Tkanka nerwowa




Pobierz 369.59 Kb.
NazwaTkanka nerwowa
Data konwersji01.10.2012
Rozmiar369.59 Kb.
TypDokumentacja
Tkanka nerwowa powstaje z ektodermy. Zadaniem tkanki nerwowej jest przyjmowanie bodźców, a następnie przewodzenie ich w postaci i m -pulsów, czyli przesuwającego się elektrycznego potencjału pobudzenia wzdłuż nerwów i od komórki (neuronu) do komórki. Aby móc spełniać to zadanie komórki nerwowe mają odpowiednią budowę. Charakteryzuje je obecność wielu wypustek łączących się ze sobą, przez co tworzą sieć. Pomiędzy neuronami występują komórki glejowe, chroniące tkankę nerwową oraz zaopatrujące ją w substancje odżywcze (np. glukozę) potrzebne do sprawnego funkcjonowania.

Komórka nerwowa jest podstawową jednostką struktural-n0 funkcjonalną układu nerwowego. Zbudowana jest z ciała komórki zawiera-jącego jądro komórkowe oraz dwóch rodzajów wypustek nerwowych: licznych dendrytów przyjmujących impulsy (przewodzenie dokomórkowe) i jednego neurytu, czyli włókna osiowego (aksonu) - przekazującego impulsy (przewo-dzienie odkomórkowe) do następnego neuronu lub unerwianego narządu Końcowego. Istotnym elementem budowy wypustek neuronu są osłonki mielinowe. Osłonki te stanowią izolację elektryczną włókna nerwowego. Ze względu na obecność osłonek wyróżnia się włókna nagie (bez osłonek) i z osłonkami.

Komórki nerwowe nie przylegają do siebie ściśle, toteż impuls nerwowy nie może być przekazany bezpośrednio do sąsiedniego neuronu. Przewodzenie impulsu nerwowego (czyli potencjału czynnościowego) jest możliwe dzięki istnieniu synaps, tj. miejsc styku między neuronami oraz między neuronami a innymi komórkami (np. mięśniową). Ze względu na sposób przekazywania impulsu nerwowego wyróżnia się synapsy chemiczne i synapsy elektryczne. W synapsie chemicznej między neuronami występuje wąska szczelina synaptycz­na, a przewodzenie jest jednokierunkowe i z udziałem przekaźników chemicz­nych (neurotransmiterów), np. acetylocholiny, noradrenaliny. W tym miejscu następuje zmiana sposobu przewodzenia impulsu z elektrycznego na chemiczny (por. s. 237). W synapsie elektrycznej błony synaptyczne neuronów prawie przylegają do siebie, a przewodzenie impulsu odbywa się na drodze elektrycznej.

Ze względu na funkcje komórki nerwowe dzielimy na:

- neurony czuciowe (dośrodkowe), tj. kontaktujące się dendrytami z recep­torem, np. komórką zmysłową odbierającą bodziec;

- neurony pośredniczące (skojarzeniowe), występujące w ośrodkowym układzie nerwowym, np. w rdzeniu, pośredniczą w przekazywaniu impulsów między neuronami;

;- neurony ruchowe (odśrodkowe), tj. bezpośrednio kontaktujące się z efektorem, np. mięśniem lub gruczołem

4.15. PRZEWODZENIE IMPULSÓW W UKŁADZIE

NERWOWYM

Neuron jest podstawową jednostką strukturalno-funkcjonalną układu nerwowego, zdolną do szybkiego przekazywania impulsów nerwowych. Przewodzenie impulsu nerwowego z jednej komórki nerwowej na drugą lub z komórki nerwowej na inną (np. mięśniową) jest możliwe dzięki istnieniu synaps, czyli miejsc styku (patrz par. Synapsę tworzą błona presynaptyczna jednego neuronu, błona postsynap-lyczna drugiego neuronu oraz szczelina synaptyczna .

Niepobudzona błona komórkowa neuronu jest spolaryzowana elektrostatyczni e, co jest spowodowane różnym rozmieszczeniem ładunków dodatnich i ujemnych po obu jej stronach. Na zewnątrz komórki ma ona ładunki dodatnie (m.in. z nadmiaru jonów Nał), a od wewnątrz ładunki ujemne (m.in. z nadmiaru jonów Cl"). To ilościowe zróżnicowanie jonów jest wywołane różną przepuszczalnością błony dla jonów oraz działaniem pompy jonowej.

Zadziałanie bodźca nadprogowego powoduje depolaryzację błony, polegajacą na zwiększeniu przepuszczalności dla jonów Na+, które wnikają do wnętrza neuronu, znosząc ładunek ujemny. Depolaryzacja następuje nie tylko w miejscu zadziałania bodźca, ale rozprzestrzenia się w postaci fali jako potencjał czynnościowy (impulsu). Po przejściu fali depolaryzacji następuje repolaryza-cja błony, czyli powrót do stanu początkowego (sprzed zadziałania bodźca).

Gdy impuls nerwowy dotrze do synapsy powoduje wydzielenie (ze zgroma­dzonych na zakończeniu aksonu pęcherzyków) substancji chemicznych (trans-miterów, np. acetylocholiny, adrenaliny, dopaminy, histaminy) do szczeliny synaptycznej. Transmitery, łącząc się z receptorami na Wonie postsynaptycznej, wywołują jej depolaryzację i wyzwolenie potencjału czynnościowego, który - jako impuls - przemieszcza się wzdłuż drugiego neuronu.

Prędkość przepływu impulsu jest uzależniona m.in. od obecności osłonek, które działając jak „izolatory" zwiększają efektywność przewodzenia. We włóknach bezosłonkowych prędkość przewodzenia impulsu wynosi 0,3-2 m/s. We włóknach osłonkowych przekaźnictwo impulsu odbywa się skokowo (od jednego przewężenia Ranviera do drugiego, następnego itd.). Stąd też szybkość przepływu impulsu jest znacznie większa i dochodzi do 120 m/s.

4.16. ODRUCHY JAKO JEDNOSTKI CZYNNOŚCIOWE UKŁADU NERWOWEGO

Podstawową jednostką czynnościową układu nerwowego zwierząt i człowieka są odruchy. Odruch jest to automatyczna reakcja ustroju (odpowiedź efektora) na bodziec działający na receptor, wyzwolona za pośrednictwem układu nerwowego. Strukturalnym (anatomicznym) elementem reakcji od­ruchowej jest łuk odruchowy, natomiast jej elementem czynnościowym jest działalność fizjologiczna poszczególnych składników łuku. Łukiem odruchowym nazywamy drogę, jaką przebywa impuls nerwowy od receptora do efektora.

Prosty rdzeniowy łuk odruchowy

I - receptora (narządu odbierającego bodziec),

II - dośrodkowej drogi doprowadzającej neuronu czuciowego (aferentnego),

III - ośrodka nerwowego,

IV - odśrodkowej drogi wyprowadzającej neuronu ruchowego (eferentnego),

V - efektora (narządu wykonującego, np. mięsień, gruczoł).

Najczęściej między neuronem czuciowym a ruchowym funkcjonuje element dodatkowy, znajdujący się w ośrodku nerwowym - neuron pośredniczący, kojarzeniowy.

U organizmów wyższych występują jednak odruchy, w których bierze udział znaczna liczba neuronów. Jest to złożony łuk odruchowy. Reakcja na odebrany bodziec bywa wtedy bardzo złożona i wielostronna. Odruchy regulują pod­stawowe procesy życiowe organizmów, tj. oddychanie, odżywianie, wydalanie, rozmnażanie itp.

Odruchy dzieli się na bezwarunkowe i warunkowe.

Odruchy bezwarunkowe to wrodzone, trwałe, automatyczne reakcje na bodźce, które przez całe życie przebiegają tak samo. Z odruchami bezwarunkowymi, zwłaszcza prostymi, związana jest niższa czynność nerwowa zachodząca na poziomie rdzenia kręgowego i przedłużonego, jednak odruchy złożone, zwłaszcza o dużej komplikacji, mogą być koordynowane na wyższych piętrach mózgowia.

Przykładami odruchów bezwarunkowych są;

- odruch kolanowy na uderzenie,

- odruch źrenicy na światło,

- odruchy obronne, np. na bodźce termiczne lub mechaniczne (sparzenie, ukłucie).

Jak wspomniano, oprócz prostych odruchów bezwarunkowych istnieją także złożone, będące podłożem instynktów u zwierząt czy człowieka. Za­chowania instynktowne sprawiają wrażenie czynności przemyślanych, są jednak wrodzonymi i odziedziczonymi zespołami odruchowych form za­chowania, typowymi dla danego gatunku. Należą tutaj: instynkt pokarmowy, rozrodczy (płciowy), rodzicielski (macierzyński), obronny, badawczy, wędrow­ny, budowy gniazd i legowisk..

Odruch warunkowy to wyuczone, nabyte w ciągu życia osobnika reakcje na bodźce. Powstają one na podłożu odruchów bezwarunkowych przy udziale kory mózgu. Odruchy warunkowe są zmienne, mogą się pojawiać lub znikać w ciągu życia. W przeciwieństwie do odruchów bezwarunkowych mogą być podporząd­kowane woli. Odruchy warunkowe są podstawowym elementem uczenia się i zapamiętywania. Są wykorzystywane m.in. przy układaniu (tresurze) zwierząt.

Odruchy warunkowe wiążą się z wyższą czynnością nerwową, a dochodzą do skutku na poziomie kory półkul mózgowych.

BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU NERWOWEGO

Układ nerwowy kręgowców osiągnął wysoki stopień rozwo­ju i specjalizacji. Dzieli się on pod względem czynnościowym na 2 układy: somatyczny i au­tonomiczny (ryć. 132), przy czym oba układy ze sobą współdziałają i stanowią całość funkcjonalną, czyli nawzajem się uzupełniają w działaniu or­ganizmu:

1 – uklad somatyczny:

  • osrodkowy (centralny ) – zbudowany z mozgu i rdzenia kregowego

  • obwodowy – zbudowany z nerowo odchodzacych od mozgu i rdzenia

zadania: koordynacja zewnetrzna, kontakt i reakcje na swiat zew, zawiaduje reakcjami somatycznymi

2 uklad autonomiczny - zbudowany z pni nerowoych rownoleglych do kregoslupa i zawierajacyhc zwoje nerwowoewspolczuln ( sympatyczny )

  • przywspolczulny (parasympatyczny )

zadania: koordynacja wew i regulacja metabolizmu, zawiaduje rekcjami trzewnymi

Elementami składowymi układu nerwowego są komórki nerwowe (patrz s. 129). W rozwoju zarodkowym układ nerwowy powstał z ektodermy, która tworzy rynienkę, później cewkę nerwową. M ó z g w początkowych stadiach powstaje jako pojedynczy pęcherzyk na końcu cewki nerwowej. Następnie dzieli się na 3 odcinki: przodomózgowie, śródmózgowie i zamózgowie, które później różnicują się (ryć. 133) na: kresomózgowie (K), międzymózgowie (M), śródmózgowie (S), tyłomózgowie (T), czyli móżdżek, i zamózgowie (Z), czyli rdzeń przedłużony. Części mózgu pierwotnie ułożone są liniowo, tzn. jedna za drugą.

W toku ewolucji i rozwoju zarodkowego powstają m.in.

- z kresomózgowia - półkule mózgowe (ryć. 134-1) i płaty węchowe

- z międzymózgowia - szyszynka (3), oko ciemieniowe (4), oko przysadka mózgowa (6); /

- z tyłomózgowia - od spodu rozwija się błędnik, czyli ucho wewnetrzne

Od międzymózgowia, śródmózgowia, tyłomózgowia i zamózgowia od­chodzi u wyższych kręgowców 12 par nerwów mózgowych.

Ewolucyjne zmiany budowy układu nerwowego dotyczą przede wszystkim mózgu (tab. 40 i ryć. 135).

Ogólne funkcje układu nerwowego można określić następująco:

a) odbieranie, przetwarzanie i przewodzenie informacji o zmianach w środo­wisku, kierowanie zachowaniem zwierzęcia względem otaczającego go świata;

b) regulacja i kontrola działania poszczególnych narządów i układów;

c) korelacja działania wszystkich narządów.

Szczegółowa analiza poszczególnych części mózgowia i rdzenia kręgowego u kręgowców wyższych przedstawia się następująco:

Kresomózgowie tworzą 2 półkule mózgowe o słabo (gady) lub silnie (ssaki) pofałdowanej powierzchni i płaty węchowe, zbudowane z 2 substancji: istoty białej (położonej wewnętrznie) i istoty szarej (położonej zewnętrznie kory móz­gu). Istota szara zbudowana jest z ciał komórek nerwowych tworzących ośrodki nerwowe, również podkorowe. Istota biała składa się z włókien nerwowych (neurytów i dendrytów), stano­wiących drogi przewodzące.

W półkulach mózgowych zachodzi, we współpracy ze śródmózgowiem. rdzeniem przedłużonym i kręgowym, integracja i re­gulacja podstawowych funkcji organizmu. Jest to wewnętrzna, tzw. niższa czynność nerwowa półkul mózgowych, opierająca się na wrodzonych odruchach bez­warunkowych.

Kresomózgowie jest też ośrodkiem pamięci i świadomości. Kora mózgu

- warstwa istoty szarej pokrywającej półkule mózgowe - oraz ośrodki podkorowe, to siedlisko centrów nerwowych związanych z wyższymi czynnoś­ciami nerwowymi, jak czucie, ruch, a także słuch, mowa, wzrok (świadome postrzeganie), pisanie, myślenie, kojarzenie, zapewniającymi współdziałanie organizmu ze światem zewnętrznym. Wyższe czynności nerwowe półkul mózgowych związane są m.in. z odruchami nabytymi, czyli warunkowymi.

Międzymózgowie spełnia funkcje głównego pośrednika przekazującego impulsy nerwowe do kory mózgowej i integrującego kontrolę nerwową oraz hormonalną organizmu. Jest miejscem (podwzgórze) ważnych ośrodków nerwowych: głodu-sytości, termoregulacji, pragnienia, agresji-ucieczki oraz kierujących popędem płciowym i macierzyńskim. Międzymózgowie (jego część

- podwzgórze) reguluje działanie układu dokrewnego za pośrednictwem przysadki (mózgowej) i szyszynki.

Śródmózgowie to pośrednik (niższego poziomu), przez który przebiegają liczne drogi nerwowe. Reguluje odbiór wrażeń wzrokowych i słuchowych, wywiera wpływ odruchowobezwarunkowy na wzajemne ułożenie części ciała i postawę w zależności od siły ciążenia.

Tyłomózgowie, czyli móżdżek, jest ważnym czynnościowym ośrodkiem kontroli, koordynacji i regulacji ruchów, a przez to utrzymywania równowagi ciała, co umożliwia organizmowi przeciwdziałanie sile ciążenia i bezwładności, zapewniając ruchom większą celowość.

Zamózgowie, czyli rdzeń przedłużony, jest zbudowany z zewnętrznie położonej istoty białej i wewnętrznie położonej istoty szarej (a więc inaczej niż w kresomózgowiu). W rdzeniu przedłużonym mieszczą się ośrodki kierujące odruchowymi czynnościami niezależnymi od woli (odruchy bezwarunkowe), jak ośrodki oddechowe, regulujące pracę serca, ciśnienie krwi i funkcjono­wanie układu pokarmowego (żucie, połykanie, ssanie, wydzielanie śliny), ośrodki kojarzeniowe słuchu i równowagi oraz koordynacji ruchowej (odruchowej).

Rdzeń kręgowy dzieli się na takie same odcinki jak kręgosłup. Podobnie jak w rdzeniu przedłużonym istota biała leży na zewnątrz, a istota szara wewnątrz. Rdzeń jest ośrodkiem odruchów bezwarunkowych (odruchy rdzeniowe) oraz przewodzi impulsy do i od mózgowia.

Mózg jest chroniony przez kostną czaszkę (mózgoczaszke). Leży w jamie czaszki otoczony 3 błonami, tzw. oponami mózgowymi. Przestrzeń miedzy oponami wypełniona jest płynem mózgowo-rdzeniowym, który amortyzuje urazy mechaniczne, np. uderzenia. Podobnie chroniony jest rdzeń kręgowy (kręgosłup, kanał kręgowy, opony rdzenia, płyn mózgowo-rdzeniowy).

Mózg dorosłego mężczyzny waży średnio 1375 g, kobiety 1240 g. Możliwe są jednak znaczne wahania w obydwie strony, co nie stanowi o inteligencji i uzdolnieniach.

Narządem wzroku człowieka są parzyste oczy. W rozwoju ewolucyjnym rozwinęły się z międzymózgowia. Oko pozwala na rejestrowanie wrażeń świetlnych, wizualnych, a tym samym na dokładne i prawidłowe wyobrażenie o świecie zewnętrznym.

Oko jest zbudowane (ryć. 160) z gałki ocznej oraz narządów dodatkowych, (iikich jak: powieki, brwi, rzęsy, gruczoły łzowe, mięśnie oka.

Gałka oczna, osadzona w oczodole, jest zbudowana z następujących elementów:

- rogówki (przezroczysta część błony włóknistej gałki) - okrywającej przednią 1/5 powierzchni gałki ocznej, ochraniającej oko przed urazami mechanicznymi i ulegającej regeneracji;

- komory przedniej z cieczą wodnistą, znajdującej się między rogówką u tęczówką;

- źrenicy - otworu w tęczówce o zmiennej średnicy (3-8 mm), zależnej od ilości dopływającego światła;

- tęczówki (przednia część błony naczyniowej gałki), która działa jak przesłona regulująca wielkość źrenicy, a tym samym ilość światła wpadającego do oka; tęczówka zawiera barwnik decydujący o kolorze oczu;

- soczewki - całkowicie przezroczystej, warunkującej ostrość widzenia dzięki skupianiu promieni świetlnych na siatkówce; proces ustawiania obrazu na ostrość nosi nazwę akomodacji oka i polega na ruchach (wyginaniu i zmianie ogniskowej) soczewki;

- ciała szklistego położonego między soczewką a siatkówką, zajmującego największą część, bo około 4/5 gałki ocznej; ciało szkliste, o konsystencji galaretowatej, otoczone jest błoną szklistą;

- siatkówki - warstwy światłoczułych komórek nerwowych, tj. pręcików i czopków, które są właściwymi receptorami wzrokowymi (fotorecep-torami), przy czym pręciki zawierają rodopsynę i reagują na natężenie światła o zmroku (biel, szarość, czerń), czopki zaś zawierają jodopsynę i reagują na barwy; liczba czopków warunkuje zdolność rozdzielczą oka (mierzoną najmniejszą odległością dwóch rozróżnianych jeszcze punktów odbieranego obrazu);

- nerwu wzrokowego przekazującego impulsy z siatkówki do kory mózgowej;

- naczyniówki (tylna część błony naczyniowej gałki) - z wbudowanymi bardzo licznymi naczyniami krwionośnymi;

- twardówki (nieprzezroczysta cześć błony włóknistej gałki) - osłaniającej 4/5 pozostałej (poza rogówką) powierzchni gałki.

Za pomocą narządu wzroku człowiek rozpoznaje przedmioty, odróżnia ich kolor, kształt, ocenia odległość. Obserwowane przedmioty odbijają światło, które przechodząc przez układ optyczny oka (rogówka, ciecz wodnista komory przedniej, źrenica, soczewka, ciało szkliste) pada na siatków­kę. Powstałe impulsy z receptorów siatkówki przenoszone są nerwami wzrokowymi do kory mózgu (korowych ośrodków wzroku w płacie potylicz­nym), gdzie podlegają analizie i syntezie (obraz postrzegany).

Wśród schorzeń oka wymienia się:

- wady wzroku, a mianowicie:

astygmatyzm, który jest wynikiem nieprawidłowego wysklepienia rogó­wki, co sprawia, że na siatkówce powstaje nieostry obraz; korekta - szkła cylindryczne lub soczewki kontaktowe,

krótkowzroczność powodowaną skupianiem się promieni światła przed siatkówką (zbyt silne załamywanie światła, zbyt wydłużona gałka oczna); korekta - soczewka podwójnie wklęsła,

dalekowzroczność wywołaną skupianiem się promieni świetlnych za siatkówką (za słabe załamywanie światła, skrócona gałka oczna); korekta - soczewka dwuwypukla;

- ślepotę zmierzchową (kurza ślepota) spowodowaną niedoborem witami­ny A (nazwa pochodzi stąd, że z natury ptaki domowe źle widzą przy słabym oświetleniu);

- daltonizm, tj. ślepotę na barwy czerwoną, zieloną i błękitną uwarun­kowaną genetycznie, a sprzężoną z płcią.

BUDOWA I FUNKCJE UCHA CZŁOWIEKA


Ucho człowieka (ryć. 161) składa się z:

a) ucha zewnętrznego, do którego zalicza się małżowinę uszmi i przewód słuchowy; ucho zewnętrzne oddzielone jest od ucha środkowego błoną bębenkową;

b) ucha środkowego, w którym wyróżnia się jamę bębenkową, kosteczki słuchowe (młoteczek, kowadełko, strzemiączko) i trąbkę słuchów;) (Eustachiusza);

c) ucha wewnętrznego (błędnik), w skład którego wchodzą 3 kanały półkoliste, ślimak i przedsionek.

Poszczególne części składowe ucha spełniają różne skomplikowane funkcje:

- małżowina uszna służy do lokalizowania źródła dźwięku oraz skupiania fal dźwiękowych;

- przewód słuchowy przekazuje, wzmacnia i ukierunkowuje drgania fali dźwiękowej na błonę bębenkową; przewód wysłany jest urzęsionym nabłon­kiem, zawierającym gruczoły łojowe i woskowinowe, których wydzielina tworzy warstwę ochronną;

- błona bębenkowa - elastyczna, cienka błona zbudowana z tkanki łącznej, wprawiana jest w drgania przez fale głosowe;

- kosteczki słuchowe połączone między sobą stawowo - stanowią pomost między błoną bębenkową a uchem wewnętrznym; drgania z błony bębenkowej przenoszone są na kosteczki, których rola polega na wzmacnianiu fali dźwiękowej oraz regulowaniu właściwości akustycznych powietrza i ucha wewnętrznego;

- trąbka słuchowa - przewód łączący ucho środkowe z gardłem, służy do wyrównania ciśnień i zarazem zabezpiecza ucho środkowe przed skutkami zbyt silnych fal dźwiękowych (częsty odruch połykania wyrównuje zaistniałe różnice ciśnień);

- ślimak - to skręcony kanał zawierający płyn zwany endolimfą; w ślimaku z.najduje się narząd Cortiego, będący właściwym narządem słuchu; na skutek drgania fal dźwiękowych pobudzana jest endolimfa, któni drażni komórki nerwowe w narządzie Cortiego, te z kolei przekazują impulsy do nerwu słuchowego, a za jego pośrednictwem do korowego ośrodka słuchu (płai skroniowy), gdzie powstaje wrażenie słuchowe.

Kanały półkoliste ucha wewnętrznego są zbudowane z 3 rurkowatych przewodów ustawionych w stosunku do siebie prostopadle w różnych płasz­czyznach. Kanały te są właściwym narządem równowagi. Wypeł­nione endolimfa, w której zanurzone są kryształki CaCO3 - kamyczki błędnikowe, zwane też otolitami. W zależności od ułożenia ciała kamyczki pobudzają receptory równowagi w kanałach półkolistych. Receptory te przeka­zują impulsy za pośrednictwem nerwu słuchowego do korowych ośrodków koordynacji ruchowej, orientując organizm o jego położeniu w przestrzeni. Wszystkie kanały półkoliste zaczynają się i kończą w przedsionku.

Ucho spełnia więc podwójną funkcję. Jest narządem słuchu (odbiera fale dźwiękowe) i równowagi (odbiera informacje o zmianach położenia całego organizmu bądź jego części).

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Tkanka nerwowa iconWykład 4 Podstawy histologii tkanka nerwowa

Tkanka nerwowa iconWykład 8 Podstawy histologii tkanka nerwowa

Tkanka nerwowa iconTkanka nerwowa zbudowana jest z komórek nerwowych – neuronów (= neurocyty) I z komórek glejowych

Tkanka nerwowa iconDepresja nerwowa

Tkanka nerwowa iconNerwowa I humoralna regulacja czynności układu sercowo- naczyniowego

Tkanka nerwowa iconZaburzenia odżywiania. Anoreksja nerwowa, bulimia, wewnętrzny przymus nadmiernego jedzenia, jedzenie kompulsywne – wd13

Tkanka nerwowa iconTkanka nabłonkowa

Tkanka nerwowa iconTkanka nabłonkowa

Tkanka nerwowa iconTkanka chrzęstna

Tkanka nerwowa iconTkanka merystematyczna – twórcza

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom