Barok: Ramy czasowe




Pobierz 35.14 Kb.
NazwaBarok: Ramy czasowe
Data konwersji17.10.2012
Rozmiar35.14 Kb.
TypDokumentacja
Barok:

Ramy czasowe:

od okres prekursorski – ostatnie 20-lecie XVIw. (ok. 1580)

do okres schyłkowy – pierwsze 30-lecie XVIIIw. (ok. 1730)

Fazy:

I – lata 80. XVIw. – lata 20. XVIIw. (ok. 1580 - 1620)

II – (Barok dojrzały) lata. 20 – lata 70. XVIIw. (ok. 1620 - 1670)

III – lata 80. XVIIw. – lata 30. XVIIIw. (ok. 1680 - 1730)

Etymologia nazwy – termin „barok” (z włoskiego „barocco” – dziwny, napuszony, przesadny) zrodził się na gruncie sztuk plastycznych, choć panowała w nich dość duża różnorodność kierunków artystycznych.

Środki stylistyczne:

  • hiperbola – wyolbrzymienie, przesadnia

  • oksymoron – epitet sprzeczny (ciepły lód)

  • gradacja – wyliczenie od najmniejszego do największego lub odwrotnie

  • anafora – powtórzenie zwrotu, słowa na początku

  • epifora – powtórzenie zwrotu, słowa na końcu

  • antyteza – „i tak źle i tak nie dobrze” – przeciwstawienie

  • ciągi pytań retorycznych

  • peryfraza – omówienie nie wprost np. czarny baran jest mądry inaczej = jest debilem

  • zdania wykrzyknikowe

  • apostrofa – zwrot do adresata

  • przerzutnia – przerzucenie wersu itp.

  • puenta

Marinizm - styl poetycki stosowany często w literaturze barokowej.

Charakteryzowała go efektowna forma utworu, nadużywanie metafor oraz różnorodne chwyty stylistyczne, takie jak: aliteracje, anafory, paradoksy, inwersje, parentezy, hiperbole i tym podobne, by osiągnąć pożądany efekt. Nazwa pochodzi od nazwiska twórcy - Giambattisty Marino.

Konceptyzm (wł. concetto – świetny, wyszukany pomysł) – główny prąd w poezji baroku, cechujący się dążeniem do nieustannego zadziwiania, zaskakiwania i zaszokowania czytelnika. Koncept to wyszukany, oryginalny i niespodziewany pomysł, na którym oparty jest utwór poetycki, zarówno pod względem budowy jak i treści. Poetykę konceptyzmu można określić mianem poetyki kontrastu. Zamiłowanie do niego zaznaczyło się w doborze skojarzeń, puent czy tropów, takich jak antytezy, oksymorony, paradoksy.

Gongoryzm (kultyzm) – kierunek w barokowej poezji hiszpańskiej XVII wieku. Jego cechą charakterystyczną była zawiła konstrukcja i wyszukany, przesadnie kwiecisty styl. Nazwa gongoryzm pochodzi od nazwiska poety Luisa de Góngora y Argote.

Nurty filozoficzne:

Racjonalizm (z języka łacińskiego ratio - "rozum", rationalis - "rozumny, rozsądny"), termin filozoficzny przypisujący zasadniczą rolę w poznaniu rozumowi. Funkcjonuje w dwóch podstawowych znaczeniach:

* przeciwstawiany empiryzmowi głosi, iż cała wiedza (lub jej najważniejsza część) nie pochodzi od zmysłów, lecz jej jedynym źródłem jest rozum.

* przeciwstawiany irracjonalizmowi racjonalizm to pogląd głoszący, że nie ma żadnej innej wiedzy niż ta, którą człowiek może osiągnąć poprzez własny umysł, odrzucający takie jej źródła, jak: objawienie, doświadczenie mistyczne, intuicja. Nie wyklucza zaś poznania zmysłowego.

Panteizm – pogląd teologiczny i filozoficzny lub religijny utożsamiające boga ze światem, rozumianym jako przyroda. Panteizm często łączył się z ideami rozumnego rozwoju wszechświata, jedności, wieczności oraz żywości świata materialnego. Neguje istnienie Boga jako istoty rozumnej, głosi zaś przenikanie Boga we wszystkie substancje ziemskie.

Dwutorowość epoki baroku – Barok jest epoką paradoksów. Na wiek XVII przypadło zarówno największe nasilenie pesymizmu jak i optymizmu chrześcijańskiego. Z jednaką gorliwością był uprawiany mistycyzm (możliwość indywidualnego obcowania z Bogiem) jak i racjonalizm (rozum jest dla człowieka wystarczającym narzędziem w rozpoznawaniu rzeczywistości). Jest to epoka zarówno upadku nauki jak i dynamicznego rozwoju dyscyplin ścisłych (matematyki, fizyki). Stąd i wzorce osobowe, modelowe wizerunki człowieka epoki bywają skrajnie różne. Najczęściej jednak człowiek baroku widzie życie dwoiste – pełne ascezy duchowej, wstrzemięźliwości, ale i pełne uciech.

Sarmatyzm – barokowa formacja kulturowa dominująca w Rzeczypospolitej od końca XVI do drugiej połowy XVIII wieku. Opierała się na micie, jakoby szlachta polska miała pochodzić od Sarmatów – starożytnego ludu zamieszkującego początkowo między Dolną Wołgą a Donem. Po Sarmatach szlachta miała odziedziczyć umiłowanie wolności, gościnność, dobroduszność, męstwo oraz odwagę.

Sarmatyzm – jest znaczeniowo szerszym terminem niż barok wykracza bowiem poza dziedzinę sztuki, obejmując zjawiska kultury (także materialnej), obyczajowości, sztuki wojennej czy modelu życia religijnego.

Kontrreformacja – Czas największego dystansu i zapóźnienia (zwłaszcza w sferze społeczno-politycznej) Rzeczpospolitej w stosunku do innych krajów Europy. Literatura straciła w tym okresie swoje znaczenie społeczne.

Komizm i jego odmiany –kategoria estetyczna, określająca właściwości zjawisk zdolnych wywołać śmiech oraz okoliczności, w jakich dochodzi do powstania tej reakcji.

Wyróżnia się dwie podstawowe formy komizmu:

  • elementarny, wywołujący wesołość komizm sytuacyjny, np. komizm farsy;

  • złożony, odwołujący się do refleksji, ważny jako instrument krytyki wobec wartości i autorytetów (np. satyra, humor, ironia, groteska).

Na usługach komizmu występują w literaturze i sztuce różne środki ekspresji i chwyty językowo-stylistyczne, m.in.: karykatura, parodia, trawestacja, dowcip; bogatym ich zespołem operuje zwłaszcza komedia.

Odmiany (rodzaje) komizmu:

  • Sytuacyjny – polega na bawieniu widza spiętrzeniem niefortunnych i niezwykłych wypadków, wymuszających na bohaterze zachowanie śmieszne i komiczne.

  • Postaci (inaczej charakterologiczny) – polega on na umiejętnym dobieraniu typów bohaterów w taki sposób, aby uwypukleniu uległy pewne cechy charakteru.

  • Słowny (inaczej komizm językowy) – na widza oddziałuje przede wszystkim żart, dowcip, jaki pada ze sceny.

Świętoszek:

Streszczenie:

Tartuffe swą pokorną z pozoru postawą szybko zdobywa sympatię i zaufanie Orgona. Ma wpływ na każdą jego decyzję. Domownicy krytycznie odnoszą się do postępowania Świętoszka, dostrzegają jego obłudę i hipokryzję, jedynie pan domu i pani Pernelle są nim zachwyceni. Orgon łamie obietnicę daną swej córce Mariannie, która miała wyjść za mąż za Walerego, i postanawia wydać ją za Tartuffe'a. Dziewczyna jest zrozpaczona, nie buntuje się przeciw ojcu, szuka pomocy u Doryny. Walery dostrzega bierną postawę ukochanej, Marianna tłumaczy to posłuszeństwem ojcu.

Przeciw biernej postawie Orgona wobec Świętoszka buntuje się Damis. Widzi Świętoszka zalecającego się do Elmiry, żony Orgona, która próbuje nakłonić go do rezygnacji z małżeństwa z Marianną. Damis donosi o prawdziwym obliczu Tartuffe'a ojcu. Orgon, uprzedzony przez Świętoszka o domniemanym spisku Damisa, nie wierzy synowi, wyrzuca go z domu, a cały majątek przepisuje Świętoszkowi.

Zaślepiony Orgon nie zważa przestrogi Kleanta, brata Elmiry, ani na błagania proszącej o litość Marianny. Wreszcie Elmira postanawia narazić się na zaloty Tartuffe'a, by przekonać męża o jego intencjach. Orgon kryje się pod stołem. Świętoszek w sprowokowanej przez Elmirę rozmowie odsłania swoje prawdziwe oblicze. Orgon jest oburzony, postanawia wyrzucić Świętoszka z domu. Tartuffe ostrzega jednak, że dom nie jest już własnością Orgona. Orgon jest zrozpaczony, tym bardziej, że powierzył Świętoszkowi dokumenty obciążające go przed królem. Przybywa pan Zgoda, który nakazuje rodzinie Orgona opuścić dom. Na szczęście pojawia się oficer gwardii, który aresztuje Świętoszka na rozkaz sprawiedliwego księcia.

Bohaterowie:

Tartuffe - Tytułowy bohater komedii Moliera Świętoszek naprawdę nazywa się Tartuffe. Tartuffe był męszczyzna w średnim wieku, okrągłych kształtów i rumianej twarzy. Postać Świętoszka pozostaje zagadką do czasu, gdy pojawia się on na scenie. Jednak niektóre osoby jak np. Doryna już wcześniej go trafnie oceniają. Mimo tego, że jest tylko pokojówką to właśnie ona pierwsza przejrzała Tartuffa.

Tartuffe jest przebiegły, podstępny , sprytny, ale i pokorny. Łatwo wychodzi z opresji, gdy Damis nakrywa go przy nakłanianiu Elmiry do zdrady męża. Udając pokornego i oddanego przyjaciela Orgona, doprowadza do tego aby pan domu mylnie zesłał swój gniew na syna. Dopiero gdy zostaje nakryty przez samego Orgona przy zalotach do jego żony "świętoszek" odsłania swoją prawdziwą twarz będąc przy tym zuchwałym i aroganckim. Próbuje wyrzucić z domu Orgona, a także oskarża go przed księciem. Nie ma w jego czynach żadnej wdzięczności za wszystko co mu ofiarował. Wręcz przeciwnie chce jeszcze by zamknięto go w więzieniu. Widzimy tutaj "świętoszka" jako bezwzględnego i nikczemnego człowieka, dbającego tylko o siebie, przez cały czas trwania akcji dąży do celu po trupach. Planuje coraz to większe intrygi, aby wyeliminować swoich przeciwników. Próbuje zjednać sobie jak najwięcej osób, by czerpać coraz to większe korzyści.
Tartuffe jest zwykłym oszustem, który próbował manipulować ludzkimi zachowaniami. Obłudnik, cynik, człowiek bez sumienia i litości, zdecydowany i bezwzględny, okrutny i bez skrupułów jednak za wszystki popełnione zbrodnie został ukarany.

Orgon – mąż Elmiry, ojciec dwójki dzieci Marianny i Damisa, do chwili pojawienia się Tartuffe’a (Świętoszka) jest kochającym mężem i ojcem, mądrym, uczciwym, powszechnie szanowanym człowiekiem. Pod wpływem Świętoszka zmienia się nie do poznania. Nie obchodzi go już nic oprócz jego drogiego Tartuffe’a , którego traktuje jako wyrocznię i najwyższy autorytet. Nie zdaje sobie sprawy, że jest przez niego oszukiwany i wykorzystywany. Okazuje się człowiekiem zbyt ufnym, naiwnym i łatwowiernym, który potrafi zaryzykować szczęściem własnej rodziny, jeśli się tylko nim umiejętnie pokieruje. Świętoszek ma na niego nieograniczony wpływ. Dochodzi do tego, że jest mu on bliższy niż żona i dzieci. Wydaje się, że nie ma własnego światopoglądu i przekonań. Bardzo pragnie, aby ktoś wskazał mu właściwy, doskonały "program życiowy", co wykorzystuje Tartuffe.

Marianna – córka Orgona z pierwszego małżeństwa. Jest osóbką bardzo dobrze wychowaną z pokorą i trwogą przyjmującą wolę ojca. bardzo kocha Walerego, swojego narzeczonego, dlatego decyzja ojca o jej związku z Tartuffe’em jest dla niej niezrozumiała i niezwykle bolesna, ale nie potrafi przeciwstawić się woli ojca, uważa że to Walery powinien walczyć o ich miłość, o ich wspólną przyszłość. Córka traci zaufanie i szacunek do ojca. Spostrzega, że nie jest już dla niego ważna, liczy się tylko Świętoszek- jej przyszły mąż. Dlatego z czasem Marianna wyzbywa się wszelkich oporów i zaczyna otwartą walkę z Tartuffe’em, którego nienawidzi.
Doryna – pokojówka Marianny, przywiązana do Elmiry i Orgona, wierna, uczciwa, dbająca o dobro całej rodziny, a za razem pomysłowa, sprytna i mądra. Ona pierwsza przejrzała Tartuffe’a i otwarcie z niego drwiła. Potrafiła zdemaskować jego obłudę i szydzić z jego udawanej pobożności. jej zdanie wyraźnie się liczy w domu Orgona. Ma tupet i nie waha się przed dosadnym wyrażaniem swych myśli. Doryna nie jest już młodą dziewczyną o czym świadczy jej dojrzałość i doświadczenie. Zawsze mówi wprost i ma duża siłę przekonywania.
Kleant – brat Elmiry, szwagier Orgona. Na początku utworu nie poznał jeszcze Świętoszka osobiście, zna go jedynie ze słyszenia. Na podstawie tych informacji, nie wyrabia sobie zbyt pochlebnej opinii o Tartuffe’ie. Utwierdza się w niej jeszcze bardziej podczas rozmowy z Orgonem. Próbuje mu uświadomić, że Tartuffe to obłudnik, udający pobożność i że prawdziwy chrześcijanin nie obnosi się tak ze swoją wiarą , jedynie chowa ją w sercu. A o pobożności nie świadczą słowa, lecz postępowanie. Zaślepiony Orgon jednak mu nie wierzy. Jest rozważny i zdecydowany, raczej spokojny i życzliwy. Potrafi się zawsze znaleźć, gdy jest naprawdę potrzebny.
Libertynizm - nieformalny ruch społeczno-polityczny działający w XVII i XVIII wieku w Europie - głównie we Francji. Współcześnie słowem tym opatruje się najczęściej poglądy uzasadniające różnie rozumianą wolność w skrajnych postaciach.

Jan Andrzej Morsztyn był typowym poetą dworskim. Jego utwory cechowały się niezwykłym kunsztem. Poprawiał je wielokrotnie, troszcząc się o każdy szczegół. Pisanie nie stanowiło jednak jego życiowej pasji. Traktował je jako rozrywkę, swoistą zabawę słowem.

Dokonał wielu tłumaczeń na język polski. Do najbardziej znanych należą Cyd Pierre Corneille'a, sielanka Amintas Torquata Tassa oraz czwarta pieśń poematu Adone Mariniego nosząca tytuł Psyche.

Przykładowe utwory:

"Bierzmowanie"

"Na kwiatki”

"Do trupa"

"Niedostatek"

"Pieśń w obozie pod Żwańcem"

Jan Chryzostom PasekJan Chryzostom Pasek (herbu Doliwa) urodził się około roku 1636 w Węgrzynowicach koło Rawy Mazowieckiej. Zmarł 1 sierpnia 1701 roku w Niedzieliskach.

W młodości uczył się w kolegium jezuickim w Rawie Mazowieckiej. Był pilnym uczniem, nauczyciele często chwalili go za inteligencję i bystrość umysłu. Jego wadą była jednak niebywała zdolność do popadania w konflikty. Awanturniczy charakter był przyczyną wielu niepowodzeń. W ten sposób zniechęcił też do siebie wiele ważnych postaci w swoim życiu. Interesował się również militariami. Był żołnierzem pod dowództwem hetmana Czarnieckiego w Danii. Skazywano go pięciokrotnie na banicję, a w 1700 roku na infamię. Interesował się literaturą i sam również spełniał się pisząc. „Pamiętniki” napisał pod koniec swojego życia. Wydane zostały w 1836 roku przez Raczyńskiego. Obejmują one okres 1655-1666, czyli żołnierską służbę dla Rzeczpospolitej oraz 1667-1688 tj. życie ziemianina we wsi Smogorzów. Stosował język potoczny, styl gawędziarski, obrazowy i rubaszne słownictwo. Pod koniec życia Jan Chryzostom Pasek zamieszkał na ziemi kieleckiej w pobliżu Jędrzejowa.

Daniel Naborowski (ur. w 1573 w Krakowie, zm. w 1640 w Wilnie) – polski poeta barokowy, dyplomata i tłumacz, wyznawca kalwinizmu.

Daniel Naborowski godził w swojej poezji wartości sprzeczne: renesansową pochwałę rozsądku i życia statecznego z przekonaniem o marności świata i nieuchronnym przemijaniu wszelkich zjawisk. Jego twórczość to świadectwo harmonii sprzeczności, obecnych zarówno w życiu ludzkim, jak i w całym dziele stworzenia.

Studiował w Wittenberdze (1590-1593), Bazylei (studia medyczne ukończył w 1595), Orleanie (prawo), Strasburgu (kontynuacja studiów prawniczych od 1596) i Padwie (w 1602), gdzie pobierał prywatne nauki mechaniki u Galileusza. W czasie studiów w Strasburgu nauczał języków obcych Janusza Radziwiłła, a w 1602 został jego sekretarzem. U jego boku wziął udział w rokoszu Zebrzydowskiego. W 1610 podróżował po Europie (zwiedził Niemcy, Szwajcarię, Anglię, Francję, Włochy), brał udział w misjach dyplomatycznych księcia. Rolę sekretarza pełnił do śmierci księcia Janusza w 1620. W tym samym roku Naborowski ożenił się. W 1633 został mianowany marszałkiem hetmana polnego litewskiego Krzysztofa Radziwiłła. Będąc kalwinem umacniał czynnie wyznawaną przez siebie religię na Litwie. W 1637 uzyskał posadę sędziego grodzkiego w Wilnie.

Podczas studiów w Bazylei ogłosił dwie rozprawy napisane w języku łacińskim: De temperamentis (1593) i De venenis (1594). Pierwszym znanym wierszem poety jest wpisany 4 maja 1593 do pamiętnika Daniela Cramera łaciński utwór. Pozostałe wiersze Naborowskiego to:

Teksty autorstwa Daniela Naborowskiego

  • Błąd ludzki,

  • Cień przypisany Ks. Ks. J.M. Januszowi Radziwiłłowi, podczaszemu naonczas W. Ks. L. A. 1607,

  • Cnota grunt wszytkiemu,

  • Do Jego Książęcej Mości Pana... Janusza Radziwiłła Pana Mego Miłościwego,

  • Do Najjaśniejszego Władysława Zygmunta...,

  • In Werki solatium,

  • Krótkość żywota,

  • Kur na krzcinach oddany małemu wielkiej nadzieje Radziwiłłowi...,

  • Malina,

  • Marność,

  • Na toż,

  • Pieśń ad imitationem Horatiuszowej ody "Beatus ille, qui procul negotiis",

  • Róża przypisana na kolędzie Księciu Imci Krzysztofowi Radziwiłłowi,

  • Treny na śmierć Księcia Radziwiłła, kasztelana wileńskiego,

  • Tryumf Miłości. Poema Franciszka Petrarki,

  • Votum,

a także zbiory wierszy:

  • Naeniae a diversis scriptae in Exequias Illustrissimi Principis Dni Janussi Radivili, wydrukowany w miejscowości Lubcz nad Niemnem (1621),

  • Lacrumae Danielis Naborovi... (siedem utworów łacińskich), drukarnia Konrada Waldkircha.

Daniel Naborowski był także tłumaczem: Triumfu miłości Petrarki, Triumfu wiary du Bartasa, Descriptio gentium Sarbiewskiego i Pieśni Lobwassera.






Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Barok: Ramy czasowe iconX X l e c I e m I ę d z y w o j e n n e ramy czasowe

Barok: Ramy czasowe iconP o z y t y w I z m ramy czasowe europa

Barok: Ramy czasowe iconOŚwiecenie geneza I ramy czasowe

Barok: Ramy czasowe iconMŁoda polska ramy czasowe

Barok: Ramy czasowe icon1. Podaj ramy czasowe polskiego romantyzmu

Barok: Ramy czasowe iconŚredniowiecze · Ramy czasowe (daty umowne) początek

Barok: Ramy czasowe iconTemat: Literatura współczesna – rys epoki Ramy czasowe

Barok: Ramy czasowe iconRenesans w muzyce polskiej dla przypomnienia ramy czasowe

Barok: Ramy czasowe icon1 Ramy czasowe: Europa: 1789 – 1848 (rew francuska – Wiosna Ludów) Polska

Barok: Ramy czasowe icon1. Ramy czasowe Początek: VIII w p. n e. Homer Koniec: IV w n. e upadek imperium Rzymskiego Typowe cechy sztuki greckiej, helleńskiej I rzymskiej

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom