Nszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność




Pobierz 490.98 Kb.
NazwaNszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność
strona1/10
Data konwersji04.10.2012
Rozmiar490.98 Kb.
TypDokumentacja
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
NSZZ „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność


Maciej Kopeć


Szczecin, 2011


Wstęp

Dwudziesta rocznica powstania NSZZ „Solidarność”-80 stanowi doskonałą okazję do przyjrzenia się okolicznościom powstania i działalności jednego z dwóch głównych nurtów ruchu „Solidarność”. Opracowanie to nie rości sobie prawa do naukowego charakteru, jest okolicznościowym wydawnictwem, będącym wyrazem szacunku wobec ludzi, którzy w trudnych czasach sierpniowego zrywu, a potem stanu wojennego, mimo represji, prowadzili działalność związkową. Jest także próbą przywrócenia pamięci o tych działaczach Związku, wobec których próbowano podjąć działania mające na celu zepchnięcie ich na margines życia społecznego już w niepodległej Polsce. W pracy tej wiele miejsca poświęcono kulisom podziału wewnątrz „Solidarności” w roku 1989, a w szczególności wydarzeniom, które rozegrały się w Szczecinie. Jest to zrozumiałe, gdyż to w Szczecinie powstała „Solidarność”-80, tu była jej pierwsza siedziba i mimo przeniesienia jej w roku 1995 do Warszawy, Szczecin pozostał historycznym miejscem narodzin „Osiemdziesiątki”. Autor tego opracowania zdaje sobie sprawę, że opiera się ono przede wszystkim na dokumentacji przekazanej przez władze NSZZ „Solidarności-80”, a pomija przy tym dwa dość istotne aspekty funkcjonowania tego nurtu „Solidarności”. Jeden dotyczy nękania, skali inwigilacji i działań operacyjnych prowadzonych przez SB zarówno przed, jak i po tzw. „okrągłym stole” przeciw działaczom opozycyjnym wobec Lecha Wałęsy. Wydaje się zresztą, że ten mało znany aspekt historii Polski, czyli walki tajnej policji z przeciwnikami okrągłego stołu prowadzonej w latach 1988-1990, rozpoczętej jeszcze przez SB, a zakończonej przez UOP, zasługuje na całościową, poważaną i odrębną monografię. Drugi, w zasadzie nie obejmuje dwutorowego zjawiska, jakim był z jednej strony, zwłaszcza w Szczecinie, odpływ części członków do tzw. „wałęsowskiej” „Solidarności”, a równocześnie, w wyniku rozczarowania polityką tzw. rządów „postsolidarnościowych”, napływ członków z NSZZ „Solidarność” do Osiemdziesiątki oraz powstawanie zupełnie nowych struktur NSZZ „Solidarność”-80.

Część pierwsza pracy dotyczy narodzin „Solidarności”, a następnie próby zniszczenia Związku przez komunistyczne władze w okresie stanu wojennego. Powstała ona na podstawie ogólnodostępnej literatury i opracowań okolicznościowych. Wydarzenia Sierpnia’80 mają swoją bardzo bogatą literaturę, w tym słynną książkę Jerzego Holzera „Solidarność” 1980-1981. Geneza i historia. Powstało także wiele prac dotyczących stanu wojennego w Polsce. W tym opracowaniu wydarzenia lat 1980-1987 tworzą jednak tylko swego rodzaju wstęp dla ukazania losów samego NSZZ „Solidarność”-80. Równocześnie wydarzenia polityczne, społeczne i gospodarcze lat 1980-2005, stanowiące także tło dla przedstawienia działalności „Solidarności”-80, znajdują swój bardzo szeroki naukowy opis w pracach wybitnych historyków: Wojciecha Roszkowskiego i Antoniego Dudka.

Opisywany okres 15 lat działania Osiemdziesiątki zasadniczo obejmuje wydarzenia od okrągłego stołu do lat 2004-2006. Z jednej strony od 2001 roku nastąpiła stabilizacja władz „Solidarności”-80, a z drugiej - ostatnie zaburzenia na obrzeżach Związku miały miejsce do 2006 roku. Także w tym samym czasie, tj. w roku 2002 NSZZ „Solidarność”-80 stał się częścią Forum Związków Zawodowych, uzyskując prawo do udziału w pracach Komisji Trójstronnej. Z kolei odbywający się w 2004 roku w Pogorzelicy XIII Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”-80 w swojej Uchwale Programowej w sposób niezwykle precyzyjny przestawił tożsamość, rolę i zadania oraz miejsce NSZZ „Solidarność”-80 w życiu społecznym Polski.

Równocześnie w 2005 roku nastąpiła dość istotna zmiana sytuacji politycznej w Polsce. Po klęsce RS AWS w 2001 roku, a następnie SLD w 2005 roku, zasadniczo zakończył się trwający od 1989 roku podział polskiej sceny politycznej na siły postsolidarnościowe i postkomunistyczne, a została ona zdominowana na następne lata przez PO i PiS.

Za okazaną mi pomoc chciałbym serdecznie podziękować władzom krajowym Związku, w tym Panu Bogdanowi Warzyńskiemu, Zarządowi Regionu Pomorze Zachodniego i jego Przewodniczącemu Panu Wojciechowi Osmanowi (w tym także za związkowe Posłowie do tej pracy) oraz Panu Stanisławowi Misiakowi z Podregionu Świnoujście (Port Handlowy Świnoujście) za przekazanie mi szerokiego zbioru kopii związkowych dokumentów, bez którego powstanie tej pracy nie byłoby możliwe. Napisanie tego opracowania bardzo ułatwiło wydanie w 1991 roku w Szczecinie przez Katedrę Filozofii Uniwersytetu Szczecińskiego „Wyboru dokumentów Związku „Solidarność” 1988-1990 Pęknięty Dzban”, którego dokonał Marek Zagajewski. Autor skorzystał także z informacji zawartych w pracy magisterskiej pana Dariusza Januszka NSZZ „Solidarność” – Problematyka rozłamu, przeobrażeń i przekształceń od stanu wojennego od współczesności powstałej pod kierunkiem prof. Mariana Grzędy w Instytucie Filozofii i Politologii Uniwersytetu Szczecińskiego w 1999r.

We wrześniu 1991r. ostatecznie został zarejestrowany NSZZ „Solidarność”-80. Powstanie „Solidarności”-80 było to skutkiem podziału jaki uzewnętrznił się w ruchu „Solidarność” w drugiej połowie lat osiemdziesiątych XX wieku. Formalnie istotą tamtego konfliktu była kwestia legalności decyzji, które zapadły po 13 grudnia 1981 roku. Ich skutkiem było najpierw zawieszenie legalnej działalności „Solidarności” i w końcu jej formalna likwidacja na podstawie ustawy z dnia 8 października 1982r. o związkach zawodowych, a następnie jej ponowna rejestracja 17 kwietnia 1989r. na mocy porozumień okrągłego stołu i tej samej ustawy o związkach zawodowych z okresu stanu wojennego.

Lech Wałęsa i jego otoczenie starali się swoich przeciwników zmarginalizować i odsunąć od wpływu na decyzje Związku, a w ostateczności wypchnąć poza związkowy nawias. Konflikt z lat 1987-1989 pomiędzy powołaną przez Lecha Wałęsę najpierw Tymczasową Radą „Solidarności” i później Krajową Komisją Wykonawczą a Grupą Roboczą Komisji Krajowej zdawał się wskazywać na to, że głównym powodem podziału wewnątrz „Solidarności” była sprawa legalności jej różnych struktur i spory personalne oraz stosunek do ponownej rejestracji „Solidarności” w 1989r. Nie powiodła się podjęta po 17 kwietnia 1989r. przez Porozumienie na Rzecz Przeprowadzenia Demokratycznych Wyborów w NSZZ „Solidarność” próba ratowania jedności „Solidarności” poprzez udział różnych grup i struktur związkowych we wspólnych wyborach do władz „Solidarności”. Konsekwencją tych wydarzeń stało się powstanie Komitetu Rejestracyjnego NSZZ „Solidarność”-80. Długotrwała batalia o rejestrację NSZZ „Solidarność”-80 trwająca od marca 1990 do września 1991 roku, zdawała się być tylko kontynuacją wcześniejszych dylematów, a późniejsze konflikty i podziały wewnątrz samej „Osiemdziesiątki” - tylko sporami personalnymi.

Jeśli jednak porzucimy prawniczą i historyczną argumentację używaną na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku przez obie strony „solidarnościowego” sporu, a przyjrzymy się bliżej dokumentom i oświadczeniom Grupy Roboczej KK i Porozumienia na Rzecz Przeprowadzenia Demokratycznych Wyborów w NSZZ „Solidarność”, a następnie związkowym działaniom i akcjom protestacyjnym „Solidarności”-80, zobaczymy zupełnie inny kontekst tamtego podziału. Dochodzimy do wniosku, że kryje się za nim wręcz fundamentalnie pytanie o kształt niepodległego państwa polskiego po 1989 roku. Dotyczy ono istoty demokratycznych przemian jakie nastąpiły w Polsce po 1989 roku i ich beneficjentów, rozliczenia PRL-owskiej przeszłości, elementarnego poczucia sprawiedliwości społecznej oraz miejsca w III RP świata pracy i związków zawodowych. Jest to bowiem pytanie o sens i koszty kompromisu jakim było porozumienie części solidarnościowej opozycji z komunistyczną władzą nazywane „okrągłym stołem” oraz wszystkie skutki społeczne, polityczne i gospodarcze układu podpisanego 5 kwietnia 1989r. Nie można także oddzielić programu, czy akcji protestacyjnych oraz konfliktów i podziałów wewnątrz „Solidarność”-80 od polityki społeczno-gospodarczej poszczególnych rządów w Polsce po 1989 roku. Geneza powstania NSZZ „Solidarność”-80 oraz jego działalność związkowa stanowią w pewien sposób odpowiedź na pytanie o prawdziwe przyczyny tamtego historycznego podziału i rolę autentycznych związków zawodowych dzisiaj.

Rozdział I. Sierpień 1980 roku. Powstanie NSZZ „Solidarność”

Geneza Sierpnia’80. System komunistyczny został narzucony Polsce po II wojnie światowej na bagnetach Armii Czerwonej. Po złamaniu oporu poakowskiego i narodowego podziemia oraz po sfałszowanych wyborach roku 1947 zbudowano system totalitarny oparty na władzy partii komunistycznej (PPR a potem PZPR). PRL stała się częścią zdominowanego przez ZSRR tzw. bloku wschodniego. Śmierć Stalina w roku 1953 doprowadziła do procesu tzw. destalinizacji, a w Polsce do krwawo stłumionych wydarzeń czerwcowych w Poznaniu w 1956 roku, a następnie do tzw. odwilży nazywanej Polskim Październikiem. Powrót do ideologicznych dogmatów marksizmu-leninizmu doprowadził do próby intelektualnego oporu, który zaowocował inteligenckimi protestami w marcu 1968 roku. W końcu lat sześćdziesiątych nastąpiło załamanie się polityki Władysława Gomułki polegającej na tzw. „małej stabilizacji”, łączącej się z odejściem od polityki terroru lat czterdziestych i pięćdziesiątych, a połączonej z nadzieją na zbudowanie względnej stabilizacji ekonomicznej kraju. W grudniu 1970 roku władze podjęły próbę ratowania budżetu państwa poprzez drastyczne podwyżki cen Odpowiedzią na nie stały się strajki i demonstracje, które doprowadziły do krwawych wydarzeń w Gdańsku, Gdyni, Szczecinie, Elblągu, Słupsku, a następnie do strajku styczniowego w Szczecinie i lutowego w Łodzi. Grudniowa rewolta na Wybrzeżu dała robotnikom poczucie siły, była istotnym elementem tworzenia się poczucia tożsamości mieszkańców Szczecina i Gdańska, dała wzorce organizacji społecznej, pozwoliła po raz pierwszy na sformułowanie własnych postulatów wobec władzy. Nowa ekipa na czele z I sekretarzem KC PZPR Edwardem Gierkiem została zmuszona do odwołania podwyżki cen i zainicjowała nowy kurs w postaci działań na rzecz intensywnego rozwoju ekonomicznego kraju i podniesienia stopy życiowej Polaków. Zakończył się załamaniem gospodarczym, próbą podwyżki cen w czerwcu 1976 roku i tzw. wydarzeniami w Radomiu i Ursusie. Brutalna pacyfikacja protestujących poprzez słynne „ścieżki zdrowia”, ohydne wiece, na których potępiano tzw. „warchoły” z Radomia i Ursusa wywołała sprzeciw i odruch solidarności części społeczeństwa z ofiarami represji. Wraz z wcześniejszą zmianą konstytucji PRL, która nastąpiła w lutym 1976r. polegająca m.in. na wprowadzeniu zapisów o kierowniczej roli PZPR i przyjaźni z ZSRR, wydarzenia Czerwca’76 doprowadziły do powstania tzw. opozycji demokratycznej w PRL. Składały się na nią m.in. Komitet Obrony Robotników, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Konfederacja Polski Niepodległej, Ruch Młodej Polski, Studenckie Komitety Solidarności. Wśród tych organizacji były także Wolne Związki Zawodowe, których założycielami byli Kazimierz Świtoń, Krzysztof i Błażej Wyszkowski, a do których szybko dołączyli m.in. Andrzej Gwiazda i Anna Walentynowicz.

Polska w końcu lat siedemdziesiątych była krajem ludzi młodych. Zgodnie z badaniami socjologicznymi Polacy identyfikowali się z wielkimi wartościami, zwłaszcza z takim pojęciem jak naród, a także ze swoją rodziną i najbliższym kręgiem przyjaciół, nie mieli natomiast Polacy zaufania do instytucji publicznych. Deklarowano poparcie dla ideałów socjalistycznych, ale równocześnie szło ono w parze ze stwierdzeniem, że panujący ustrój nie urzeczywistnia ich w praktyce1. Sytuacja gospodarcza PRL się pogarszała2. Zadłużenie zagraniczne w 1979r. wynosiło 22 miliardów dolarów3. Jeszcze w 1976 r. wprowadzono kartki na cukier. Talony, Pewex-y, sklepy komercyjne stały się codziennością PRL. Równocześnie krążyły legendy o luksusie partyjnych i milicyjnych ośrodków wypoczynkowych, Komitetów Wojewódzkich PZPR i Komend Wojewódzkich MO, wydawaniu państwowych pieniędzy na prywatne cele funkcjonariuszy partyjnych i państwowych, mówiono o nierównych stosunkach gospodarczych z ZSRR, o finansowaniu wojny domowej w Angoli, czy pomocy dla Wietnamu i Kuby. Tzw. „manewr gospodarczy”, który przeprowadzał premier Jaroszewicz nie przyniósł spodziewanych korzyści. Dla ratowania bilansu finansowego państwa zaczęto wprowadzać tzw. „ukryte" podwyżki cen. W sklepach ubywało towarów, władze wprowadzały podwyżki cen poprzez nowe nazwy towarów i obniżenie ich jakości, wprowadzono tzw. „ceny komercyjne". Po poszukiwane towary (meble, lodówki, telewizory) ustawiały się kolejki, w tym tzw. społeczne, gdzie oczekiwano na dostawę towarów kilka dni. Braki i niedobory sprzyjały korupcji, poszukiwaniu tzw. „dojść", „załatwiania" i „znajomości"4. 1 lipca 1980r. władze wprowadziły niewielką, tzw. „ukrytą" podwyżkę cen mięsa (formalnie decyzja zapadła na bardzo niskim szczeblu i polegała na przesunięciu grupy tanich mięs do zaliczanych do tych, sprzedawanych po cenach „komercyjnych"). Stała się ona przyczyną fali strajków w różnych częściach Polski5.

Polskie lato 1980 roku. Fala strajków ekonomicznych objęła Warszawę, Ursus, Sanok, Tczew, Rzeszów, Poznań, Wrocław, Trójmiasto, Grudziądz, Żyrardów. Były to krótkie przerwy w pracy, które kończyły się spełnieniem postulatów ekonomicznych, tzn. podwyżki płac. Władze w obawie przed powtórzeniem się wydarzeń Czerwca'76, czy Grudnia'70 ustępowały(„kto staje ten dostaje"). Jednak ustępstwa i brak represji wobec protestujących powodowały, że fala strajków rozszerzała się. Władze pieniędzmi próbowały „gasić" strajki, ale było to dolewaniem oliwy do ognia. Natomiast strajki eufemistycznie nazywano „przerwami i przestojami w pracy". W lipcu 1980 roku nastąpił strajk powszechny w Świdniku, rozszerzony na Lublin. Skala tego strajku znacznie przekraczała dotychczasowe protesty. Strajkujący utworzyli Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, pojawiły się także postulaty polityczne. Ostatecznie po spełnieniu żądań ekonomicznych strajkujący powrócili do pracy. Strajk trwał od 11 do 19 lipca 1980r. 23 lipca 1980 r. zakończył się strajk w Stalowej Woli. Ponownie do strajków doszło na Dolnym Śląsku, Łodzi, także w Gdyni6.

Sierpień'80. 14 sierpnia 1980r. rozpoczął się strajk w Stoczni im. W. Lenina w Gdańsku w obronie zwolnionej z pracy działaczki WZZ Anny Walentynowicz. Zgłoszono także postulaty ekonomiczne (2000 zł podwyżki). Strajk ten zaczął rozszerzać się na inne zakłady Trójmiasta, władze odcięły łączność telefoniczną z resztą kraju. 16 sierpnia 1980 r. część strajkujących na czele z Lechem Wałęsą zgodziła się na spełnienie postulatów ekonomicznych (1500 zł) i powrót do pracy. Jednak część działaczy WZZ na czele z Andrzejem Gwiazdą i Aliną Pieńkowską zatrzymała część pracowników Stoczni i strajk kontynuowano dalej. Był to wyraz solidarności z innymi protestującymi zakładami pracy, które wcześniej poparły stocznię7.

17 sierpnia 1980r. sformułowano listę 21 postulatów, które 18 sierpnia przedłożono wojewodzie (wolne związki zawodowe, prawo do strajku, bezpieczeństwo strajkujących i osób wspomagających strajk, wolność słowa, druku, powrót do pracy osób zwolnionych za strajki w 1970r. i 1976 r., powrót na uczelnie studentów usuniętych za działalność opozycyjną zwolnienie więźniów politycznych, podanie informacji o MKS i postulatach, przeprowadzenie reform, które wyprowadziłyby kraj z kryzysu, wprowadzenie zasad doboru kadry kierowniczej na zasadzie kwalifikacji, a nie przynależności partyjnej, zniesienie uprzywilejowania milicji i wojska, zniesienia cen komercyjnych, podwyżki o 2000 zł, obniżenie wieku emerytalnego i podniesienie najniższych rent i emerytur, wprowadzenia kartek na mięso, wolne soboty, budownictwo mieszkaniowe, opieka nad matką i dzieckiem). Powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS) na czele z Lechem Wałęsą, do którego 18 sierpnia 1980 r. przystąpiło 156 zakładów Trójmiasta8. 18 sierpnia 1980r. rozpoczął się strajk w Szczecinie. Powstał MKS na czele z Marianem Jurczykiem, sformułowano listę 36 postulatów, podobnych w treści do postulatów z Gdańska9. 18 VIII 1980r. Edward Gierek w przemówieniu telewizyjnym odrzucił postulaty polityczne strajkujących, natomiast zdecydowano się na rozmowy ze strajkującymi (nie rozprawę). Władze wysłały do Gdańska delegację na czele z Tadeuszem Pyką (19 sierpnia 1980r.), która gotowa była spełnić żądania ekonomiczne, ale nie te które władze uważały za polityczne (wolne związki zawodowe). Delegacji Pyki udało się złamać częściowo solidarność strajkujących, ale ostatecznie Pyka został odwołany. 19 sierpnia 1980r. powstał MKS w Elblągu, równocześnie miały miejsce krótkie strajki w innych częściach Polski. Władze podjęły działania przeciw opozycji, zatrzymano m.in. Jacka Kuronia, Leszka Moczulskiego, Adama Michnika. Nastąpiła jednak zmiana taktyki władz. Wysłano do strajkujących dwie nowe delegacje. 21 sierpnia 1980r. wysłano do Gdańska delegację na czele z wicepremierem Mieczysławem Jagielskim, do Szczecina z wicepremierem Kazimierzem Barcikowskim. 23 sierpnia 1980r. delegacja szczecińskiego MKS uzgodniła w Gdańsku, że pierwszym postulatem są wolne związki zawodowe i bez jego spełnienia strajki nie zakończą się. 24 sierpnia1980r. nastąpiły przetasowania w Biurze Politycznym KC PZPR, ustąpił m.in. premier Edward Babiuch, a jego następcą został Józef Pińkowski. Władze zdecydowały się na rozmowy, ale równocześnie powołano sztab do ewentualnego stłumienia protestu siłą. W Gdańsku i Szczecinie (w mniejszym stopniu) pojawili się doradcy związani z opozycją (m.in. Mazowiecki i Geremek, skłonni w większym stopniu do kompromisu z władzami, postawa samych MKS-ów była bardziej „twarda"). Tymczasem strajki rozszerzały się, powstał MKS we Wrocławiu, potem w Wałbrzychu, strajkowano w różnych częściach Polski (Poznań, Warszawa, Ursus, Łódź, Nowa, Huta, Olsztyn, Koszalin). Były to strajki o różnym nasileniu, równocześnie protestujący domagali się spełnienia postulatów strajkujących na Wybrzeżu grożąc podjęciem dłuższych akcji protestacyjnych. 26 sierpnia 1980 r. na Jasnej Górze kazanie wygłosił prymas Polski Stefan Wyszyński. Fragmenty kazania przedstawiła oficjalna telewizja. Jednak zmanipulowane przez oficjalne środki masowego przekazu wezwanie prymasa o powrót do pracy nie zmieniło postawy robotników. Strajki rozszerzyły się na Górny Śląsk i Zagłębie Miedziowe. 29 sierpnia 1980 r. rozpoczął się strajk w kopalni Manifest Lipcowy w Jastrzębiu Zdroju, gdzie powstał MKS na czele z Jarosławem Sienkiewiczem.

30 sierpnia1980r. zostało podpisane porozumienie w Szczecinie (powstanie niezależnych związków zawodowych, ograniczenie cenzury, powrót do pracy zwolnionych, ale część zapisów nie była precyzyjna). Jednak fala strajków rozszerzała się i zakończenie strajku w Szczecinie nie miało już żadnego efektu politycznego, nie dawało już politycznego zysku władzy. 31sierpnia 1980r. w Gdańsku podpisano porozumienie (powstanie niezależnych samorządnych związków zawodowych, prawo do opiniowania, posiadania ośrodka analiz, własne wydawnictwa, bezpieczeństwo, do pracy strajkujących, prawo do strajku, ograniczenie cenzury, msza św. przez radio, przywrócenie zwolnionych robotników i studentów, zwolnienie aresztowanych, ograniczenie przywilejów MO i wojska, uzgodniono kwestie wprowadzania w życie postulatów ekonomicznych)10.

1 września 1980r. strajkujący w Szczecinie i Gdańsku zaczęli powracać do pracy, ale nie na Śląsku. 3 września1980r. w Jastrzębiu Zdroju podpisano porozumienie (dotyczyło ono postulatów górniczych - pracy w soboty, tzw. „czterobrygadówki” oraz gwarancji. Falę strajkową zakończyło porozumienie w podpisane w Katowicach 11 września 1980r. Zawierało ono gwarancję tworzenia niezależnych związków zawodowych w całym kraju (wolnych od ingerencji MO i SB), gwarancje bezpieczeństwa dla działaczy robotniczych, prawo do lokali związkowych, do informacji w prasie o działaniach związków zawodowych oraz prawo do udziału w pracach nad nowymi ustawami11.

Powstanie „Solidarności". W nocy 5/6 września 1980 r. Plenum KC PZPR odwołało z funkcji I sekretarza Edwarda Gierka, a I sekretarzem został Stanisław Kania. Nowe władze pozorowały ugodę, ale równocześnie 23 września 1980r. aresztowano przywódców KPN z Leszkiem Moczulskim na czele, wypuszczonych z aresztu na krótko, w wyniku Porozumień Sierpniowych.

Równocześnie zaczęto tworzyć Niezależne Samorządne Związki Zawodowe „Solidarność", gdzie zwyciężył pogląd o tworzeniu scentralizowanej struktur. Powstała Komisja Porozumiewawcza na czele z Lechem Wałęsą, będą Komitetem Założycielskim Związku (potem powstała Krajowa Komisja Porozumiewawcza). W regionach tworzono MKR-y (Międzyzakładowe Komitety Robotnicze). 29 września 1980r., wobec wolnego tempa prac nad ustawą o związkach zawodowych i brakiem rejestracji Związku oraz słabego tempa realizacji porozumień w sprawach płacowych, Krajowa Komisja Porozumiewawcza (KKP) zapowiedziała godzinny strajk. Skala strajku i szybko rosnące struktury Związku pokazały siłę „Solidarności". 24 października 1980r. Sąd Wojewódzki w Warszawie zarejestrował statut „Solidarności", ale z poprawkami, wpisując do statutu kierowniczą rolę PZPR. Wywołało to ogromne napięcie i groźbę powszechnego protestu. „Solidarność" ogłosiła pogotowie strajkowe. 10 listopada 1980r. Sąd Wojewódzki w Warszawie zarejestrował "Solidarność" z aneksem do statutu, gdzie stwierdzono, że „Solidarność" uznaje konstytucję PRL (tzn. kierowniczą rolę PZPR)12.

16 miesięcy „Solidarności". 21 listopada 1980r. wybuchła tzw. sprawa Narożniaka (ujawnienia dokumentu prokuratury generalnej podpisanego przez Lucjana Czubińskiego, w sprawie zwalczania opozycji antysocjalistycznej). Pokazywało to, że z jednej strony władze deklarowały wolę porozumienia, a z drugiej przygotowywały akty represji wobec „Solidarności”. Propaganda państw sąsiednich nasilała histerię o kontrrewolucji w Polsce. W grudniu 1980r. odbyło się posiedzenie przywódców państw wojsk Układu Warszawskiego, gdzie I sekretarza KC PZPR Stanisława Kanię poddano miażdżącej krytyce.

Okres tzw. 16 miesięcy „Solidarności cechował się zapaścią gospodarki. Na sklepowych półkach znajdowały się przysłowiowe ocet i herbata. Sytuacji nie ratowało wprowadzenie kartek żywnościowych. Przeciwko tej sytuacji solidarność organizowała protesty, tzw. „marsze głodowe" (Łódź, Szczecin). Natomiast władze za zaistniałą sytuację winiły „Solidarność" („ciągłe strajki") i ten wątek szczególnie mocno wybijała propaganda PRL. Władze stały się mistrzem w prowokowaniu nieustannych konfliktów, od pierwszego dotyczącego rejestracji NSZZ „Solidarność", następnie o wolne soboty, po kolejne (o charakterze lokalnym jak i ogólnokrajowym. Dotyczyło to m.in. rządowych ośrodków wypoczynkowych, budynków PZPR i MO, sporów o skompromitowanych lokalnych działaczy PZPR i władz państwowych. Takie lokalne konflikty prowadziły do strajków w całych regionach np. Podbeskidzie, czy Zielona Góra). Szczególnie istotny charakter miały dwa takie konflikty: w sprawie rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów i NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność". Komitet Organizacyjny Niezależnego Zrzeszenia Studentów (NZS) zaczęto tworzyć jeszcze jesienią 1980r. Jednak dopiero w lutym 1981r. po strajku łódzkim studentów nastąpiła rejestracja NZS. Działania NZS miały charakter radykalnego ruchu politycznego, charakteryzującego się dużą dynamiką, prowadzącego do erozji struktur SZSP, tworzącego potężny ruch wydawniczy, koncentrujący się na odkłamywaniu historii najnowszej. Działania NZS budziły prawdziwą frustrację i irytację władz13.

Podobna sytuacja dotyczyła ruchu chłopskiego. Chłopi domagający się swoich praw zorganizowali strajk w Ustrzykach Dolnych i 19 lutego 1981r. nastąpiło podpisanie porozumienia (tzw. „porozumienia ustrzyckie"). 9 marca 1981r. powstał jednolity komitet organizacyjny NSZZ RI „S". Jednak władze blokowały możliwość legalnego działania ruchu chłopskiego. Te działania zbiegły się ze zmianami na szczytach władzy. 11 lutego 1981r. premierem został gen. Wojciech Jaruzelski i zaapelował o „90 spokojnych dni". 16 marca 1981r. rozpoczęły się wokół Polski manewry wojsk Układu Warszawskiego Sojuz'81. 19 marca 1981r. nastąpiła tzw. „prowokacja bydgoska". Na sali Wojewódzkiej Rady Narodowej (WRN) w Bydgoszczy funkcjonariusze SB i MO pobili działaczy „Solidarności" na czele z Janem Rulewskim, przewodniczący Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność" w Bydgoszczy. Sesja WRN była poświęcona akcji „miejskiej" „Solidarności" w sprawie „Solidarności Wiejskiej". Wywołało to ogromne napięcie w kraju. „Solidarność" zażądała wskazania i ukarania winnych wydarzeń w Bydgoszczy. Władze przypuściły zmasowany atak propagandowy na „Solidarność". 27 marca 1981r. został przeprowadzony 4-godzinny strajk ostrzegawczy o ogromnym zasięgu, który pokazał ogromną determinację strajkujących. 30 marca 1981r. zostało podpisane tzw. porozumienie warszawskie kończące protest, będące daleko idącym kompromisem ze strony „Solidarności" (nie wyjaśniono kulis wydarzeń, ale zapadła zgoda w sprawie rejestracji ruchu chłopskiego)14.W maju 1981r. zarejestrowano NSZZ RI „Solidarność". Dla społeczeństwa polskiego szczególną wymowę w tym czasie miały zamach na papieża Jana Pawła II 13 maja 1981r. i śmierć 28 maja 1981r. kardynała Wyszyńskiego. Szczególnie ważnym wydarzeniem w 1981 roku był IX Zjazd PZPR i walka o jego demokratyczny charakter. Władze starały się zablokować demokratyczne procedury, stąd zaczęły działać tzw. „poziomki", czyli struktury poziome w ramach PZPR, poza oficjalnymi strukturami partii. Zostały one rozbite przez kierownictwo PZPR, a ich liderzy usunięci z partii. Zjazd PZPR, który odbył się w lipcu 1981r. nie przyniósł żadnego rozstrzygnięcia, ale we władzach partii znalazło się wielu działaczy uznawanych za tzw. „partyjny beton" (tzw. „twardogłowi"), np. S. Olszowski, A. Siwak, M. Milewski. W sierpniu (3-5) 1981 r. kolumna pojazdów „Solidarności" została zablokowana pod budynkiem KC PZPR w Warszawie, co potęgowało wzrost napięcia.15

We wrześniu 1981r. odbył się Zjazd „Solidarności" („Solidarność" liczyła wtedy 9,5 mln członków)16. Zjazd wystosował (8 września) „Posłanie do narodów Europy Wschodniej" w obronie praw człowieka wywołało prawdziwą histerię władz PRL i państw sąsiednich. 13 września 1981r. odbyło się posiedzenie Komitetu Obrony Kraju (KOK), na którym przeważało zdanie o konieczności powstrzymania „kontrrewolucji". Powołano zespół, który miał udział w przygotowywaniu stanu wojennego (faktycznie plan konfrontacji był przygotowywany od listopada 1980r.). W październiku 1981r. usunięto Stanisława Kanię ze stanowiska I sekretarza KC PZPR, a gen. W. Jaruzelski został szefem PZPR (będąc już szefem rządu, ministrem obrony narodowej). Jesienią miały miejsce prowokacje w kopalniach „Szczygłowice" i „Sosnowiec". W listopadzie 1981r. rozpoczął się strajk w WSI w Radomiu, a w jego konsekwencji strajki solidarnościowe studentów w całym kraju. 2 XII 1981r. przy pomocy ZOMO złamano siłą strajk studentów WOSP. W Radomiu Komisja Krajowa „Solidarności" zagroziła strajkiem powszechnym, gdyby władze chciały przypuścić atak na związek. Potwierdziła to, gdy zebrała się ponownie w Gdańsku w dniach 11-12 XII 1981r.17

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Nszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność iconStanowisko Narady Przewodniczących Organizacji Zakładowych nszz "Solidarność" zrzeszonych w Krajowej Sekcji Nauki nszz "Solidarność"

Nszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność iconStraż m iejska ma piętnaście lat

Nszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność icon30-lecie nszz „Solidarność”

Nszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność iconStatut nszz "solidarnośĆ"

Nszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność iconNszz solidarnośĆ PiS

Nszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność iconGazetka Historyczna- nszz „SolidarnoŚĆ” 6

Nszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność iconDeklaracja programowa nszz „solidarnośĆ”

Nszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność iconDrodzy członkowie nszz solidarność!

Nszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność iconAnkieta kandydata na eksperta nszz “solidarnośĆ”

Nszz „Solidarność”-80. Pierwszych piętnaście lat. Geneza, program, działalność iconDeklaracja programowa nszz „solidarnośĆ” preambułA

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom