Charakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej




Pobierz 228.59 Kb.
NazwaCharakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej
strona2/5
Data konwersji03.10.2012
Rozmiar228.59 Kb.
TypCharakterystyka
1   2   3   4   5
2. Globalizacja współczesnej gospodarki światowej


Wzrost powiązań gospodarczych pomiędzy państwami oraz pojawienie się nowych form współpracy międzynarodowej doprowadziły do pojawienia się zjawiska globalizacji gospodarki światowej. Trudno przy tym o jednoznaczną definicję tego procesu, bowiem wyjatkowo wiele wydarzeń i procesów zachodzących w światowej gospodarce i wymianie międzynarodowej określane jest mianem globalizacji. Genezę procesu często upatruję się w tzw. drugiej rewolucji przemysłowej, czyli w przyspieszeniu postępu technicznego i technologicznego w gospodarce światowej mającego miejsce w ostatnich latach7. Globalizację określa się jako połączenie postępu technologicznego, internacjonalizacji (globalnej skali działania podmiotów gospodarczych) i liberalizacji gospodarek (deregulacji)8. Nie ulega wątpliwości, że globalizacja to termin dość wieloznaczny, a zatem nie należy utożsamiać go tylko z procesami zachodzącymi w światowej gospodarce. A. Gwiazda, dowodzi, że pojęcia tego używa się dla określenia zarówno procesów i zjawisk politycznych, gospodarczych jak i socjologicznych oraz efektów tych procesów. Brak jest bowiem jednej, powszechnie akceptowanej definicji globalizacji. Część ekonomistów pod pojęciem tym rozumie najbardziej zaawansowaną formę umiędzynaradawiania działalności gospodarczej. Pojęcie globalizacji może także oznaczać wzrost różnego rodzaju powiązań między różnymi podmiotami życia międzynarodowego oraz wzajemne, najczęściej asymetryczne oddziaływania we wszystkich sferach życia społecznego (od umiędzynarodowienia rynków i kapitału po kulturę masową, migrację, finanse i zapewnienie pokoju)9. Globalizacja przejawia się też wzrostem integracji międzynarodowego życia gospodarczego, która ułatwia to działalność korporacji transnarodowych oraz takich organizacji, jak MFW, BŚ, czy WTO10. Według OECD „globalizacja ekonomiczna jest procesem polegającym na tym, że rynki i produkcja w poszczególnych krajach są od siebie coraz bardziej zależne wskutek wzrastającej dynamiki handlu dobrami i usługami oraz dynamiki przepływu kapitału i technologii”11. Terminu tego zazwyczaj używa się na określenie głębokich przemian zachodzących w gospodarce światowej, powszechnych i zasadniczych zmian w organizacji produkcji, konsumpcji i inwestycji. Są one następstwem ekonomicznej liberalizacji programów dostosowawczych i kurczącej się roli państwa w gospodarce, które prowadzą do nasilenia się współzależności rynków i produkcji w poszczególnych krajach12. Globalizacja w jej ekonomicznym wymiarze polega więc na powstawaniu jednolitego rynku globalnego, wolnego od ograniczeń dla ruchu czynników wytwórczych i towarów. Następstwem tego procesu jest ujednolicenie się na świecie tych samych produktów, wzorów konsumpcji, stylów zarządzania przedsiębiorstwami i instytucjami, traktowanych jako „homogenizacja gospodarki poszczególnych krajów na każdym odcinku produkcji, dystrybucji i spożycia13. W sensie ekonomicznym jest to najbardziej zaawansowana forma umiędzynarodawiania działalności gospodarczej realizowana na płaszczyźnie gałęzi gospodarki, rynków, branż i przedsiębiorstw (głównie korporacji transnarodowych)14. Większość autorów zwraca uwagę, że globalizacja określana miarą otwarcia gospodarki światowej nie jest zjawiskiem nowym. Pewne cechy tego procesu nie występowały jednak wcześniej. Nie ulega więc wątpliwości, że globalizacja to zjawisko charakterystyczne dla czasów nam współczesnych. Jej obecność przejawia się w występowaniu wielu tylko dla tego procesu charakterystycznych zjawisk. Możemy zaliczyć do nich działalność korporacji transnarodowych i idee produktu “made in somewhere”, istnienie międzynarodowych instytucji ekonomicznych, transfer technologii, nowe środki komunikacji, zjawisko Nowej Ekonomii (ang. “New Economy” – tzw. “Era internetu”) opartej na wiedzy, swobodny przepływ siły roboczej, liberalizacja handlu w ramach systemu GATT/WTO, działalność organizacji rządowych i pozarządowych oraz kulturę masową. Podkreślić należy dominującą w tym procesie rolę państw tzw. Triady, czyli Stanów Zjednoczonych, Unii Europejskiej oraz Japonii. Należy więc przychylić się do poglądu R. Piaseckiego, który pisze, że globalizacja jest zjawiskiem zupełnie nowym, charakterystycznym dla naszych czasów, które nie istniało sto lat temu15.

Znaczący wpływ na rozwój procesów globalizacji ma jak wspomniano Światowa Organizacja Handlu. System GATT/WTO obejmuje przede wszystkim kwestie związane z obniżaniem ceł i zmniejszaniem ograniczeń pozataryfowych w handlu międzynarodowym mające wielki wpływ na rozwój procesu globalizacji ekonomicznej. Poszczególne zasady GATT/WTO, takie jak swoboda tranzytu poprzez terytorium każdego uczestniczącego w organizacji kraju i zwolnienie towaru tranzytowego od cła i opłat tranzytowych (art. V GATT/WTO), czy też klauzula najwyższego uprzywilejowania (KNU), którą mogą stosować państwa członkowie WTO w przypadku ceł i formalności celnych (art. I GATT/WTO), powodują, że organizacja ta w najwyższym stopniu przyczynia się do liberalizacji reguł rządzących światowym handlem16. Utworzenie WTO pozwoliło na stworzenie jednolitych reguł rządzących światową gospodarką, przyczyniło się do wzmocnienia globalnego systemu handlowego17. Reguły WTO służą nie tylko usprawnieniu i zdynamizowaniu światowego handlu, ale mają też wpływ na ogólne warunki życia, procesy demokratyzacji i liberalizacji przepływu czynników wytwórczych w świecie.


3. Geneza GATT (Układ Ogólny w Sprawie Taryf Celnych i Handlu)


Próby regulacji światowego handlu i wzajemnych wpływów na gospodarki poszczególnych krajów znane są od stuleci. Zasady porozumień międzynarodowych ukształtowano jednak dopiero na początku XX wieku. W omawianym okresie prym wśród eksporterów światowych wiodły Stany Zjednoczone, a paradoksalnie przyczyną owej dominacji była I wojna światowa, która umożliwiła rozwój przemysłu amerykańskiego, głównie produkującego na potrzeby wojny. Odpowiednikiem potęgi gospodarczej USA na starym kontynencie była Wielka Brytania. Hossa w rozwoju gospodarczym nie trwała jednak długo, a przerwał ją tzw. wielki kryzys z lat trzydziestych minionego wieku.

Pogląd ten podtrzymuje Ch. Kindelberger, który wyjaśnia, że efektem kryzysu było załamanie się systemu walutowo – finansowego na świecie. Rozwojem liberalnego handlu zainteresowana była w owym czasie Wielka Brytania, nie posiadająca jednak wystarczającego potencjału ekonomicznego. USA stosowało natomiast politykę izolacjonizmu, która ostatecznie miała wyjątkowo negatywny wpływ na kondycję ich własnej gospodarki. Udział w handlu światowym USA zmniejszył się wówczas w ciągu zaledwie trzech lat o 4 procenty – z 18 do 14 %18. Sytuacja wróciła do normy dopiero po II wojnie światowej, kiedy USA ponownie otworzyły swoje rynki, opierając eksport głównie na produkcji militarnej. Analogiczna sytuacja istniała pod koniec II wojny światowej, kiedy to Stany Zjednoczone było głównym dostarczycielem towarów na Stary Kontynent. W 1943 roku Amerykanie powołali w tym celu specjalny Fundusz do Spraw Pomocy i Odbudowy, skrótowo zwany UNRA. Zadaniem tej organizacji było udzielanie pomocy sojusznikom USA, nie tylko w czasie działań wojennych, ale także po zakończeniu wojny. Rok później - w 1944 roku, podczas konferencji w Bretton Woods powstał Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (przekształcony później w Bank Światowy). Instytucje te stworzyły podwaliny pod pierwsze koncepcje zorganizowania wymiany towarowej, którą regulowałaby ponadnarodowe instytucje. Swoje poglądy amerykańscy politycy i ekonomiści oparli na kilku propozycjach, których celem było stworzenie:

  1. międzynarodowej organizacji służącej odbudowie gospodarek narodowych w okresie powojennym;

  2. powstanie organizacji umożliwiającej zachowanie stabilności kursowej i międzynarodowej równowagi płatniczej oraz sprzyjanie przepływom długoterminowych kapitałów prywatnych i rozwojowi regionów zacofanych;

  3. międzynarodowych porozumień dotyczących redukcji barier handlowych i ograniczaniu dyskryminacji w handlu;

  4. międzynarodowych porozumień w sprawie kontroli i stabilizacji cen surowców i artykułów rolnych, gwarantujących zgodność długookresowych interesów głównych importerów i eksporterów;

  5. międzynarodowych środków zapewniających pełne zatrudnienie19.

Negocjacje mające na celu stworzenie warunków międzynarodowej wymiany handlowej trwały w sumie dwa lata. Prowadziły je Stany Zjednoczone i Wielka Brytania, kraje które miały wówczas największy udział w światowym eksporcie. Podstawą negocjacji były porozumienia podpisane w latach 40-tych przez oba państwa tj. Karta Atlantycka z 1941 roku oraz Mutual Agreement Act z 1942 roku20. Na realizacji porozumień najbardziej zależało Stanom Zjednoczonym, głównemu eksporterowi produktów zbrojeniowych. Amerykanie obawiali się, że wraz z końcem wojny ich rodzinny przemysł zbrojeniowy czeka dekoniunktura, efektem której będzie zwiększone bezrobocie. Stany Zjednoczone obawiały się także wstrzymania eksportu, w sytuacji gdy odbudowujące się po wojnie państwa alianckie zaczęłyby chronić rodzime rynki przed napływem towarów pochodzących z zagranicy. Nie bez znaczenia była również opinia Brytyjczyków, domagających się od USA pomocy finansowej, która równoważyłaby skutki wprowadzenia zasad liberalnego handlu. Amerykanie zapewnili Brytyjczyków o udzieleniu im takiej pomocy i we wrześniu 1946 roku przedstawili propozycję “Karty Międzynarodowej Organizacji Handlu Narodów Zjednoczonych”. Karta miała skutkować powstaniem ITO – International Trade Organization (Międzynarodowej Organizacji Handlu).

Negocjacje w sprawie ITO zakończono w marcu 1948 roku podpisaniem Karty Hawańskiej. Porozumienie sygnowały 54 państwa - z wyjątkiem Argentyny i Polski, które również brały udział w negocjacjach o utworzeniu tej organizacji. Pod wpływem opinii elit gospodarczych z ratyfikacji Karty Hawańskiej ostatecznie wycofali się także Amerykanie, a samo porozumienie nie stało się tym samym obowiązującym dokumentem21.

Pierwszą wersję Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu sformułowano na konferencji w Lake Succesa (Nowy York) w styczniu i lutym 1947 roku. Ustalono wówczas, że w statucie GATT należy pominąć te postanowienia, które dotyczą wewnętrznej polityki ekonomicznej lub są zależne od istnienia ITO. W założeniu Układ miał być jedynie tymczasowym porozumieniem handlowym, pozbawionym całkowicie struktury instytucjonalnej22. GATT w przeciwieństwie do ITO nie wymagał też procesu ratyfikacji.

W sytuacji upadku koncepcji ITO jedynym dokumentem dotyczącym regulacji międzynarodowego handlu pozostało porozumienie nieinstytucjonalne - Układ Ogólny w Sprawie Taryf Celnych i Handlu – GATT (General Agreement on Tariffs and Trade). Dokument podpisany 30 października 1947 roku w Genewie wszedł w życie wraz z początkiem 1948 roku. Ostatecznie porozumienie parafowały 23 państwa. Miało się wśród nich znaleźć również ZSRR, ale w związku z pogarszającymi się stosunkami dyplomatycznymi i obawami przed uzależnieniem gospodarczym od Europy Zachodniej z parafowania umowy Rosjanie zrezygnowali. W założeniu GATT miał być porozumieniem o charakterze przejściowym, ostatecznie funkcjonującym do czasu utworzenia Międzynarodowej Organizacji Handlu. Owe przejściowe rozwiązanie z wieloma sukcesami funkcjonowało jednak prawie 50 lat.


4. Zasady działania GATT


Układ Ogólny w Sprawie Taryf Celnych i Handlu składa się z preambuły i 37 artykułów podzielonych na cztery części.Za główny cel stawiał sobie ustalenie warunków i szczegółowych zasad wymiany handlowej pomiędzy jego sygnatariuszami. Zgodnie z preambułą celem Układu była m.in. redukcja ceł importowych, eliminacja innych przeszkód i przeciwdziałanie dyskryminacji w handlu. Spełnienie tych postulatów ma bowiem zapewnić stabilne warunki rozwoju światowego handlu oraz ogólnoświatowy wzrost gospodarczy. GATT nawiązywał w ten sposób do zasad klasycznej ekonomii, która zakłada wyższość wolnego handlu interwencjonizmem państwowym, który reguluje zakres i kierunki wymiany gospodarczej z zagranicą23. Fundament GATT stanowiły dwie główne zasady. Pierwsza - niedyskryminacji (tzw. Klauzula Największego Uprzywilejowania - KNU), która zakładała, że wszyscy członkowie Układu muszą być jednakowo traktowani. Oznacza to, że każdy przywilej handlowy przyznany jakiemukolwiek krajowi musi być automatycznie i niezwłocznie przyznany wszystkim członkom Układu. Bezwarunkowość KNU polega na tym, że każdy kraj ma prawo do wszystkich ustępstw udzielonych przez partnera innemu państwu. KNU dotyczy przede wszystkim ceł i innych obciążeń importowych lub eksportowych. Układ Ogólny przewidział też pewne wyjątki od stosowania Klauzuli. Dotyczyły one między innymi możliwości tworzenia stref wolnego handlu i unii celnych między stronami GATT. Odstępstwa od KNU stosowane były również w postaci preferencji celnych, jakie istniały między państwami Commonwealthu oraz czasowych ograniczeń stosowanych w okresie odbudowy gospodarki ze zniszczeń wojennych przez nie okres dłuższy niż 5 lat24. Najczęściej wykorzystywanym wyjątkiem od zasady niedyskryminacji, jest możliwość tworzenia stref wolnego handlu i unii celnych. Jednak w ramach umów o tworzeniu stref wolnego handlu ustalono, że nie można:

  • stwarzać barier dla innych stron systemu;

  • cła i inne ograniczenia stosowane na zewnątrz ugrupowania integracyjnego nie mogą być wyższe niż przed jego powstaniem;

  • układ integracyjny powinien powstać zgodnie z deklarowanym programem i w określonym czasie, który tylko w wyjątkowych sytuacjach może przekraczać 10 lat;

  • zniesienie ceł i ograniczeń stosowanych do wewnątrz ugrupowania musi dotyczyć całej wymiany handlowej pomiędzy stronami (wymóg SAT)25.

Druga zasada – klauzula narodowa – wymaga, aby towary importowane były tak samo traktowane jak artykuły pochodzenia krajowego (w sferze sprzedaży, dystrybucji, marketingu etc.)26. W przeciwieństwie do KNU, która dotyczy równego traktowania i niedyskryminacji partnerów zagranicznych, klauzula narodowa dotyczy relacji między producentami krajowymi a partnerami zagranicznymi oraz ich funkcjonowania na rynku wewnętrznym. Niezgodne z klauzulą narodową są wszystkie różnice w traktowaniu podobnych produktów ze względu na to czy są pochodzenia krajowego czy są importowane27. Obie te zasady zostały także umieszczone w Układzie Ogólnym w Sprawie Handlu Usługami (GATS). Obie klauzule zawiera część pierwsza protokołu GATT, która poza cłami dotyczy także pozostałych opłat związanych z eksportem i importem towarów. Kolejny artykuł porozumienia określa zaś wysokość stawek celnych, która nie może być zmieniona bez zgody partnera handlowego28.

W GATT została zawarta także zasada wzajemności. Zgodnie z tą zasadą żaden członek Układu nie musi obniżać stawek celnych w przypadku, gdy nie uzyskałby podobnych ustępstw od partnera handlowego. Od tej zasady również przewidziane zostały odstępstwa, z których głównie korzystały kraje rozwijające się. Możliwe jest bowiem przyznawanie tym państwom przez kraje rozwinięte różnych przywilejów o charakterze jednostronnym29 (w ramach tzw. Powszechnego Systemu Preferencji Celnych – ang. GSP).

Druga część Układu Ogólnego obejmuje sygnatariuszy porozumienia tylko w takim zakresie, w jakim umowa nie jest sprzeczna z ustawami w chwili przystąpienia danego kraju do GATT. Ta część Układu ustanawia jednak zasadę, według której członkowie GATT są zobowiązani do identycznego traktowania produktów importowanych jak i krajowych, co uniemożliwia chociażby stosowanie dodatkowych podatków importowych. Kolejne artykuły porozumienia zakładają m.in. jawność przepisów obowiązujących w handlu zagranicznym, maksymalne uproszczenie procedur z tym związanych oraz warunki na jakich wymiana handlowa pomiędzy partnerami może zostać ograniczona.

Część trzecia Układu w przeciwieństwie do drugiej w pełni obowiązuje każdego z sygnatariuszy porozumienia. Składa się z 13 artykułów, które precyzują zasady funkcjonowania GATT zawartego w części pierwszej, a ściśle dotyczą wymiany handlowej i warunków, na jakich można od niej odstąpić i praktycznego funkcjonowania Układu30. Jedną z takich możliwości jest odstąpienie od Układu, w sytuacji, gdy jeden z partnerów nie podjął negocjacji w sprawie stosowania określonych taryf celnych. Część trzecia precyzuje również zasady przystępowania nowych członków GATT. Przykładowo decyzje w sprawie przyjęcia nowego członka podejmowane są przez sygnatariuszy Układu większością 2/3 głosów. Warunki akcesji nie są w GATT szczegółowo zdefiniowane, a procedura jest w takich wypadkach ściśle zindywidualizowana, w zależności od kraju, jaki do Układu chcę przystąpić31.

Celem GATT było doprowadzenie do liberalizacji handlu bez jakiejkolwiek dyskryminacji. Układ Ogólny stworzył pierwszy, powszechnie uznawany system reguł rządzących światowym handlem.

5. Rundy negocjacyjne GATT


Z tego, że Układ GATT już w momencie swego powstania nie był tworem idealnym, sygnatariusze porozumienia doskonale zdawali sobie sprawę. Żaden z członków nie zgodziłby się bowiem na niemalże całkowite zniesienie lub obniżenie obowiązujących w danym kraju ceł, wraz z momentem podpisania dokumentu. Temu celowi miały jednak służyć kolejne negocjacje, podczas których rozmawiano o znoszeniu barier w handlu międzynarodowym. Uczestnikami pierwszej tzw. rundy założycielskiej w Genewie (1947 r.) były zaledwie 23 państwa. Runda ta objęła redukcjami celnymi 45 tys. produktów o łącznej wartości 10 mld dol. Znacznie mniej, bo zaledwie 13 państw uczestniczyło w kolejnych negocjacjach w Annecy we Francji, w 1949 roku, gdzie zredukowano cła na 15 tys. towarów32.

Pierwsze rokowania w sprawie redukcji ceł odbywały się na zasadzie “produkt za produkt”. Negocjacje toczyły się najczęściej pomiędzy dwoma krajami i dotyczyły pojedynczych towarów, w odniesieniu do których kraje te były dla siebie głównymi dostawcami. Zaletą tej zasady była możliwość skoncentrowania się na towarach, mających szczególne znaczenie dla każdego z partnerów rokowań. Negocjacje były jednak skomplikowane i czasochłonne, a ich efekt niewymierny do wniesionych nakładów33.

Przełom przyniosła dopiero tzw. Runda Kennedy'ego (1964 –1967) kiedy to osiągnięto rekordową, bo 33 procentową redukcję ceł. Obniżka nastąpiła na skutek znaczącej ingerencji Amerykanów, którzy zamierzali znacznie rozwinąć stosunki handlowe z Europą. Podczas trzyletnich negocjacji Stany Zjednoczone zaproponowały więc tzw. linearną metodę redukcji ceł, która przewidywała identyczne procentowo cięcia stawek na całe listy towarów, a nie jak dotychczas na poszczególne produkty, zaproponowane przez członków Układu. Zmiana stawek nie mogła być natomiast zweryfikowana bez wcześniejszych negocjacji. Metoda ta choć obejmowała znacznie większą liczbę produktów nie była również pozbawiona wad, gdyż stosowanie procentowej obniżki ceł na poszczególne towary powodowało inne efekty handlowe w kraju, gdzie cło było niskie, a inne, gdzie poziom wyjściowy cła był wysoki34.

Runda Kennedy'ego wprowadziła także pojęcie eksportu po cenach dumpingowych. Inicjatywa miała polegać na tym, iż członkowie GATT mogli nakładać cła antydumpingowe na produkty z krajów, które sprowadzają towary po cenach dumpingowych.

Nie bez znaczenia dla rozwoju światowej wymiany była także Runda Tokijska, która uniemożliwiła manipulację jakością techniczną eksportu, licencjami importowymi i przepisami celnymi utrudniającymi import. Niektóre z krajów podpisały porozumienia dotyczące zamówień rządowych, wołowiny i produktów mlecznych35. Runda Tokijska rozpoczęła się we wrześniu 1973 roku, trwała pięć lat, a uczestniczyły w niej 102 kraje. Novum w negocjacjach było to, że mogły brać w nich udział kraje niestowarzyszone w GATT. Na przebieg rokowań duży wpływ wywarł światowy kryzys energetyczny i surowcowy z lat 1973 – 1974, który nie ominął największych gospodarek świata. Rokowania mające na celu redukcję barier pozataryfowych okazały się bardzo trudne. Trudności wynikały głównie z tego, że niektóre środki, jak np. normy techniczne, zdrowotne, czy fito-sanitarne same w sobie są jak najbardziej pożądane, bowiem gwarantują odpowiednią jakość towarów, ale stosowane zbyt rygorystycznie stają się barierami handlowymi deformującymi lub ograniczającymi wymianę handlową. Podobna sytuacja dotyczyła stosowania środków antydumpingowych i antysubwencyjnych. Z założenia miały one przywrócić warunki konkurencji zakłócone przez nieuczciwe praktyki handlowe partnerów, w praktyce jednak często były nadużywane np. poprzez tendencyjne działania proceduralne, uchybienia w wycenie marginesu dumpingu itp. Wszystko to finalnie powodowało zakłócenia i spore utrudnienia w handlu36. Negocjatorzy nie mogąc osiągnąć porozumienia w omawianej materii, ,stworzyli specjalne kodeksy, które doprecyzowane zostały podczas kolejnej Rundy Urugwajskiej. W toku Rundy Tokijskiej uzgodniono sześć takich kodeksów:

  • w sprawie barier technicznych w handlu;

  • dumpingu i procedur antydumpingowych;

  • subwencji i ceł antysubwencyjnych;

  • licencji importowych;

  • wyceny wartości towarów na potrzeby wymiaru cła;

  • zakupów rządowych.

Końcowym efektem porozumienia było też znaczne obniżenie ceł, które udało się wynegocjować mimo narastającego od 1974 roku kryzysu w światowym handlu. Porozumienie zakładało obniżenie stawek celnych na artykuły przemysłowe średnio o 34 procent w ciągu 8 – 10 lat. W dziedzinie produktów rolnych redukcja ceł dotyczyła towarów, na które w 1976 roku przypadało 12 spośród 48 mld dolarów globalnej wartości importu rolnego. Obniżki ceł miały osiągnąć wartość: w przypadku surowców 52 procent, półfabrykatów 30 procent i 33 procent w przypadku produktów gotowych37.

Najistotniejsze jak do tej pory znacznie dla rokowań GATT miała tzw. Runda Urugwajska. Główną przesłanką do rozpoczęcia nowych rokowań był nasilający się od połowy lat 70-tych neoprotekcjonizm handlowy. Zjawisko to wyrażało się w szybkim wzroście możliwości eksportowych krajów uprzemysławiających się – głównie Azji, przy jednoczesnej utracie rynków zbytu przez kraje uprzemysłowione. Problemy dotknęły takie branże, jak przemysł tekstylny, samochodowy i komputerowy. Tani import zbiegł się jednocześnie ze znacznym spadkiem popytu i bezrobociem w krajach uprzemysłowionych. Zjawisko narastającej konkurencji zaostrzył kryzys naftowy z 1973 roku, którego efektem było podniesienie cen za baryłkę ropy przez kraje OPEC nawet o kilkaset procent. Porozumienie GATT podpisane kilkadziesiąt lat wcześniej w zaistniałej sytuacji nie miało większych możliwości rozwiązania tych problemów. Część ustaleń okazała się bowiem mało użyteczna, lub zwyczajnie przestała odpowiadać istniejącej sytuacji. gospodarczej38. Inną z przyczyn zwołania ósmych już negocjacji wielostronnych był konflikt handlowy pomiędzy Wspólnotą Europejską a Stanami Zjednoczonymi. Powodów konfliktu można upatrywać w zapowiedziach wprowadzenia 200 - procentowego cła na produkty dostarczane ze Wspólnoty do USA. W tym czasie do WE przyjęto bowiem Hiszpanię i Portugalię, co wpłynęło na utrudnienie eksportu zbóż amerykańskich do tych krajów przez USA. Amerykanie straty z tego tytułu oszacowali na 400 mln dolarów rocznie. Wspólnota, by uniknąć konfliktu zagwarantowała w zamian, że import zbóż nie zostanie zmniejszony, ale wraz z końcem 1986 roku porozumienie straciło swą ważność i USA kolejny raz stanęły na skraju wojny handlowej ze WE, której zapobiec miały m.in. negocjacje toczące się w urugwajskiej miejscowości Punta del Este39.

Rokowania tej tzw. “Rundy Wzrostu” rozpoczęły się we wrześniu 1986 roku, a uczestniczyła w nich rekordowa liczba 116 państw. Zakres tematyczny poruszonych problemów obejmował: handel produktami rolnymi, stosowanie środków sanitarnych i fitosanitarnych, handel wyrobami tekstylno - odzieżowymi, bariery techniczne w handlu, środki dotyczące inwestycji i związane z handlem, postępowanie antydumpingowe, procedury określania wartości celnej towaru, kontrola przedwysyłkowa, reguły pochodzenia towaru, licencjonowanie importu, stosowanie subsydiów, środki ochronne, handlowe aspekty praw własności intelektualnej, handel samolotami cywilnymi i zakupy dokonywane przez rządy oraz pewne postanowienia w zakresie ochrony środowiska. Wynikiem negocjacji jest akt końcowy liczący 550 stron tekstów porozumień, decyzji i deklaracji ministerialnych40.

Najogólniej ujmując można stwierdzić, że najważniejszymi osiągnięciami Rundy Urugwajskiej były:

  • zwiększenie przejrzystości reguł w handlu światowym poprzez wprowadzenie przeglądów polityki handlowej państw członkowskich;

  • wzmocnienie procedur wielostronnego rozwiązywania sporów; - rozszerzenie porozumienia o zasady handlu usługami, prawami własności intelektualnej i dotyczące handlowych aspektów inwestycji,

  • dalsza redukcja taryf celnych.

  • osiągnięcie porozumienia w sprawie tworzenia rynkowego obrotu produktami rolnymi41.

Wszystkie ustalenia uczestników negocjacji zostały zawarte w pięciu załącznikach zawartych w Akcie Końcowym Rundy Urugwajskiej. Według szacunków sekretariatu GATT w wyniku rokowań stawki celne w krajach rozwiniętych zostaną obniżone o 40 procent, a w państwach rozwijających się o 10, 6 %. Po redukcjach średni ważony importem poziom stawek celnych obniży się z 6,3 do 3,8 w państwach rozwiniętych i do 25,6% w państwach rozwijających się. Podczas negocjacji ustalono także, że na 99 procent artykułów nierolniczych nie zostaną podniesione stawki celne42.

Dalsze szczegółowe ustalenia Rundy Urugwajskiej zawarto w kolejnych porozumieniach.

- Porozumienie tekstylne43.

W ramach Porozumienia ustalono, że na wyroby przemysłu tekstylnego będą znoszone cła w czterech kolejnych etapach – od 1995 do 2005 roku. W pierwszym z etapów członkowie GATT zobowiązali się do obniżenia stawek o 16 procent, a przy ostatnim z etapów liberalizacja ma objąć 100 procent importu. Nadzorować wdrażanie postanowień rozwiązywać potencjalne spory ma Organ Nadzoru Tekstylnego – TMB, w skład którego wchodzi 10 państw44.

  • Porozumienie rolne.

Porozumienie zawiera podstawowe kwestie dotyczące zastąpienia środków pozataryfowych chroniących przed importem produktów rolnych, ekwiwalentem celnym (tzw. taryfikacja). Nowe ustalenia weszły w życie w 1995 roku i zgodnie z nimi stawki celne mają być stopniowo obniżane, tak jak i niższe mają być wydatki na wsparcie wewnętrzne (subsydia) rolnictwa. W następstwie ujednolicenia stawek, początkowo cła zostaną podwyższone, aby natychmiast zostać obniżonymi, przeciętnie o 36 procent w krajach rozwiniętych i 24 % w krajach rozwijających się. Minimalna obniżka stawki celnej wynosi 15 % w krajach rozwiniętych i 10 % w krajach rozwijających się. Redukcja stawek celnych zakończy się w ciągu 6 lat w państwach rozwiniętych i 10 w krajach rozwijających się. Poziom wysokości ceł nie będzie mógł być zmieniony bez negocjacji z zagranicznymi dostawcami i bez udzielenia im odpowiedniej rekompensaty. Kraje uczestniczące w rokowaniach musiały również określić kontyngenty bieżącego i minimalnego dostępu do własnych rynków, aby zapewnić nie mniejsze niż dotychczas warunki zbytu produktów. Import w ramach kontyngentów został dodatkowo objęty znacznie niższym cłem45.

Porozumienie przewiduje także wspomnianą wyżej redukcję subsydiów w krajach, gdzie takowe formy dopłat obowiązują. Kraje, które takiej formy dopłat nie wprowadziły zobowiązały się natomiast do jej nie stosowania. Porozumienie ograniczyło również bezpośrednią pomoc rządową dla produkcji rolnej – średnio o 20 procent w ciągu 6 lat, która ma dotyczyć wszystkich produktów rolnych. Ustalenia nie objęły natomiast systemu dopłat bezpośrednich kierowanych bezpośrednio do farmerów związanego z ograniczaniem przez nich produkcji rolnej (limity produkcyjne)46.

  • Porozumienie w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych.

Porozumienie zakładało ujednolicenie norm ochronnych roślin i zwierząt w celu zastosowania międzynarodowych procedur sanitarnych i fitosanitarnych. Sygnatariusze porozumienia zobowiązani są do publikowania stosowanych norm i przepisów, kontroli, a także współdziałania w ramach Komitetu do spraw Środków Sanitarnych i Fitosanitarnych, które ma zajmować się zarówno kontrolą produkcji, jak i być forum konsultacji przy podejmowaniu decyzji przez poszczególne kraje.

  • Porozumienie w sprawie barier technicznych w handlu.

Dokument uzupełniony o wcześniejsze porozumienia w sprawie technicznych barier w handlu, uznający prawo państw do ochrony w niezbędnym zakresie, a dotyczący życia i zdrowia ludzi, zwierząt i roślin oraz środowiska naturalnego. Ochrona ma opierać się na międzynarodowych standardach47.

- Porozumienie w sprawie handlowych aspektów polityki inwestycyjnej – TRIMs.

Dokument zakłada, że niektóre przepisy lokalnego ustawodawstwa dotyczące zagranicznych inwestycji bezpośrednich ograniczają, a nawet stanowią zagrożenie dla handlu. Państwa zostały zobowiązane do rejestracji wszystkich podobnych porozumień48.

- Porozumienie w sprawie stosowania artykułu VI GATT (antydumping).

Artykuł ten przewiduje interwencje przeciw importowi, jeśli cena określonego produktu jest niższa niż cena nominalna, co może mieć negatywny wpływ na przemysł krajowy. Podczas urugwajskich negocjacji wprowadzono przejrzyste przepisy antydumpingowe. Czas obowiązywania tych procedur określono na minimum pięć lat49.

  • Porozumienie w sprawie stosowania artykułu VII GATT.

Celnicy mają prawo do uzyskania wglądu w dokumenty przewozowe na temat importowanego towaru, o ile stwierdzą, że deklarowana wartość towaru jest zaniżona, wbrew wcześniejszej umowie.

  • Ogólna Umowa o Handlu Usługami – GATS (General Agreement on Trade in Services).

Runda Urugwajska określiła zasady prowadzenia usług w krajach należących do Układu. Usługi w przeciwieństwie do handlu nie podlegają bowiem tak dokładnej kontroli granicznej, a ich świadczenie jest najczęściej regulowane wewnętrznymi przepisami w poszczególnych państwach, które w żaden sposób nie odzwierciedlają standardów międzynarodowych. Temu też służyło stworzenie GATS, które ma znormalizować jakość świadczonych dla odbiorców usług oraz wprowadzić wielostronne reguły dla tego rodzaju handlu. Zasadnicza umowa GATS wyróżniła w ten sposób cztery rodzaje świadczeń:

  1. usługi, które wymienia się podobnie jak towary w przypadku których nie występuje żaden ruch, czy przekraczanie granicy (np. korzystanie z usług księgowych zagranicą);

  2. usługi, dla świadczenia, których usługodawca musi przemieścić się do innego państwa, ale tylko na określony czas (np. usługi budowlane zagranicą);

  3. usługi, które nazywa się “obecnością handlową” (np. usługi bankowe zagranicą);

  4. usługi nazywane “konsumpcją zagranicą”. Najczęściej jako przykład podaje się tu usługi turystyczne50.

Podstawę zawartych porozumień stanowi klauzula największego uprzywilejowania, zakładająca przywileje dla krajów rozwijających się, jawność istniejących i powstających przepisów czy też uznawania stopni naukowych. Obowiązek stosowania klauzuli największego uprzywilejowania oznacza, że kraj – importer usługi nie musi traktować podmiotu zagranicznego na równi z krajowym, ale musi traktować zagranicznych usługodawców według najlepszych warunków krajowych, jakich udzielił jednemu z nich. Jeśli mówimy o wykonywaniu zawodu np. lekarza, to jest to usługa w rozumieniu GATS. W kraju można określić zasady na podstawie których lekarz ma prawo wykonywania zawodu praktyki po ukończeniu 3 lat studiów. Od lekarzy zagranicznych, można natomiast wymagać dyplomu ukończenia 5-letnich studiów. Jeśli jednak dla jednego kraju ustala się granice 5-letnich studiów, to wszyscy pozostali muszą być traktowani tak samo. GATS uznał jednak, że usługi, które nadają się do wymiany bez pociągania za sobą przepływu pracowników, kapitału oraz bezpośrednich inwestycji zagranicznych można traktować identycznie jak towary51.

- Porozumienie w sprawie handlowych aspektów własności intelektualnej – TRIPS (the Agreement on Trade – related Intellectual Property Rights).

Kwestia ochrony intelektualnej stała się jednym z najważniejszych składników negocjacji urugwajskich. Do tej pory bowiem w każdym z krajów członkowskich obowiązywały wewnętrzne regulacje dotyczące ochrony praw własności intelektualnych. Nowy system wymagał stworzenia nowych procedur administracyjnych. Porozumienie TRIPS, choć miało jedynie generalny charakter założenia, budziło spore obawy. Kraje eksportujące technologie uważały harmonizację przepisów za jedną z najważniejszych funkcji Rundy Urugwajskiej. Z kolei kraje importujące technologie obawiały się, że harmonizacja przepisów chroniących prawa autorskie ułatwi monopolizację procesu rozprowadzania technologii przez wysoko uprzemysłowione kraje, które “za parawanem” umowy międzynarodowej, będą dyktować ceny niemożliwe do przyjęcia dla krajów rozwijających się52.

Pomimo różnic w stanowiskach porozumienie TRIPS udało się jednak podpisać. W pierwszej ogólnej części dokumentu założono, że twórcy mają prawo do identycznej ochrony własności intelektualnej z każdym z sygnatariuszy dokumentu (zasady KNU). Druga część porozumienia określa zakres praw ochrony intelektualnej. Programy komputerowe i kompilacje komputerowych danych źródłowych zostają objęte ochroną jak prace autorskie. Autorzy tych programów i producenci filmowi będą mieli zagwarantowane prawa kontroli wynajmu i reprodukcji swych prac. Termin ochrony w tym zakresie sięga 50 lat. Kolejna część umowy dotyczy zobowiązań stron konwencji do reorganizacji własnego systemu prawnego w sposób gwarantujący efektywną ochronę praw do własności intelektualnej. Zarysowana struktura egzekucji praw chronionych przez umowę przewiduje możliwość sądowej weryfikacji zgodności administracyjnych decyzji z podjętymi przez strony konwencji zobowiązaniami umownymi. Intencją autorów było z jednej strony zapewnienie, że świadome akty piractwa będą ścigane w drodze postępowania karnego, z drugiej natomiast chodziło o włączenie mechanizmów ochrony praw w ramy funkcjonującego systemu legislacyjnego w taki sposób, aby umowa nie stanowiła nadmiernych obciążeń finansowych53.

Generalnie wynegocjowane porozumienie przewiduje ograniczenie nadużywania praw własności intelektualnej (przez podrabianie towarów, programów komputerowych, kaset video, kaset muzycznych, płyt DVD i CD, wyrobów markowych: zegarków, kosmetyków, obuwia, odzieży oraz wyrobów przemysłu farmaceutycznego, alkoholi i żywności). Wychodząc naprzeciw postulatom Francji wspólnotowa branża filmowa i telewizyjna obroniona została przed totalną utratą “europejskiego” charakteru, gdyż nie zgodzono się na pełna liberalizację tych dziedzin. Jak podkreśla wielu ekspertów i obserwatorów rozmów, sukces ten był jedynie połowiczny. USA i WE nie rozwiązały bowiem sporu w sprawie limitowania czasu obcych programów w europejskiej telewizji, a także wykorzystywania podatków z biletów kinowych i wideokaset na dotację do francuskich filmów. Ponadto kraje rozwijające się zgodziły się otworzyć rynki dla usług prawniczych, audytoryjnych i programów komputerowych. Skończyć miało się piractwo komputerowe i fonograficzne, bowiem TRIPS zmusić miał kraje – sygnatariuszy do wprowadzenia średnio dwudziestoletniego okresu ochrony patentowej, znaków firmowych i praw autorskich.

1   2   3   4   5

Powiązany:

Charakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej iconKoncentracja kapitału I jej implikacje dla współczesnej gospodarki światowej

Charakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej iconKierunki rozwoju turystyki światowej do 2020 roku na podstawie prognoz Światowej Organizacji Turystyki (wto)

Charakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej iconAnaliza wpływu Edukacji informacyjnej na rozwój społeczeństwa informacyjnego w Polsce

Charakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej iconPojecie gospodarki światowej

Charakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej iconWpływu telewizji I komputera na rozwój dzieci I skutków ich oddziaływania na psychikę młodych osób

Charakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej iconKonferencja: telepraca – znaczenie dla rozwoju współczesnej gospodarki

Charakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej iconZagadnienia z przedmiotu „Problemy Gospodarki Światowej”

Charakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej iconInstytut Marketingu Międzynarodowego Kolegium Gospodarki Światowej

Charakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej iconZmiany kosztów transakcyjnych w dostosowaniu przedsiębiorstw do głównych przekształceń współczesnej gospodarki

Charakterystyka wpływu gatt/wto na rozwój współczesnej gospodarki światowej iconSzkoła Główna Handlowa w Warszawie Kolegium Gospodarki Światowej

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom