Dynastia Jagiellonów




Pobierz 38.33 Kb.
NazwaDynastia Jagiellonów
Data konwersji06.10.2012
Rozmiar38.33 Kb.
TypDokumentacja
Dynastia Jagiellonów. Nazwa dynastii pochodzi od króla Władysława Jagiełły, jednak nie jest on protoplastą rodu. W tradycyjnej historiografii wywodzono Jagiellonów od dziada Jagiełły czyli Giedymina, co nie jest zgodne ze stanem faktycznym, bowiem znamy także ojca Giedymina o imieniu Pukuwer, który rządził na Litwie w końcu XIII wieku. Możliwe, iż z kolei jego ojcem był niejaki Skołomend, żyjący w połowie XIII wieku, ale pewności tutaj nie mamy. Nie wiemy także, czy znani z imienia władcy litewscy występujący w dziejach przed rządami Pukuwera, byli jego krewnymi, ale faktu tego nie można wykluczyć. Niektórzy historycy wskazują wśród przodków Jagiellonów władającego na Litwie do początku lat osiemdziesiątych XIII wieku Trojdena. Za protoplastę Jagiellonów z największą dozą prawdopodobieństwa winien jednak uchodzić Pukuwer lub Skołomend. Pierwszą wzmiankę źródłową z wymienioną nazwą Litwy odnajdujemy w 1009 r. w tzw. Roczniku kwedlinburskim opowiadającym o zamordowaniu słynnego biskupa-misjonarza Brunona z Querfurtu na pograniczu ziem litewskich i ruskich (in confinio Rusciae et Lituae). Litwa, zamieszkiwana była wtedy przez nie zorganizowane jeszcze w państwo plemiona Bałtów. Związek plemienny przez nich stworzony zaczął przybierać formy państwowe dopiero na początku XIII wieku, gdy rządził na obszarze litewskim niejaki Ryngold (zm. przed 1219), ale prawdziwym budowniczym państwowości litewskiej w tym okresie był jego syn Mendog (1219-1263), który scalił ziemie litewskie i jako pierwszy władca litewski przyjął chrzest w 1251 r., co politycznie zbliżyło go do Krzyżaków. Mendog ugruntował swoje znacznie w 1253 r., kiedy to koronował się na króla Litwy. W 1260 r. porzucił chrześcijaństwo i poparł walczących przeciw Krzyżakom Żmudzinów spokrewnionych z Litwinami. 3 lata później został zamordowany przez opozycję dawnych władców plemiennych. Po nim panowali kolejno: jego syn Wojsiełk i Trojden, po którego śmierci w 1281 r. przez kilkanaście lat nie było samodzielnego władcy na obszarze Litwy. W latach dziewięćdziesiątych na arenę dziejową wstąpił wspomniany Pukuwer (1292-94), pradziad Jagiełły, którego ewentualne koligacje rodzinne z poprzednikami są owiane mgłą tajemnicy. Po nim panowali jego synowie: Witenes (1295/6-1315) i faktyczny budowniczy potęgi Litwy - Giedymin (1315-1341). Był to już okres wzmożonego nacisku Zakonu Krzyżackiego na ziemie litewskie. Krzyżacy po ujarzmieniu pogańskich Prusów, coraz częściej urządzali tzw. „rejzy” na ziemie litewskie. Litwini nie pozostawali im dłużni, ale powoli zaznaczała się dysproporcja między siłami obu stron. Wobec realnego zagrożenia zachodnich rubieży państwa Giedymin wzmógł ekspansję wschodnią na tereny ruskie podporządkowując sobie ziemie aż po wschodnią Smoleńszczyznę i południowe Polesie. Nie prześladowano Rusinów, co więcej, aby neutralizować wpływy moskiewskie, pomyślano o powołaniu prawosławnej metropolii litewskiej. Giedymin miał szerokie kontakty nie tylko ze Wschodem, ale i z chrześcijańskimi władcami Zachodu. Często dawał do zrozumienia papieżom osiadłym wtedy w Awinionie, że jedyną przeszkodą w przyjęciu przez Litwę chrześcijaństwa, są krwawe wyprawy Krzyżaków. Aby zyskać sobie sprzymierzeńca, w 1325 r. zawarł sojusz z królem Polski Władysławem Łokietkiem i córkę swoją Aldonę wydał za Kazimierza, następcę tronu w Królestwie Polskim. Śmierć Giedymina spowodowała podział schedy po ojcu między siedmiu synów, z których trzech władających ziemiami ruskimi przyjęło prawosławie, a czterech pozostało przy pogaństwie. Godność wielkoksiążęcą dzierżył początkowy Jawnuta, a od 1345 r. jeden z najzdolniejszych władców litewskich Olgierd, ojciec Władysława Jagiełły. Ruskie źródła mówiły o nim, że Olgierd był przemądry bardzo i mnogimi językami mówił [...] I takową chytrością mnogie ziemie pojmał i mnogie grody i kraje zniewolił. Nie tylko siłą, ile mądrością wojował. I był od niego strach wielki na wszystkich i przewyższał księstwem i bogactwem innych. Do coraz większego znaczenia dochodził także Kiejstut, ojciec przyszłego wielkiego księcia Witolda, zajmując w praktyce równorzędne stanowisko z Olgierdem. Ci dwaj bracia zdominowali pozostałych i niejako dokonali podziału strefy wpływów: Olgierd zajął się granicą wschodnią i ziemiami ruskimi, natomiast Kiejstut miał na zachodzie stawiać czoła agresji Zakonu Krzyżackiego. Walcząc głównie z Tatarami, Olgierd zdołał poszerzyć swoje władztwo na wschodzie o ziemie zadnieprzańskie, Wołyń, Podole i Kijowszczyznę. Warto zaznaczyć, że obszary ruskie wielokrotnie przewyższały swoją powierzchnią Litwę właściwą. W 1362 r. Olgierd pokonał Tatarów w słynnej bitwie nad Sinymi Wodami i kilka lat później trzykrotnie organizował wyprawy na Moskwę, z którą wreszcie zawarł w 1372 r. pokój. Także w kwestii polskiej kontynuował Olgierd politykę swego ojca. Licząc się z wzrastającą potęgą Kazimierza Wielkiego, który podbił Ruś Halicką, zawarł z nim faktyczne przymierze o ostrzu antykrzyżackim, czego symbolem był ślub córki Olgierda Kenny Joanny z wnukiem króla polskiego Kaźkiem księciem słupskim. W tym czasie Kiejstut dzielnie odpierał krzyżackie „rejzy”, sam zadając wrogowi liczne ciosy. Była to najważniejsza linia frontu dla młodego państwa litewskiego, bowiem Zakon w sposób rzeczywisty zagrażał jego istnieniu i niósł ze sobą groźbę fizycznego wyniszczenia ludności rdzennie litewskiej. Praktycznie trudno wskazać historykowi dłuższy okres w dziejach Litwy przed przyjęciem korony polskiej przez Jagiełłę bez walk litewsko-krzyżackich. W 1377 r. zmarł Olgierd i został spalony starodawnym obyczajem na stosie, zapewne w Wilnie pod Górą Zamkową. Razem z nim spalono osiemnaście koni, a także psy i ptaki, których używał do polowania. Pozostawił po sobie dwadzieścioro jeden dzieci z dwóch żon, które były zresztą wyznania prawosławnego. Stąd część dzieci przyjęła tę wiarę, mając przeznaczone sobie ziemie ruskie, a część, w tym ulubiony syn ojca Jagiełło, pozostała przy pogaństwie. Jagiełło miał dziedziczyć po ojcu władze zwierzchnią, zaś jego bracia Skirgiełło, Korybut, Lingwen, Korygiełło, Wigunt i Świdrygiełło nie otrzymawszy żadnej dzielnicy, stali się książęcymi malkontentami, którzy nie raz będą przysparzać mu kłopotów. Z kolei brat Olgierda Kiejstut, nie mógł pogodzić się z wyniesieniem do jedynowładztwa Jagiełły i oskarżał go, zresztą słusznie, o zbytnią ustępliwość wobec Krzyżaków. Wybuchł zatem konflikt między obu krewniakami, zakończony dla Kiejstuta tragicznie - uwięzieniem na zamku w Krewie i śmiercią w tragicznych okolicznościach (1382). Powszechnie uważano, że była to sprawka dworzan Jagiełły. Kiejstut mający z dwóch żon trzynaścioro dzieci, swoim spadkobiercą wyznaczył Witolda, równie ambitnego jak Jagiełło, który zresztą odmawiał mu objęcia ojcowskiego dziedzictwa. Ta ambicja obu książąt doprowadziła do wieloletniej rywalizacji między nimi, co niewątpliwie osłabiło siły litewskie zagrożone atakami Zakonu. Jedynym ratunkiem wydawał się sojusz z którymś sąsiadów przeciwko Krzyżakom i przyjęcie chrztu. Najkorzystniej rysowała się perspektywa przymierza z Królestwem Polskim, w którym od 1384 r. panowała młodziutka córka Ludwika Andegaweńskiego - Jadwiga. U progu chrztu (1387) Litwa była państwem z wyraźnie zarysowującymi się warstwami społecznymi. Na czele stali książęta wywodzący się od Giedymina i Pukuwera, potomkowie dawnych kunigasów, a także ci, którzy uważali się za potomków legendarnego Ruryka. Niżej w hierarchii stali bojarzy, nie posiadający zwykle swoich poddanych, a następnie ludność nielicznych miast (największe to Wilno, Troki, Kowno) i wieśniacy cieszący się w większości wolnością osobistą. Całkiem liczna była też warstwa ludności niewolnej, która wywodziła się z jeńców wojennych, bądź ich potomków. Na rdzennych obszarach litewskich wciąż górą było pogaństwo. Litwini czcili różne aspekty przyrody, którą uosabiało kilku najważniejszych bogów, jak np. Diweriks, Perkun, Żempat. Błagano ich o pomyślność składając ofiary z jedzenia i ze zwierząt. Wszystkie potężne i drobne bóstwa zamieszkiwały w świętych gajach, rzekach, jeziorach i strumykach. Zdarzało się, choć stosunkowo rzadko, że bóstwom ofiarowano też pojmanych jeńców, którzy płonęli na stosie. Litwini szczególnie czcili węże, które każdy szanujący się mężczyzna winien był chować w swoim domu lub obejściu. Węże strzegące zarazem ogniska domowego, utożsamiano z duchami przodków. Zmarłych poddawano ciałopaleniu na stosie ze świętego dębowego drzewa. W ten sposób przejawiała się ich pogańska wiara w życie pozagrobowe i w to, że dusze ich przodków będą mogły egzystować po ziemskiej śmierci ciała. Powszechnie wierzono, że dusza przez pewien czas zostaje pomiędzy żywymi mieszkając na poddaszu, w drzewie, czy w innym stosownym miejscu. Zaświaty wyobrażano sobie jako miejsce położone głęboko pod ziemią, lub wręcz przeciwnie, jako znajdujące się na wysokiej górze. Aby się dostać na wyznaczone miejsce, dusza musiała tam wjechać konno, lub po prostu się wdrapać. Stąd bardzo często w ogień rzucano pazury różnych drapieżnych zwierząt, by pomogły zmarłemu po śmierci w osiągnięciu celu. Po akcie formalnej chrystianizacji Litwy, niszczoną kamienne ołtarze, wyrąbywano święte gaje torując drogę „nowemu” wyznaniu. Kulty pogańskie zeszły do podziemia, ale były bardzo żywotne jeszcze w XVII wieku, a część ze starodawnych obrzędów zachowała się na litewskiej wsi do dnia dzisiejszego. Oczywiście przed chrztem chrześcijaństwo kwitło na ogromnych obszarach państwa litewskiego już od dawna, głównie w wydaniu prawosławnym, a jego wpływy docierały do rdzennej Litwy, czyli Auksztoty. Tutaj znano już franciszkanów i dominikanów, którzy posiadali w Wilnie swoje kościoły. Służyli oni często jako służba kancelaryjna władców litewskich, a także jako ich doradcy. Ich obecność znana jest w tamtym czasie także w Nowogródku. Litwini raczej nie prześladowali chrześcijan, byli tolerancyjni, a opowieści o męczeńskiej śmierci kilku prawosławnych za Olgierda i franciszkanów w Wilnie za Giedymina należą raczej do hagiograficznych legend.

Rok 1385 był momentem przełomowym dla dziejów środkowej Europy ze względu na zawarcie w Krewie unii, która zainicjowała kilkusetletni związek między mieszkańcami Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Twór państwowy, który wtedy powstał, nie miał charakteru jednolitego i można go porównać do dwóch płuc jednego ciała. Ściślejszy związek datuje się dopiero od 1569 r., kiedy za ostatniego Jagiellona – Zygmunta Augusta zawarto słynną unię lubelską. Dynastia Jagiellonów rządziła w Polsce 186 lat, tj. od koronacji Władysława Jagiełły na króla Polski w 1386 r. do śmierci wspomnianego już Zygmunta Augusta w 1572 r., który w 1564 r. dokonał symbolicznego przekazania swoich praw dziedzicznych do Wielkiego Księstwa Litewskiego Koronie Polskiej. Unia krewska spowodowała śmiertelne zagrożenia dla Zakonu Krzyżackiego, państwa wrogiego Polsce i Litwie. Zmagania z Krzyżakami trwały aż do 1525 r. i zakończyły się sekularyzacją ich państwa i hołdem pruskim. W świadomości Polaków i Litwinów symbolem zwycięstwa nad Zakonem pozostaje słynna bitwa pod Grunwaldem, która zadała Krzyżakom bardzo dotkliwy cios. Jednak dopiero wojna trzynastoletnia (1454-1466) rozpoczęta przez Kazimierza Jagiellończyka i II pokój toruński, pozwoliły Polsce odzyskać tak upragniony dostęp do morza i miast bałtyckich. Bez tego zwycięstwa nie mógłby powstać (nie do końca zresztą zgodny z rzeczywistością) mit, o Polsce - spichlerzu Europy, gdyż nasz handel z Zachodnią Europą nie rozwinąłby się tak pomyślnie bez swobodnego dostępu do Bałtyku. Najczęściej w heraldyce Jagiellonów występowały: Pogoń litewska, słupy (kolumny) Giedymina i podwójny krzyż jagielloński. Historycy po dzień dzisiejszy nie są do końca zgodni, który z tych znaków pierwotnie był znakiem rodowym, a który nie pełnił tej funkcji lub pełnił obie te funkcje jednocześnie. Z całą pewnością Pogoń była używana przede wszystkim w odniesieniu do Litwy i z czasem została utożsamiona z herbem Wielkiego Księstwa Litewskiego. Sam wyraz „Pogoń” pochodzi od „pogoni”, czyli pospolitego ruszenia wszystkich rycerzy w celu pościgu za nieprzyjacielem, który wtargnął w granice państwa. Pogoń to postać rycerza w srebrnej zbroi na pędzącym koniu z ręką wyciągniętą nad głową, trzymającą miecz. Zazwyczaj przyjmuje się, że podwójny krzyż przyjął sobie za znak rodowy Jagiełło, a słupy Giedymina Kiejstut i jego syn Witold. Faktem jest, iż po koronacji Jagiełły na króla Polski krzyż jagielloński (Pogoni) pojawił się na tarczy jeźdźca Pogoni, zastępując słupy Giedymina. Po unii lubelskiej herbem Rzeczypospolitej Obojga Narodów stała się tarcza czterodzielna z na przemian występującymi Orłem Królestwa Polskiego i Pogonią Litwy.

Dynastia Jagiellońska mając swoją podstawę rodową w Wielkim Księstwie Litewskim w krótkim stosunkowo czasie opanowała kilka znaczących tronów europejskich. Zapoczątkował ten proces Jagiełło, który poprzez małżeństwo z Jadwigą w 1386 r. zdobył tron polski, panując do 1434 r. Na tronie tym zasiadły także jego dzieci: Władysław (1434-1444) i Kazimierz (1447-1492), wnukowie Jan Olbracht (1492-1501), Aleksander (1501-1506), Zygmunt Stary (1506-48) i prawnuk Zygmunt August (1548-1572). Jagiellonowie interesowali się także sąsiednimi Czechami i Węgrami, co zaowocowało poszerzeniem władztwa dynastycznego o te kraje. I tak w latach 1440-44 królem Węgier był panujący także w Polsce Władysław zwany Warneńczykiem. Od 1471 r. w Koronie Czeskiej rządził syn Kazimierza Jagiellończyka Władysław (zm. 1516), który w 1490 r. mimo roszczeń swego brata Jana został również królem Węgier. Ze względu na brak stanowczości i łagodność charakteru zwany był królem bene. W ten sposób monarchia Jagiellonów stała się największa potęgą w terytorialną w środkowo-wschodniej Europie, Jagiellonowie władali bowiem jednocześnie w Wielkim Księstwie Litewskim, w Polsce, na Węgrzech i w Czechach. Niestety, na skutek układów dynastycznych w Wiedniu z Habsburgami (1515) Jagiellonowie stracili Węgry i Czechy, gdy w 1526 r. w bitwie z Turkami pod Mohaczem zginął nie zostawiwszy następcy syn Władysława, Ludwik Jagiellończyk, od 1516 r. król czeski i węgierski. W ten sposób Jagiellonom pozostały trony: litewski i polski. Jak wspomniano wyżej, ostatnim męskim potomkiem Jagiellonów na tronie krakowskim był syn Zygmunta Starego i pełnej temperamentu Bony Sforzy - Zygmunt August, mało kto jednak zwraca uwagę na fakt, iż Anna Jagiellonka (zm. 1596), siostra Zygmunta, jako jedyna obok świętej Jadwigi została koronowana nie na królową, ale na króla Polski, i w tej roli współrządziła ze Stefanem Batorym (1576-1586), który przybył pod Wawel aż z Siedmiogrodu. Również dynastia Wazów panująca w Polsce w latach (1587- 1668) po kądzieli była silnie spokrewniona z Jagiellonami, bowiem kolejna siostra Zygmunta – Katarzyna (zm. 1583) była żoną króla Szwecji Jana III Wazy i matką przyszłego króla Polski i Szwecji Zygmunta III Wazy. Zasłynęła także inna córka Zygmunta Starego - Izabela (1519-1559), bowiem w 1439 r. została żoną króla Węgier Jana Zapolyi. Ostatnia z sióstr - Zofia (1522-1575) od 1556 r. była małżonką Henryka II księcia brunszwickiego. To liczne rodzeństwo mogło mieć jeszcze jednego brata, ale Bona podczas polowania w 1527 r. spadła z konia będąc w piątym-szóstym miesiącu ciąży, co było przyczyną przedwczesnego porodu i śmierci maleńkiego Olbrachta. Z wcześniejszego małżeństwa z Barbarą Zapolya Zygmunt Stary miał także dzieci- dwie córki. Pierwsza Jadwiga (1513-1573) wyszła w 1535 r. za Joachima Hohenzollerna elektora brandenburskiego, a młodsza Anna (1515-20) nie doczekała dnia swoich piątych urodzin. Tutaj należy zaznaczyć, że małżeństwo dynastyczne było w tamtym okresie nie tylko zwykłym aktem kościelnym, ale także ważnym aktem politycznym. Poprzez odpowiednie wydanie córek lub znalezienie stosownej partnerki dla synów, można było później zgłaszać pretensje do terytorialnego dziedzictwa, zawierać określone sojusze, czy też podnieść rangę swego rodu. Polityka dynastyczna Jagiellonów, szczególnie intensywnie stosowana przez Kazimierza Jagiellończyka, spowodowała, że dzisiaj w każdym europejskim domu panującym można doszukać się kilku kropli krwi jagiellońskiej. Niemałe zasługi miała tutaj żona tego Jagiellona (od 1454) Elżbieta Habsburżanka zwana matką królów. Kazimierz Jagiellończyk miał z nią 6 synów i siedem córek. Część potomstwa jest mniej znana, gdyż została przyćmiona sławą tych synów, którym pisane były europejskie trony. I tak Jadwiga (1457-1502), pierwsza córka pary królewskiej, została poślubiona w 1475 r. Jerzemu Wittelsbachowi księciu bawarskiemu. Niezwykle huczne wesele odbyło się w Landshut i zostało poprzedzone papieską dyspensą, bowiem przyszłych małżonków łączyło pokrewieństwo. Na uroczystościach weselnych obecny był sam cesarz Fryderyk III z synem Maksymilianem, także mającym w przyszłości zostać cesarzem.. Spodziewano się nawet 9 tysięcy gości! Zabito 323 woły, 1758 baranów, 1537 jagniąt, 490 cieląt, 285 wieprzy, 684 prosięta, 11 500 gęsi i 40 000 kur. Podano także ponad 194 345 jaj i 140 funtów rodzynek. Przygotowanie tego wszystkiego zajęło się 146 kucharzy. Zaproszeni goście, jak i mieszkańcy miasta przez kolejnych 8 dni mogli jeść i pić na koszt księcia. Wydawało się, że tak wspaniale zapowiadające się pożycie małżeńskie (pięcioro dzieci), przetrwa każdą próbę, jednak po pewnym czasie faktycznie nastąpił rozpad związku, gdyż mąż Jadwigi pił na umór, swawolił z innymi kobietami i w końcu umarł w wieku 48 lat na marskość wątroby. Pozostała jednak w Landshut pamięć o sławnym wydarzeniu i do dzisiejszego dnia co trzy lata obchodzi się na pamiątkę tamtego wesela jego wierną kopię, co sprowadza tłumy turystów do malowniczej bawarskiej miejscowości. Pozostałym siostrom Jadwigi nie zawsze dane było atrakcyjne zamążpójście. Elżbieta, urodzona w 1465 r. dożyła tylko dwunastu miesięcy, a jej imienniczka urodzona siedem lat później przeżyła tylko około 9 lat. Dopiero kolejna siostra - Elżbieta (1483-1517) osiągnęła lata dojrzałe i została wydana za Fryderyka II księcia legnickiego z dynastii Piastów. Inna siostra Zofia (1464-1512) wyszła za Fryderyka Hohenzollerna margrabiego brandenburskiego i wydała na świat syna Albrechta, który w 1525 r. na rynku w Krakowie składał Zygmuntowi Staremu hołd. Z kolei Anna (1476-1503) została małżonką księcia pomorskiego Bogusława, Barbara zaś (1478-1534) znalazła męża w księciu saskim Jerzym Brodatym z rodu Wettynów. Sami Wettyni zasiedli później na polskim tronie w latach 1697-1763. Tylko dwóm synom Kazimierza Jagiellończyka nie była pisana królewska korona: Kazimierzowi i Fryderykowi, za to spotkały ich inne zaszczyty, czy to za życia, czy to po śmierci. Podobnie jak pozostali bracia byli wychowywani przez słynnego kronikarza Jana Długosza. Kilkadziesiąt lat później tak pisano o pracy Jana: Nie słyszano w szkole Długosza sprośnych wierszy, śpiewu, szpetnej muzyki, które niegodziwością swoja zapalają umysły młodzieży do nieprawości, nie słyszano tam również niecnych rozmów, nie widziano nigdy pijanych aktorów, zdemoralizowanych miłostkami, winem i kłamstwem [...] w razie potrzeby [była] nagana, wyśmianie zdrożności, chłosta. Podobno największą przyjemność sprawiało królowi, gdy słyszał jak któryś z jego synów płacze, bity rózgą przez nauczyciela. Na szczęście Długosz był jak na tamte czasy wielkim erudytą, mającym bliskie kontakty z akademickim środowiskiem Krakowa i niektórymi wybitnymi humanistami europejskimi, co zapewniło królewiczom możliwość zdobycia odpowiedniej dla stanu panującego wiedzy. Kazimierzowi (1458-1484), drugiemu synowi ojca, nie udało się zasiąść na żadnym tronie, choć był kandydatem na króla Węgier i przez pewien czas namiestnikiem ojca w Koronie. Pisana była mu inna kariera i to kariera już po przedwczesnej śmierci gruźlika, gdyż został świętym. Znany był z pobożności i dobrych uczynków, szczególnie wobec biednych.. Dla potomnych jest ciągle symbolem niewinności, co uzewnętrzniło się w lilii, którą trzyma w ręku na większości swoich przedstawień ikonograficznych. Michał Kromer pisał, że tak czystym i wstrzemięźliwym był żywot jego, że gdy mu doktorowie koniecznie radzili, aby obcowania z białą płcią, jeśliby chciał zostać żywym zakusił, tedy umrzeć raczej, niż zakon pobożności chrześcijańskiej przestąpić wolał. Natomiast znany ówczesny humanista Kallimach, także mający wpływ na wychowanie synów królewskich, stwierdził z podziwem, że Kazimierz powinien był albo się nie urodzić, albo pozostać wiecznym. Beatyfikowano go staraniem Zygmunta Starego w 1521 r., a kanonizowano w 1602 r. W ten sposób Jagiellonowie dołączyli do wszystkich szanujących się dynastii posiadających w swoim łonie choć jednego świętego. Postać najmłodszego syna pary królewskiej Fryderyka (1468-1503) też była związana z Kościołem, bowiem przeznaczono mu karierę duchownego. Został najpierw biskupem elektem krakowskim (1488), a później prymasem arcybiskupem gnieźnieńskim (1493) i co ciekawe rządził obu diecezjami równocześnie. Aby móc ubiegać się o urząd prymasowski zdecydował się przyjąć wyższe święcenia. W tym samym 1493 roku jako drugi po Zbigniewie Oleśnickim dostojnik polskiego Kościoła został zaszczycony kapeluszem kardynalskim, ofiarowanym mu przez znanego rozpustnika na Piotrowym tronie Aleksandra VI. Sam Fryderyk nie uniknął oskarżeń o swawolne życie i nadużywanie alkoholu – nie wiemy na ile te oskarżenia były bezpodstawne. Po jego śmierci wielu wszak pisało, że przyczyną zgonu była choroba weneryczna. Marcin Bielski przekazał na przykład, że Fryderyk kardynał umarł francą i dodał: rozumu niewiele [mu] było. Natomiast słynny lekarz i historyk Maciej z Miechowa, który widział chorującego kardynała stwierdził, że choroba objawiała się bólami stawów i ścięgien oraz pojawieniem się pękających ropnych wrzodów. Jakakolwiek była rzeczywista przyczyna choroby królewicza, z pewnością nie można mu zarzucić braku troski o sprawy Kościoła, gdyż źródła są tutaj zgodne, iż był dobrym pasterzem. Również na forum państwowym był niezwykle aktywny. W katedrze wawelskiej znajduje się przepiękna płyta nagrobna poświęcona jego osobie, wykonana już po śmierci tego zapominanego często Jagiellona w kardynalskiej purpurze. Dodajmy, że biskup wileński (1519) i poznański (1536) Jan (1499-1538) był kolejnym Jagiellonem w infule, jako pierworodny syn ze związku Zygmunta Starego i jego kochanki Katarzyny Telniczanki. Oprócz wspomnianego Fryderyka, katedra wawelska jest także miejscem ostatniego spoczynku innych członków dynastii. Pochowani są tutaj: Władysław Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk, Jan Olbracht, Zygmunt Stary i Zygmunt August. Z jagiellońskich władców zasiadających na polskim tronie, tylko Aleksander Jagiellończyk pochowany został w Wilnie, a ciała Władysława Warneńczyka nie odnaleziono po bitwie warneńskiej (1444). Jagiellonowie zawsze cenili wybitnych artystów i uczonych, często wspierając ich finansowo bądź swoim autorytetem, to z ich panowaniem związane są nazwiska Długosza, Grzegorza z Sanoka, Kallimacha, Wita Stwosza, Berecciego, Kopernika, Reja, Dantyszka, Kochanowskiego, Hozjusza i wielu, wielu innych. Nie na darmo panowanie ostatnich dwóch Jagiellonów nazwane zostało Złotym Wiekiem polskiej kultury, czego widomym świadectwem jest Kaplica Zygmuntowska i renesansowy zamek na Wawelu, a także krakowskie Sukiennice. Chwałę Zygmunta Starego, jak i całej dynastii, po dziś dzień rozgłasza swoim potężnym dźwiękiem słynny dzwon Zygmunta. Trwałym dziedzictwem polskiej kultury są także dzieła Wita Stwosza jak ołtarz mariacki, czy nagrobek Kazimierza Jagiellończyka w katedrze wawelskiej. Kraków po dziś dzień dziękuje Władysławowi Jagielle, że zdołał przy pomocy swej przedwcześnie zmarłej żony Jadwigi odnowić w 1400 r. Studium Generale, które stało się chlubą tego miasta jak i wszystkich Polaków. Także w innych miastach będących pod panowaniem Jagiellonów do dzisiaj można oglądać skarby i świadectwa rozkwitu kultury późnośredniowiecznej i renesansowej w Polsce, a wszystkich nie sposób tu wymienić. Wiele z tych dzieł wyszło spod ręki przybyszów z zagranicy, którzy nierzadko asymilowali się nad Wisłą, tworząc na chwałę swojej nowej ojczyzny. Jagiellonowie w dobie reformacji i wojen religijnych na zachodzie Europy zasłynęli z tego, że władali krajami, gdzie prawie w ogóle nie było prześladowań religijnych i krwawych konfliktów na tym tle. Niewątpliwie w takiej polityce wyznaniowej pomogła tradycja wielokulturowego Wielkiego Księstwa Litewskiego, gdzie Azja zderzała się z Europą, Wschód z Zachodem i cywilizacja łacińska z Bizancjum. Ta tradycja pokojowego współżycia w jednym państwie różnych narodów i wyznań stała się podstawą tzw. idei jagiellońskiej, idei, która przetrwała wiele zakrętów historii i jest żywa także u progu XXI wieku, będąc wzorem, z którego można czerpać cenne wartości. Niewątpliwie wśród Jagiellonów były jednostki mniej i bardziej wybitne, mizerne i godne najwyższego uznania, jak zresztą w każdym wielkim rodzie panującym. Nikt jednak nie może im odebrać zasług, jakie poczynili dla państw, w których panowali od XIII/XIV do XVI wieku. Odnosi się to zwłaszcza do Polski i Litwy – krajów, w których rządzili najdłużej.

WYBÓR NAJWAŻNIEJSZEJ LITERATURY:


K. Baczkowski, Dzieje Polski późnośredniowiecznej, Kraków 1999.

M. Duczmal, Jagiellonowie. Leksykon biograficzny, Kraków 1996.

S. Grzybowski, Dzieje Polski i Litwy (1506-1648), Kraków 2000.

H. Łowmiański, Polityka Jagiellonów, Poznań 1999.

L. Kolankowski, Dzieje Wielkiego Księstwa Litewskiego za Jagiellonów, t.1: 1377-1499, Warszawa 1930.

L. Kolankowski, Polska Jagiellonów, Olsztyn 1991.

J. Ochmański, Historia Litwy, Wrocław 1982.

J. Ochmański, Dawna Litwa, Olsztyn 1986.

Z. Wdowiszewski, Genealogia Jagiellonów, Warszawa 1968.

M i Z. Wojciechowscy, Polska Piastów, Polska Jagiellonów, Poznań 1946.

.

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Dynastia Jagiellonów iconDynastia Jagiellonów

Dynastia Jagiellonów iconDynastia Piastów

Dynastia Jagiellonów iconI dynastia (ok. 3100-2890 p n. e.)

Dynastia Jagiellonów iconG. Brassens Jego dynastia mocno tkwi Jego dynastia mocno tkwi w siodle, które dźwigamy my w siodle, które dźwigamy my

Dynastia Jagiellonów iconDynastia habsburgóW (1273 – 1780)

Dynastia Jagiellonów iconKrólowie I książęta Polski dynastia piastóW

Dynastia Jagiellonów iconPolska ostatnich Jagiellonów

Dynastia Jagiellonów iconPolska ostatnich Jagiellonów

Dynastia Jagiellonów iconDynastie I najważniejsi władcy polski dynastia piastóW

Dynastia Jagiellonów iconStosunki polsko-krzyżackie za Jagiellonów

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom