Praca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego




Pobierz 272.34 Kb.
NazwaPraca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego
strona2/6
Data konwersji28.09.2012
Rozmiar272.34 Kb.
TypDokumentacja
1   2   3   4   5   6

Osiągnięcia ucznia


Uczeń powinien wiedzieć, że:

  • człowiek zdrowy to taki, którego organizm zachowuje równowagę (przystosowanie biologiczne, psychiczne i społeczne) - defi­nicja WHO;

  • choroba to taki stan organizmu, kiedy na­stępuje zaburzenie pracy jednego lub kilku narządów organizmu;

  • można zapobiegać chorobom zakaźnym poprzez: mycie rąk i owoców, picie przego­towanego mleka i wody, wietrzenie miesz­kania, unikanie kontaktu z nieznanymi zwierzętami, stosowanie szczepionek;

  • szczepionki stosujemy, aby ustrzec się cho­roby;

  • izolacja i dezynfekcja to sposoby zapobie­gania rozprzestrzenianiu się chorób;

  • w przypadku ugryzienia przez zwierzę lub skaleczenia się należy zastosować surowi­cę, gdyż zarazki wniknęły już do organizmu;

  • odpowiednie odżywianie, regularny tryb ży­cia (wstawanie i kładzenie się spać o stałej porze, regularne posiłki, właściwy odpoczy­nek, odrabianie lekcji o tej samej porze) to czynniki wpływające pozytywnie na zdrowie;

  • odpoczywać można czynnie lub biernie (uczeń powinien umieć wymienić i opisać różne formy odpoczynku biernego i czynnego);

  • krótkie przerwy lepiej regenerują siły niż rzadkie i długie;

  • należy chodzić spać o tej samej porze, gdyż wtedy organizm będzie się prawidłowo od­nawiał;

  • złe siedzenie (w czasie pisania i czytania), nieprawidłowe stanie to przyczyny wad po­stawy;

  • właściwie dobrane miejsce pracy, porzą­dek, cisza, odpowiednie oświetlenie miejs­ca pracy, spokojna muzyka to czynniki ułat­wiające uczenie się;

  • komórkom w organizmie należy dostarczyć pokarmu w odpowiedniej ilości, w zależno­ści od rodzaju wykonywanej pracy, wieku, płci, stanu zdrowia, klimatu i pory roku;

  • pożywienie powinno zawierać wszystkie niezbędne składniki odżywcze,

  • posiłki należy jeść o tej samej porze, powoli, dobrze gryźć pokarm;

  • posiłki powinny być urozmaicone - zgodnie z piramidą pokarmową powinno się jeść kilka razy dziennie chleb, produkty zbożo­we, ryż, warzywa i owoce, 2-3 razy dzien­nie mięso, drób, ryby, jaja, mleko, jogurty, żółte sery, jak najrzadziej i w małych iloś­ciach tłuszcze, oleje i słodycze;

  • warzywa i owoce należy jeść surowe (goto­wanie obniża ich wartość);

  • należy sprawdzać termin przydatności pro­duktu do spożycia (nie kupować produktów uszkodzonych);

  • produkty żywnościowe należy przechowy­wać w odpowiednich warunkach.

Uczeń powinien wykazać się umieję­tnościami pozwalającymi na:

  • rozpoznanie stanu chorobowego własnego organizmu na podstawie objawów (np. pod­wyższona temperatura, katar, ból gardła, złe samopoczucie);

  • stosowanie zasad, które zapobiegają cho­robom zakaźnym;

  • współpracę z rodzicami, lekarzem, pielęg­niarką i wychowawcą, jeśli zdrowie jest za­grożone;

  • wykazanie się kulturą spożywania posił­ków;

  • estetyczne przygotowanie posiłku;

  • unikanie spożywania żywności konserwo­wanej i barwionej (większość substancji do­datkowych w produktach powinna być wy­mieniona na opakowaniu);

  • stosowanie odpowiednich form odpoczynku czynnego po pracy w szkole i odpoczynku biernego po pracy fizycznej;

  • organizację własnego wypoczynku w cza­sie wolnym (na świeżym powietrzu, w kon­takcie z przyrodą);

  • ocenę długości i warunków własnego snu;

  • przybieranie takiej postawy w czasie od­rabiania lekcji, siedzenia, czytania, aby syl­wetka była prawidłowa i nie następowało szybkie zmęczenie organizmu;

  • unikanie sytuacji, które utrudniają uczenie się.


Zadanie: Organizacja odrabiania lekcji i cza­su wolnego.

Wiedza:

  • Jak należy postępować, aby nie dopuścić do przemęczenia i wyczerpania organiz­mu?

  • Co oznaczają określenia "wypoczynek czynny", "wypoczynek bierny"?

Zrozumienie:

  • W tabeli wpisz różne formy odpoczynku czynnego i biernego.

  • Opracuj plan zajęć na najbliższy dzień uwzględniając czas na odrobienie lekcji i odpoczynek (plan wykonaj na formacie papieru A3).


Zastosowanie:

  • Postępując zgodnie z opracowanym pla­nem, wykonaj wszystkie przewidziane na dany dzień czynności.

Analiza:

  • Czym różnił się dzień, który zaplanowałeś, od innego dnia, w którym zajęć nie planowałeś?

  • Czy plan, który opracowałeś, nie powinien ulec zmianom?

Ocena:

  • Przedstaw kolegom swój plan dnia.

  • Postaraj się przekonać kolegów, że prawid­łowo zorganizowany dzień pomaga w osią­ganiu dobrych wyników w nauce a także sprzyja prawidłowemu rozwojowi organizmu.



V.

KOMPETENCJA: Wskazywanie przystoso­wań organizmów do życia w ich środowis­kach naturalnych.

Kształtowanie postawy ekologicznej.

Treści: Wspólne cechy budowy i czynności życiowe organizmów. Złożoność świata żywe­go, znaczenie różnych sposobów jego porządkowania. Przykłady różnorodności roślin, grzybów i zwierząt oraz środowisk ich życia. Znaczenie wybranych gatunków roślin, grzy­bów i zwierząt dla człowieka. Substancje szkodliwe dla organizmów żywych i ich oddziaływanie na środowisko przyrodnicze. Bakterie i wirusy - zagrożenia i korzyści dla człowieka.


Osiągnięcia ucznia

Uczeń powinien wiedzieć, że:

  • organizm to istota żywa, która wykonuje czynności życiowe: oddycha, odżywia się, wydala, rośnie, rozwija się i rozmnaża, rea­guje na zmiany zachodzące w środowisku;

  • organizmy zbudowane są z komórek;

  • komórka jest podstawowa jednostka struk­turalna i funkcjonalna organizmu;

  • komórki roślinne i zwierzęce posiadają ele­menty, które pełnia określone funkcje;

  • rośliny w procesie fotosyntezy wytwarzają tlen potrzebny organizmom do oddychania;

  • rośliny w wodniczkach gromadzić mogą szkodliwe substancje np. ołów;

  • rozmnażanie to wydawanie na świat potom­stwa;

  • organizmy mogą rozmnażać się bezpłciowo (bez udziału komórek rozrodczych) i płcio­wo (z udziałem komórek rozrodczych);

  • organizmy występujące na Ziemi podzielo­no na bakterie, grzyby, rośliny, pierwotniaki i zwierzęta;

  • wirusy nie są organizmami żywymi, gdyż nie odżywiają się, nie oddychają a rozmna­żać się mogą tylko w żywych komórkach;

  • wirusy mogą powodować choroby człowie­ka, roślin i zwierząt (np. wścieklizna, grypa, odra, różyczka, świnka, żółtaczka);

  • organizmy mogą być zbudowane z jednej komórki (bakterie, grzyby-drożdże, rośliny - glony jednokomórkowe, pierwotniaki) lub z wielu komórek (grzyby kapeluszowe, roś­liny - mchy, paprocie, nasienne; zwierzęta - pierścienice, stawonogi, strunowce);

  • budowa i znaczenie organizmów są ściśle związane ze środowiskiem ich życia;

  • bakterie mogą powodować choroby (gruź­lica, dur brzuszny, czerwonka, zapalenie płuc, tężec), ale także ich działalność może być korzystna dla człowieka i środowiska (np. tworzenie próchnicy);

  • grzyby i bakterie biorą udział w rozkładzie substancji organicznej;

  • grzyby mogą powodować choroby;

  • drożdże wykorzystuje się do wypieków, w przemyśle piwowarskim i farmaceutycznym; - grzyby - pędzlaki mogą służyć do wyrobu antybiotyków;

  • grzyby kapeluszowe mogą być jadalne (np. borowik, pieczarka), niejadalne (np. gory­czak żółciowy) i trujące (np. muchomor sromotnikowy);

  • z roślin (paprotników) w przeszłości powstał węgiel;

  • rośliny zwiększają ilość tlenu w powietrzu i wodzie, zmniejszają ilość dwutlenku węg­la, pochłaniają różne zanieczyszczenia ze środowiska, są pokarmem dla zwierząt i człowieka, maja zastosowanie w różnych gałęziach przemysłu;

  • rośliny pełnia ważna rolę w kształtowaniu krajobrazu;

  • zwierzęta są pokarmem dla innych organiz­mów a także człowieka; dostarczają surow­ców dla różnych gałęzi przemysłu; mogą powodować szkody w uprawach, magazy­nach; roznoszą choroby.

Uczeń powinien wykazać się umie­jętnościami pozwalającymi na:

  • wymienianie przykładów ciał nieożywio­nych i wykazujących cechy istot żywych;

  • wykazywanie komórkowej budowy organiz­mów na podstawie preparatów mikroskopo­wych;

  • rozróżnianie komórek roślinnych i zwierzę­cych;

  • wnioskowanie, że obecność lub brak ciałek zieleni w komórkach organizmu decyduje o sposobie odżywiania (organizm samoży­wny lub cudzożywny);

  • zaplanowanie doświadczenia obrazujące­go odżywianie się roślin (warunki fotosyn­tezy);

  • unikanie spożywania roślin uprawianych na terenach silnie uprzemysłowionych, przy trasach szybkiego ruchu;

  • zastosowanie się do wskazówek lekarza w przypadku rozpoznania choroby wiruso­wej;

  • wykorzystywanie korzystnej działalności bakterii w swoim otoczeniu (komposto­wanie resztek organicznych na działce, kwaśnienie mleka, kiszenie ogórków i ka­pusty);

  • rozpoznawanie grzybów jadalnych i trują­cych;

  • zbieranie grzybów bez szkody dla środowi­ska;

  • stosowanie zasad higieny w celu uniknięcia chorób powodowanych przez grzyby;

  • wskazywanie cech budowy organizmów zwierzęcych umożliwiających im życie w środowisku (np. przystosowanie raka, ryby i wieloryba do życia w wodzie; dżdżow­nicy, kreta do życia w glebie; owada, nieto­perza i ptaka do lotu);

  • wskazywanie cech budowy organizmów ro­ślinnych umożliwiających im życie w środo­wisku (np. rośliny wodne, rośliny lodowe);

  • określenie i ocena swojego postępowania w stosunku do zwierząt i roślin.


Zadania: Dżdżownica- zwierzę żyjące w gle­bie.

Wiedza:

  • Nazwij części ciała dżdżownicy.

  • Wskaż części ciała dżdżownicy na rysunku (planszy).

  • Narysuj dżdżownicę i oznacz elementy bu­dowy.

Zrozumienie:

  • Wyjaśnij, dlaczego dżdżownica jest pierścienicą?

  • Omów przystosowanie dżdżownicy do ży­cia w glebie.

  • Zaznacz elementy budowy dżdżownicy umożliwiające życie w glebie.

Zastosowanie:

  • Przeprowadź wywiad z działkowcem na te­mat roli dżdżownic w glebie.

  • Zaplanuj i przeprowadź doświadczenie wy­kazujące wpływ dżdżownic na strukturę gle­by.

Analiza:

  • Wyjaśnij związek budowy układu pokarmo­wego dżdżownicy z odżywianiem.

  • Powiąż sposób odżywiania się dżdżownicy z jej rola w przyrodzie.

  • Wyjaśnij, na czym polega napowietrzanie gleby powodowane przez dżdżownice.

  • Przedstaw w wybrany przez siebie sposób wyniki doświadczenia wykazujące związek działalności dżdżownic ze strukturą gleby.

Synteza:

  • Zarekomenduj potrzebę hodowli dżdżownic na działkach.

  • Zredaguj informację do gazety lokalnej.

Ocena:

  • Oceń na podstawie doświadczenia i piś­miennictwa wpływ dżdżownic na plonowa­nie roślin.

  • Przeprowadź debatę zachęcającą do hodo­wli dżdżownic.



Rozdział III

Treści wychowania ekologicznego w programie nauczania przyrody klas IV-VI szkoły podstawowej

Opracowane na podstawie programuPrzyroda, wydanego przez Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne S.A., Numer w wykazie: DKW-4014-39/99


Program jest przeznaczony do realizacji na drugim etapie edukacji w szkole podstawowej. Ten etap w życiu dziecka to okres, w którym ma ono zdobyć taką wiedzę i umiejętności, aby bezpiecznie poruszać się w cywilizowanym świecie, rozwijać swoją ciekawość i aktywność badawczą a jednocześnie mieć świadomość złożoności świata. Dziecko powinno umieć określić swoje miejsce w środowisku, przyrodniczym, społecznym, kulturowym. Dlatego też w programie tym nie występuje dzielenie wiedzy na treści z zakresu biologii, geografii, chemii czy fizyki, wręcz przeciwnie, wiedza ta wzajemnie się przenika.

Punktem odniesienia w opracowanym programie nauczania jest człowiek – jego zdrowie, życie, region i relacje z przyrodą ożywioną i nieożywioną także w dalszym zasięgu (w kraju i na świecie). Uczniowie poznają najpierw siebie i najbliższe otoczenie. Uczą się obserwować i opisywać zaistniałe fakty i zjawiska. Dowiadują się jak funkcjonuje ich organizm, uczą się jak pomagać a nie szkodzić jego harmonijnemu rozwojowi. W trakcie dalszej nauki obszar poznania stopniowo się poszerza. Od najbliższej okolicy, poprzez swój region, Polskę, świat, wszechświat uczniowie poznają współzależność człowieka i środowiska. W programie tym największy nacisk kładzie się na rozwijanie umiejętności praktycznych potrzebnych do stosowania ich w konkretnych sytuacjach życia codziennego. Uczniowie powinni otrzymać wiedzę niezbędną do osiągnięcia umiejętności potrzebnych w codziennym życiu i dalszej nauce. Propozycje programowe stanowią podstawę do opracowania własnego, szczegółowego planu lekcji przyrody dostosowanego do warunków szkoły.


Tabela 1. Orientacyjny przydział godzin dla klasy IV


Lp.

Dział

Liczba godzin

1.

2.

3.

4.

5.

6.


Ja i rówieśnicy

Substancje i ich właściwości

Najbliższe otoczenie

Miejsce człowieka w środowisku

Czynności życiowe człowieka

Zdrowy styl życia

Do dyspozycji nauczyciela


Razem:

10

17

18

17

14

13

11


100



Tabela 2. Orientacyjny przydział godzin dla klasy V


Lp.

Dział

Liczba godzin

1.

2.

3.

4.

5.



Ląd jako środowisko życia

Woda jako środowisko życia

Krajobrazy naturalne Polski

Krajobrazy przekształcone

Człowiek w środowisku

Do dyspozycji nauczyciela


Razem:

20

19

18

18

14

11


100



Tabela 3. Orientacyjny przydział godzin dla klasy VI


Lp.

Dział

Liczba godzin

1.

2.

3.

4.



Człowiek i technika

Planeta Ziemia

Wybrane krajobrazy świata

Człowiek poznaje i zmienia świat

Do dyspozycji nauczyciela


Razem:

17

26

24

18

15


100




        • Po realizacji działu JA I RÓWIEŚNICY uczeń powinien:

  • wskazać czynniki pozytywnie i negatywnie wpływające na samopoczucie człowieka,

  • wymienić czynniki kształtujące postawę ciała,

  • podać ogólne zasady higieny pracy umysłowej,

  • rozumieć problemy osób mniej sprawnych fizycznie,

  • wykazać znaczenie zachowań asertywnych dla siebie i otoczenia,

  • wskazać sposoby współpracy z rówieśnikami umożliwiające osiągnięcie celu




        • Po realizacji działu SUBSTANCJE I ICH WŁAŚCIWOŚCI uczeń powinien:

  • podać przykłady elementów przyrody ożywionej i nieożywionej,

  • podać ogólne zasady prowadzenia obserwacji,

  • rozróżniać oznakowania substancji toksycznych, palnych i wybuchowych,

  • podać zasady bezpiecznego poznawania substancji,

  • zapisywać wnioski poobserwacyjne i analizować je,

  • omówić obieg wody w przyrodzie i zanieczyszczenia wody


Wybrane tematy lekcji z działu II:

    1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach przyrody?

(Główne cele tej lekcji to wyjaśnienie pojęcia przyroda, wskazanie obserwacji i doświadczeń jako podstawowych metod poznawania przyrody).

    1. Poznajemy właściwości różnych substancji.

(Określenie roli zmysłów w poznawaniu przyrody).

    1. Uczymy się bezpiecznie obserwować różne substancje.

(Wyjaśnienie, dlaczego substancje mogą być niebezpieczne, podanie przykładów substancji toksycznych, wybuchowych, łatwopalnych).

    1. Dlaczego woda morska i mineralna mają różny smak?

    2. Przedstawiamy budowę substancji za pomocą modelu.

    3. Co się dzieje, gdy ogrzewamy lód?

    4. Opisujemy właściwości wody, lodu i pary wodnej.

    5. Badamy właściwości powietrza.




        • Po realizacji działu NAJBLIŻSZE OTOCZENIE uczeń powinien:

  • opisywać zjawiska atmosferyczne,

  • korzystać z różnych źródeł wiedzy przyrodniczej,

  • umieć omówić obieg wody w przyrodzie,

  • umieć wyjaśnić kiedy występują wyładowania elektryczne w atmosferze

  • umieć wyjaśnić wpływ słońca na pory roku,

  • umieć wyjaśnić pojęcia: pagórek, stok, zbocze, szczyt, wysokość względna


Wybrane tematy lekcji z działu III:

    1. Obieg wody w przyrodzie – jak powstają chmury?

    2. Jakie znamy zjawiska atmosferyczne?

    3. Dlaczego powstają błyskawice?

    4. Rozpoznajemy formę terenu.

    5. Cztery strony świata.




        • Po realizacji działu MIEJSCE CZŁOWIEKA W ŚRODOWISKU uczeń powinien:

  • umieć opisać położenie rodzinnej miejscowości oraz określić jej walory przyrodnicze

  • umieć rozpoznawać rodzaje skał i podać ich znaczenie gospodarcze

  • podać różnice między zbiornikami wodnymi


Wybrane tematy lekcji z działu IV:

    1. Opisujemy krajobraz miejsca rodzinnego.

    2. Ukształtowanie powierzchni w najbliższej okolicy.

    3. Rodzaje zbiorników wodnych w najbliższej okolicy.

    4. Znaczenie gospodarcze i ochrona wód.

    5. Czy znasz swój region?

    6. Osobliwości przyrodnicze mojego regionu.

    7. Zagospodarowanie terenu w miejscu zamieszkania ucznia.

    8. Wykorzystanie zasobów przyrody przez człowieka.

    9. Jak człowiek wpływa na środowisko?

    10. W jaki sposób środowisko wpływa na życie człowieka?

    11. Jak można zmienić życie człowieka w najbliższej okolicy? – moje propozycje.




        • Po realizacji CZYNNOŚCI ŻYCIOWYCH CZŁOWIEKA uczeń powinien:

  1. Wymienić czynniki warunkujące życie na lądzie.

  2. Określić rolę zmysłów w poznawaniu otaczającego świata.

  3. Podać znaczenie składników pokarmowych.

  4. Rozumieć znaczenie procesu oddychania.

  5. Wymienić etapy rozwojowe człowieka.


Wybrane tematy lekcji z działu V:

  1. Jak warunki środowiska lądowego wpływają na człowieka?

  2. Jak człowiek reaguje na bodźce?

  3. Dlaczego możliwe jest poruszanie się?

  4. Składniki pokarmowe i ich właściwości odżywcze.

  5. Potrzeby pokarmowe ludzi.

  6. Oddychanie jako proces wyzwalający energię dla organizmu.

  7. Etapy rozwoju człowieka.




    • Po realizacji działy ZDROWY STYL ŻYCIA uczeń powinien:

  • określić pojęcie choroby

  • wskazać wirusy i bakterie jako przyczyny chorób

  • wskazać drogi wnikania drobnoustrojów chorobotwórczych do organizmu

  • wymienić sposoby zwalczania chorób zakaźnych

  • wymienić przyczyny i skutki niewłaściwego odżywiania się

  • omówić szkodliwy wpływ alkoholu i nikotyny na organizm człowieka

  • przestrzegać zasad higieny osobistej

  • omówić zmiany zachodzące w przyrodzie pod wpływem człowieka

  • wykazać wpływ stylu życia ludzi na środowisko

  • chronić środowisko w trakcie codziennych czynności życiowych



Wybrane tematy lekcji z działu VI:

    1. Choroby wywoływane przez wirusy.

    2. Bakterie też wywołują choroby.

    3. Przyczyny i skutki niewłaściwego odżywiania się.

    4. Wpływ nikotyny na organizm człowieka.

    5. Styl życia a przyroda.

    6. Oceniamy stan środowiska najbliższej okolicy.



Rozdział IV

Strategie i metody aktywnego kształcenia w edukacji środowiskowej.


Realizacja materiału nauczania z ekologii i ochrony środowiska wymaga wielostronnego nauczania – uczenia się oraz stosowania różnych strategii zwłaszcza polegających na ukazywaniu i rozwiązywaniu problemów, na przeprowadzaniu różnych operacji logicznych i manualnych. Wyróżnia się cztery główne strategie nauczania: (Okoń, 1975)

  • strategię A (asocjacyjną) – polegającą na przekazywaniu uczniom przez nauczyciela gotowej wiedzy;

  • strategię P (problemową) – nauczyciel stwarza warunki i sytuacje umożliwiające uczniom samodzielne zdobycie wiedzy przez rozwiązanie problemów praktycznych i teoretycznych;

  • strategię O (operacyjną) – skierowaną na organizację działania uczniów obejmującego zarówno czynności manualne jak i intelektualne;

  • strategię E (emocjonalną) – zmierzającą do rozwiązywania problemów drogą rozwijania procesów emocjonalnych.

W edukacji przyrodniczej preferowane są aktywizujące metody nauczania. Lekcje lub inne zajęcia powinny stawiać przed uczniem problem lub pytanie, które pobudzi go do myślenia i poszukiwania własnych rozwiązań lub odpowiedzi, co dość dobrze zostało przedstawione przez Cichego (1984) patrz tabela 4.


Tabela 4. Metody aktywizujące rolę w procesie nauczania


Metody badawcze

Metody obserwacyjne

Metody słowne

  1. Eksperyment naturalny

  2. Eksperyment laboratoryjny

  3. Modelowanie

  4. Pomiar i obliczenia statystyczne

  1. Obserwacja ekosystemów i żywych okazów roślin i zwierząt (naturalnych środków dydaktycznych)

  2. Obserwacja środków dydaktycznych zastępczych

  1. Wykład

  2. Praca z materiałem źródłowym

  3. Dyskusja

  4. Gry dydaktyczne



Proces nauczania – uczenia się daje lepsze rezultaty, gdy jest zbliżony do procesu badawczego. Metody podane w tabeli zalecane są do stosowania w edukacji przyrodniczej.


IV.1 Metody badawcze

Metody te oparte są na stwarzaniu uczniom sytuacji problemowej oraz organizowaniu procesu poznawczego w warunkach naturalnych. Eksperyment naturalny wykonywany przez uczniów w ekosystemach, polega na zmienianiu w badanej sytuacji pewnego czynnika w celu sprawdzenia postawionej hipotezy. Mogą to być eksperymenty wykorzystujące naturalne środki dydaktyczne i miejsca edukacji środowiskowej, takie jak: ogród szkolny, pole, las, aglomeracja miejska bądź wiejska, otoczenie szkoły.

Podczas eksperymentów laboratoryjnych przeprowadzanych w pracowni przyrodniczej wskazane jest wykorzystanie naturalnych środków dydaktycznych np. okazów roślin i zwierząt, hodowli. Stosowanie tych środków zwiększa aktywność uczniów zapewnia osiągnięcie przez nich lepszych wyników, co przyczynia się do wzrostu efektywności procesu dydaktycznego. Modelowanie może dotyczyć zależności występujących w ekosystemach czy w obrębie populacji, np.: analiza zmian liczebności w populacji. Pomiar i obliczenia statystyczne służą udowodnieniu założeń teoretycznych.

W badaniach ekologicznych analizuje się wpływ różnych czynników abiotycznych i biotycznych na rośliny i zwierzęta. W zależności od badanego problemu ekolog posługuje się metodami obserwacyjnymi, porównawczymi, modelowymi i eksperymentalnymi. Obserwacje i doświadczenia pozwalają na uchwycenie specyficznych przystosowań roślin i zwierząt do różnych środowisk, pomiar natężenia różnych czynników ekologicznych, np. naświetlenia, temperatury powietrza czy wody, zasolenia wód, siły wiatru, wielkości opadów, itp. Analizuje się wreszcie ich wpływ na przebieg różnych czynności życiowych badanych organizmów.

Za pomocą systematycznie prowadzonych obserwacji można stwierdzić stopniową sukcesję roślin i zwierząt na terenach zdewastowanych lub bardzo silnie zmienionych przez człowieka, ich opanowywanie przez organizmy pionierskie. Tego typu obserwacje możliwe są do przeprowadzenia przez uczniów nawet w wielkomiejskich środowiskach.

W badaniach eksperymentalnych organizmy roślinne i zwierzęce hoduje się w określonych warunkach, odpowiednio modyfikowanych (zgodnie z kanonem jedynej różnicy J. S. Milla) i kontrolowanych. Dokładne i systematyczne obserwacje powiązane są zwykle z pomiarem i rejestracją przebiegu czynności życiowych w warunkach doświadczalnych. Jeszcze bardziej są zróżnicowane badania synekologiczne, zarówno obserwacyjne, jak i doświadczalne. Mają one duże walory poznawcze, uczą dostrzegania współzależności zjawisk i procesów, oraz prawidłowości ekologicznych – przyzwyczajają uczniów do myślenia kategoriami ekologicznymi, do analizowania wpływu gospodarczej działalności człowieka na życie i gospodarkę przyrody.


Przygotowanie eksperymentu, który jest przecież czynną obserwacją, wymaga przypomnienia kilku założeń:

  • każdy eksperyment powinien mieć kreślony cel – cel eksperymentu mogą wskazać uczniowie, zaś nauczyciel tylko go doprecyzuje,

  • uczniowie powinni uczestniczyć w planowaniu warunków eksperymentu,

  • uczniowie powinni podejmować próby formułowania problemów badawczych oraz hipotez,

  • powinna być prowadzona dokumentacja badań eksperymentalnych.

Pierwsze eksperymenty powinny być niezwykle proste, obserwowane problemy oczywiste, hipotezy sformułowane również bardzo prosto – i takie działania zachęcą uczniów do uczestniczenia i podejmowania dalszych badań. Planując hodowlę fasoli możemy dodać do wody np. detergentów, benzyny, soli itp. i w ten sposób prowadzić pierwsze eksperymenty.

Proces nauczania ekologicznego wspomagają naturalne środki dydaktyczne.


Ryc. 1. Podział naturalnych środków dydaktycznych.

NATURALNE ŚRODKI DYDAKTYCZNE



Obiekty (obszary) przyrody ożywionej i nieożywionej

Zjawiska przyrodnicze

Obiekty antropogeniczne







Przypadkowe, niezamierzone spostrzeżenia wyjątkowo tylko pomagają pogłębić rozumienie skomplikowanych zjawisk przyrodniczych. Konieczne jest, zatem możliwie dokładne przygotowanie teoretyczne ucznia, niezbędne dla rozumienia badanych zjawisk i rozwiązywanie wyłaniających się zagadnień. Przygotowanie to osiąga uczeń w czasie nauki oraz w drodze samodzielnej pracy związanej z odpowiadającą danemu kierunkowi lekturą.

Oprócz wspomnianego podkładu teoretycznego potrzebne jest też przygotowanie praktyczne polegające na zaznajomieniu się z aparaturą i sprzętem a także techniką prowadzenia prac laboratoryjnych. Należy opanować umiejętność konstruowania zestawów do doświadczeń, samodzielnego wykorzystywania instrukcji do ćwiczeń, czy tez wykonywania ich dokumentacji.

Wstępne ćwiczenia służące poznaniu konstrukcji i zasad działania przyrządów laboratoryjnych oraz nabywanie umiejętności posługiwania się nimi chronią nas przed wieloma trudnościami, pozwalają koncentrować uwagę na badanym zjawisku.

Ważną rolę odgrywa prawidłowe planowanie obserwacji i doświadczeń, jak też dokładne precyzowanie celu zamierzonych badań. Eksperymenty przeprowadzane przez uczniów mogą służyć rozwiązywaniu określonego zagadnienia przez nich samych wysuniętego, poznawaniu budowy lub funkcji organizmów, a także zjawisk występujących w przyrodzie, współzależności, prawidłowości i ogólnych praw. Często stanowić będą ilustrację wiadomości zdobywanych w gotowej postaci. Zawsze jednak uczą stosowania metod pracy laboratoryjnej wiodących do poznawania metod przyrodniczych badań naukowych.

Do przeprowadzania zaplanowanych eksperymentów niezbędne jest zaznajomienie się z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy i stałe ich przestrzeganie w toku działania.

Obserwacje i doświadczenia należy prowadzić systematycznie i dokładnie, uwagę zwracać na wszystkie szczegóły, chociaż pozornie wydają się mało istotne. Często od ich uwzględnienia zależy uzyskanie właściwych wyników.

Podstawowym warunkiem naukowej poprawności doświadczeń przyrodniczych jest stałe odnoszenie się we wszystkich eksperymentach do zestawów kontrolnych. Pozwalają one ustalić odchylenia wynikłe ze zmiany jednego z czynników, np. temperatury, naświetlenia, zawartości tlenu lub dwutlenku węgla.

Jednorazowe spostrzeżenia nie mogą na ogół stanowić podstawy do uogólnień i wniosków. Do ich formułowania upoważnia nas dopiero zestawienie i porównanie wyników wielokrotnych obserwacji dokonywanych w tych samych warunkach.

Wiele obserwacji i doświadczeń biologicznych można przeprowadzać tylko w określonych porach roku. Fakt ten należy brać pod uwagę w ich planowaniu.

Do wielu doświadczeń i eksperymentów należy wybierać zdrowe i silne okazy z wcześniej założonych hodowli. Do obowiązków prowadzącego hodowlę należy zaznajomienie się z wymaganiami życiowymi hodowanych organizmów, zapewnienie im niezbędnych warunków życiowych, utrzymywanie wzorowej czystości oraz systematyczne wykonywanie właściwych zabiegów pielęgnacyjnych.


Właściwe prowadzenie doświadczeń i eksperymentów przyrodniczych obejmuje:

  1. Fazę planowania

    • tytuł doświadczenia,

    • materiał,

    • przyrządy,

    • odczynniki.

1   2   3   4   5   6

Powiązany:

Praca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego iconPoradnik dla nauczycieli praca zbiorowa pod redakcją Stanisława Jakubowskiego

Praca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego iconJednego z najciekawszych ruchów społecznych w historii Polski (oraz, jak mniemam, całego świata). Niniejsza praca powstała na Wydziale Studiów Międzynarodowych I Politologicznych Uniwerstytetu Łódzkiego pod kierunkiem prof. Eugeniusz Ponczka

Praca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego iconRedaktorzy gazetki: Samorząd szkolny pod opieką mgr Joanny Bysiak

Praca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego iconZewnętrzna wsrstwa skorupy ziemskiej powstała w wyniku rozpadu skał macierzystych pod wpływem czynników środowiskowych

Praca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego iconAbstrakt pracy doktorskiej przygotowany pod opieką naukową Prof dr hab. Andrzeja Malawskiego

Praca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego iconPod kierunkiem: prof dr hab. Stanisława Literskiego Opracowała

Praca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego iconPod kierunkiem Prof dr hab. Stanisława Literskiego Opracowały

Praca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego iconPod kierunkiem prof dr hab. Stanisława Literskiego Opracowali

Praca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego iconPod kierunkiem prof dr hab. Stanisława Literskiego Opracowali

Praca powstała pod opieką dr Michaliny Lubelskiej dr Stanisława Knutelskiego iconPoradnik dla nauczycieli pod redakcją Stanisława Jakubowskiego

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom