Ministerstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki




Pobierz 0.52 Mb.
NazwaMinisterstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki
strona6/11
Data konwersji11.10.2012
Rozmiar0.52 Mb.
TypDokumentacja
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

III.2.Innowacyjność26

III.2.1.Innowacje


Utrzymuje się niekorzystna struktura nakładów na działalność innowacyjną w przedsiębiorstwach przemysłowych. Spada udział nakładów na działalność badawczo-rozwojową i jest bardzo niski w porównaniu z krajami UE. Ich udział w nakładach na działalność innowacyjną w UE-15 już w 1996 r. wynosił 62%, a w Polsce w 2002 r. tylko 9,3%.

Wskaźnikiem obrazującym poziom innowacyjności i konkurencyjności przedsiębiorstw, a zarazem całej gospodarki, jest wielkość obrotów wyrobami wysokiej techniki. W Polsce od początku lat 90. udział wyrobów wysokiej techniki w eksporcie ogółem wahał się na niskim poziomie ok. 2-3% (w 2002 r.-2,3%), podczas gdy średni w UE w 2001 r. wyniósł 19,8%. Wskaźnik importu wyrobów wysokiej techniki również wykazuje tendencję malejącą (2000 r.-12,3%, 2002 r.-10,3%). W krajach UE wskaźnik ten utrzymywał się w 2001 r. średnio na poziomie 21,3%.

Wskaźnikiem trendu procesów innowacyjnych jest liczba zgłoszeń patentowych przypadająca na 10 tys. mieszkańców czyli tzw. współczynnik wynalazczości. W Polsce wartość tego wskaźnika systematycznie malała z poziomu 1,4 w 1989 r. do 0,6 w 1996 r. i nie zmieniła się do 2002 r. W 1998 r. średnia wartość tego wskaźnika dla krajów OECD wynosiła 6,0, a dla krajów UE 2,6. W 2000 r. najwyższy wskaźnik odnotowano w Japonii - 30,6, w Korei Płd. - 15,6, w Szwecji -11,6, w Szwajcarii - 9,8, w Niemczech - 9,6, w Danii - 6,5 i w Stanach Zjednoczonych - 6,4, najniższe wartości osiągnął on w Portugalii, Turcji i Meksyku po 0,1.

Wskaźnik innowacyjności określający udział firm innowacyjnych w populacji badanych przedsiębiorstw przemysłowych spadł z poziomu 37,6% latach 1994-1996 do 16,9% dla okresu 1998-2000, z zastrzeżeniem, że spadek tego wskaźnika był w znacznym stopniu spowodowany dostosowaniem do metodyki międzynarodowej, poprzez wyłączenie innowacji organizacyjno-technicznych z ogólnego katalogu innowacji. Dla porównania w krajach UE-15 wskaźnik ten wynosi średnio około 51%.

Uwzględniając wielkość przedsiębiorstw wskaźnik innowacyjności dla okresu 1998-2000 był najniższy w przypadku przedsiębiorstw małych (10-49 pracujących) i wynosił 10,7%. W przypadku przedsiębiorstw średnich (50-249 pracujących) oraz dużych (powyżej 249 pracujących) wskaźnik ten wynosił odpowiednio 23,2% i 54,2%, a w tym w największych (powyżej 1000 pracujących) -  72,4%.

III.2.2.Badania i rozwój


W 2002 r. potencjał badawczo-rozwojowy Polski w sferze B+R przedstawiał się następująco:


Tablica 7. Liczba jednostek naukowych i przedsiębiorstw prowadzących prace B+R oraz zatrudnienie w pracach B+R w 2002 r.

Rodzaj jednostki

Liczba jednostek

Zatrudnieni w działalności B+R (EPC*)

Zatrudnieni pracownicy naukowo-badawczy (EPC*)

Prace rozwojowe realizowane na rzecz gospodarki (udział w % w nakładach bieżących na działalność B+R)

Ogółem

838

76 214

56 725

35,5

w tym:













Placówki naukowe PAN

81

6 579

4 448

5,6

Jednostki Badawczo-Rozwojowe

257

20 137

11 761

46,6

Szkoły wyższe(państwowe i niepaństwowe)

119

43 752

37 274

14,0

Przedsiębiorstwa prowadzące prace B+R

345

5 323

3 010

87,5

* EPC = ekwiwalent pełnego czasu pracy

Źródło: GUS

W 2002 r. wśród ogółu zatrudnionych w sferze działalności badawczo-rozwojowej ok. 7,3% (ponad 8,9 tys.) stanowiły osoby z tytułem naukowym profesora, ok. 8% (9,9 tys.) osoby ze stopniem naukowym doktora habilitowanego i ok. 29% (35,6 tys.) osoby ze stopniem doktora. Jednocześnie liczba badaczy zatrudnionych w działalności B+R przypadająca na 1000 osób zatrudnionych (w przeliczeniu na ekwiwalentny czas pracy) osiągnęła 3,8 osób (dla 2001 r.). Poziom ten był wyraźnie niższy od krajów UE-15 (5,7).

W wyniku działań racjonalizujących, na przestrzeni lat 1994–2002, w jednostkach naukowych nastąpiła zmiana stanu zatrudnienia pracowników badawczych. W przypadku placówek naukowych PAN zmniejszenie zatrudnienia wskazanej kategorii pracowników wyniosło 10,8%, w jednostkach badawczo-rozwojowych 17,3%, w przedsiębiorstwach 3%. W szkołach wyższych zanotowano poważny wzrost zatrudnienia badaczy (o 32%).

Wskaźnik relacji nakładów na działalność B+R do PKB w latach 1997-2002 utrzymywał się na niskim poziomie z tendencją spadkową (1997 r. - 0,71%, 2002 r. - 0,59%). Wskaźnik ten dla krajów UE i OECD27 wynosił w 2001 r. odpowiednio 1,98%, 2,33% (Holandia - 1,89%, Wielka Brytania - 1,89%, Irlandia - 1,17%, Włochy - 1,07%, Hiszpania - 0,96). Polska wyprzedzała pod tym względem w 2000 r. jedynie Cypr (0,27%), Łotwę (0,44%), Rumunię (0,39%) i Bułgarię (0,47%).

Wartość nakładów budżetowych na B+R w przeliczeniu na mieszkańca w 2001 r. (w USD, wg parytetu siły nabywczej) wynosiła w Polsce 67 USD, a w krajach OECD i UE-15 odpowiednio 567 USD  i 491 USD . W tym zakresie Polska wyprzedzała jedynie Turcję - 40 USD oraz Meksyk - 36 USD.

W Polsce udział środków budżetowych w nakładach ogółem przeznaczonych na działalność B+R wynosił w 2002 r. 61,1% (w 2001 r. 64,8%, w 2000 r. 63,4% a w 1999 r. - 58,5%). Był on zdecydowanie wyższy niż przeciętnie w krajach OECD, gdzie udział tych środków wynosił w 2001 r. 29,1%, a w krajach UE-15 34,3%.

Z odwrotną tendencją mamy do czynienia w przypadku udziału środków podmiotów gospodarczych w nakładach ogółem przeznaczonych na działalność B+R. W Polsce w 2002 r. udział tych środków zmalał w porównaniu do 2000 r. z 32,6% do 30,9%, gdy w 1999 r. wynosił jeszcze 38,1%. Udział środków podmiotów gospodarczych przeciętnie w krajach OECD wynosił 64,2%, a w krajach UE-15 55,9% (w 2001 r.).

W strukturze nakładów na działalność B+R wg rodzajów badań udział badań podstawowych w Polsce utrzymuje się stale na wysokim poziomie przy jednoczesnym spadku udziału badań stosowanych i prac rozwojowych.

III.2.3.Analiza SWOT (innowacyjność i sfera B+R)


MOCNE STRONY

SŁABE STRONY

  • Zaawansowane badania w niektórych dziedzinach wysokiej technologii

  • Potencjał innowacyjny przedsiębiorstw w postaci wiedzy w zakresie nowych technologii oraz świadomości konieczności jej komercyjnego wykorzystania

  • Duża liczba organizacji pośredniczących, działających na rzecz innowacyjności o rożnych formach działania (edukacja, szkolenia, doradztwo, transfer technologii)

  • Dostosowanie polskich przepisów w zakresie ochrony praw własności intelektualnej do przepisów europejskich

  • Niski poziom innowacyjności przedsiębiorstw

  • Słaby rozwój przemysłu zaawansowanych technologii

  • Niedostateczne nasycenie gospodarki nowoczesnymi technologiami

  • Niski udział nakładów na działalność B+R w relacji do PKB

  • Słaba współpraca przedsiębiorstw z instytucjami sfery badawczo-rozwojowej

  • Niski udział środków podmiotów gospodarczych w nakładach przeznaczonych na badania i rozwój

  • Niska motywacja przedsiębiorców do dokonywania zmian




SZANSE ROZWOJU

ZAGROŻENIA ROZWOJU

  • Dostęp do osiągnięć światowych w zakresie innowacji

  • Przyspieszenie modernizacji i poprawa efektywności wszystkich sektorów

  • Wzrost innowacyjności i rozwój technologii poprzez pobudzenie współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami a instytucjami badawczo-rozwojowymi

  • Rozwój gospodarki elektronicznej

  • Odpływ z Polski pracowników sektora B+R

  • Słabe podstawy prawne i administracyjne do tworzenia gospodarki opartej na wiedzy

  • Spadek produkcji i zatrudnienia w przemyśle wysokiej techniki






III.3.Restrukturyzacja sektorów

III.3.1.Sektory przemysłowe

Górnictwo węgla kamiennego

Aby móc sprostać zarówno wewnętrznej konkurencji na rynku unijnym, jak i konkurencji ze strony importerów węgla kamiennego, przedsiębiorstwa górnicze (kopalnie węgla kamiennego) funkcjonować muszą jako podmioty efektywne ekonomicznie.

Jednym z nadrzędnych działań restrukturyzacyjnych sektora, dającym podwaliny pod restrukturyzację organizacyjną oraz operacyjną jest jego oddłużenie przeprowadzone głównie w oparciu o przepisy ustawy o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006. Po 2006 r. nie przewiduje się nowych działań oddłużeniowych.

Po przeprowadzeniu podstawowych działań restrukturyzacyjnych celem strategicznym w okresie po 2006 r. będzie utrzymanie stabilnej rentowności górnictwa, zdolności kredytowej oraz zdolności do konkurowania na jednolitym rynku.

Uwzględniając długofalową strategię energetyczną Unii Europejskiej zapisaną w „Zielonej Księdze”28, Polska powinna aktywnie uczestniczyć w procesie powstrzymania uzależnienia energetyki europejskiej od surowców energetycznych pochodzących z krajów trzecich. Realizacja tego celu prowadzona być musi przy zrównoważeniu podaży polskiego węgla z prognozowanym popytem na ten surowiec.

Powyższe działania mają na celu utrzymanie bezpieczeństwa energetycznego kraju oraz współudział w zwiększeniu poziomu bezpieczeństwa energetycznego Unii Europejskiej.
Hutnictwo żelaza i stali

Restrukturyzacja hutnictwa żelaza i stali jest realizowana w oparciu o dokument „Restrukturyzacja i rozwój hutnictwa żelaza i stali w Polsce do 2006 r.” przyjęty przez Radę Ministrów 10.01.2003 r. ze zmianami z 25.03.2003 r. i umocowany prawnie ustawą z 28.08.2001 r. o restrukturyzacji hutnictwa żelaza i stali (z dalszymi zmianami). Dokumenty te zostały uwzględnione w Protokole nr 8 Traktatu Akcesyjnego.

Celem programu jest stworzenie warunków stabilnego wzrostu gospodarczego oraz konkurencyjności krajowych producentów stali w warunkach członkostwa w UE. Osiągnięcie tego celu wymaga modernizacji mocy wytwórczych pod kątem pogłębienia stopnia przetworzenia wyrobów oraz poprawy ich jakości, a także restrukturyzacji finansowej, zmierzającej do oddłużenia hut i restrukturyzacji majątkowej realizowanej na zasadzie zbywania zbędnej części majątku i wyodrębnienia z hut działalności usługowej oraz redukcję zatrudnienia z łagodzeniem jej skutków.

Działania te, którym sprzyjać będzie kontynuacja procesów prywatyzacyjnych, prowadzone są w sposób ciągły i zakończą się w 2006 r. W ich efekcie huty powinny spełniać wymagania w zakresie norm ochrony środowiska, posiadać zdolności kredytowe na finansowanie niezbędnych inwestycji oraz produkować wyroby konkurencyjne na europejskim rynku.

III.3.2.Sieciowe sektory energetyczne


Podsektory energii elektrycznej i gazu ziemnego są obecnie w trakcie przemian dostosowujących do działania na wspólnym rynku Unii Europejskiej. Wdrożenie jednolitych zasad funkcjonowania rynku energetycznego w Unii Europejskiej, w szczególności zasad dostępu stron trzecich do sieci i swobody wyboru sprzedawcy energii (tzw. zasady TPA), jest podstawą liberalizacji tych rynków.

Z oceny stanu liberalizacji rynku energii i gazu dokonanej w raporcie dotyczącym implementacji dyrektyw energii i gazu29 z marca 2004 r. wynika, że:

    • poprawia się stan wdrażania dyrektyw w krajach UE-15 (najwolniejszy przebieg występuje we Francji),

    • największy postęp w liberalizacji rynku energii w krajach UE-10 zanotowała Słowenia i Polska,

    • gorszą pozycję zajmuje Polska w liberalizacji rynku gazu, chociaż jest ona lepsza niż pozycja takich krajów jak Czechy, Węgry i Łotwa, które dotychczas nie stworzyły rynków gazu.
Energetyka

Restrukturyzacja sektora energetycznego trwa od lat. Wiąże się z przygotowaniem naszych przedsiębiorstw do efektywnego działania na rynku energetycznym Unii Europejskiej oraz wdrożeniem przepisów dyrektyw rynkowych Wspólnoty Europejskiej. Najistotniejsze procesy dotyczą konsolidacji poziomej w podsektorach wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej oraz wydzielenia działalności sieciowej w ramach pionowo zintegrowanych przedsiębiorstw energetycznych.

W ramach procesów konsolidacyjnych w elektroenergetyce trwa proces tworzenia grup spółek dystrybucyjnych. Powstały koncerny: Enea S.A. na bazie pięciu zakładów energetycznych z północno-zachodniej części Polski oraz EnergiaPro S.A. na bazie pięciu zakładów energetycznych z regionu południowo-zachodniego. Trwają procesy konsolidacyjne pozostałych zakładów energetycznych. Proces konsolidacji nie obejmuje sprywatyzowanych wcześniej: Górnośląskiego Zakładu Elektroenergetycznego S.A. w Gliwicach oraz STOEN S.A. w Warszawie. Ponadto w sektorze trwa proces łączenia niektórych nie sprywatyzowanych producentów energii elektrycznej i kopalni węgla w ramach dwóch głównych grup: BOT- Górnictwo i Energetyka S.A. oraz Południowy Koncern Energetyczny S.A.

Trwa restrukturyzacja Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A., które zajmują się działalnością przesyłania i hurtowym obrotem energią elektryczną. Został wydzielony operator systemu przesyłowego, trwa proces wnoszenia majątku przesyłowego do tej spółki.

Do tej pory wykorzystanie zasady TPA w energetyce miało miejsce w ograniczonym zakresie. W sektorze elektroenergetycznym z uwagi na istnienie kontraktów długoterminowych na zakup mocy i energii elektrycznej zawartych między wytwórcami energii elektrycznej a Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi S.A. ograniczony jest obszar działania rynku konkurencyjnego.
Gazownictwo

W sektorze gazowym nastąpiło w 2003 r. wydzielenie z Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. 6 spółek dystrybucyjnych zajmujących się dystrybucją i detalicznym handlem gazem ziemnym. Obecnie trwa proces wydzielania z PGNiG S.A. spółki operatora systemu przesyłowego wraz z majątkiem sieciowym. W ramach spółek gazowniczych następuje organizacyjne wydzielenie działalności operatorów systemów dystrybucyjnych.

W sektorze gazowym za najistotniejsze przeszkody w funkcjonowaniu rynku uznaje się monopolistyczną strukturę sektora.

III.3.3.Infrastruktura informatyczna i telekomunikacyjna


Stopień rozwoju infrastruktury informatycznej i telekomunikacyjnej w Polsce nadal zdecydowanie odbiega od stopnia jej rozwoju zarówno w krajach członkowskich (UE-15), jak i w niektórych nowych krajach członkowskich Unii Europejskiej (UE-10).

Powolny rozwój infrastruktury w Polsce spowodowany jest w dużej mierze niską konkurencyjnością na ciągle zmonopolizowanym rynku telekomunikacyjnym. Poprawę tej sytuacji zapowiada kolejna nowelizacja „Prawa Telekomunikacyjnego”.

Dobrze rozwinięta infrastruktura sieciowa jest warunkiem koniecznym rozwoju nowoczesnej, konkurencyjnej gospodarki. Od stopnia rozwoju tej infrastruktury zależy bowiem powszechność, jakość i dostępność do usług informacyjnych.

Jednym z ogólnych mierników dostępu do sieci jest poziom dostępu do internetu, szczególnie dostępu szerokopasmowego (szybkiego, stałym łączem wg np. dominującej technologii ADSL – Digital Subscriber Line).

Obecną sytuację w zakresie penetracji dostępu do szerokopasmowego internetu w wybranych krajach świata w 2003 r., wyrażoną jako procent ludności posiadającej dostęp, ilustruje poniższa tabela.

Tablica 8. Liczba osób posiadających dostęp do internetu w relacji do liczby ludności ogółem

Kraj

Grecja

Irlandia

Polska

Włochy

Francja

UE

Belgia

Dania

USA

Korea Płd.

Liczba osób posiadających dostęp do internetu w relacji do liczby ludności ogółem

(w %)

0,02%

0,25%

1,20%

2,80%

4,10%

4,65%

10,20%

10,50%

8,60%

25,00%

Źródło: Narodowa Strategia Rozwoju Dostępu Szerokopasmowego do Internetu na lata 2004-2006.

Ostatnie lata to wydatne, zgodne ze światowym postępem technologicznym, zwiększenie oferty dostępu do szybkiego internetu w Polsce.

Obecnie w zasięgu technologii DSL znajduje się 852 miast polskich i 70% abonentów TP S.A. oraz 100 % abonentów pozostałych operatorów. Jednym z elementów ułatwiających świadczenie usług szerokopasmowych jest zakończenie cyfryzacji sieci TP S.A. (wymiana central analogowych na cyfrowe), która obecnie sięga 95,5%. Przewiduje się, że proces cyfryzacji sieci TP S.A. zostanie zakończony do 2006 r.

W warunkach polskich konkurencyjną alternatywą dla łączy DSL jest dostęp oferowany przez operatorów telewizji kablowych (CATV). Usługi te świadczy ok. 550 operatorów za pośrednictwem 1150 sieci. W zasięgu tych sieci znajduje się 9,3 mln mieszkań, z czego instalację kablową posiada 5,2 mln. Obecnie usługi transmisji danych realizowane są przez ok. 90 operatorów CATV w ponad 160 sieciach.

W krajach UE za pośrednictwem CATV świadczonych jest 24% usług szerokopasmowych. W Polsce udział ten jest większy i wynosi ponad 40%. Jest to sytuacja korzystna z punktu widzenia konkurencyjności rynkowej z tym, iż zasięg sieci CATV jest ograniczony do miast o średniej i dużej liczbie ludności.

Niezbędnym warunkiem utrzymania konkurencyjnej pozycji telewizji kablowej wobec technologii xDSL jest modernizacja wielu istniejących sieci poprzez uruchomienie tzw. kanału zwrotnego i przystosowanie ich do transmisji danych.

Przewidywany poziom dostępu do szerokopasmowego internetu w Polsce w latach 2003-2006 ilustruje poniższy wykres.

Wykres 1. Dostęp do szerokopasmowego internetu.

Źródło: Narodowa Strategia Rozwoju Dostępu Szerokopasmowego do Internetu na lata 2004-2006.

W krajach Unii Europejskiej około 95% ogółu łączy szerokopasmowych stanowią łącza z modemami kablowymi i DSL, natomiast zaledwie 5% łączy (0,9 mln linii) wykorzystuje technologie bezprzewodowe i satelitarne. Sytuacja w Polsce jest zbliżona i z technologii alternatywnych wobec DSL i CATV korzysta ok. 3% użytkowników (ze stałym wzrostem), ale adresowane są one do określonego odbiorcy, mającego wyraźnie zdefiniowane swoje potrzeby i środki finansowe.

Realizowany jest również program rozwoju infrastruktury informatycznej nauki „Pionier”. W ramach tego programu rozbudowywana jest szerokopasmowa sieć optyczna łącząca sieci miejskie.

W rozwoju informatycznym kraju nie zakłada się stworzenia wydzielonej infrastruktury teleinformatycznej, pozostawiając tę dziedzinę w gestii istniejących operatorów telekomunikacyjnych.

Nowe „Prawo Telekomunikacyjne” z 16.07.2004 r. wprowadza ułatwienie przedsiębiorstwom telekomunikacyjnym dostępu do rynku, dzięki m.in. uproszczeniu procedur formalnych rozpoczęcia działalności, ułatwienie wykorzystania istniejącej infrastruktury telekomunikacyjnej przez inne podmioty. Dla operatora świadczącego usługę powszechną planowane jest dofinansowanie tej usługi z opłat od operatorów.

III.3.4.Analiza SWOT (sektory)


MOCNE STRONY

SŁABE STRONY

  • Zaawansowanie procesów restrukturyzacyjnych w gospodarce

  • Zaawansowanie procesów liberalizacji rynku energii

  • Rozwinięty rynek usług finansowych

  • Zaległości w rozwoju infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej

  • Słaby rozwój infrastruktury sieciowej, niewystarczający poziom połączeń międzysystemowych

  • Niski poziom dywersyfikacji dostaw gazu

  • Brak zachęt do efektywnego inwestowania w infrastrukturę




SZANSE ROZWOJU

ZAGROŻENIA ROZWOJU

  • Korzystny trend zmian struktury sektorowej gospodarki

  • Sukcesywna adaptacja restrukturyzowanych sektorów do funkcjonowania w zliberalizowanych warunkach rynkowych

  • Zwiększona i prorozwojowa pomoc publiczna

  • Konsekwentne uwzględnianie w programach restrukturyzacji wymogów ochrony środowiska

  • Niestabilność polityczna zagrażająca procesom restrukturyzacji i liberalizacji sektorów sieciowych

  • Spowolnienie procesów prywatyzacyjnych, a w efekcie restrukturyzacyjnych, wybranych gałęzi przemysłu

  • Nie spełnianie wymogów ochrony środowiska, co może skutkować np. wzrostem obciążeń finansowych (kary i opłaty), wstrzymaniem eksploatacji



III.4.Inwestycje w gospodarce

III.4.1.Inwestycje. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ)

Inwestycje

Warunkiem koniecznym poprawy konkurencyjności gospodarki, a w konsekwencji dalszego jej rozwoju, są inwestycje.

Skala inwestycji w gospodarce jest zazwyczaj dobrym odzwierciedleniem jej stanu i perspektyw rozwoju. Tymczasem od 2000 r. dynamika nakładów brutto na środki trwałe była wolniejsza od dynamiki PKB, a w latach 2001-2003 notowano ich spadek. W rezultacie stopa inwestycji w 2003 r. zmniejszyła się do 18,4% wobec średnio 24,5% w krajach UE-15. Niski był też poziom oszczędności krajowych, szacowany w 2003 r. na ok. 16% PKB wobec ok. 23% w UE-15. Niewielką rolę odgrywa również kredyt bankowy w finansowaniu inwestycji (ok. 19% nakładów inwestycyjnych w przedsiębiorstwach średnich i dużych).

W 2003 r. doszło do umiarkowanej poprawy w obszarze aktywności inwestycyjnej. Zatrzymanie trendu spadkowego nastąpiło w I półroczu 2003 r., ale w całym 2003 r., w podmiotach o liczbie pracujących powyżej 49 osób, odnotowano spadek nakładów o 0,7%.

Ożywienie popytu inwestycyjnego w 2003 r. było skoncentrowane w sektorze przedsiębiorstw, szczególnie w przemyśle przetwórczym (w motoryzacji i produkcji sprzętu radiowo-telewizyjnego).

W ciągu 2003 r. miały miejsce również niewielkie zmiany w strukturze własnościowej nakładów inwestycyjnych. Wzrost roli sektora prywatnego następuje we wszystkich sferach działalności, i w następstwie jego dominacji w strukturze własnościowej podmiotów gospodarczych, zwiększa się rola prywatnych inwestycji w nakładach ogółem. W 2003 r. udział sektora prywatnego w nakładach ogółem wykazywał wzrost i wyniósł 74,0% (wzrost o 1,6 pkt. proc. w skali roku). Natomiast nakłady inwestycyjne w sektorze publicznym wykazują trwałą tendencję spadkową.

Z ogólnej wartości nakładów inwestycyjnych ok. 43% została zrealizowana przez podmioty z kapitałem zagranicznym (o kapitale zagranicznym powyżej 1 mln USD). Wartość ich inwestycji w ujęciu realnym była o 10% wyższa niż w roku poprzednim.

Notowane w 2004 r. ożywienie inwestycyjne (prognozowane na ok. 5%) jest wynikiem poprawy kondycji finansowej przedsiębiorstw i ich zdolności do akumulowania środków na inwestycje oraz oczekiwań poprawy koniunktury gospodarczej.

Wśród czynników pozytywnie oddziałujących na poziom nakładów inwestycyjnych w następnych latach można wskazać:

  • poprawę sytuacji finansowej przedsiębiorstw,

  • otwarcie rynku europejskiego w wyniku zniesienia ostatnich ograniczeń handlowych,

  • pobudzenie inwestycji infrastrukturalnych w wyniku realizacji projektów z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej,

  • realizację procesów prywatyzacyjnych,

  • zwiększenie udziału zewnętrznych źródeł finansowania inwestycji.
Bezpośrednie inwestycje zagraniczne

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) spełniają ważną rolę w unowocześnianiu polskiej gospodarki. Zagraniczni inwestorzy wprowadzają do przedsiębiorstw nowe technologie, nowe formy organizacji i zarządzania, a nowo powstające firmy wyposażane są zwykle w najnowocześniejsze maszyny i urządzenia.

Wg danych Państwowej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych (PAIiIZ), w 2003 r. napłynęło do Polski 6,4 mld USD w formie BIZ. Jest to kwota o 360,0 mln większa niż w roku poprzednim. Tym samym zahamowany został spadkowy trend napływu BIZ do Polski. Skumulowana wartość inwestycji zagranicznych na koniec 2003 r. wyniosła 72,7 mld USD, w tym inwestycji dużych, tj. powyżej 1,0 mln USD - 69,4 mld USD.

PAIiIZ szacuje, iż w 2004 r. wartość bezpośrednich inwestycji w Polsce wzrośnie. Funkcjonujące w Polsce zagraniczne firmy planują dalsze inwestycje na kwotę 12,1 mld USD.

Wśród inwestycji zagranicznych zrealizowanych w Polsce w 2003 r. 51,0% stanowią inwestycje od podstaw (typu greenfield), podczas gdy w roku poprzednim ich udział wynosił tylko 37,0%. Największe inwestycje tego typu zrealizowane zostały w branży samochodowej oraz w sektorze nieruchomości.

Zjawiskiem pozytywnym jest fakt, iż w ostatnim okresie obserwuje się coraz większe zainteresowanie zagranicznych firm inwestowaniem w przetwórstwo przemysłowe. W 2003 r. w tym obszarze zainwestowano około 3,0 mld USD, co stanowiło 46,0% ogółu napływu BIZ do Polski. Łącznie w przetwórstwie przemysłowym ulokowanych zostało 27,8 mld USD, co stanowi 40,0% skumulowanej wartości BIZ w Polsce powyżej 1,0 mln USD. Do branż, gdzie zagraniczny kapitał zainwestował dotychczas najwięcej należą produkcja sprzętu transportowego oraz produkcja artykułów spożywczych.

Inwestycje typu greenfield oraz w sektorze produkcyjnym są szczególnie istotne dla gospodarki, bowiem przyczyniają się do napływu nowych technologii i unowocześnienia przemysłu oraz tworzą nowe miejsca pracy, zarówno w nowo uruchomionych przedsiębiorstwach, jak i w ich otoczeniu.

W Polsce najwięcej kapitału lokują firmy z Europy. Dotychczasowa wartość ich inwestycji wynosi 54,5 mld USD, co stanowi 78,5% ogólnej wartości BIZ w Polsce (w tym z państw UE-15 - 51,5 mld USD, tj. 74,0%). Od paru lat największym inwestorem w Polsce jest Francja. Wartość francuskich inwestycji na koniec 2003 r. zamknęła się kwotą 13,9 mld USD, co stanowiło około 20,0% ogólnej kwoty BIZ w Polsce. Na kolejnych miejscach są inwestorzy z Niderlandów, z USA oraz z Niemiec.

Polska systematycznie podejmuje działania sprzyjające wzrostowi napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych do kraju. Konieczne jest jednak podjęcie działań w zakresie: rozbudowy infrastruktury, lepszej promocji kraju i poprawy kompleksowej obsługi zagranicznych inwestorów.

Zdaniem ekspertów z The Boston Consulting Group (BCG) Polska może w najbliższych latach liczyć na pozyskanie zagranicznych inwestycji w kwocie nawet 30,0 mld euro, głównie z krajów europejskich. Inwestycje w tej skali oznaczałyby pracę dla około 100,0 tys. osób. Polska może stać się także centrum usług dla Europy.”30.

III.4.2.Analiza SWOT (inwestycje w gospodarce)


MOCNE STRONY

SŁABE STRONY

  • Otwartość gospodarki wraz z wysoką zdolnością przemieszczania dóbr i kapitału

  • Napływ kapitału zagranicznego, w tym inwestycji bezpośrednich, wzrost udziału nowych inwestycji tzw. greenfield w BIZ ogółem

  • Niski poziom kosztów pracy w przemyśle




  • Słabo rozwinięta infrastruktura komunikacyjna

  • Niestabilność przepisów podatkowych

  • Rozdrobnienie przedsiębiorstw i niedostatek kapitałów własnych

  • Wysoki koszt kredytu




SZANSE ROZWOJU

ZAGROŻENIA ROZWOJU

  • Wzrost atrakcyjności kraju jako miejsca alokacji kapitału

  • Niskie podatki od przedsiębiorstw szansą na przyciągnięcie inwestycji

  • Dostęp do dużej skali rynku europejskiego




  • Powrót niskiego poziomu inwestowania

  • Spadek napływu BIZ

  • Niestabilność polityczna w Polsce

  • Napływ BIZ do sektorów charakteryzujących się niewielkim udziałem „wysokich technologii”

III.5.Tendencje w handlu zagranicznym

III.5.1.Obroty handlu zagranicznego


Ogólne wyniki wymiany towarowej (wg statystyki SAD) uzyskane w 2003 r., korzystnie wyróżniają się na tle poprzednich 12 lat transformacji gospodarczej. Przyrost obrotów w ciągu 2003 r. sięgnął 25,5 mld USD. Wartość obrotów 2003 r. przekroczyła 121 mld USD i była 4-krotnie większa niż w 1992 r.

Otwarcie polskiej gospodarki na świat w minionych latach transformacji znalazło odzwierciedlenie w intensyfikacji wymiany z zagranicą. Średnie tempo wzrostu eksportu w początkowym okresie transformacji, tj. w latach 1992-1997 wyniosło 10,4%. Po załamaniu obrotów w roku 1999 r. (w wyniku tzw. kryzysu rosyjskiego), w kolejnych trzech latach ożywienie w eksporcie utrzymywało się na relatywnie wysokim poziomie 15% średniorocznie. W 2003 r. przyspieszenie eksportowe po raz pierwszy od 1995 r. przekroczyło poziom 30%, i tempo to zostało utrzymane także w I połowie 2004 r. Po stronie importu średnie tempo wzrostu wyniosło w latach 1992-1997 18,6% i 8,5% w kolejnym 6-leciu, co wiąże się ze wzrostem zapotrzebowania na import, głównie zaopatrzeniowy i inwestycyjny. Dynamiczny napływ kapitału zagranicznego, szczególnie w postaci BIZ skutkował unowocześnieniem produkcji przemysłowej, wprowadzeniem nowych technologii produkcyjnych, rozszerzeniem oferty produktowej i w efekcie wzrostem polskiego eksportu w następnych latach. Równocześnie, w ostatnich kilku latach znacząco zredukowano deficyt wymiany z 18,8 mld USD w 1998 r. do 14,4 mld USD w 2003 r. Decydujący udział w tej redukcji miała wymiana handlowa z Unią Europejską.

Wśród uwarunkowań polskiej wymiany handlowej w 2003 r. zasadnicze miejsce zajmowały:

  1. po stronie eksportu:

    • wyraźna tendencja aprecjacyjna wspólnej europejskiej waluty wobec dolara i złotego (nominalnie odpowiednio o 20% i 14%), przy równoczesnej niskiej inflacji (wzrost o 0,8%) oraz dalszej obniżce realnych jednostkowych kosztów pracy w przemyśle (o około 9%);

    • pokaźne i rosnące z roku na rok efekty eksportowe BIZ. Tempo wzrostu eksportu realizowanego przez podmioty z udziałem kapitału zagranicznego było około 2-krotnie wyższe niż w przypadku pozostałych podmiotów, a ich udział w ogólnym eksporcie zbliżył się do poziomu ok. 60%;

  2. po stronie importu:

    • szok kursowy, zwłaszcza w imporcie z UE, wywołany pokaźną deprecjacją złotego względem euro;

    • wzrost cen surowców na rynku światowym;

    • relatywnie wysokie uzależnienie importowe polskiej gospodarki.

Dynamicznemu wzrostowi eksportu w 2003 r. towarzyszyła dalsza poprawa jego struktury towarowej. Wraz ze spadkiem udziału surowców i półfabrykatów nastąpiło zwiększenie eksportu towarów wysoko przetworzonych, spełniających wymagania odbiorców na rynkach krajów rozwiniętych. Wśród 30 największych pozycji towarowych (wyodrębnionych na poziomie kodów 4 - cyfrowych PCN) zdecydowanie dominują wyroby elektromaszynowe i meble, których udział w łącznym eksporcie sięgnął blisko 40%, a tempo wzrostu ich eksportu okazało się 1,5–krotnie szybsze niż pozostałych towarów. Równocześnie dalszej redukcji (o ok. 1 pkt. procentowy) uległ udział surowców i półfabrykatów w polskim eksporcie. Udział produktów mineralnych oraz wyrobów metalurgicznych łącznie, który na początku minionej dekady stanowił ponad 1/3 ogólnego eksportu obniżył się do niespełna 16% w 2003 r.

Wraz z unowocześnieniem struktury towarowej utrwalała się orientacja geograficzna polskiego eksportu na rynki UE-15. Ich udział w polskim eksporcie zwiększył się z blisko 58% w 1992 r. do 69% w 2003 r. (ponad 82% - UE-25). Równocześnie udział rynków WNP uległ obniżeniu z 9% w 1992 r. do 7% w 2003 r., z czego udział Rosji został zredukowany o połowę (z 5,5% w 1992 r. do 2,8% w 2003 r.). Jeszcze znaczniejszej redukcji uległ udział tzw. krajów rozwijających się ( z blisko 13% w 1992 r. do zaledwie 5,6% w 2003 r.). Zarówno w przypadku tego ugrupowania, jak i WNP spadkowi udziału tych rynków w polskim eksporcie towarzyszy odwrotna tendencja po stronie importu, co ma swoje negatywne przełożenie na bilans wymiany.

Ocenia się, że 2003 r. przyniósł szczególnie wyraźne ożywienie eksportowe w działalności małych i średnich podmiotów z kapitałem krajowym, zwłaszcza tych, które w poprzednich latach, ze względu na niekorzystne uwarunkowania kursowe bądź nie podejmowały eksportu, bądź go ograniczały ze względu na niską jego rentowność i wyczerpanie prostych rezerw obniżki kosztów pracy.

III.5.2.Analiza SWOT (handel zagraniczny)


Mocne strony

Słabe strony

  • Otwartość gospodarki wraz z wysoką zdolnością przemieszczania dóbr i kapitału

  • Umiejętność szybkiego dostosowania do zapotrzebowania odbiorców

  • Niska wartość eksportu na mieszkańca

  • Rozdrobniony asortyment towarowy

  • Brak wiodących produktów eksportowych

  • Zbyt mały udział asortymentów o wysokim stopniu przetworzenia

  • Niska sprawność otoczenia instytucjonalno-finansowo-prawnego

  • Niska konkurencyjność towarów z grupy wysokich technologii

Szanse rozwoju

Zagrożenia rozwoju

  • Swobodny dostęp do konsumentów rynku UE o znacznie większej sile nabywczej

  • Łatwiejszy dostęp do nowych technologii i poprawiających jakość oferty eksportowej

  • Ścisłe powiązanie z rynkami UE sprzyjające poprawie konkurencyjności produktowej

  • Rozszerzenie działalności promocyjnej

  • Niskie tempo wzrostu gospodarczego UE i ograniczenie popytu importowego

  • Pogorszenie warunków kredytowania

  • Zaostrzenie konkurencji dla polskich wyrobów na rynku europejskim
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Powiązany:

Ministerstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki iconMinisterstwo gospodarki, pracy I polityki społecznej ministerstwo finansóW

Ministerstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki iconMinisterstwo Gospodarki I Pracy Ministerstwo Skarbu Państwa

Ministerstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki iconMinisterstwo gospodarki I pracy

Ministerstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki iconMinisterstwo gospodarki I pracy

Ministerstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki iconMinisterstwo gospodarki I pracy

Ministerstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki iconMinisterstwo gospodarki I pracy

Ministerstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki iconMinisterstwo gospodarki I pracy

Ministerstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki iconMinisterstwo Gospodarki I Pracy

Ministerstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki iconMinisterstwo gospodarki I pracy informacja

Ministerstwo Gospodarki I Pracy Aspekty konkurencyjności gospodarki iconZałącznik nr 8 ministerstwo gospodarki I pracy

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom