krzesłach czynimy wielkie szkody stawom biodrowym. Po-

czątkowo ulega ograniczeniu, a potem zanikowi gra ślizgu stawowego. Dla

stawu biodrowego jest to stopniowy zanik tzw. dystrakcji. Po pewnym czasie

(niekiedy są to lata) ograniczają się kolejno podstawowe, naturalne ruchy

stawu: rotacja wewnętrzna, przeprost i prostowanie, następnie zginanie,

przywodzenie i wreszcie rotacja zewnętrzna.


Ograniczanie się ruchomości już na poziomie gry ślizgu stawowego

— dystrakcji, to początki dolegliwości. A co ciekawe - zaburzenie dystrakcji

może być wywołane nie tylko brakiem systematycznego rozciągania stawów

biodrowych, ale także, a może przede wszystkim, czynnikami psychogenny-

mi — stresem. Jego skutkiem jest chroniczne nadmierne spoczynkowe napię-

cie mięśniowe, szczególnie gdy lokalizuje się ono w obszarze miednicy małej

i okolicy okołostawowej. Brak dystrakcji utrudnia, a potem wyraźnie upośle-

dza proces odżywiania tkanek okołostawowych. Powstaje charakterystyczne

dla tego okresu niewielkie zniekształcenie stropu panewek stawów biodro-

wych, widoczne już w obrazie rentgenowskim.


Cały zespół, czyli charakterystyczny obraz rentgenowski oraz zabu-

rzenie gry ślizgu stawowego, można często zauważyć już u młodzieży star-

szej! Zatem:


Brak gry ślizgu stawowego - dystrakcji, należy uznać za po-

czątek procesu zwyrodnieniowo-znieksztalcającego stawu bio-

drowego.


Aby zdrowy staw nie ulegał zaburzeniom czynnościowym, musi być

systematycznie stawiany w stan skrajnego położenia we wszystkich swoich

fizjologicznych zakresach ruchu. Jeżeli nie dochowujemy tego warunku,

staw jest poddawany coraz większemu działaniu sił ściskających, do czego

wydatnie przyczynia się także skutek stresu. Ta reguła dotyczy zresztą

wszystkich stawów ciała.


Zapobieganie wydaje się proste. Zamiast spędzać czas wolny (np.

przed telewizorem) w fotelach czy na krzesłach, spróbujmy przenieść się na

dywan i przyjmować różne pozycje siedzące. Najważniejsze przykłady omó-

wione zostały w rozdz. 5.3.7.5. Niektóre siady stosuje się z powodzeniem

także w okresie zwalczania dolegliwości bólowych i innych.


Przyczyny zmian zwyrodnieniowych stawów biodrowych dzieli się na

dwie grupy. Do pierwszej zaliczamy mało poznane (coxarthrosis idiopatica),

których wpływ na powstanie i rozwój procesu zwyrodnieniowego można

określić jako hipotetyczny. Wymienić tu trzeba środowisko, sposób odżywia-

nia się, warunki oraz sposób wykonywania pracy, zaburzenia statyczne na-

rządu ruchu, dziedziczność itp. Ten typ zwyrodnienia stawów biodrowych

spotyka się najczęściej.


Na podstawie obserwacji terapeutycznych można stwierdzić, że

ograniczenie ruchomości zaczyna się i rozwija według charakterystyczne-

go wzorca torebkowo-ścięgnowo-mięśniowego. Sprzyjają im z pewnością

warunki życia i pracy charakterystyczne dla naszej cywilizacji. Ograni-

czenia ruchomości zaczynają się już w dzieciństwie. Wiążą się ściśle z

nadwagą, brakiem ruchu, siedzącym „telewizyjnym" trybem życia, ze zde-

cydowaną przewagą siedzenia na krześle, w fotelu itp.


Druga grupa przyczyn to tzw. wtórne zmiany zwyrodnieniowe (co-

xarthrosis secundaria) ujawniające się po kilku lub kilkunastu latach od

uszkodzenia stawu przez główną chorobę. Do nich można zaliczyć wady

wrodzone i rozwojowe stawu biodrowego, jak: dysplazja, zaburzenia okre-

su wzroatowo-rozwoj owego biodra (np. złuszczenie głowy kości udowej),

zmiany pourazowe, uszkodzenie stawów biodrowych przez stany zapalne,

ropne, gruźlicę (Dega). Początkowo pojawia się uczucie zmęczenia i osła-

bienia mięśni w kończynach dolnych, biodrach i kręgosłupie. Z biegiem

lat coraz wyraźniej ogranicza się także zakres ruchu w stawach. Pojawia-

ją się bóle kolan lub kręgosłupa lędźwiowego, później okolicy pachwin,

kości biodrowych, kości krzyżowej i samych stawów biodrowych. Ulega

ograniczeniu rotacja wewnętrzna biodra. Chorzy zaczynają chodzić sta-

wiając stopę palcami skierowaną coraz bardziej na zewnątrz (po stronie

chorego stawu biodrowego).


Następnie ogranicza się przeprost, a później prostowanie stawu bio-

drowego. Chorzy stwierdzają, iż brzuch wysuwa im się coraz bardziej w

przód i wreszcie opada, a pośladki wypinają coraz bardziej do tyłu. Chara-

kterystyczny przykurcz zginaczy biodra pochyla w przód miednicę i pociąga

też kręgosłup lędźwiowy w przód, tworząc hiperlordozę lędźwiową (3.1.2.1).

Zespół ten zostanie opisany w następnym rozdziale. W tym miejscu należy

tylko zwrócić uwagę na ścisłe sprzężenie zwrotne zwyrodnienia stawu bio-

drowego z hiperlordozą lędźwiową.


W trzecim etapie ulega ograniczeniu odwodzenie w stawie biodrowym.

Chorzy ku swojemu zaskoczeniu nagle stwierdzają, że nie mogą wykonać

nawet niewielkiego rozkroku, mają trudności z jazdą na rowerze itp. W

skrajnych przypadkach dochodzi do trwałego skrzyżowania kończyn do-

lnych.


Z upływem czasu ogranicza się także przywodzenie. Trudności spra-

wia stanie na jednej nodze, a w końcu staje się to w ogóle niemożliwe. W





pozycji stojącej przy jednakowym obciążeniu stóp nie można wysunąć biodra

w bok (w kierunku chorego stawu). Zginanie biodra ulega ograniczeniu na

końcu, ale również i ten ruch z czasem bywa znacznie upośledzony. I tak

choroba powoli, a jednak nieprzerwanie czyni postępy. Najczęściej objawia

się wyraźnie już w wieku trzydziestu do pięćdziesięciu lat.


Procesowi zwyrodnieniowemu biodra towarzyszą nieprzerwanie bóle

—coxalgia. Początkowo małe, z upływem lat zawsze rosną. Często mają

charakter bólów napadowych, ostrych, mogą trwać miesiącami. Bóle poja-

wiają się niekiedy, zanim zdjęcie rentgenowskie stawu wykaże wyraźne

zmiany zniekształcające. Czynnik psychogenny wyraźnie wzmacnia te dole-

gliwości i utrudnia terapię.


Bóle wywołane zwyrodnieniem stawu biodrowego rozpoczynają się

najczęściej w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, miednicy, kolanach. Często

przypominają lumbago czy rwę kulszową. Czasem osiągają stany ostre.

Wtedy ich leczenie bez terapii stawów biodrowych jest mało skuteczne.


3.1.1.4. Zapobieganie zaburzeniom czynnościowym


jako profilaktyka zwyrodnienia stawów biodrowych


Zapobieganie zaburzeniom ruchomości stawu biodrowego, a zatem ewentu-

alnie następującemu procesowi zwyrodnieniowo-zniekształcającemu, można

nazwać profilaktyką wczesną stawu biodrowego.


Należy jednak wprowadzić także pojęcie profilaktyki późnej, a nawet

spóźnionej stawu biodrowego, mającej na celu zapobieganie rozwojowi już

istniejącego zwyrodnienia i zniekształcenia stawów biodrowych. W obu przy-

padkach dążymy do poprawienia sprawności ruchowej stawów oraz sprawno-

ści ogólnej narządów ruchu, w sensie przywrócenia i dalej utrzymywania

równowagi statycznej narządów ruchu.


Profilaktyka wczesna zaburzeń ruchomości stawów biodrowych

Należy ją rozpoczynać już w wieku dziecięcym, a szczególnie wtedy, gdy

pojawiły się skłonności zmniejszające odporność stawów biodrowych na ob-

ciążenia, do których można zaliczyć:


- spłycenie panewek stawów biodrowych;


- ograniczenie niektórych zakresów ruchu w stawach biodrowych (ba-

danie ruchomości tego stawu opisano w rozdz. 5.3.7);


- skrzywienie boczne kręgosłupa, tzw. skoliozę;


- inne niepokojące objawy, jak np. niesymetryczne ustawienie stóp

podczas chodzenia, kołysanie się tułowia itp.;


- nierównowagę statyczną w obrębie miednicy, wyrażającą się m.in.

pozorną lub rzeczywistą różnicą w długości kończyn dolnych (syndrom ten

opisany został w rozdz. 9).


Wczesną profilaktykę trzeba kontynuować także w przypadku stwier-

dzenia zmian w budowie anatomicznej stawu. Mogą one być wadami wro-

dzonymi i rozwojowymi, ale mogą być także skutkiem przebytych urazów

lub chorób. Na czym powinna polegać profilaktyka tych stanów? Należy

wymienić tutaj kilka zasad.


Pierwsza to dobór odpowiedniej aktywności ruchowej. Osoby z ograni-

czoną zdolnością do znoszenia przeciążeń stawu biodrowego nie powinny

uprawiać np. sportów wymagających biegania, skakania itp. (gry zespołowe,

lekkoatletyka, turystyka piesza), podnoszenia ciężarów oraz turystyki z no-

szeniem plecaka itp. Ale koniecznie trzeba być aktywnym ruchowo. W związ-

ku z tym można zalecić np. turystykę rowerową, kajakową, żeglarstwo, wio-

ślarstwo, jazdę konno itp.


Równie ważny jest wybór zawodu. Młodzi ludzie ze skłonnościami do

procesu zwyrodnieniowego stawów biodrowych nie powinni wybierać zawodów,

które wymagałyby długiego stania, długiego chodzenia czy noszenia ciężarów.


Dążenie do odzyskania, a potem zachowania normalnych zakresów ru-

chu we wszystkich dotychczas ograniczonych kierunkach należy do najważ-

nięjszych działań profilaktycznych dla stawów biodrowych (5.3.7). Poizome-

tryczna relaksacja mięśni (5.2.1) jest najefektywniejszym sposobem zwiększa-

nia zakresów ruchu w kierunkach ograniczonych. Do tych właśnie form od-

działywania na stawy biodrowe należą siady (5.3.5.7). U ludów pierwotnych,

które nie używają mebli takich jak krzesło lub fotel, nie występują problemy

ze stawami biodrowymi. Samo bycie „w parterze" wymusza automatycznie

odpowiednie, zdrowe dla stawu biodrowego, pozycje.


Ogromną rolę we wczesnej profilaktyce odgrywa również trening rela-

ksowo-koncentrujący.


Obszar miednicy małej wraz z całą okolicą stawu biodrowego są

szczególnie wrażliwe na działanie stresu psychicznego. Bywają chorzy, u

których nie można znaleźć innej przyczyny bólów kończyn dolnych, miednicy,

krzyża itp. oprócz silnego skutku psychogennego (3.3.1). Bóle te z jednej stro-

ny reagują na codzienne stany emocjonalne, z drugiej zaś również na działa-

nia psychoterapeutyczne, bez ingerencji technik ręcznych czy farmakoterapii.

Efekt psychogenny stając się zwyczajnym przeciążeniem statycznym mięśni i

innych tkanek okołostawowych, działa na nie chronicznie przeciążające. Oko-

lica stawu biodrowego stanowi obszar bodaj najwrażliwszy na działanie stresu

psychicznego spośród wszystkich części naszego ciała. Dlatego chyba staw

biodrowy zawsze reaguje na efekt psychogenny ograniczeniem lub utratą gry

ślizgu stawowego - dystrakcji. Dowodem na to jest fakt, że wiele razy obser-

wowaliśmy odzyskiwanie normalnej dystrakcji wyłącznie w procesie psycho-

terapeutycznym. I odwrotnie - gdy osiągaliśmy dystrakcję „tylko" zabiegiem

ręcznym, zawsze zanikała po jakimś czasie. Powodem może być i to, że chory

nie odzyskał umiejętności tzw. ruchu biernego, czyli umiejętności utrzymywa-

nia spoczynkowego napięcia mięśniowego na „normalnym", minimalnym po-

ziomie. Jak uczy doświadczenie, w zależności od siły skutku psychogennego

dystrakcja blokowała się ponownie natychmiast, po kilku czy kilkunastu mi-

nutach lub godzinach, albo w ciągu kilku dni.


Umiejętność utrzymywania napięcia spoczynkowego mięśni w normie

ma także niezwykle istotne znaczenie w zwalczaniu dolegliwości bólowych

biodra. Można wręcz zaryzykować tezę, iż skutek psychogenny jest jedną z

najważniejszych przyczyn koksalgii, jeżeli nie jedyną. Wielokrotnie podczas

turnusów leczniczych niektórzy chorzy z bólami biodra (przebiegającymi

także z coxarthrosis) już po kilkudniowym psychotreningu potrafili na żąda-

nie zapanować nawet nad silnymi bólami bioder lub/oraz kończyn dolnych.

U jednych dochodziło do tego dzięki uświadomieniu sobie, a potem odreago-

waniu jakiegoś osobistego problemu. Inni potrafili tego dokonywać poprzez

świadome obniżanie spoczynkowego napięcia mięśniowego.


W związku z tym wczesna profilaktyka zaburzeń ruchomości stawów

biodrowych powinna obejmować także pewne elementy psychoprofilaktyki:


- psychoedukację, a nawet psychoterapię, szczególnie w zakresie pro-

blemów seksu, lęku, stosunków interpersonalnych itp.;


- nauczanie efektywnego odpoczynku, w tym technik relaksowo-kon-

centrujących, np. treningu autogennego;


- odzyskanie, a następnie zachowanie umiejętności ruchu biernego,

który jest wyrazem świadomego panowania nad nadmiernym napięciem

spoczynkowym mięśni (3.3).


Łagodzeniu skutków psychogennych służą także techniki rozciągające

mięśnie i tkanki okołostawowe. Należy do nich poizometryczna relaksacja

mięśni, stretching i siady.


Profilaktyka późna zaburzeń ruchomości stawu biodrowego

Dotyczy ona tej fazy procesu, kiedy z powodu nie dostrzeżonych w porę zabu-

rzeń czynnościowych biodra pojawiają się już bóle, stwierdzamy brak dystra-

kcji oraz wyraźne ograniczenia ruchomości fizjologicznej stawów. Ponadto w

obrazie radiologicznym istnieją wyraźne zmiany zwyrodnieniowo-zniekształ-

cające. W tej fazie trudno postawić wyraźną granicę pomiędzy leczeniem a

profilaktyką. Obowiązują wtedy wszystkie zasady profilaktyki wczesnej. Jed-

nakże najpierw należy się zająć zwalczaniem dolegliwości bólowych i innych,

które mogą lokalizować się w całym ciele. Charakterystyczne jest to, że ból

nasila się w postawach nieruchomych, szczególnie nocą. Ułożenie stawu w

tzw. pozycji spoczynkowej może te bóle natychmiast złagodzić albo nawet

uśmierzyć. Zwalczanie dolegliwości bólowych opisano w rozdz. 5.3.7.1.


Zaburzenia ruchomości stawów biodrowych prawie zawsze wywołują

zniekształcenia naturalnych krzywizn kręgosłupa o charakterze hiperlordo-

zy lędźwiowej (3.1.2.1). W związku z tym zwalczanie koksalgii musi być

"wiązane z jednoczesnym leczeniem zespołu hiperlordozy lędźwiowej (5.4.1).

A" skrajnych przypadkach, kiedy zmiany zwyrodnieniowo-zniekształcające

są bardzo zaawansowane, jedynym leczeniem pozostaje leczenie operacyjne,

którego celem jest wszczepienie sztucznego stawu biodrowego.


Dystrakcja stawu biodrowego


Grą ślizgu stawowego dla stawu biodrowego jest dystrakcja. Polega ona na

chwilowym oddzieleniu od siebie powierzchni stawowych panewki oraz głowy

kości udowej. W stawie zdrowym i sprawnym czynnościowo można osiągnąć ją

także w warunkach domowych, sposobem pokazanym na rys. 11. Ruchy tra-

kcyjne (ciągnięcia) wykonuje się powoli i łagodnie wzdłuż długiej osi kończyny

dolnej. Ażeby zapobiec przesuwaniu się tułowia w kierunku działania siły

trakcyjnej, wywiera się opór na spojenie łonowe, skierowany w stronę przeciw-

ną. Zwiększamy siłę trakcyjną aż do momentu, kiedy w stawie osoby badanej

poczujemy wyraźny ślizg. Czujemy także wyraźnie, że kończyna dolna w mo-

mencie ślizgu zwiększa swoją długość o ok. 1-2 cm. Po ustaniu siły trakcyjnej

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21

Powiązany:

Tytuł: \"Kręgosłup w stresie\" iconKręgosłup (columna vertebralis) Kręgosłup

Tytuł: \"Kręgosłup w stresie\" iconReferat: wszystko o stresie

Tytuł: \"Kręgosłup w stresie\" iconPomoc psychologiczna w zaburzeniach po stresie traumatycznym

Tytuł: \"Kręgosłup w stresie\" iconCo warto wiedzieć o stresie I jak sobie z nim radzić scenariusz lekcji wychowawczej

Tytuł: \"Kręgosłup w stresie\" iconTesty funkcjonalne kręgosłup test otta

Tytuł: \"Kręgosłup w stresie\" iconLekcja anatomii: Kręgosłup, Oddziaływanie I objawy

Tytuł: \"Kręgosłup w stresie\" iconĆwiczenia wzmacniające miednicę I odciążające kręgosłup

Tytuł: \"Kręgosłup w stresie\" iconKilka uwag o stresie choroby I radzeniu sobie z nim przez chorych, ich rodziny I personel medyczny

Tytuł: \"Kręgosłup w stresie\" iconGdy boli kręgosłUP, a środki przeciwbólowe nie pomagają

Tytuł: \"Kręgosłup w stresie\" iconDomowe ćwiczenia korekcyjne – Promocja Zdrowia Praktyki Lekarza Rodzinnego w Jedlinie Zdroju – Kręgosłup Zdrowy na całe życie

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom