Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli




Pobierz 43.04 Kb.
NazwaTemat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli
Data konwersji07.10.2012
Rozmiar43.04 Kb.
TypDokumentacja

dr Dariusz Szlawski


Zespół Szkół

Związku Nauczycielstwa Polskiego

w Łodzi




Scenariusz lekcji historii w gimnazjum1




Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli.


Cele ogólne:

  1. Poznanie uwarunkowań tajnego nauczania na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) jako jednej z form walki Polaków z okupantem.

  2. Doskonalenie umiejętności analizy tekstów źródłowych, syntezy oraz formułowania wypowiedzi.

  3. Ukazanie postawy patriotyzmu i bohaterstwa nauczycieli tajnego nauczania w walce o zachowanie tożsamości narodowej.



Cele operacyjne:


Uczeń...

  • wyjaśnia pojęcia: tajne nauczanie, Tajna Organizacja Nauczycielska, komplet;

  • przedstawia sytuację szkolnictwa polskiego w początkach okupacji;

  • opisuje warunki pracy konspiracyjnej nauczycieli;

  • dostrzega analogię między tajnym nauczaniem a innymi formami walki konspiracyjnej;

  • ocenia znaczenie tajnego nauczania w walce o zachowanie polskości oraz w procesie kulturowego i cywilizacyjnego rozwoju społeczeństwa polskiego;

  • uzasadnia, dlaczego praca konspiracyjna nauczycieli była przejawem bohaterstwa i patriotyzmu


Metody i techniki pracy:

  • praca pod kierunkiem;

  • rozmowa nauczająca;

  • burza mózgów;

  • mapa mentalna.


Środki dydaktyczne:

  • zestaw tekstów źródłowych (w załączniku);

  • mapa (Polska pod okupacją 1939-1945).


Opis zajęć

Na wstępie nauczyciel prezentuje cele zajęć i przedstawia zwięzłą informację, dotyczącą tajnego nauczania: zarysowuje obraz sytuacji Polski w czasie wojny i okupacji (1939-1945; w tym miejscu warto odwołać się do wiadomości uczniów), wspomina o polityce eksterminacji polskiej inteligencji (zatem i nauczycieli) oraz planach zniszczenia polskości (m.in. poprzez likwidację szkolnictwa). W odpowiedzi na działania okupanta powstała Tajna Organizacja Nauczycielska, zaś nauczyciele spontanicznie podejmowali nauczanie dzieci i młodzieży w warunkach konspiracji. Następnie uczniowie otrzymują teksty źródłowe. Istnieją dwa warianty formy zajęć: praca w grupach (klasa zostaje podzielona na kilka zespołów, z których każdy otrzymuje inny zestaw tekstów, ewentualnie zestaw może się powtórzyć) oraz praca indywidualna (każdy uczeń otrzymuje wybrany tekst). Nauczyciel określa zadanie, przedstawiając katalog pytań, na które uczniowie będą poszukiwać odpowiedzi w tekstach (pytania należy zapisać na tablicy i / lub w zeszycie):



PYTANIA DO TEKSTÓW ŹRÓDŁOWYCH

  • Jaki los spotkał polskie szkoły w okresie okupacji ?

  • Dlaczego nauczyciele zajmowali się tajnym nauczaniem ?

  • Scharakteryzuj warunki nauczania dzieci i młodzieży w konspiracji.

  • Jakie niebezpieczeństwa groziły osobom, uczestniczącym w tajnym nauczaniu ?

  • Dlaczego konspiracyjną pracę nauczycieli można uznać za jedną z form walki z okupantem ?

  • Jakie było znaczenie tajnego nauczania dla społeczeństwa polskiego ?



Warto podkreślić, iż materiał źródłowy stanowią relacje nauczycieli tajnego nauczania. Nauczyciel określa czas realizacji zadania (ok. 10 minut).

Po upływie wspomnianego czasu następuje prezentacja wyników pracy. Zgodnie z przyjętym porządkiem zabierania głosu (może to być metoda burzy mózgów lub klasyczna rozmowa nauczająca) uczniowie udzielają odpowiedzi na kolejne pytania. Kluczowe hasła tychże odpowiedzi powinny zostać zanotowane; w tym celu można posłużyć się mapą mentalną jako szczególnie adekwatną formą notatki. Rolą nauczyciela jest umiejętne pokierowanie pracą uczniów poprzez ewentualne pytania pomocnicze w taki sposób, aby możliwie najpełniej wykorzystać dostępną bazę źródłową, wykorzystać maksimum informacji, zawartych w tekstach.

Przykładowe pytania pomocnicze do polecenia „Scharakteryzuj warunki nauczania dzieci i młodzieży w konspiracji”:

  • Gdzie odbywały się zajęcia ?

  • Jakie kategorie wiekowe dzieci i młodzieży były objęte nauką ?

  • Jak wyglądał program nauczania ?

  • Przedstawiciele jakich zawodów, obok nauczycieli, zaangażowani byli w tajne nauczanie ?

  • Z jakich pomocy naukowych (środków dydaktycznych) korzystali nauczyciele ?

  • Dlaczego dogodnym miejscem spotkań tajnych kompletów były budynki w pobliżu niemieckich urzędów ?

  • Jakie stosowano środki ostrożności, aby zapobiec dekonspiracji ?

  • W jaki sposób wynagradzano nauczycieli za pracę ?


Poszczególne odpowiedzi mogą być opatrzone komentarzem nauczyciela, przybliżającym nieznany uczniom kontekst historyczny, np. przedwojenna szkoła powszechna, czyli podstawowa, była siedmioklasowa; pieniądze z „niewiadomych” źródeł, które docierały do nauczycieli tajnego nauczania, pochodziły z kasy Polskiego Państwa Podziemnego.

Z uwagi na obszerny charakter podejmowanych zagadnień, przekładający się na czas realizacji tematu, w zasadzie nie ma możliwości przeprowadzenia rekapitulacji pierwotnej; powinna natomiast pojawić się rekapitulacja na kolejnej lekcji. Ciekawym uzupełnieniem zajęć byłaby niekonwencjonalna praca domowa dla chętnych: napisanie opowiadania, którego akcja osadzona byłaby w realiach historycznych tajnej edukacji dzieci i młodzieży w czasie okupacji, lub też odszukanie osoby, która była uczniem tajnego nauczania, oraz przeprowadzenie z nią wywiadu lub spisanie (ewentualnie nagranie) jej relacji.


Uwagi na temat realizacji zajęć

Zaprezentowany scenariusz lekcji historii w gimnazjum można zaadaptować na potrzeby szkoły podstawowej (ze względu na poziom wiedzy ogólnej wskazane jest przeprowadzenie lekcji w klasie VI, w łączności z tematyką losów Polaków w czasie II wojny światowej). W tym celu nauczyciel może dokonać modyfikacji poprzez selekcję tekstów źródłowych (ograniczenie ich liczby, redukcję określonych fragmentów, dodanie słowniczka wyjaśniającego trudniejsze pojęcia) oraz dostosowanie pytań do możliwości percepcyjnych uczniów.

W przypadku klas gimnazjalnych opisywany temat warto przeprowadzić nie tylko w klasie III (gdzie omawia się II wojnę światową), ale także w klasach młodszych. Potrzeba ta jest szczególnie uzasadniona obchodzoną rocznicą utworzenia Tajnej Organizacji Nauczycielskiej.

Zaproponowany zestaw tekstów źródłowych jest autorską kompilacją relacji nauczycieli tajnego nauczania, zarówno publikacji, jak i archiwaliów, o charakterze uniwersalnym. Warto jednak zaznaczyć, iż proweniencja geograficzna wybranych źródeł dotyczy Okręgu Łódzkiego. Przygotowując analogiczne zajęcia, nauczyciel może dobrać materiał źródłowy pod kątem określonego regionu i jego specyfiki historycznej. Regionalny wymiar edukacji historycznej w zakresie omawianego tematu z pewnością uczyni go bliższym świadomości uczniów, którzy będą poznawać tym samym dzieje swojej „Małej Ojczyzny” – rodzimego miasta, gminy czy województwa.


TEKSTY ŹRÓDŁOWE


Źródło A


Z relacji nauczycieli tajnego nauczania


„Nauczycielka Wanda Czyżykowska nie podała Niemcom swojego zawodu, wykazując w dokumentach, iż jest krawcową, Dzięki temu mogła trudnić się zarobkowo krawiectwem, a jednocześnie uczyć dzieci na wsi, w której mieszkała. Pracowała z piętnastoosobową grupą uczniów, którzy – dzięki niej – przerobili program szkoły powszechnej i dostali się do gimnazjum. Później jeden z nich został nauczycielem, jeden – prawnikiem, a dwaj – duchownymi. Można zadać pytanie: czy gdyby nie praca pani Wandy los wspomnianych osób byłby taki sam ? Mimo przestrzegania reguł konspiracji, Wanda Czyżykowska została aresztowana przez niemiecką żandarmerię i osadzona w więzieniu w Sieradzu. Od wysłania na przymusowe roboty w głąb Trzeciej Rzeszy uratowała ją pomoc znajomego lekarza, który podał 26 więźniarkom preparat, powodujący objawy choroby zakaźnej.

Nauczyciel Jan Anglik z Łodzi pracował w czasie okupacji jako murarz i stolarz. Na placach budowy potajemnie uczył zatrudnioną tam młodzież. W sierpniu 1941 r. pedagog został aresztowany i wywieziony do Niemiec na przymusowe roboty. Mimo tej dotkliwej kary i wielkiego ryzyka Jan Anglik w dalszym ciągu zajmował się tajnym nauczaniem, ucząc wieczorami współtowarzyszy niedoli matematyki, języka polskiego i historii.

Nauczyciel Teofil Katra prowadził na terenie Łodzi kilkanaście kompletów zorganizowanego tajnego nauczania w zakresie szkoły średniej. W nauczaniu uczestniczyło około 120 wykwalifikowanych nauczycieli oraz wykładowców, rekrutujących się spośród prawników, inżynierów, farmaceutów. Zajęcia odbywały się codziennie. W 1944 r. T. Katra został aresztowany i wywieziony do obozu Auschwitz. On sam przeżył, ale wielu jego kolegów zginęło.

Nauczycielka Janina Świetlińska zajmowała się tajnym nauczaniem przez cały okres okupacji. Uczyła 20 dzieci. Zajęcia odbywały się w domach uczniów i ich rodzin. Lokale były systematycznie zmieniane. Dzieci były uświadomione o przestrzeganiu tajemnicy oraz poinstruowane, jak należy zachować się w razie wejścia żandarmów. Pewnego razu o planowanej akcji żandarmerii nauczycielkę ostrzegł jej były uczeń, który w czasie okupacji został zwerbowany przez hitlerowców i pracował jako tajniak – tajny funkcjonariusz policji.”


/opracowano na podstawie protokołu spotkania nauczycieli i uczniów tajnego nauczania z terenu Łodzi z dn. 21 III 1969 r., s. 2-4; maszynopis w zbiorach Muzeum Oświaty Ziemi Łódzkiej/


Źródło B


Relacja Jana Tymoteusza Brauna


„[Po pracy] zajmowałem się tajnym nauczaniem. Przychodziła do domu starsza młodzież (po kilka osób) i wieczorami przerabialiśmy z nią program gimnazjum. Brali w nim udział moi synowie, z których młodszy w momencie wysiedlenia był w pierwszej gimnazjalnej, zaś starszy przerwał naukę na drugiej licealnej. Za pracę otrzymywałem wynagrodzenie w naturze: mleko, ser, masło. Za tajną pracę otrzymywałem czasami również pieniądze, z jakich źródeł – nie wiedziałem. Pośredniczył w tym [...] kolega Brożyna.”


/J. T. Braun, Pamiętnik jednego z łódzkich nauczycieli, [w:] Sto lat działalności Związku Nauczycielstwa Polskiego w Okręgu Łódzkim 1905-2005, pod red. Z. Błaszczaka, Łódź 2005, s. 315/


Źródło C


Relacja Katarzyny Adamczykowej


„Styczeń 1940 roku. Szkoły polskie pozamykane, nauczycielstwo rozproszone, dzieci bez nauki. Jak już zaznaczyłam, po zamknięciu szkół polskich przez Niemców, nauczyciele podjęli się tajnego nauczania dzieci z okolic. Wraz z mężem Franciszkiem rozpoczęliśmy tajne nauczanie. Ponieważ mieszkaliśmy w śródmieściu, uważaliśmy, że możemy uczyć u siebie w domu. Podzieliliśmy się dziećmi, ja prowadziłam młodsze grupy w zakresie programu szkoły powszechnej, mój mąż – starsze, zakres wyższych klas szkoły powszechnej i niższych klas szkoły średniej. Początkowo nie mieliśmy specjalnych trudności, w wielu domach zachowały się podręczniki szkolne i zeszyty, i z tych korzystały dzieci. Ale dzieci przybywalo, ruch dzieci zwrócił uwagę naszego sąsiada Niemca [...]. Młodzież mimo wszystko odważnie przychodziła na lekcje i ta tajemniczość miała chyba swój dobry wpływ na zainteresowanie nauką, Czuli się ważni, biorąc udział w konspiracji. Rozsądek jednak zalecał ostrożność, więc częściowo zaczęliśmy organizować grupy uczniowskie na mieście. Ogólna liczba uczniów wahała się od 55 do 60. Mając dwie małe córeczki, zawsze mogłam tłumaczyć się, że dzieci młodsze przychodzą w celach towarzyskich na wspólne zabawy. Gorzej było z mężem i starszą młodzieżą.

W początkach kwietnia 1941 r. w czasie zajęć starszej grupy (12 uczniów) do naszego mieszkania wtargnęło gestapo. Przerażenie ogarnęło wszystkich, książki powrzucano do skrytki pod stołem. Nie pomogły żadne tłumaczenia i po krótkiej rewizji zabrano męża wraz z całą grupą uczniów.”


/W szkołach, których nie było. Tajne nauczanie we wspomnianych nauczycieli Łodzi i Województwa Łódzkiego 1939-1945, Łódź 1999, s. 11-12/


Źródło D


Relacja Ireny Koszańskiej


„Zamknięcie w grudniu 1939 r. wszystkich polskich szkół w Łodzi pozbawiło szerokie rzesze młodzieży możności korzystania z dalszej nauki. Nieliczny tylko odsetek mógł ją kontynuować w kompletach gimnazjalnych i licealnych, lub w formie indywidualnych, czy zbiorowych lekcji u poszczególnych nauczycieli.

Przeszkodę stanowił brak nauczycieli. Liczne wysiedlenia, których natężenie przypada na okres od grudnia 1939 r. do marca 1940 r., przerzedziły znacznie rzesze nauczycielskie. Masowa wysyłka w maju 1940 r. do obozu koncentracyjnego w Dachau dotknęła również stan nauczycielski, równocześnie pozbawiła Łódź starszej młodzieży męskiej. Ciągłe indywidualne aresztowania nauczycieli poprzez cały okres okupacji zmniejszały stale ich liczbę, wreszcie przymus prac w innym zawodzie, lub obawa przed aresztowaniem odsunęły pewien procent nauczycielstwa od pracy w szkolnictwie potajemnym.

Pomimo szczególnie ciężkich, na terenach na terenach przyłączonych przez okupantów do Rzeszy, warunków pracy, nauczanie potajemne w Łodzi trwało poprzez cały czas okupacji. [...] Poza nauką, udzielaną przez poszczególnych nauczycieli pojedynczym uczniom lub ich grupom, istniały komplety gimnazjalne i licealne – miniatury szkół. (...) Ze względu na bezpieczeństwo nie wydawały świadectw, nie przeprowadzały egzaminów maturalnych. Obie te sprawy, jako czysto formalne, pozostawiono na czas powojenny. Celem kompletów było udostępnienie nauki takiej przynajmniej ilości młodzieży, jaką ogarnąć zdołają i ten skromny nawet cel, nie bez ofiar, był osiągany.”


/W szkołach, których nie było. Tajne nauczanie we wspomnianych nauczycieli Łodzi i Województwa Łódzkiego 1939-1945, Łódź 1999, s. 73/


Źródło E


Relacja Apolonii Leszczyńskiej


„Szkoły w naszej gminie zamknięto już 4 września. Zrabowano pomoce naukowe i meble. W szkole zakwaterowano wojsko. W tym czasie było masowe wysiedlenie mieszkańców całej gminy w lubelskie. Straciłam wtedy wszystko. Z dwojgiem małych dzieci wróciłam do Zgierza, zamieszkując u rodziców. (...) Obowiązek patriotyczny i konieczność zdobycia środków finansowych do utrzymania rodziny wskazał mi cel – przystąpiłam do tajnego nauczania. Po porozumieniu z siostrami i szwagrem [byli nauczycielami – przyp. DS.] zorganizowałam początkowo trzy grupy w domach przy ul. Aleksandrowskiej. Były to duże zespoły po 9-10 osób. Stopniowo grup przybywało, lecz liczbę osób w zespole zmniejszyłam do 4-5. Uczenie polskich dzieci było zbrodnią w pojęciu Hitlera i jego narodu (...). Zmniejszona ilość dzieci w grupach pozwoliła mi dokładniej przerobić materiał. Uczyłam dzieci mniejsze od klasy I do IV. Po ukończeniu danej klasy uczeń otrzymywał zaświadczenie wręczane rodzicom. Tygodniowo uczyłam około 40 osób. Stosunek rodziców do mnie był bardzo życzliwy, serdeczny. (...) Pobierałam minimalne opłaty tygodniowo, często w naturze. Tajne nauczanie umożliwiało dzieciom ukończenie szkoły powszechnej.”


/W szkołach, których nie było. Tajne nauczanie we wspomnianych nauczycieli Łodzi i Województwa Łódzkiego 1939-1945, Łódź 1999, s. 88-89/


Źródło F


Relacja Olimpii Szymczakowej


„Szkoły zamknięto. Po przybyciu z więzienia latem 1940 r., zorganizowałam grupę starszych uczniów i uczennic z kl. VII – było 30 osób. Grupę tę podzieliłam na dwie mniejsze. W ciągu 7 miesięcy przerobiłam program klasy siódmej. Wydałam 30 świadectw, które po wojnie przez Kuratorium były honorowane. Jednocześnie zorganizowałam roczniki młodsze tak, że w grupach miałam klasę I, II, III, IV, V, VI i VII. W ciągu roku przerabiałam dwie klasy – ucząc tylko zasadniczych przedmiotów.

Początkowo tajne nauczanie odbywało się w moim mieszkaniu. Lekcje rozpoczynałam od godz. 7. Z małymi przerwami trwały one do godziny 19. Mimo zachowania ostrożności, zaczęto zwracać uwagę na przychodzącą młodzież – powiadomił mnie o tym dozorca, którego dzieci również uczyłam. Po porozumieniu się z rodzicami przeniosłam nauczanie grup do niektórych domów, rozrzuconych po całym mieście. Nie było to dla mnie ani wygodne, ani bezpieczne, gdyż często były tak zwane „łapanki” i trzeba było okrężnymi drogami dążyć do oczekującej młodzieży, lub często wracać do domu, aby nie być złapaną i wywiezioną na ciężką pracę do Niemiec (...).

W lipcu 1940 r. zostałam wysiedlona. Zabrano mi mieszkanie wraz z całym urządzeniem, wyszłam z synem i małym zawiniątkiem. Chodziliśmy parę godzin po lesie w nastroju bezdomnych włóczęgów. Po paru dniach miałam już skromne mieszkanie i zbierane meble. Słychać nieśmiałe pukanie. otwieram drzwi. Wchodzą maleństwa z przestraszonymi buziami: „kiedy mamy przyjść na lekcję?”... i ukryta książeczka z zeszytem upada na ziemię. Był to bodziec do dalszej pracy.”


/W szkołach, których nie było. Tajne nauczanie we wspomnianych nauczycieli Łodzi i Województwa Łódzkiego 1939-1945, Łódź 1999, s. 143-144/


Źródło G


Relacja Teofila Katry


„W styczniu 1940 r. okupant hitlerowski zamknął polskie szkoły. już w grudniu 1939 r., po rozpuszczeniu młodzieży na ferie świąteczne, nastąpiły pierwsze ciche aresztowania nauczycieli (...). Nauczania w szkołach nie wznowiono. Wobec tego zrodziła się myśl kontynuowania dalszej nauki w małych grupach w domach prywatnych. Stało się to na podstawie kontaktów z młodzieżą, która chciała się dalej uczyć. W ten sposób powstały komplety tajnego nauczania. Podjąłem się ich organizacji. Bardzo trudno było skompletować grono nauczycielskie, bo tylko nieliczni zaryzykowali współpracę w tajnym nauczaniu, tym bardziej, że wkrótce władze niemieckie zakazały nauki w polskich szkołach. A jeszcze więcej odstraszały ciągłe rewizje po domach, prowadzone przez policję niemiecką. W drugiej połowie stycznia rozpoczęliśmy w kilku kompletach naukę.

Wkrótce wyszło zarządzenie, że wszyscy Polacy muszą pracować. Zgłosiłem się jako buchalter w fabryce pończoch (...). Pracowałem tam tylko kilka godzin tygodniowo, co pozwalało mi na nauczanie.

Całymi dniami chodziłem na lekcje, bo z każdym dniem zgłaszało się coraz więcej młodzieży do nauki. W komplecie nie mogło być więcej osób, niż 5-6, więc musiało się tworzyć nowe zespoły (...). Lekcje mieliśmy od 7 rano do 21 wieczór, czyli do godziny policyjnej.

Lekcje odbywały się w oficynie domu przy ul. Piotrkowskiej 269, na piątym piętrze. Ale trzeba było zachować ostrożność i zbierać się ciągle gdzie indziej. Wybierano domy uczniów, w których Niemcy mieli jakieś swoje instytucje.”


/W szkołach, których nie było. Tajne nauczanie we wspomnianych nauczycieli Łodzi i Województwa Łódzkiego 1939-1945, Łódź 1999, s. 68-69/


Źródło H


Relacja Lucyny Dybkowej-Kwiram


„W Teodorach koło Łasku pracowałam u Niemców jako robotnica, a po pracy i w niedziele tajnie nauczałam. Miałam w sumie 11 uczniów. Uczyłam wszystkich możliwych przedmiotów. Nauczanie odbywało się kolejno w domach młodzieży uczącej się. Podczas lekcji któryś z rodziców czuwał przed domem, a w mieszkaniu było przygotowane np. pranie, sprzątanie itp. Ja w przypadku najścia żandarmów rzekomo pomagałam w pracy. Aby uchronić się przed łapanką na roboty do Niemiec, często musiałam w nocy wraz z córką ukrywać się w lesie. Od czasu do czasu przerywałam nauczanie w celu uśpienia okupanta. Było mi bardzo ciężko, bo praca fizyczna pochłaniała wiele wysiłku, co wpłynęło na osłabienie mojego wzroku i serca. Do pracy w tajnym nauczaniu nie skłoniły mnie względy materialne, gdyż pracowałam zarobkowo u Niemców. Tajne nauczanie było moim obywatelskim obowiązkiem.”


/cyt. za: M. Ćwiek, Z dziejów Związku Nauczycielstwa Polskiego i szkolnictwa na Ziemi Łaskiej, Łask 2005, s. 90-91./


1 Scenariusz przygotowany dla klas I-III z okazji 70. rocznicy powstania Tajnej Organizacji Nauczycielskiej.


Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli iconLekcja 26 Dział: Od I do II wojny światowej Temat: Działania wojenne na świecie w latach 1939—1945

Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli iconLekcja 27 Dział: Od I do II wojny światowej Temat: Polska w czasie II wojny światowej

Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli iconSytuacja na ziemiach polskich u schyłku I wojny światowej. Kształtowanie się pierwszych ośrodków władzy

Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli iconSprawa polska w polityce mocarstw w czasie I wojny światowej – w świetle źródeł

Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli iconHistoria muzyki polskiej t. X: Fortepian polski, Budownictwo fortepianów na ziemiach polskich od poł. XVIII w do II wojny światowej”

Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli iconTemat: Obraz wojny I okupacji na ziemiach polskich w historii I literaturze XX wieku lekcja utrwalająca

Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli iconLekcja 25 Dział: Od I do II wojny światowej Temat: Przeobrażenia polityczne II rzeczypospolitej w latach 1926-1939

Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli iconLekcja 22 Dział: Od I do II wojny światowej Temat: Znaczenie I wojny światowej dla kształtu XX –wiecznej Europy

Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli iconWojny na ziemiach polskich

Temat: Tajne nauczanie na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej (1939-1945) w świetle relacji nauczycieli iconTemat: Obóz lewicy w walce o władzę w latach drugiej wojny światowej stosunki polsko-radzieckie w latach 1939-1943

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom