Kultura średniowiecza




Pobierz 12.64 Kb.
NazwaKultura średniowiecza
Data konwersji06.10.2012
Rozmiar12.64 Kb.
TypDokumentacja
Kultura średniowiecza

Rozkwit kultury średniowiecza przypadł na X-XIII w. Społeczeństwo średniowieczne było ściśle zhierarchizowane, stąd także świat boski wyobrażano sobie na wzór struktur feudalnych. Bóg był najwyższym seniorem z podległymi mu wasalami: aniołami i świętymi, tworzącymi z kolei między sobą swoistą hierarchię. Diabeł to wasal, który popełnił felonię-zdradę. Porządek społeczny został ustanowiony przez Boga i nie może być lepszego, więc nikt nie powinien narzekać na usytuowanie na drabinie feudalnej. Cała Europa była formalnie chrześcijańska, ale w warstwach wieśniaczych chrześcijaństwo zostawiło tylko powierzchowny rys, kładąc nacisk głównie na obrzędowość. Niewiele lepiej sytuacja przedstawiała się wśród bardziej wykształconych elit społecznych, które rozumowały prostymi kategoriami: im więcej ofiar, pielgrzymek, relikwii, mszy i świec, tym lepiej dla Boga i przyszłego zbawienia. Ten prymitywizm religijny był zwalczany przez niewielką grupkę ludzi wykształconych, szukających prawdziwego zrozumienia prawd wiary. Królową nauk była w tym czasie teologia. Teologowie zgłębiali tajniki wiary badając Biblię, dzieła Ojców Kościoła i starożytnych chrześcijan. Coraz częściej zwracano się także do dzieł pogańskich filozofów, które trafiały do Europy dzięki kontaktom ze światem arabskim i były tłumaczone na łacinę. Niejako przy okazji zapoznano się również z myślą arabskich filozofów, takich jak Awerroes. Przez długi czas największym autorytetem dla średniowiecznej teologii był Św. Augustyn (zm. 430), autor “De civitate Dei”. Jednak z upływem lat coraz chętniej czytano i komentowano Arystotelesa. Wystarczyło wówczas napisać „filozof” i już każdy wiedział, że chodzi o niego. Twórczej recepcji arystotelizmu na grunt chrześcijaństwa dokonał uczeń Alberta Wielkiego, Św. Tomasz z Akwinu, autor „Summy Teologicznej” (zm. 1274). Traktował on filozofię jako służebnicę teologii (ancilla theologiae), a jego myśl stała się fundamentem filozofii katolickiej. W ówczesnej Europie wokół wybitnych mistrzów, gromadzili się tłumnie uczniowie, tworząc tym samym szkoły. Ten szkolny charakter myśli średniowiecznej dał nazwę scholastyce. Szczytem kunsztu w logice formalnej popisał się Piotr Abelard (zm. 1142), który w „Sic et non” wykazał sprzeczności w pismach Ojców Kościoła. Jego osobistym wrogiem był słynny Bernard z Clairvaux (zm. 1153). Badając zagadnienia teologiczne duchowni stawiali na marginesie glosy, których obszerne zbiory przeradzały się w tzw. sentencje i komentarze. Autorem najsłynniejszego takiego zbioru był Piotr Lombard (zm. 1159). Najpopularniejszy zbiór prawa kanonicznego stworzył z kolei boloński kanonista Gracjan (XII w.). Przy katedrach i w większych ośrodkach swój burzliwy rozkwit przeżywało szkolnictwo przykościelne. Uczono według 2 stopni: trivium (gramatyka, retoryka, dialektyka) i quadrivium (arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka). Z biegiem lat z najlepszych szkół wykształciły się uniwersytety (XI-XIII). Najstarsze powstały w Paryżu i Bolonii, stanowiąc wzór organizacyjny dla kolejnych. W Paryżu dominowała teologia, natomiast w Bolonii nauki prawne. W Bolonii, odmiennie od Paryża, rektorem był zawsze student i miał władzę nad społecznością scholarów i profesorów. Uniwersytety, ciesząc się wielką autonomią, były najważniejszymi ośrodkami kultury intelektualnej w średniowieczu, często wymykając się poza oficjalne ramy nauczania Kościoła. Były nierozerwalnie związane z miastami, które poczęły odgrywać coraz większą rolę w polityce i gospodarce Europy. Do kształtowania się średniowiecznej myśli przyczyniły się również zakony, które z czasem przejęły wiele uniwersyteckich katedr. Szczególnie dotyczyło to franciszkanów i dominikanów - zakonów mendykanckich powstałych na początku XIII w. Ośrodkami kulturalnymi były także dwory królewskie i książęce, jak również bogate miasta. Oprócz dzieł teologicznych i hagiograficznych („Złota Legenda” Jakuba de Voragine), średniowiecze znało także świecką twórczość. Były to głównie kroniki opisujące dzieje dynastii, wypraw wojennych lub relacje z krucjat. Często nie wysilano się, aby stworzyć obszerny utwór, stąd powszechność krótkich i enigmatycznych zapisek, streszczających najważniejsze wydarzenia. Rozwinęła się za to epika rycerska, ukazując idealny obraz chrześcijańskiego rycerza, walczącego w obronie wiary, najczęściej na lata oddzielonego od ukochanej kobiety. We Francji narodziły się Chansons de geste (np. Pieśń o Rolandzie), a w krajach niemieckich popularne były stare germańskie eposy o Nibelungach. W kręgu skandynawskim królowały natomiast sagi. Wykształciła się również liryka miłosna i krótkie, ironiczne wierszowane utwory, najczęściej autorstwa wędrownych poetów-wagantów. Kunsztem poetyckim szczególnie odznaczył się Walter von der Vogelweide (zm. ok. 1230). Jednym z najczęściej czytanych dzieł literatury świeckiej, była. „Powieść o Róży” autorstwa Wilhelma de Lorris i Jana de Meung (XIII w.). Największym podróżnikiem średniowiecza był Marco Polo, który w 1271 wyruszył do dalekich Chin i pozostawił po sobie barwną relację z tego przedsięwzięcia – „Opisanie świata”. Do XII w. dominowała w całym zachodnim świecie chrześcijańskim sztuka romańska. Jej charakterystyczną cechą były kamienne budowle z małymi oknami i kolebkowym sklepieniami. Z czasem wieże kościołów romańskich nabrały wysokości. Często budowano również małe, kamienne rotundy. Architektura romańska była związana przede wszystkim z rzeźbą. Powstawały wspaniałe portale, rzeźbione kolumny i posągi, a ściany malowano polichromią. Malarstwo romańskie z trudem wyzwalało się od tradycji bizantyjskich. Styl ten narodził się we Francji i w krótkim czasie ogarnął całą Europę.

Gotyk zatriumfował w XIII w. i szybko wyparł romańszczyznę. Przez zastosowanie łuku ostrego i sklepienia krzyżowo-żebrowego, można było podnieść całą konstrukcję budowli, jak również przepruć ściany ogromnymi oknami, ozdobionymi pięknymi witrażami. Cechą charakterystyczną gotyku była strzelistość i stosowanie cegły, jako podstawowego budulca. Do najwspanialszych zabytków gotyckich należą: paryska katedra Notre Dame, katedry w Chartres, Reims, Strasburgu, Ratyzbonie, Krakowie i wiele innych. Niekiedy trudności techniczne i finansowe sprawiały, że budowa katedr trwała całe wieki, jak np. w Kolonii (XIII-XIX w.) Gotyk objął swym zasięgiem ogromne obszary świata chrześcijańskiego, z wyjątkiem Włoch, gdzie najwięcej wspólnego z tym stylem ma katedra w Mediolanie. Z kolei w objętej reconquistą Hiszpanii sztuka gotycka stworzyła syntezę ze stylem arabskim. Najwspanialszymi budowlami świeckimi były zamki, wznoszone jako symbol potęgi panujących, zakonów i miejscowych włodarzy. Miały być twierdzą nie do zdobycia, chroniącą przed atakami wroga. Taką twierdzą był np. zamek krzyżacki w Malborku. Pod koniec średniowiecza coraz częściej tworzono w językach „ludowych” a wcześniejszy uniwersalizm ustępował rodzącym się powoli narodowym państwom stanowym. Również papież i cesarz, symbole jedności chrześcijańskiej, nie mieli już tej władzy i wpływów, co kiedyś. Zrodzony we Włoszech humanizm z czasem rozbił skostniałe myślenie średniowiecznego człowieka, a centrum społeczne przeniosło się z zamków do tętniących życiem miast.


Cyt. za T. Graff, Historia [w:] Encyklopedia Szkolna,

wyd. Z. Sowa, Kraków 2002

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Kultura średniowiecza iconLekcja 41 Dział: Rozkwit średniowiecza – od IX do XIII wieku Temat: Kultura pełnego średniowiecza

Kultura średniowiecza iconLekcja 50 Dział: „Jesień średniowiecza” – od końca XIII do początku XVI w. Temat: Kultura późnego średniowiecza

Kultura średniowiecza iconKultura średniowiecza

Kultura średniowiecza iconKultura wczesnego średniowiecza

Kultura średniowiecza iconKultura pełnego średniowiecza

Kultura średniowiecza iconKultura polskiego średniowiecza

Kultura średniowiecza iconKultura francuskiego średniowiecza

Kultura średniowiecza iconLekcja 19 Dział: Wieki średnie Temat: Kultura średniowiecza jako odzwierciedlenie światopoglądu chrześcijańskiego

Kultura średniowiecza iconKultura średniowiecza nastawiona była na Boga. Uznawano Go wówczas za przyczynę, ośrodek I cel wszystkiego

Kultura średniowiecza iconPrzed rozpoczęciem pracy powinieneś: Znać podstawy średniowiecza I pierwsze pamiątki kultury średniowiecza

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom