Historia gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja




Pobierz 315.97 Kb.
NazwaHistoria gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja
strona1/8
Data konwersji04.09.2012
Rozmiar315.97 Kb.
TypDokumentacja
  1   2   3   4   5   6   7   8
Historia gospodarcza


Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja.

Historia gospodarcza - umożliwia śledzenie procesów gospodarczych. Jej powstanie wiąże się z ukształtowaniem się nowoczesnej ekonomii politycznej (m.in. Adam Smith) w XVIII wieku. Nazwa pojawiła się w Niemczech w 1879 roku.

Zajmuje się ona procesami tworzenia i podziału dochodu społecznego w danym okresie historycznym na danym terenie. Z nauk historycznych czerpie zainteresowanie dla przeszłości i sposób badań. Z nauk ekonomicznych przejmuje przedmiot badań.


Zadania szczegółowe

- dzieje poszczególnych działów gospodarczych (handel, przemysł)

- dzieje poszczególnych instytucji gospodarczych

- dzieje stosunków społecznych


Witold Kula uważa, że historia gospodarcza powinna badać procesy tworzenia i wielkość dochodu społecznego w poszczególnych epokach historycznych (rozwój sił wytwórczych, wydajność pracy, postęp techniczny, ruch dochodu społecznego, rozwój usług) i podziału tych dochodów (zatrudnienie, podziału własności środków produkcyjnych, rozwój gospodarki rynkowej, wpływ rozwoju społecznego na rozwój gospodarczy).


Przydatność historii gospodarczej

Dostarcza państwu informacji jak dane przedsięwzięcie będzie działać.

a) Ma ona wyjaśniać wiele spraw świata dzisiejszego w oparciu o dzieje historyczne;

b) Odniesienie do przeszłości pozwala przewidzieć zachowania społeczne w pewnych warunkach ekonomicznych;

c) Doświadczenie przeszłości chroni przed podejmowaniem błędnych decyzji w teraźniejszości

d) Dostarczenie materiału źródłowego (szczegółowy opis faktów i procesów gospodarczych) -
jest on potrzebny przy formowaniu praw ekonomicznych


Periodyzacja historii

Podział procesu dziejowego na mniejsze odcinki czasowe, przygotowywany aby wykazać punkty zwrotne, które zmieniły, charakterystyczne cechy życia społecznego i gospodarczego.


Periodyzacja wolna:

1. Era Żydowska - od 3760 r. p.n.e.

2. Era Grecka - od I Olimpiady - 776 r. p.n.e.

3. Era Rzymska - od założenia miasta Rzym - 753 r. p.n.e.

4. Era Chrześcijańska (Dionizyjska) - po narodzeniu Chrystusa

5. Era Mahometańska - od ucieczki Mahometa z Mekki do Medyny - 622 r. n.e.

6. Era Bizantyjska - ok. 5500 r. p.n.e.


Kalendarze

l. Juliański - 46 r. p. n. e. - Juliusz Cezar

2. Gregoriański - 1582 r. n. e. - Papież Grzegorz XIII

3. Rewolucyjny (Francuski) - 1793 - 1806 (rokiem pierwszym miało być wprowadzenie republiki)


Periodyzacja praktyczna

XVIII w. Krzysztof Keller „Cellarius" zaproponował podział na trzy epoki:

l. Starożytną - do wstąpienia na tron Konstantyna Wielkiego 306 r. n. e.

2. Średniowieczną - 306 - 1453 r. - upadek Konstantynopola

3. Nowożytną - od 1453


Uzupełniona periodyzacja praktyczna

1. Starożytna - do roku 476 n.e.

2. Średniowiecze- lata 476-1453/1492 (wyprawa Kolumba)

3. Nowożytność - lata 1453/1492- 1914

4. Dzieje najnowsze - od 1914


Periodyzacja Marksistowska

W roku 1859 Karol Marks stwierdził, że w dziejach ludzkości istnieje prawidłowe następstwo dominacji określonych sposobów produkcji i na tej podstawie wyróżnił formacje społeczno ekonomiczne (stadia rozwoju społeczeństwa):

1. Wspólnota pierwotna

2. Formacja niewolnictwa

3. Formacja feudalizmu

4. Formacja kapitalizmu

5. Formacja socjalizmu


Przechodzenie z jednej formacji do drugiej jest rezultatem trzech procesów zachodzących w każdej z nich:

1. Wzajemne oddziaływanie człowieka i przyrody w procesie produkcji dóbr materialnych, a co za tym idzie w procesie sił wytwórczych (poziom narzędzi produkcji i umiejętności człowieka);

2. Narastanie sprzeczności między nowymi siłami wytwórczymi w wyższym ich poziomem a
starszymi, zacofanymi środkami produkcji, które muszą dostosować do poziomu nowych sił
wytwórczych.

3. Powstawanie sprzeczności między nowymi stosunkami produkcji (tzw. Baza ekonomiczna) a
starą nadbudową ideologiczno - polityczną.


„Motorem dziejów staje się rozwój narzędzi pracy. Rewolucje społeczne decydują o przejściu do nowej formacji, bardziej nowoczesnej..."


Formacja wspólnoty i niewolnictwa to starożytność, średniowiecze przesuwalne do rewolucji przemysłowej. Czasy najnowsze przychodzą z Rewolucją Bolszewicką.


Periodyzacja stadiów rozwoju wg Walta Rostowa

  1. Społeczeństwo tradycyjne - wysoki udział zatrudnionych w rolnictwie to około 75%; niska wydajność pracy; hierarchiczna struktura społeczna; władza w rękach posiadaczy ziemi. Feudalizm.

  2. Społeczeństwo przejściowe - tworzone podstawy rozwoju gospodarczego; zmiany w technice
    produkcji i strukturze społecznej, systemie politycznym i hierarchii wartości; okres
    przejściowy od feudalizmu do kapitalizmu (XVI - XVIII w.)

  3. Stadium startu gospodarczego - istnienie bodźca uruchamiającego gwałtowny rozwój

  4. Społeczeństwo dojrzałości - gospodarka zdolna do produkowania prawie wszystkiego

  5. Społeczeństwo konsumpcji masowej - gospodarka uzyskuje możliwość produkowania
    wszystkiego, czego chce.

W polemice z Marksem, Rostow znajdował ciągłość historyczną procesu wzrostu gospodarczego. Zwracał uwagę na ogromną rolę czynników pozaekonomicznych w procesie gospodarki. Uważał, że działaniami ludzkimi kieruje nie tylko chęć zysku, ale także władzy, itp.

Periodyzacja -wg kryterium wolności gospodarczej

Andre Piettre 1969 - zaproponował podział dziejów ludzkości na trzy epoki

  1. Epoka tradycyjna

  2. Epoka wolności

  3. Epoka etatyzmu i techniki


Epokom powyższym odpowiadają 3 stadia rozwoju gospodarczego:

  1. Gospodarka uzależniona, podporządkowana - ekonomika podporządkowana zwyczajom, tradycji, porządkowi religijnemu i politycznemu (średniowiecze i XVI/XVII w.)

  2. Gospodarka niezależna (XVIII / XIX w.) - XVIII w. liberalizm i indywidualizm; XIX w. pełna
    gospodarcza niezależność; faworyzowanie prywatnych inicjatyw i przedsiębiorczości;

  3. Gospodarka kierowana (XX w.) - wpływ państwa na gospodarkę; kapitalizm kierowany w
    państwach kapitalistycznych; rozwój ideologii kolektywizmu w krajach socjalistycznych.



Komendacja – w ustroju feudalnym, nawiązujący do tradycji germańskich, akt oddawania się tzw. wolnych po opiekę króla lub innych możnych zwanych seniorami i zobowiązania się wobec nich pod przysięgą do wiernej, dożywotniej służby jako wasale. Powszechność tego zjawiska wynikała z poczucia braku bezpieczeństwa, którego nie zapewniało państwo, i z konieczności szukania przez jednostkę oparcia u osób możniejszych.


Beneficjum - tworzy stosunek rzeczowy między feudałami. Za Kardingów beneficjum rozumiano jako nadanie ziemi nie na własność, lecz w użytkowanie - własność zostawała przy nadawcy.

W średniowieczu uposażenie ziemskie nadawane wasalowi przez seniora w dożywotnie użytkowanie w zamian za spełnianie obowiązków lennych (od IX w. dziedziczne)- z łac. beneficjum- dobrodziejstwo.

Stosunki lenne nie dotyczyły chłopów, a tylko zależności król - feudał oraz feudał – feudał.


Stosunek poddańczy (zależność chłop - feudał) - chłop nie ma ziemi na własność, posiada tylko prawo do użytkowania ziemi. Chłop w zamian za użytkowanie gruntu pańskiego świadczył należności, tzw. rentę feudalną, która była jednym z dochodów możnowładcy. Oddawał należności w postaci dóbr feudalnych, w postaci odrobku (w naturze lub w pieniądzu)

Pan ma nie tylko prawa ekonomiczne, ale również np. sądowe - tzw. władztwo gruntowe.


Struktura lenna ma większe znaczenie, jednak dane państwo jest feudalne, jeśli występują w nim stosunki poddańcze. Na przykład w Polsce nie było systemu lennego (a przynajmniej w takim stopniu jak na Zachodzie), ale jednak był feudalizm.


Lenno - pierwotnie ziemia nadawana przez seniora w użytkowanie wasalowi (lennikowi), później całokształt stosunków miedzy seniorem i wasalem. W szerokim znaczeniu było to prawo, na mocy, którego w epoce feudalnej nadawano komuś (wasalowi) określone dobra (ziemie, pieniądze) w zamian za obowiązek wierności, służby wojskowej i pewnych świadczeń na rzecz nadającego (seniora).


Senior mógł mieć kilku lub kilkunastu wasali, którzy stanowili tzw. grupę lenną, oni sami mogli z kolei być seniorami dla innych. Zawiązanie umowy następowało przez zawarcie układu lennego lub nadanie lenna. Wasal składał przysięgę wierności lennej, a pan lenny - suzeren wręczał mu rękawicę, laskę lub kopie, stanowiącą symbol oddania mu lenna, była to tzw. inwestytura.


Kontrakt lenny -umowa, w której senior nadawał wasalowi nieruchomość w lenno za określone świadczenie. Obie strony zobowiązywały się przy tym do wzajemnej lojalności.


Kontrakt lenny składał się z:

  1. Hołd – ceremonia przyjęta w średniowiecznych stosunkach lennych, polegająca na publicznym złożeniu przysięgi wierności seniorowi przez wasala. Po złożeniu przysięgi wasal otrzymywał z rąk seniora inwestyturę, symbol oznaczający przekazanie mu władzy nad lennem.

  2. Inwestyturaw prawie średniowiecznym przekazanie wasalowi dóbr lennych lub urzędu przez seniora, który po złożeniu hołdu i przysięgi wierności przez wasala wręczał mu symbol danego lenna (grudkę ziemi, włócznię, chorągiew).

Wasal świecki – inwestytura poprzez włócznie, chorągiew

Wasal duchowny – pierścień, pastorał.


Obowiązki wasala:

  • wojskowe (wyprawa wojenna - max 40 dni w roku; kawalkada - udział w krótkotrwałej wyprawie zbrojnej; służba garnizonowa)

  • rady (udział w sądownictwie; udzielanie rad)

  • finansowe (pasowanie na rycerza seniora lub jego syna, ślub córki lub siostry seniora, wykupywanie seniora z niewoli, wyruszanie seniora na krucjatę)

  • wierności

Obowiązki seniora:

  • lojalność

  • zapewnienie możliwości objęcia i niezakłóconego dzierżenia lenna

  • sądownictwo (wasale mieli prawo być sądzeni w sądzie wolnym - parów)

Sankcje za niedochowanie kontraktu lennego - winny wasal był oddawany sądowi równych (parów) i mógł być pozbawiony lenna przez konfiskatę. Winny senior tracił akt stosunku winnego pomiędzy nim a wasalem. Wasal otrzymuje lenno z rąk seniora nadrzędnego.




duclio\vi

n p. op;ici mnicjS7,ych__ -

zakonów

STRUKTURA LENNA

Wasal też mógł udzielać lenna. Król mógł też brać lenno od swojego wasala (jeżeli ten miał dużo ziemi). Wasal nie musiał być wasalem tylko jednego seniora -jednak, jeżeli wasal miał dwóch seniorów, a ci kłócili się, to na mocy kontraktu lennego wasal pomaga zbrojnie l z seniorów.


Zasada w państwie feudalnym: „ Wasal mojego wasala nie jest moim wasalem"

MIASTA


Mieszczanie nie mieszczą się w strukturze lennej. Istnieją tam patrycjaty – kupcy, cechy, plebs.


Stan - zamknięta grupa społeczeństwa feudalnego o wyodrębnionej pozycji społeczno - prawnej. Najbardziej uprzywilejowane stany to feudałowie świeccy i duchowieństwo. Osobny stan tworzyło mieszczaństwo, w niektórych krajach (np. we Francji, tzw. trzeci stan) wspólnie z chłopami, których jednak najczęściej zaliczano do odrębnego stanu (np. w Polsce, w Niemczech) lub jako grupę nieuprzywilejowaną pozostawiano poza stanem.

Przynależność do stanu (poza duchowieństwem) była dziedziczna, jednak w praktyce istniała możliwość przejścia do innego stanu poprzez nobilitacje, lub uzyskanie obywatelstwa miasto. Stany uczestniczyły w politycznym życiu kraju poprzez swych przedstawicieli w parlamencie. Ustrój sianowy likwidowały stopniowo rewolucje antyfeudalne, w Polsce został zniesiony ostatecznie przez Konstytucję marcową 1921.


Istnieją 3 stany:

  • szlachecki

  • duchowny

  • mieszczański


Formy państwa feudalnego(np. Francja):

        1. Monarchia wczesnofeudalna (496 | chrzest - 987)

  1. Okres rozdrobnienia feudalnego (987 – 1302 powołanie stanów generalnych)

  2. Monarchia Stanowa (1302 -1484 ostatnie zwołanie stanów generalnych)

  3. Monarchia absolutna (1484 – 1789 rewolucja francuska)



W Polsce

  1. Monarchia wczesnofeudalna istniała od powstania państwa do 1138 status Krzywoustego

  2. Rozdrobnienie feudalne przypada na lata 1138 - 1320/1360 rządy Łokietka

  3. Monarchia stanowa to lata 1374 przywilej Koszycki - 1505 powołanie Sejmu

W rządzeniu uczestniczy szlachta

  1. Demokracja szlachecka przypada na lata 1505 – 1795


Stany Generalne - we Francji zgromadzenie przedstawicieli duchowieństwa, szlachty i mieszczaństwa. Po raz pierwszy zebrały się w 1302 r na polecenie Filipa IV Pięknego w czasie jego sporu z papieżem Bonifacym. Zwoływane przez króla, miały kompetencje głównie doradcze, także w zakresie nakładania podatków nadzwyczajnych.


Monarchia - forma rządów z monarcha, (królem, cesarzem, sułtanem) jako reprezentantem władzy suwerennej. Monarcha pełnił władzę dożywotnio, samodzielnie lub wspólnie z organami typu -doradczego lub ustawodawczego. Władza monarchy była dziedziczna lub wybieralna (elekcyjna).

Na przestrzeni wieków monarchia przybierała różne formy różniące się miedzy sobą metodami sprawowania władzy przez monarchę. Najwcześniej istniejącą formą była niewolnicza monarchia despotyczna następnie powstały i rozminęły się: monarchia wczesnofeudalna, monarchia stanowa, monarchia absolutna, monarchia konstytucyjna.

Występującą we wczesnym średniowieczu monarchię wczesnofeudalną cechowała silna władza monarsza. W Polsce ten sposób sprawowania władzy rozwijał się od poł. X w. do 1138. Monarchia stanowa charakteryzowała się ograniczeniami władzy monarszej na rzecz szlachty, duchowieństwa i mieszczan. Monarchia stanowa rozwijała się w Polsce w XIV i XV w., ewoluując w kierunku przejęcia większości uprawnień przez szlachtę.

Monarchia absolutna to forma rządów, w której monarcha skupia całą władze, jest źródłem władzy ustawodawczej i wykonawczej. Monarchia absolutna rozwijała się np. w Rosji, od końca XVII w. do 1906, obecnie. w Arabii Saudyjskiej. W monarchiach konstytucyjnych król dzielił się władzą z przedstawicielskim organem ustawodawczym. Monarcha miał prawo veta wobec ustaw parlamentu. Ten typ sprawowania władzy rozwinął się w Anglii i Francji po rewolucjach burżuazyjnych.

Ukształtowana już w XX w monarchia parlamentarna sprowadza funkcje monarchy do zadań reprezentacyjnych. Pełnia władzy należy do parlamentu, który wydaje ustany, określa skład rządu i zasady polityki Ten typ sprawowania władzy występuje obecnie m.in. w Wielkiej Brytanii, Belgii, Holandii.


Dzieje osadnictwa w Europie w XIII i XIV wieku.


Od początku XI do XIV liczba ludności podwajała się z 40 do 80 milionów. W związku z przeludnieniem Europy Zachodniej ludność migruje w dwóch kierunkach:

        1. Wzdłuż wybrzeży Bałtyku aż do Inflant (Łotwa, Estonia)

        2. Przez tereny polskie aż na Bałkany



Od XII wieku rozwój osadnictwa zaczyna odbywać się na określonych warunkach i prawach. Największe znaczenie ma osadnictwo na prawie niemieckim, którego kolebką były tereny między Sołową a Odrą.

Prawo niemieckie

  • wolność osobista osadnika,

  • prawo do dziedzicznego posiadania gruntu

  • prawo do rozporządzania gruntem przy poszanowania praw zwierzchnich pana gruntowego

  • autonomia sądowa - sąd ławniczy

  • normy prawa cywilnego i karnego z gruntu niemieckiego


Na bazie prawa niemieckiego wytworzyło się:

  • prawo frankońskie - Sudety i Pogórze Ruda, z czasem przesuwało się na tereny ziem polskich;

  • prawo flamandzkie - tereny nad dolną Wezerą (okolice Bremy), nad dolną i środkową Łabą, niektóre obszary Brandenburgii, Miśnia, arcybiskupstwo Magdeburskie.


Osadnictwo na prawie polskim (zwyczaj wolnych gości) - od XII w.:

  • osadnictwo to obejmuje początkowo tylko wolnych gości (osobiście wolnych lub zbiegłych z

innych dóbr),

  • cechy: zapewnienie osadnikom prawa do opuszczenia dóbr,

  • goście osadzani byli na terenach nie użytkowanych gruntach, dlatego przez pierwsze lata nie -wnosili żadnych opłat (wolnizna), w zamian goście zobowiązani byli do:

- składania danin na rzecz księcia,

- składania podarków panu,

- uprawiania przydzielonych gruntów w zamian za czynsz.


Rozwojowi niemieckiego prawa osadnictwa sprzyjała:

- najazd Mongolski na Polskę w 1241 (wojska mongolskie pustoszą kraj); kiedy agresorzy odchodzą - pozostają obszary do zagospodarowania.


Istota osadnictwa na prawie niemieckim:

  • ustanowienie stałych czynszów (stała renta pieniężna na rzecz właściciela):

- XIII w. – 6 skojców + renta naturalna i obróbkowa

- XIV w. - 9 skojców + renta naturalna i obróbkowa

- XV w. - 35 skojców + renta naturalna i obróbkowa


l skojec = 1/24 grzywny = 10 denarów

  • wzrost wydajności pracy (chłop wie, ze musi pracować),

  • poprawa statusu prawnego chłopów


Wieś na prawie niemieckim

  • wstępnym warunkiem wprowadzenie prawa niemieckiego we wsi było zapewnienie jej immunitetu ekonomicznego i sądowego,

  • sama czynność wprowadzenia prawa niemieckiego nazywana była lokacją, którą zajmowali się zasadźcy lub lokatorzy (zawierali umowę z panem, po czym ściągali osadników lub przystępowali do nowej organizacji wsi już istniejącej)

  • jeżeli wsi nie było następowała lokacja na „surowym korzeniu"

  • wszystkie grunty przeznaczone na osadnictwo były szacowane pod względem jakości i ilości

(łany), łan -jednostka gospodarcza.


Lokacja

W średniowiecznej Polsce, począwszy od XIII w., zakładanie wsi lub miast na surowym korzeniu, zwykle na TZW. prawie niemieckim, albo częściej przenoszenie już istniejących osad z prawa polskiego na niemieckie.

Lokacja wsi wymagała udzielenia przez panującego immunitetu władcy feudalnemu, który następnie zawierał umowę z zasadźcą (lokator), określając prawa i obowiązki zarówno zasadźcy, jak i chłopów. Na czele tworzonej w ten sposób wsi stał dziedziczny sołtys. Chłopi uzyskiwali w użytkowanie zwykle łan ziemi, z którego (po okresie wolnizny) zobowiązani byli do płacenia czynszu w pieniądzach i zbożu, a także do niewielkiej renty odrobkowej (2-4 dni w roku).

Lokacja miast na prawie niemieckim wprowadziła do organizacji już istniejących osad miejskich nowe formy organizacyjno-prawne, wspólne dla całej Europy Zachodniej i Środkowej. Objęła głównie miejskie osady przygrodowe i targowe. Organizatorem miasta był także zasadźca, a w zależności od właściciela gruntu były to miasta królewskie lub prywatne.

Miasta walczyły o uniezależnienie się od właścicieli i rozszerzenie swych uprawnień samorządowych. W wyniku lokacji mieszczanie zdobywali wiele praw i przywilejów, które były wymieniane w przywileju lokacyjnym, stanowiącym podstawę prawną samorządu miejskiego.

Łan

W dawnej Polsce jednostka pomiaru powierzchni ziemi; początkowo (do XIII w.) dział ziemi dany osadnikowi pod uprawę. Podział: łan mały ok. 16 ha (flamandzki), łan wielki ok. 24 ha (frankoński).

  1   2   3   4   5   6   7   8

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Historia gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja iconI. Historia gospodarcza powszechna Periodyzacja dziejów powszechnych

Historia gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja iconI przedmiot historii stosunków międzynarodowych oraz ich periodyzacja

Historia gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja iconI przedmiot historii stosunków międzynarodowych oraz ich periodyzacja

Historia gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja iconZagadnienia organizacyjne. Wprowadzenie do studiów z zakresu historii nowożytnej Polski

Historia gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja iconII. przedmiot historii gospodarczej

Historia gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja iconPodział historii na epoki periodyzacja historii

Historia gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja iconKa seminarium licencjackiego dla III roku historii prowadzonego przez mnie przewiduje podejmowanie prac badawczych dotyczących szeroko pojmowanej historii XIX wieku, w tym problemy ogólnej natury takie jak historia polityczna, gospodarcza, kulturalna postrzegana w aspekcie ogólnym- lub w zależności

Historia gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja iconZagadnienia do testu z historii XIX i XX wieku I. Historia powszechna

Historia gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja iconII. Periodyzacja historii powszechnej

Historia gospodarcza Zagadnienia organizacyjne. Przedmiot Historii Gospodarczej. Periodyzacja iconTemat zajęć: Historia wojskowości średniowiecza jako przedmiot badań interdyscyplinarnych. Zagadnienia wstępne

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom