JĘzyk jako system znakóW




Pobierz 37.09 Kb.
NazwaJĘzyk jako system znakóW
Data konwersji19.10.2012
Rozmiar37.09 Kb.
TypDokumentacja
JĘZYK JAKO SYSTEM ZNAKÓW


Znak i język są podstawowymi pojęciami od których należy rozpocząć omawianie wybranych elementów z zakresu logiki dla prawników.

Język i jego rola w pracy prawnika

Każdy człowiek posługuje się na zewnątrz określonym językiem. Język i zdolność posługiwania się nim jest istotną cechą człowieka jako osoby, która odróżnia go od świata zwierząt. Człowiek poprzez język ma możliwość werbalizowania tego, co myśli, przezywa etc., ale ma również możliwość wyrażania tego na zewnątrz, a tym samym zdolność porozumiewania się z innymi. To jakim językiem się posługujemy determinuje w jakiś sposób widzenie przez nas otaczającej rzeczywistości1. Im bogatszy jest język, którym się posługuję, tym więcej zjawisk i stanów rzeczy jestem w stanie przy jego pomocy opisać, a w konsekwencji zrozumieć.

To jakim językiem się posługuję zależy najpierw od wieku w jakim się znajduję. Dziecko, do opisu świata, używa bez wątpienia innych pojęć niż człowiek młody, czy wreszcie osoba dorosła. Kiedy dziecko zobaczy karetkę pogotowia powie „eo, eo”, w późniejszym wieku pewnie opisowo określi co widziało np.: „szybko jadący samochód na sygnale”, a osoba dorosła stwierdzi, że widziała ambulans. Jeżeli ktoś jest pracownikiem pogotowia ratunkowego może jeszcze uściślić, że widział dzisiaj karetkę R tzw. „erkę”. Podobnie osoba specjalizująca się w jakiejś dziedzinie wiedzy posługuje się inną aparaturą pojęciową do opisu interesujących ją zjawisk niż laik w danej dziedzinie. Innym językiem posługuje się — przynajmniej w pewnym zakresie — lekarz, innym fizyk, innym filozof, a innym jeszcze prawnik czy też urzędnik państwowy.

Pewne kierunki filozoficzne głoszą nawet, że język odgrywa aktywną rolę w procesie poznania świata. Przykładem jest tu tzw. teoria relatywizmu językowego inaczej nazywana hipotezą Sapira–Whorfa. Według tej hipotezy język funkcjonujący w obrębie określonej grupy wpływa bezpośrednio na sposób ujmowania rzeczywistości przez członków tej grupy, determinując z góry sposoby obserwacji oraz interpretacji. „Język — pisał Edward Sapir — to przewodnik po »rzeczywistości społecznej«. (…) Złudne jest przekonanie, że ludzie przystosowują się do rzeczywistości zasadniczo bez użycia języka, który jest tylko przypadkowym i ubocznym środkiem rozwiązywania szczegółowych problemów komunikowania się i myślenia. Sprawa przedstawia się nawet tak, że »świat realny« jest w znacznym stopniu budowany nieświadomie na podstawie nawyków językowych grupy. Nie ma takich dwóch języków, które byłyby na tyle podobne, aby można było sądzić, że wyrażają taką samą rzeczywistość społeczną. Światy, w których żyją różne społeczeństwa, to światy odrębne, a nie po prostu ten sam świat, któremu przylepiono różne etykietki…”2. Zgodnie z tym stwierdzeniem język, którym myślimy od wczesnego dzieciństwa, wpływa bezpośrednio na sposób widzenia otaczającego nas świata. Tym samym osoby, które dorastały w środowiskach posługujących się różnymi językami, nie postrzegają świata w ten sam sposób. W zależności od miejsca urodzenia i wychowania, języka narodowego i ewentualnie jego dialektu zależeć będzie znaczenie danego słowa, czy wyrażenia. Oktawian Nawrot podaje przykład porównujący Polaków z Eskimosami stwierdzając, że przeciętny Polak posługuje się zazwyczaj jednym słowem na opisanie barwy śniegu i jest nim nazwa koloru „biały”, a tymczasem Eskimosi natomiast posiadają kilkanaście określeń, którymi opisują barwę śniegu.

Innym ważnym czynnikiem wpływającym na rozumienie i określenie jakiejś rzeczy jest tak prosta kategoria, jak rodzaj gramatyczny. Może on bardzo znacząco wpłynąć na postrzeganie rzeczywistości. Lera Boroditsky z Uniwersytetu Stanforda opisała eksperyment, w którym wzięły udział osoby posługujące się na co dzień językiem hiszpańskim i osoby, których językiem ojczystym jest język niemiecki. Osoby te poproszono o podanie przymiotników, które kojarzyły się im z podanymi rzeczownikami. Po usłyszeniu słowa „most”, które w języku hiszpańskim jest rodzaju męskiego, większość Hiszpanów podawała przymiotniki takie, jak: „duży”, „długi”, „solidny”, „mocny” etc., Niemcy natomiast — gdzie wspomniany rzeczownik jest rodzaju żeńskiego — wskazywali na przymiotniki takie, jak: „piękny”, „delikatny”, „elegancki”. Podobnie po usłyszeniu słowa „klucz” Hiszpanie, w których języku jest to słowo rodzaju żeńskiego, podawali przymiotniki takie, jak: „mały”, „uroczy”, „błyszczący”, „drobny”, natomiast Niemcy, w których języku „klucz” jest rodzaju męskiego podawali takie przymiotniki, jak: „duży”, „ciężki”, niewygodny”, „ząbkowany” etc. Innym ciekawym doświadczeniem jest eksperyment przeprowadzony przez R. Browna i E. Lenneberga. Uczestnikom tego eksperymentu pokazywano trzy kolorowe karteczki, prosząc jednocześnie, by wskazali dwa najbardziej zbliżone do siebie kolory. Wynik był zaskakujący. Okazało się, że istnieje bezpośrednia zależność pomiędzy dokonywanymi wyborami a językami, którymi posługiwali się uczestnicy eksperymentu, a ściślej mówiąc nazwami barw w określonych językach. Dla przykładu Japończycy wskazywali na podobieństwo barwy niebieskiej i zielonej, jako że japońskie słowo aoi oznacza zarazem jedną, jak i drugą barwę.

Wobec powyższego – posługując się rozumowaniem Wittgensteina – można stwierdzić, że im bogatszy jest język, którym człowiek się posługuje, tym większy jest świat, w którym żyje.

Te pobieżne ustalenia pokazują jak ważną kategorią dla codziennego życia jest język, którym się posługujemy. Analogicznie ma to odniesienie również do tych wszystkich, którzy w jakikolwiek sposób zetknął się z językiem prawniczym. Język – nazywany często językiem prawniczym - jest podstawowym narzędziem pracy prawnika. Bez jego znajomości nie ma mowy o interpretacji przepisów prawnych, przygotowywaniu umów bądź projektów aktów prawnych itd.


Czym jest sam język?

Język zazwyczaj definiuje się jako zbór znaków oraz reguł dotyczących możliwych sposobów posługiwania się tymi znakami. Posługując się na co dzień językiem polskim, używamy znaków dla niego charakterystycznych, czyli słów, które w tym właśnie języku funkcjonują. Naturalnie słowa, których używamy, mają określone znaczenie. Od wczesnego dzieciństwa uczymy się w jaki sposób należy rozumieć poszczególne słowa, jakie myśli wiązać z danymi dźwiękami wypowiadanymi przez innych itd. Podobnie bardzo szybko zaczynamy też łączyć wspomniane słowa w wyrażenia złożone i w konsekwencji tworzyć nazwy złożone oraz zdania.


Zgodnie z powyższym język można opisać za pomocą trzech rodzajów

reguł:


a) reguł wyznaczających zasób znaków (słów) używanych w danym języku,


b) reguł umożliwiających określenie znaczenia znaków (słów) występujących

w ramach danego języka (reguły semantyczne),


c) reguł opisujących poprawne sposoby łączenia słów w wyrażenia złożone

(reguły syntaktyczne).


Sensu stricte do opisania języka wystarczą dwa rodzaje reguł:


  1. reguły umożliwiające określenie zasobu znaków występujących w tym języku




  1. reguły umożliwiające jednoznaczne przyporządkowanie wspomnianym znakom określonych znaczeń.


Jest to tzw. logiczna koncepcja języka.

Według powyższych dwóch reguł jeżeli dwie osoby wypowiedzą takie same słowa np. „to jest świnia” to jedna z nich stwierdzi, że oto jest świnia (zwierzę), ale druga osoba może mieć na myśli człowieka, który źle się zachowuje i tego właśnie człowieka określi mianem świni. Te dwie osoby sensu stricte posługują się różnymi językami. Znaki, których te dwie osoby użyły są identyczne, ale zdecydowanie odmienne zostały im przyporządkowane znaczenia. Analogicznie nawet jedna i ta sama osoba posługując się różnymi językami, w sytuacji gdy używać będzie tych samych znaków językowych, może określać dwa różnorodne zjawiska w różnych znaczeniach.

Język dla większości z ludzi jest tworem dynamicznym, posiada swoją historię i bezustannie ewoluuje. Jeśli podda się, nawet pobieżnej analizie język, który jest tworem historycznym, bardzo szybko można zauważyć, że na przestrzeni wieków zmieniał się zarówno zasób znaków, które w ramach danego języka funkcjonowały, jak i przyporządkowane im znaczenia.

Wobec tego dochodzimy do zagadnienia różnicy pomiędzy historyczną, a logiczną koncepcją języka. Zestawiając te dwie koncepcje można stwierdzić, że język w ujęciu historycznym jest zbiorem różnych języków w ujęciu logicznym, gdzie w wyniku ewolucji jeden język zastępowany był innym. Analogicznie język, w obrębie którego występują różne dialekty, w ujęciu logicznym należy określić jako zbiór różnych języków. Wreszcie język, którym posługują się mówiący po polsku prawnicy, uznamy za różny od języka, którym posługują się mówiący też po polsku fizycy, lekarze, czy przedstawiciele jakiejkolwiek innej profesji.


Języki naturalne a języki sztuczne.

Biorąc pod uwagę sposób powstania języków można dokonać rozróżnienia na języki naturalne i języki sztuczne:

a)język naturalny - to taki język, którego reguły kształtowały się w sposób spontaniczny, a następnie zostały spisane i skodyfikowane. Jest on ukształtowanym historycznie językiem etnicznym np. język polski, angielski. Odmianą języka etnicznego jest tzw. język potoczny, zwany też czasem powszechnym, za pomocą tego języka porozumiewamy się w życiu codziennym.

b)Język sztuczny - jest utworzony dla ściśle określonych celów, gdzie na początku opracowywane są reguły takiego języków (określa się słownik oraz reguły semantyczne i syntaktyczne), a w następnej kolejnosci się z nich korzysta. Językiem sztucznym jest np. esperanto, język matematyki (język symboli matematycznych), niektóre języki programowania itd. Języki powstały w wyniku świadomej, celowej i racjonalnej działalności człowieka. Języki sztuczne, w porównaniu z językami naturalnymi, mają uboższe słowniki, a także prostsze reguły syntaktyczne i bardzo jasne reguły znaczeniowe. Wynika to ze wspomnianych, bardzo wyraźnie określonych celów, dla których te języki są tworzone. Projektowane są one zazwyczaj na potrzeby określonej grupy odbiorców, dla których sprawą podstawową jest jasność, precyzja i prostota przekazu.

c)język mieszany - biorąc za punkt wyjścia genezę języka, wyróżnia się również język mieszany, który powstaje na bazie języka naturalnego, do którego dołączane są elementy języka sztucznego. Przykładem takiego języka jest język naukowy, gdzie podstawą jest język naturalny, na potrzeby jednak określonej nauki precyzuje się bądź nawet zmienia znaczenie poszczególnych słów, jak również wprowadza się nowe słowa. Językiem mieszanym jest również język prawny i nadbudowany nad nim język prawniczy.

Tak język tekstów prawnych, jak i język, którym posługują się prawnicy, muszą być bowiem na tyle precyzyjne, by informacje o prawie przekazywane były w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości co do ich treści, a jednocześnie na tyle prosty, aby jak najszerszy krąg odbiorców mógł je zrozumieć. Elementy naturalne i sztuczne muszą być więc w nich odpowiednio zbalansowane. Warto zauważyć, że sam ustawodawca, udzielając wskazówek co do sposobu posługiwania się językiem prawnym, stwierdza: „Przepisy ustawy redaguje się tak, aby dokładnie i w sposób zrozumiały dla adresatów zawartych w nich norm wyrażały intencje prawodawcy”, a następnie dodaje, że poszczególne zdania powinny być zredagowane zgodnie z powszechnie przyjętymi regułami składni języka polskiego, przy jednoczesnym unikaniu zdań wielokrotnie złożonych. W tekstach prawnych poszczególne wyrażenia językowe powinny być ponadto używane w ich podstawowym i powszechnie przyjętym znaczeniu, a wyrażenia specjalistyczne, pochodzące z języków obcych, jak również neologizmy, powinny być stosowane jedynie w sytuacjach, gdy brak ich odpowiedników w języku powszechnym (ewentualnie szerzej: w całym słowniku języka polskiego)3. Każdy, kto zetknął się z tekstami prawnymi, a nie miał wcześniej żadnego przygotowania widzi od razu, że język, którym są one napisane jest językiem specyficznym. Wynika to z faktu, że język tekstów prawnych musi być zdecydowanie bardziej precyzyjny niż język naturalny.


Język prawny – jest to język, w którym sformułowane są teksty prawa. W takim rozumieniu język prawny jest tylko językiem pisanym, gdzie tekstami tego języka są akty normatywne. Czym innym jest tzw. język prawniczy, którym posługują się prawnicy mówiąc o prawie. Wyrażenia w tym języku znajdziemy w różnego rodzaju podręcznikach prawniczych, posługuje się nim praktyka i doktryna prawa. Tego rozróżnienia na język prawny i język prawniczy dokonał w polskiej literaturze Bronisław Wróblewski.

Warto w tym miejscu wspomnieć jeszcze o tzw. glosach – są to wypowiedzi będą Ce komentarzem naukowym do orzeczenia sądowego, formułowana z reguły przez znawcę prawa i publikowana zazwyczaj w jakimś czasopiśmie prawniczym.


Znak, oznaka, ślad

Każdy język składa się ze ściśle określonych znaków nazywanych znakami językowymi. Znakami, których używa się w języku polskim, są słowa występujące w tym języku, które posiadają określone znaczenie np. „ptak”, „policjant”, „adwokat”, „pozew” itd. Znaki, z którymi spotykamy się na co dzień, nie sprowadzają się jednak tylko do znaków językowych. Znaki językowe są tylko pewnym rodzajem znaków. Ze znakami mamy do czynienia bardzo często, wystarczy tu wspomnieć chociażby znaki drogowe. W codziennym życiu używamy mniej lub bardziej oficjalnych znaków, np. na określenie tego, ze u mnie wszystko jest dobrze wyciągam rękę z zaciśniętą dłonią, gdzie kciuk jest wyprostowany i w ten sposób wskazuje, że wszystko jest ok. Czasem, gdy ktoś nas o coś zapyta i oczekuje naszej aprobaty, udzielamy odpowiedzi skinieniem głowy lub kręcimy nią wyrażając w ten sposób naszą dezaprobatę.


Znak (łac. signum) - jest to układ rzeczy albo zjawisko spowodowane przez człowieka, w celu wywołania u kogoś określonej myśli. Przy tym należy podkreślić, że osoba będąca twórcą określonego układu rzeczy albo zjawiska wie, że istnieją stosowne reguły (tzw. reguły znaczeniowe), nakazujące wiązać z danym układem rzeczy albo zjawiskiem określone myśli.

Użycie konkretnego znaku przez nadawcę musi zakładać, że odbiorca znaku będzie umiał go odczytać, a znaki jako nośniki informacji są transparentne, czyli przezroczyste. Poprzez nie „patrzymy” dalej, głębiej, docierając do właściwej płaszczyzny znaku, czyli informacji, którą twórca znaku jak również jego nadawca chce nam zakomunikować. Reguły znaczeniowe, nakazujące wiązać określone myśli z danymi układami rzeczy albo zjawiskami, mogą powstawać na mocy stosownych umów jak również

w drodze zwyczajowej.

Reasumując można powiedzieć, że w znaku można wyróżnić trzy zasadnicze elementy4:

element oznaczający inaczej nazywany substratem materialnym znaku - jest to nośnik informacji, czyli to, co oddziałując na zmysły człowieka przekazuje określoną informację. W przypadku słów zapisanych na kartce papieru substratem materialnym znaku będzie utrwalony ślad atramentu. W typowej sytuacji komunikacyjnej zwieńczonej sukcesem, substratu materialnego znaku nie dostrzega się.

element oznaczany czyli myśl, którą twórca znaku pragnie wywołać – jest to przedmiot, byt, pojęcie, zdarzenie, jakiś fragment rzeczywistości, który nadawca chce wywołać w umyśle odbiorcy za pomocą elementu oznaczającego.

funkcja znakotwórcza – są to reguły znaczeniowe, które nakazują wiązać z danym substratem materialnym myśli określonego typu.

Celem, dla którego ludzie posługują się znakami, jest komunikacja, czyli przekazywanie określonych myśli. Tym samym znaki mają teleologiczny charakter — twórca posługuje się znakiem, aby wywołać u odbiorcy określoną myśl. Innymi słowy, twórca znaku zawsze ma określony zamiar, intencję komunikatywną, tworząc określony stan rzeczy albo zjawisko wie, że należy z nim wiązać takie, a nie inne myśli i chce je właśnie w umyśle odbiorcy wywołać.


Oznaka (symptom)

Według powyższego błędnie wyraziłaby się osoba, która stwierdziłaby, że: „Jaskółki nisko latają — to znak, że będzie padać”. Od znaku należy odróżnić oznakę. Oznaka powstaje samoistnie w określonym stanie rzeczy czy zdarzeniu, jest bardzo często skorelowana z jakimś zdarzeniem lub zjawiskiem przyczynowym. Nisko latające jaskółki nie są wcale znakiem nadchodzącego deszczu. Często jednak niskie latanie jaskółek wiąże się z nadchodzącym deszczem. Jak więc nazwać to zachowanie ptaków, odnosząc je jednocześnie do wiadomego zjawiska atmosferycznego? Otóż w tej sytuacji mamy do czynienia z oznaką. W przypadku oznaki, tak jak i znaku, pojawia się stan rzeczy albo zjawisko, które bezpośrednio oddziałuje na zmysły człowieka, podobnie też w umyśle człowieka może pojawić się myśl, która jest różna od tego, co odebrano za pośrednictwem zmysłów. Istnieje jednak zasadnicza różnica, w przypadku oznaki brak jest reguł znaczeniowych, które nakazywałby wiązać z określonym stanem rzeczy albo zjawiskiem konkretne myśl. W przypadku oznaki, nazywanej również symptomem lub objawem, punktem wyjścia jest spostrzeżenie pewnego stanu rzeczy albo zjawiska, efektem zaś pojawienie się myśli o innym stanie rzeczy albo zjawisku z uwagi na pewną zależność, która między nimi zachodzi, przy jednoczesnym braku stosownych reguł znaczeniowych. Tym samym w przypadku oznak trudno mówić o jakiejkolwiek funkcji komunikacyjnej.

Warto zauważyć, że jeden i ten sam stan rzeczy albo zjawisko może być, w zależności od sytuacji, znakiem albo oznaką. Na przykład jeśli dostrzegamy, że na balkonie ktoś wywiesił pranie, to przeważnie jest to oznaka tego, że dana osoba zrobiła pranie. Jednak w pewnych określonych sytuacjach wywieszenie prania może stać się znakiem, gdy dwie lub więcej osób umówi się, że wywieszone na balkonie pranie oznacza, że rozpoczyna się jakaś akcja.


ślad

Od znaku należy również odróżnić ślad. Ze śladem mamy do czynienia wówczas, gdy pojawia się związek przyczynowo – skutkowy, a ściślej, gdy w wyniku spostrzeżenia określonego skutku, pojawia się myśl o jego przyczynie. Na przykład dostrzegając u kogoś charakterystyczne rany, możemy pomyśleć, że osoba ta jest uzależniona od narkotyków. Wspomniane rany będą w tym przypadku właśnie śladami. Podobnie, jeśli dostrzeżemy wgniecenie na karoserii czyjegoś samochodu, możemy podejrzewać, że posiadacz pojazdu uczestniczył w kolizji. Podobnie jak w przypadku oznaki tak też w przypadku śladu nie ma intencji wywołania określonej myśli. Oczywiście może zaistnieć sytuacja kiedy ktoś celowo pozostawia pewne ślady, licząc na to, że w ten sposób sprowokuje kogoś do określonego myślenia. W takich sytuacjach funkcja śladu zbliża się wyraźnie do funkcji znaku. Poprawne odróżnienie znaków od oznak i śladów może odgrywać w pracy prawnika znaczącą rolę.


Powyżej omówione kategorie językowe i ich szczegółowe rozróżnienie jest ważne chociażby z tego powodu, że w sytuacji prawnej umowę można potwierdzić na wiele różnych sposobów. Wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny. Jest to tzw. zasada swobody formy oświadczenia woli. Skoro więc oświadczenie woli może być wyrażone w każdy sposób ujawniający dostatecznie wolę osoby ją wyrażającej, należy przyjąć, że każde zachowanie może stać się de facto znakiem. Rozpoznanie, czy dane zachowanie jest znakiem, czy też nie, jest o tyle istotne, że oświadczenia woli mogą kreować stosunki cywilnoprawne, a także prowadzić do ich ustania. Znakiem takim może więc być uściśnięcie ręki, gest dłonią, skinienie głową. Szczególną formą znaku występującą w prawie może być także milczenie, zgodnie z zasadą wywodzącą się z prawa rzymskiego qui tacet, consentore videtur, ubi loqui potuit ac debuit (kto milczy, zdaje się wyrażać zgodę wówczas, gdy mógł lub powinien złożyć oświadczenie). Jeśli więc strony odpowiednio się umówią, milczenie (brak odpowiedzi) potraktowane może zostać np. jako znak wyrażający zgodę na przyjęcie oferty.


Powyższe zagadnienia opracowano na podstawie:

O. Nawrot. Wprowadzenie do logiki dla prawników. Warszawa 2007. s. 19-30.

Logika dla prawników. Red. A. Malinowski. Warszawa 2009. s. 21-30.

1 Ludwik Wittgenstein postawił następującą tezę: „granice mego języka oznaczają granice mego świata”.

2 Cyt. za: O. Nawrot. Wprowadzenie do logiki dla prawników. Warszawa 2007. s.19-20.

3 Zob. §§ 6-9 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki

prawodawczej”. Dz. U. Nr 100. poz. 908 i nn.

4 Zob. na ten temat: P. Guiarud. Semantyka. Warszawa 1975. Rozdział I.

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

JĘzyk jako system znakóW iconLogika język – jest to system znaków. Znak

JĘzyk jako system znakóW iconSindarin Szlachetny Język Zwany też: język Szarych Elfów, język Beleriandu; we wp wspominany po prostu jako "język Elfów", niesłusznie zwany "noldorińskim" w materiałach Tolkiena sprzed wp

JĘzyk jako system znakóW iconPlan pracy Język francuski jako drugi język obcy

JĘzyk jako system znakóW iconJęzyk – narzędzie służące do komunikowania się, składające się z systemu znaków; j = (S, G, Ż)

JĘzyk jako system znakóW icon1. Ustanowienie Eucharystii jako daru znaków Bierzcie I jedzcie…Bierzcie I pijcie…(zob. Mt 26,26n I paral)

JĘzyk jako system znakóW iconZlozony (dwuklasowy: zdania,wyrazy) system konwencjionalnych znakow fonicznych lub pisanych sluzacych do porozumiewania się ludzi miedzy soba do przekazywania

JĘzyk jako system znakóW iconPismo system znaków służący do utrwalenia języka lub zastąpienia języka mówionego przez pisany. (Encyklopedia Popularna pwn). Pismo

JĘzyk jako system znakóW iconJęzyk polski jako nośnik kultury europejskiej

JĘzyk jako system znakóW iconJęzyk angielski -przedmiotowy system oceniania

JĘzyk jako system znakóW iconPrzedmiotowy System Oceniania Język polski

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom