ODŻywianie I trawienie




Pobierz 160.86 Kb.
NazwaODŻywianie I trawienie
Data konwersji29.09.2012
Rozmiar160.86 Kb.
TypDokumentacja
ODŻYWIANIE I TRAWIENIE

By organizm człowieka prawidłowo funkcjonawał, musi regularnie otrzymywać odpowiednie pożywienie. Jedząc pokarm dostarczamy organizmowi potrzebne substancje. W procesie trawienia substancje te przekształcane są w niezbędną do życia energię. Trawienie (fordøyelse) odbywa się w układzie pokarmowym (fordøyelsessystem).



źródło: www.bryk.pl/


Jama ustna (munnen)

Trawienie zaczyna się już w jamie ustnej. Zębami rozdrabniamy pokarm, a przy pomocy języka i śliny formujemy kęsy, które następnie dostają się do przełyku.

Ślina (spytt) wytwarzana jest przez gruczoły ślinowe, zwane inaczej śliniankami (spyttkjertler). Znajdują się one pod brodą i pod skórą przy oczach. Ślina sprawia, że łatwiej nam rozdrabniać jedzenie i przełykać. Ponadto zawiera ona enzymy, które zaczynają rozkładać węglowodany już w jamie ustnej.

Zęby zróżnicowane są na siekacze – cienkie i ostre na przedzie szczęki, kły oraz trzonowce z tyłu jamy istnej. Siekacze służą do odgryzania kawałków jedzenia, a trzonowce rozdrabniają je na mniejsze części.
Pierwsze zęby u dzieci, które traci się w wieku 7-8 lat to zęby mleczne. Jest ich 20. Następnie wyrastają zęby stałe, których u dorosłego człowieka jest 32.

Język (tungen) to duży, mocny mięsień. Znajdują się na nim tysiące kubków smakowych (smaksløker), dzięki którym odczuwamy smak jedzenia i picia. Język rozpoznaje cztery różne smaki: kwaśny, słodki, słony i gorzki. Również zmysł węchu odpowiedzialny jest za odczuwanie smaku. Dlatego gdy jesteśmy przeziębieni i zakatarzeni, jedzenie jest prawie bez smaku.


Przełyk (spiserøret)

Przy połykaniu jedzenie przesuwa się dalej do przełyku. Po drodze jedzenie przedostaje się przez gardło, lecz dzięki nagłośni, która zamyka wejście do tchawicy, jedzenie nie dostaje się do płuc, tylko do przełyku.

Przełyk może się rozszerzać i kurczyć. Ruchy te, nazywane perystaltycznymi, wspomagają przesuwanie się kawałków pokarmu do żołądka. Dlatego też można nawet stać na głowie i jeść!


Żołądek (magesekken)

Żołądek wydziela do 3 litrów soku żołądkowego (magesaft) dziennie. Sok ten zawiera silne enzymy, które trawią pokarm. Oprócz działania trawiącego sok żołądkowy ma także właściwości bakteriobójcze. Dzięki niemu dochodzi – przynajmniej do pewnego stopnia – do odkażenia pokarmu.

Jeśli coś zjemy a potem przyłożymy ucho do brzucha, usłyszymy bulgotanie. To żołądek kurczy się, tak by treść pokarmowa dobrze została wymieszana z sokami żołądkowymi i była gotowa do następnego etapu trawienia. Zadaniem żołądka jest także magazynowanie pokarmu i stopniowe uwalnianie go do jelita cienkiego.


Jelito cienke (tynntarmen)

Jelito cienkie u dorosłego człowieka ma około 5-6 metrów długości. To tam dostaje się mieszanka z żołądka i zostaje jeszcze bardziej rozcieńczona. Do dwunastnicy, czyli pierwszego odcinka jelita cienkiego, wydzielany jest sok trzustkowy z trzustki (bukspyttkjertelen) oraz żółć z wątroby. Substancje te trawią pokarm.

Ścianki jelita wyposażone są w miliony malutkich kosmków jelitowych (tarmtotter). W każdym kosmku znajduje się sieć cienkich naczyń krwionośnych, przez które substancje odżywcze, witaminy, minerały i część wody dostają się do krwi i specjalną żyłą transportowane są do wątroby.


Wątroba (leveren)

Wątroba jest jednym z największych organów w ciele, a także jednym z najważniejszych, gdyż bez niej nie można żyć. Tutaj wiele z z substancji odżywczych, które transportowane są z jelita cienkiego, jest „kontrolowane” i przekształcane tak, by dalej mogły dostać się do krwiobiegu, a następnie komórek ciała. Specjalne komórki w wątrobie wyłapują szkodliwe i trujące substancje, które mogłyby zaszkodzić organizmowi.

Wątroba jest także magazynem ważnych substansji odżywczych. Witaminy i tłuszcze gromadzone są tu przez wiele tygodni i dzięki temu organizm ludzki może przeżyć przez pewien czas bez jedzenia.


Jelito grube (tykktarmen)

Po tym jak jelito cienkie wessie substancje odżywcze, reszta mieszanki trawionego pokarmu przedostaje się do jelita grubego. Jest ono krótsze od jelita cienkiego – mierzy około 1, 5 metra. W tej części układu pokarmowego wchłaniana jest większość wody z niestrawionego pokarmu. W efekcie resztki niestrawionego pokarmu ulegają zagęszczeniu i w dalszej części jelita formowane są w kał (avføring).

W jelicie grubym żyją miliardy pożytecznych bakterii. Bakterie jelitowe pomagają rozkładać kawałki jedzenia oraz chronią organizm przed innymi, szkodliwymi bakteriami.


Odbytnica (endetarmen)

Odbytnica jest końcowym odcinkiem jelita grubego. Tutaj przez wiele godzin magazynowany jest kał i dzięki temu nie trzeba zbyt często chodzić do toalety. Gdy uzbiera się go kilkaset gram, mózg otrzymuje informację, że należy opróżnić odbytnicę. Wtedy czujesz, że musisz iść do toalety.


Pytania:

1. Gdzie rozpoczyna się trawienie?

.......................................................................................................................................................

2. Wymień 3 typy zębów u człowieka:

.......................................................................................................................................................

3. Jaką funkcję spełniają kubki smakowe?

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

4. Jakie procesy zachodzą w żołądku?

............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

5. Jakie organy wydzielają enzymy trawienne do dwunastnicy?

.......................................................................................................................................................

6. Wymień 3 funkcje wątroby:

............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

7. Gdzie formowany jest kał?

.......................................................................................................................................................


Połącz polskie wyrazy z norweskimi odpowiednikami:


smaksløker przełyk

tynntarm odbytnica

avføring kosmki jelitowe

munn żołądek

endetarm jelito grube

fordøyelse gruczoły ślinowe

bukspyttkjertel kał

spytt język

lever kubki smakowe

tunge jama ustna

magesaft jelito cienkie

tykktarm trawienie

fordøyelsessystem wątroba

magesekk ślina

tarmtotter sok żołądkowy

spiserør trzustka

spyttkjertler układ pokarmowy


Podpisz schemat układu pokarmowego norweskimi i polskimi nazwami:




trzustka spyttkjertler jelito cienkie

leveren bukspyttkjertelen wątroba

spiserøret jelito grube magesekken

ślinianki żołądek tykktarmen

endetarmen tynntarmen

przełyk odbytnica

Zaznacz prawdłową odpowiedź:

1. Kosmki jelitowe znajdują się w:

a) żołądku

b) przełyku

c) jelitach

d) wątrobie


2. Ile zębów wyrasta dorosłemu człowiekowi?

a) 20

b) 42

c) 28

d) 32


3. Ruchy wspomagające przesuwanie się pokarmu w układzie pokarmowym to:

a) ruchy paralityczne

b) ruchy perystaltyczne

c) ruchy paranormalne

d) ruchy peryferyczne


4. Co nazywamy dwunastnicą?

a) pierwszy odcinek jelita cienkiego

b) końcowy odcinek jelita grubego

c) górną część żołądka

d) przejście między jelitem cienkim a grubym


5. Żółć wydzielana jest przez:

a) trzustkę

b) żołądek

c) dwunastnicę

d) wątrobę

Źródła:

Eirik Newth ”Aktivitet og undring”, Gylendal Norsk Forlag ASA 1998, 1. utgave, 1. Opplag

Else Beitnes Johansen, Erik Steineger ”Globus 6 – naturfag”, J. W. Cappelens Forlag AS, Oslo 2007

Aleksandra Górska (red.) ”Encyklopedia Polskiego Ucznia”, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków

Schemat układu pokarmowego: www.bryk.pl/

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

ODŻywianie I trawienie iconSŁowniczek pojęĆ – trawienie I odżywianie

ODŻywianie I trawienie iconTrawienie związków azotowych w przedżołądkach Aktywność ruchowa żołądka wielokomorowego

ODŻywianie I trawienie iconODŻywianie a uczenie się

ODŻywianie I trawienie iconPrawidłowe odżywianie ucznia

ODŻywianie I trawienie iconTest odżywianie, układ pokarmowy

ODŻywianie I trawienie iconOdżywianie mózgu (brain nutrition)

ODŻywianie I trawienie iconAa ultra Odżywianie 0% alergenów parabenów barwników

ODŻywianie I trawienie iconZdrowe odżywianie warunkiem prawidłowego rozwoju

ODŻywianie I trawienie iconODŻywianie wersja a (czas: 35 min) Zadanie 1

ODŻywianie I trawienie iconPowtórzenie –odżywianie, pokrycie ciała, szkielet

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom