Xi przedsiebiorstwo na rynku




Pobierz 0.8 Mb.
NazwaXi przedsiebiorstwo na rynku
strona7/24
Data konwersji24.10.2012
Rozmiar0.8 Mb.
TypDokumentacja
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   24

Koszt i zyski w ujęciu ekonomicznym



Przedstawiony wcześniej bilans i rachunek wyników ilustrują księgowe podejście do sytuacji ekonomiczno-finansowej przedsiębior­stwa. Analizując w rachunku strat i zysków koszty skupiliśmy uwagę na przedstawieniu poszczególnych rodzajów kosztów i zysku w ujęciu księgowym. Tymczasem okazuje się, że koszty i zyski widziane oczyma ekonomisty mogą się od nich różnić. W tej końcowej już części wykładu zobaczmy, na czym te różnice polegają przedtem przypomnijmy sytuację właściciela firmy , który angażuje w nie posiadane zasoby.

Koszty explicite i implicite


W księgowości rachunek kosztów obejmują wyłącznie faktyczne (udokumentowane) wydat­ki pieniężne związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, takie jak ko­szty zakupu surowców i materiałów, płace, amortyzacja, opłaty za energię, dzier­żawę lokalu, ziemi itp. Koszty te określa się często jako koszty explicite.

Takie ujęcie kosztów i obliczonego na ich podstawie zysku księgowego firmy jest dla ekonomisty zbyt wąskie.

Oprócz wydat­ków przez przedsiębiorstwo,(kosztów explicite), istnieją również tzw. koszty implicite (inaczej koszty domniemane), które wraz z kosztami księgowymi tworzą pełen koszt ekonomiczny.

Koszt ekonomiczny to koszt księgowy plus koszt implicite


Przyjmijmy, że prywatny właściciel pracuje w swojej firmie, oraz że w prowadzeniu działalności gospodarczej używa będący jego własnością kapitał rzeczowego i pieniężny. Te ponoszone w firmie nakłady nie mogą być uwzględnione w kosztach księgowych, ponieważ prawo zabrania właścicielowi zawierać z samym sobą umowy o pracę, czy wynajem kapitału, a zatem brak jest podstawy prawnej do ich zaksięgowania. Te nie zaksięgowane a poniesione nakłady określane są jako koszty domniemane, czyli implicite.

Zasadą stosowaną w rachunku kosztów ekonomicznych produkcji jest, że muszą być w nim uwzględnione wszystkie poniesione na osiągniecie tej produkcji nakłady bez względu na to czy są one udokumentowane fakturami i zarejestrowane w księgowości, czy nie. W rachunku tym należy zatem uwzględnić wszystkie zasoby które zostały użyte, również te które nie zostały zakupione i pozycji tych nie ma w kosztach księgowych. Aby obliczyć pełen koszt W rachunku ekonomicznym do kosztów księgowych (explicite) musimy dodać koszty implicite.

Koszt ekonomiczny = koszt explicite + koszt implicite


O ile jednak ustalenie kosztów księgowych nie nastręcza żadnych trudności, o tyle ustalenie tych drugich sprawia pewne kłopoty. Zobaczmy zatem czy i jak można je policzyć?


Jak obliczać koszty implicite?


Koszty implicite można określić jako hipotetyczne wydatki, których firma nie ponosi na utrzymanie działalność produkcyjną, ale które musiałaby ponieść, gdyby nie miała do dyspozycji zasobów dostarczanych przez właściciela. Trzeba by korzystać z oprocentowanych kredytów bankowych, wynajmować biura, hale fabryczne czy magazyny oraz zatrudniać menadżerów do prowadzenia firmy.

Koszt implicite to koszt utraconych możliwości (alternatywny)


Analizując w jednym z początkowych wykładów krzywą transformacji, określiliśmy koszt utraconych możliwości jako wartość tego, co te zasoby mogłyby wytworzyć, gdyby zostały użyte gdzie indziej. Cukiernik zatrudniając kolejnych pracowników do produkcja ciasteczek tracił możliwość ich zatrudnienia przy produkcji galaretek. Utracona produkcja galaretek stanowiła dla niego koszt alternatywny produkcji ciasteczek.

Zauważmy, że dla lokującego w firmie zasoby właściciela przedstawiony powyżej koszt implicite można uznać za odpowiednik kosztu alternatywnego (ang. opportunity cost), jeśli pod tym pojęciem będziemy rozumieć równowartość dochodu, jakie dany czynnik produkcji mógłby przynieść jego właścicielowi, gdyby wykorzystano go w in­nym, możliwie najlepszym zastosowaniu.

W naszym przypadku koszt alternatywny składać się będzie z trzech oddzielnych pozycji, utraconego wynagrodzenia z tytułu pracy (płace), wynajmu kapitału rzeczowego (czynsz dzierżawny) oraz kapitału finansowego (procent).


Koszt alternatywny kapitału rzeczowego

Należący do właściciela kapitał rzeczowy można wynająć i otrzymać dochód w postaci czynszu dzierżawnego. Ten możliwy do otrzymania czynsz to dochód, jaki właściciel zarobiłby, gdyby zaangażowany we własnej firmie kapitał wynajął komuś innemu. Nie zarobiony czynsz dzierżawny jest zatem kosztem utraconych możliwości. Kosztem alternatywnym jest natomiast najwyższa możliwa do uzyskania stawka czynszu dzierżawnego. Gdy firma korzysta z kapitału wniesionego przez właściciela nie ponosi żadnych udokumentowanych kosztów księgowych. Dla ekonomisty są to nie uwzględnione w rachunku księgowym koszty użytego w firmie kapitału rzeczowego właściciela.


Koszt alternatywny kapitału finansowego


W każdej firmie wykorzystywany jest również należący do właściciela kapitał pieniężny. Gdyby właściciel kapitał ten wynajął (udzielił komuś oprocentowanej pożyczki, zdeponował w banku) otrzymałby dochód zwany odsetkami. Nie zarobione odsetki są, zatem miarą kosztu alternatywnego użytkowania kapitału pieniężnego. Gdy firma korzysta z kapitału wniesionego przez właściciela nie ponosi żadnych udokumentowanych kosztów księgowych. Dla ekonomisty są to nie uwzględnione w rachunku księgowym koszty użytego w firmie kapitału pieniężnego właściciela.


Koszt alternatywny pracy właściciela


Właściciel najczęściej angażuje w działalność gospodarczą swoje unikalne umiejętności i zdolności, zwane przedsiębiorczością, którą możemy potraktować jako specyfi­czny czynnik produkcji. Ponieważ nie jest pracownikiem najemnym nie pobiera wynagrodzenia w formie płacy. Gdyby jednak właściciel zamiast pracować u siebie podjął pracę zarobkową w innym przed­siębiorstwie, mógłby z tego tytułu uzyskiwać określone dochody. Możliwy do osiągnięcia dochód, jest zatem dla właściciela miarą kosztu alternatywnego. Dla ekonomisty jest to nie uwzględnione w rachunku księgowym koszt użycia czynnika pracy właściciela.

Łączny koszt alternatywny

Aby ustalić pełną wysokość kosztu alternatywnego musimy wycenić i zsumować wszystkie podane powyżej elementy. Nie jest to zadania łatwe, ponieważ firmy nie podają potrzebnych nam danych do wiadomości publicznej. Na szczęście w naszych analizach wielka precyzja nie jest konieczna. W naszych rachunkach kosztów chodzi, bowiem raczej o pokazanie zjawiska i wiążących się z nim problemów, o pokazanie różnic w podejściu do liczenia kosztów przez księgowych i ekonomistów, aniżeli o dokładne ustalenie wysokości kosztów alternatywnych.

Na przykład koszt alternatywny pracy właściciela firmy można ob­liczyć w przybliżeniu, biorąc za podstawę wysokość wynagrodzenia, które mógłby on za taką samą pracę uzyskać wykonując ją zarobkowo w innej firm. Koszt alternatywny kapitału pieniężnego ustala się na podstawie bankowej stopy procentowej, zaś koszt kapitału rzeczowego w oparciu o rynkowe stawki czynszu. Dla ekonomisty miarą nakładów właściciela ponoszonych w celu utrzymania działalności firmy są właśnie te trudne do zmierzenia koszty alternatywne zwane również kosztami okazji.


Pełen koszt ekonomiczny


Jeżeli zatem właściciel dostarcza swojej firmie wszystkich wyżej wymienionych czynników, a chcemy posługiwać się kategorią pełnego kosztu ekonomicznego, to te nigdzie nie rejestrowane oficjalnie nakłady powinny być wycenione jako koszt alternatywny i dodane do kosztu księgowego.

Koszt ekonomiczny = koszt księgowy + koszt alternatywny


Należy podkreślić, że zgodnie z ustawą o rachunkowości w oficjalnych dokumentach finansowych firmy takich jak rachunek strat i zysków, w ciężar kosztów mogą być wpisywane wyłącznie, faktycznie poniesione, udokumentowane fakturami wydatki. Jeśli do kosztów wliczamy wynagrodzenie, to mogą to być tylko płatności zewnętrzne zafakturowane na podstawię umowy o pracę, umowy-zlecenia, umowy o dzieło itp. Jeśli wliczamy do nich czynsz dzierżawny, to mogą to być tylko zafakturowane płatności dokonywane na podstawie umowy wynajmu. Jeśli wliczamy do nich odsetki od pożyczonego kapitału, to mogą to być tylko faktycznie dokonane płatności zafakturowana na podstawie umowy o pożyczce. Nie można jednak tam ujmować jakichkolwiek nieudokumentowanych wydatków, a tym bardziej pozycji, które nie są wydatkiem zewnętrznym w znaczeniu księgowym. W oficjalnym rachunku wyników, sporządza­nym do celów podatkowych w zestawieniach kosztów, nie wolno wykazywać którejkolwiek z pozycji należącej do kategorii kosztów alternatywnych. Postulat uwzględnienia kosztów alternatywnych dotyczy, zatem jedynie analizy teoretycznej lub kontrolnego rachunku wyników, sporządza­nego na użytek wewnętrzny.

Przykład liczbowy


Piotr założył bar szybkiej obsługi Na koniec pierwszego roku działalności baru jego księgowy przedstawił mu listę przychodów i wydatków:

Rachunek kosztów księgowego Rachunek kosztów ekonomicznych Piotra

- żywność 15 000 Koszt księgowy 85 000

- wynagrodzenia pracowników 35 000 Koszt alternatywny

- inne 10 000 - utracone zarobki 36 000

8 000 - utracone odsetki 5 000

17 000 - utracony czynsz 4 000

------------- Koszt alternatywny 45 000

Całkowity koszt księgowy 85 000 Koszt ekonomiczny 130 000

Piotr, z wykształcenia ekonomista, patrząc na to zestawienie powiedział: „ To prawda, że moje zaksięgowane wydatki wyniosły 85 000 zł, ale moje koszty związane z prowadzeniem baru są dużo wyższe. Muszę w nich bowiem uwzględnić koszty utraconych możliwości wynikające z prowadzenia baru. Oto one :

Po pierwsze zrezygnowałem z posady kierownika restauracji, gdzie zarabiałem rocznie około 36 000 zł.

Po drugie bar swój założyłem w odziedziczonym po rodzicach lokalu o powierzchni 100 m. który przedtem wynajmowałam biorąc 40 zł z metr i otrzymywałem 4 000 zł rocznie

Po trzecie w działalność zainwestowałem oszczędności w kwocie 50 000, które przy stopie oprocen­towania 10% dawały mi dochód w wysokości 5 000 zł rocznie, zatem moje koszty utraconych możliwości wynoszą łącznie

36 000+4 000+5 000=45 000zł. Pełen koszt ekonomiczny działalności Piotra jest zatem jest wyższy od kosztu księgowego o tę kwotę i wynosi 130 000 zł.

Jeśli właściciel prowadzi własna firmę we własnym domu, to tak jak by sam sobie wynajmuje lokal. De facto sam sobie wypłaca czynsz, a raczej coś, co jest jego ekwiwalentem. Podobnie jest w przypadku kapitału pieniężnego. Gdy firma korzysta z jego pieniędzy, to wypłaca sobie wynagrodzenie stanowiące ekwiwalent możliwych do uzyskania odsetek. Z kolei jeśli właściciel pracuje w swojej firmie, to wypłaca sobie ekwiwalent wynagrodzenia menadżera. W takich sytuacjach otrzymuje jednocześnie trzy rodzaje dochodu: płacę, czynsz i procent. Wszystkie te dochody wypłaca on sobie z zarobionego przez firmę zysku księgowego.


Zysk księgowy, zysk ekonomiczny, zysk normalny


Różne rozumienie kosztów księgowych i kosztów ekonomicznych oznacza konieczność rozróżniania miedzy zyskiem księgowym (bilansowym) i zyskiem ekonomicz­nym. Zysk księgowy jest różnicą między przychodami ze sprzedaży produktów i usług a poniesionymi przez firmę kosztami księgowymi (kosztami explicite). Gdy różnica ta jest ujemna, mamy do czynienia z księgową stratą. Sprawa nabiera innego wymiaru, gdy nasz rachunek wzbogacimy o koszt alternatywny i pełen koszt ekonomiczny.

Jeśli wypracowany w firmie zysk księgowy jest równy łącznemu wynagrodzeniu, jakie by otrzymał, gdyby będące jego własnością czynniki wynajął, a zatem w całości pokrywa właścicielowi zaangażowanych w firmie czynników, to jest on równy kosztowi alternatywnemu. Zauważmy ,że uzyskane przez właściciela dochody są nie tylko dodatnie, ale nie mniejsze od tych, które mógłby osiągnąć, gdyby je wykorzystał alternatywnie poza firmą. Można zatem sądzić, że osiągany zysk księgowy jest wystarczająco wysoki, by właściciel był skłonny kontynuować działalność i nie szukał innych bardziej intratnych dziedzin wytwórstwa. W ten oto sposób koszt alternatywny wyznacza minimalny satysfakcjonujący właściciela i trzymający go w firmie poziom zysku księgowego, który będziemy określać jako zysk normalny.


Jeżeli natomiast od całkowitych przychodów fir­my odejmiemy pełen koszt ekonomiczny, czyli wszystkie koszty explicite i implicite związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, to dodatnią nadwyżkę zysku nad kosztami ekonomicznymi możemy określić jako zysk ekonomiczny. Ponieważ w warun­kach ostrej konkurencji zysk ten występuje sporadycznie - stąd nazywany jest zyskiem nadzwyczajnym, lub zyskiem ekstra.

Ale uwaga może się zdarzyć że koszty ekonomiczne są większe od przychodów mamy wówczas do czynienia z ekonomiczną stratą.


Zysk ekonomiczny


Wróćmy jeszcze raz do firmy Piotra, zestawiając jego przychody i koszty, księgowy obliczył osiągnięte w danym roku zyski..

Rachunek księgowego Rachunek ekonomiczny Piotra



Przychody 150 000 Przychody 150 000

Koszty księgowe - 85 000 Koszty księgowe -85 000

Koszty alternatywne -45 000

Koszt ekonomiczny 130 000

Zysk księgowy +65 000 Zysk ekonomiczny +20 000


Z obliczeń wynika, że firma Piotra wypracowała w ciągu roku zysk księgowy 65 000 zł. Wypracowała ona również zysk ekonomiczny ale wyniósł on tylko 20 000

Zauważmy teraz , że jeśli firma otrzymuje zyski ekonomiczne, to siłą rzeczy musi również otrzymać zysk księgowy. Natomiast fakt, że firma dostaje zysk księgowy niekoniecznie musi oznaczać istnienia zysków ekonomicznych, czyli nadzwyczajnych.


Zysk normalny


Wyobraźmy sobie sytuację, jak w poniższym przykładzie, że przy tych samych kosztach księgowych firma Piotra osiągnęła przychód w wysokości 130 000 zł

Rachunek księgowego Rachunek ekonomiczny Piotra




Przychody 130 000 Przychody 130 000

Koszty księgowe - 85 000 Koszty księgowe -85 000

Koszty alternatywne 45 000

Koszt ekonomiczny 130 000

----------------------------------------- ----------------------------------------

Zysk księgowy 45 000 Zysk ekonomiczny 0


W tej sytuacji zysk księgowy wyniósł 45 000 zł , ale ponieważ utarg firmy pokrywa tylko koszty ekonomiczne, zatem zysk ekonomiczny wynosi dokładnie zero.

Czy to znaczy, że działalność gospodarcza nie przynosi właścicielowi żadnych korzyści? Ależ tak! Analizowana firma wypracowała dodatnią nadwyżkę wydatków nad kosztami explicite, czyli zysk księgowy, który wyniósł 45 000 zł.


Ekonomiczna strata

Strata ekonomiczna oznacza, że utargi całkowite nie wystarczają na pokrycie pełnych kosztów ekonomicznych. Sytuacja taka niekoniecznie musi oznaczać bankructwo firmy. Często się zdarza, co ilustruje zamieszczony poniżej przykład, że firma odnotowuje ujemny zysk ekonomiczny, a co za tym i ekonomiczną stratę, a mimo to może osiągać dodatni zysk księgowy.


Rachunek księgowego Rachunek ekonomiczny Piotra



Przychody 110 000 Przychody 110 000

Koszty księgowe - 85 000 Koszt księgowe -85 000

Koszty alternatywne -45 000

Koszt ekonomiczny 130 000

---------------------------------------- ------------------------------------------

Zysk księgowy 25 000 Strata ekonomiczna -20 000


W przykładzie powyżej osiągany przez firmę utarg daje dodatni zysk księgowy, który jednak nie pokrywa w całości kosztów alternatywnych, czyli jest mniejszy od zysku normalnego. Czy ten niższy od normalnego, ale dodatni zysk księgowy uzasadnia dalsze istnienie firmy?

Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. W krótkim okresie, gdy istnieje nadzieja na poprawę rentowności firmy, strata może być tolerowana. Jeżeli sytuacja ta się przeciąga, a poprawy nie ma i zysk księgowy jest w dłuższym okresie niższy od normalnego, działalność firmy może zostać zawieszona lub ulegnie likwidacji, mimo iż nie utraciła ona zdolności do regulowania swoich należności. Przyczyną zawieszenia jest zbyt mała w stosunku do oczekiwań właścicieli jej dochodowość. Stanie się tak gdy w poszukiwaniu wyższych zysków właściciel zasobów przeniesie się wraz z nimi do innej bardziej lukratywnej działalności.


Strata księgowa


Gdy zysk księgowy jest ujemny firma stoi w obliczy bankructwa. W krótkim okresie może funkcjonować ze stratą, ponieważ część jej kosztów np koszt amortyzacji, płatne z góry czynsze czy odsetki, zostały poniesiona w przeszłości, zatem charakter historyczny ale gdy przychody nie pokrywają w dłuższym okresie kosztów bankructwo jest pewne.


Rachunek księgowego Rachunek ekonomiczny



Przychody 110 000 Przychody 110 000

Koszty księgowe -120 000 Koszt księgowe -120 000

Koszty alternatywne -45 000

Koszt ekonomiczny 165 000

---------------------------------------- ------------------------------------------

Strata księgowa -10 000 Strata ekonomiczna -55 000


Podsumujmy

1.Zysk księgowy jest różnicą między przychodami firmy a kosztami księgowymi, czyli udokumentowanymi, faktycznie poniesionymi przez firmę wydatkami.

2. Koszt ekonomiczny to koszt księgowy powiększony o koszt alternatywny

3. Zysk ekonomiczny to przychody firmy pomniejszone o koszt ekonomiczny

4. Zysk liczony przez ekonomistę, czyli inaczej mówiąc ekonomiczny będzie mniejszy od księgowego o wielkość kosztu alternatywnego

5. Zysk normalny równa się kosztom alternatywnym

Poniższy schemat pozwoli nam lepiej przyswoić sobie zależności, jaki występują pomiędzy poszczególnymi kategoriami kosztów i zysków.

Rachunek wyników w ujęciu księgowym i ekonomicznym

Zysk ekonomiczny


Koszt alternatywny

Zysk normalny


Koszt księgowy

Zysk księgowy


Koszt księgowy
zyss









6. Zysk normalny wyznacza dolną granicą opłacalności firmy. Przedsięwzięcie traktowane jest jako opłacalne, jeżeli faktycznie osiągany zysk będzie większy lub, co najmniej równy zyskowi normalnemu. Uzasadnia to pozostanie firmy w danej działalności czy gałęzi.

7. Zysk nadzwyczajny zwany zyskiem ekonomicznym, to nad­wyżka zysku księgowego ponad zysk normalny. Przedsięwzięcia przynoszące zysk nadzwyczajny uznawane są za wysoce rentowne. Im wyższy zysk nadzwyczajny, tym bardziej opłacalna jest dziedzina produkcji.

8. O ile zysk normalny informuje o tym czy istnieją bodźce do dalsze­go utrzymywania czynników produkcji w danym zastosowaniu, o tyle zysk ekonomiczny przyciąga do danej dziedziny dodatkowe czynnik.

Umiejętność rozróżnienia różnych rodzajów kosztów i zysków będzie dla nas bardzo ważna, jako że w naszych dalszych analizach będziemy odwoływać się nie do kategorii kosztu księgowego, tylko pełnego kosztu ekonomicznego.

Koszty i korzyści zewnętrzne


Nasza analiza kosztów działania przedsiębiorstwa nie jest jeszcze zakończona. Do tej pory przedmiotem analizy były koszty faktycznie ponoszone przez dane przedsiębiorstwo i koszty alternatywne. Dla uzyskania pełniejszego obrazu społecznych kosztów i efektów działania przedsiębiorstw mu­simy uwzględnić jeszcze tzw. efekty zewnętrzne.

Działalność przedsiębiorstw powoduje powstanie określonych efektów zewnętrznych (ang. externalities), które nie znajdują bezpośrednio odzwierciedlenia w rachunku kosztów da­nego przedsiębiorstwa. Efekty zewnętrzne to korzyści uzyskiwane lub straty (koszty) ponoszone przez jeden lub więcej podmiotów gospodarczych, które są wynikiem działania innego lub innych podmiotów gospodarczych.


Korzyści zewnętrzne


Przy­kładem korzyści zewnętrznych jest dodatni wpływ upowszechniania wyników badań naukowych na działalność przedsiębiorstw. Przejawia się to w doskonale­niu metod wytwarzania, obniżaniu kosztów produkcji, poprawie jakości wyro­bów. Korzyści odnosi z tego coraz większa liczba przedsiębiorstw, lepiej zaspa­kajane są potrzeby społeczne. Te dodatnie korzyści zewnętrzne uzasadniają wspieranie przez państwo subsydiami badań naukowych. Inny przykład dodat­nich efektów zewnętrznych, to pośrednie pożytki z pasiek pszczelich, przeja­wiające się we wzroście plonów rolnych czy ogrodniczych, w wyniku zapylania kwiatów przez pszczoły w trakcie zbierania pyłku kwiatowego i nektaru, przetwarzanych przez nie na miód.


Koszty zewnętrzne


Głównym problemem, gdy mówimy o efektach zewnętrznych, to nie korzy­ści, lecz koszty, jakie ponoszą gospodarstwa domowe i inne przedsiębiorstwa w wyniku emisji pyłów, gazów, ścieków a także natężenia hałasu. Generalnie chodzi - o zanieczyszczanie środowiska przyrodniczego. Przekroczenie pewnej skali działalności gospodarczej powoduje emisję pyłów, gazów itd. w ilościach, których środowisko naturalne nie jest w stanie zaabsorbować i zneutralizować w drodze procesów biologicznych, chemicznych i fizycznych. Wynikają z tego ujemne następstwa dla innych podmiotów gospodarczych np, spadek przyrostu masy drewna w lasach, konieczność ponoszenie dodatkowych nakładów na oczyszczanie wody dla celów konsumpcyjnych i przemysłowych.

Jest mało prawdopodobne, aby przedsiębior­stwa, powodujące powstanie tego typu efektów ujemnych, z własnej inicjatywy włączyły do swoich kosztów odpowiednio wycenione ujemne skutki efektów zewnętrznych, gdyż byłoby to związane z ponoszeniem dodatkowych nie związanych bezpośrednio z produkcją kosztów (np. kosztem zainstalowanie urządzeń zmniejszających zatrucie środowiska).Niekontrolowanemu niszczeniu środowiska naturalnego towarzyszy najczęściej rabunkowa gospodarka zasobami naturalnymi.


Koszty prywatne a koszty społeczne


Koszty społeczne są to określone wartościowo elementy zużycia zazwyczaj nie ujmowane w tradycyjnym rachunku opłacalności, traktowane zewnętrznie w stosunku do ich użytkowników. Należą do nich szkodliwe następstwa i straty, które ponoszą osoby trzecie lub społeczeństwo w rezultacie działalności gospodarczej poszczególnych producentów i konsumentów (przedsiębiorstw i gospodarstw domowych). Są to straty i przykrości ponoszone przez ludzi nie uczestniczących bezpośrednio w produkcji, konsumpcji lub wymianie danego dobra czy usługi.

Te straty i przykrości (uciążliwości) mogą wyrażać się w uszczerbku na zdrowiu fizycznym i psychicznym ludzi, w zniszczeniu lub zmniejszeniu wartości majątku i przedwczesnym wyczerpaniu bogactw naturalnych, deformacji krajobrazu, zmianach klimatu, zakłóceniu środowiska akustycznego itp.). Koszty społeczne w ekonomii noszą nazwę kosztów zewnętrznych, które oznaczają szkodliwe efekty zewnętrzne procesów gospodarowania.

Na przykład producent wytwarzający cement ponosi koszty związane z zakupami surowca, maszyn, energii, siły roboczej, itp. Są to prywatne (indywidualne) koszty producenta. Przypuśćmy, że koszt wytworzenia 1 tony cementu wynosi 2000 zło­tych, a producent wytwarza miesięcznie 1 000 ton cementu. Jeżeli instalacje do produkcji cementu nie są wyposażone w odpowiednie filtry, wówczas do powie­trza przedostają się ogromne ilości pyłów zanieczyszczających bliższe i dalsze okolice cementowni. Mieszkańcy tych okolic ponoszą w związku z tym wiele dodatkowych kosztów: częste wizyty u lekarza, wydatki na większe ilości środ­ków czystości, zwiększone wydatki na utrzymanie terenów zielonych, itp. Koszty te są społecznymi kosztami produkcji cementu. Przyjmując, że koszty te wy­noszą 100 mln złotych miesięcznie łatwo jest obliczyć, iż do prywatnego kosztu wytworzenia 1 tony cementu dochodzi miesięcznie koszt społeczny w wysokości 1000 złotych.

Wybory dokonywane przez ludzi - tak przez jednostki, jak i przedsiębiorstwa czy rządy mogą również pociągać za sobą wiele problemów, takich jak nieefektywność, marnotrawstwo, nierówność, zanieczyszczenie środowiska.


Efekty zwrotne


Kosztom prywatnym każdej działalności produkcyjnej towarzy­szą określone koszty społeczne, które prędzej czy później znajdują swoje od­zwierciedlenie w kosztach prywatnych. Zanieczyszczenie powietrza, wody, ziemi wywołuje powstawanie efektów zwrotnych. Woda jest ważnym elementem wie­lu procesów produkcji, m. in. jest ona niezbędnym czynnikiem produkcji wyro­bów spożywczych. Zanieczyszczenie wody uniemożliwia dalsze wytwarzanie tych produktów i producenci muszą w końcu zainstalować urządzenia zapobie­gające zanieczyszczeniom.

Rozróżnienie między kosztami prywatnymi i społe­cznymi jest istotne dla analizy dobrobytu społeczeństwa. Zagadnienia te rozpatrywać będziemy w dalszych wykładach.


* * *


Koszty produkcji stanowią wraz z cenami i powstającymi z nich przychodami istotny składnik teorii optymalizacji decyzji podejmowa­nych przez producenta. Znajomość ich związku produkcją jest niezbędna, (choć niewystarczająca) dla okre­ślenia rozmiarów produkcji maksymalizujące wynik finansowy producenta. Z kolei decyzje firm o optymalnej wielkości i strukturze produkcji rozstrzygają o wielkości oferowanej przez nie podaży.

Teoria kosztów produkcji jest, więc jednym z fundamentów teorii podaży rynkowej. W następnych wykładach przeprowadzimy ją osobno dla okresu krótkiego i długiego. A gdy ją poznamy będziemy mogli powrócić do analizy podaży, ale już na konkretnym rynku z pełniejszym uwzględnieniem sił, które ją kształtują. Pokażemy, że rynkowe krzywe podaży mogą, aczkolwiek nie zawsze muszą wyrastać bezpośrednio z kosz­tów produkcji.

Podsumowanie i synteza


1. Przedsiębiorstwo jest powoływane, by przynosić właścicielom korzyści materialne. Jego celem działania powinna być osiągnięcie możliwie największego zysku. Prawdziwość tego założenia należy sprawdzać, bo zależy ona od warunków, w których działa przedsiębiorstwo.


2. Kondycję finansową przedsiębiorstwa w danym roku pokazuje trzy podstawowe dokumenty finansowe: bilans i, rachunek wyników i cash flow


3. Rachunek wyników to zestawienie przychodów i kosztów działalności przedsiębiorstwa za określony okres, które pozwalają obliczyć wynik finan­sowy: zysk lub stratę.


4. Utarg to przychód uzyskany ze sprzedaży dóbr i usług. Utarg całkowity jest iloczynem sprzedanej ilości i ceny.


5. Koszty przedsiębiorstwa rozpatrywane są na trzech płaszczyznach: księgowej, ekonomicznej i finansowej.


6. Koszty księgowe to udokumentowane w księgach wydatki ponoszone w związku z produkcją i sprzedażą. Są one rozpatrywane na trzech płaszczyznach: księgowej, ekonomicznej i finansowej. Księgowe koszty przedsiębiorstwa to wydatki wykazywane w księgach rachunkowych (księgowość).


7. Finansowe ujęcie kosztów przedsiębiorstwa jest niezbędne, gdyż ujęcie księgowe daje niezadowalający obraz przedsiębiorstwa. Zgodnie z metodą narastających należności dochody są księgowane w momencie sprzedaży, a wydatki w momencie ich poniesienia. Jednak sprzedanie produktu nie oznacza uzyskania należności. Dlatego konieczne jest wzbogacenie danych księgowych o dane dotyczące przepływu gotówki, by uniknąć utraty płynności przez przedsiębiorstwo.


8. Wynik finansowy przedsiębiorstwa to różnica utargu całkowitego i kosztu całkowitego. Jeśli wynik jest dodatni działalność przynosi zyski, gdy ujemny straty.


9. W rachunku wyników, podstawowym sprawozdaniu finansowym firmy uwzględnia się koszt własny sprzedaży oraz koszt operacyjny (koszty sprzedaży, ogólnozakładowe i administracja, amortyzacja). Służą one do wyodrębnienia tzw. operacyjnych przepływów gotówki i przepływów pieniężnych z przyczyn finansowych i prawnych. Wyniki finansowe przedsiębiorstwa są oceniane za pomocą licznych wskaźników (wskaźnikowa analiza przedsiębiorstw.


10. Szukające najkorzystniejszego wyniku finansowego (maksymalizacja zysku lub minimalizacja straty) przedsiębiorstwo nieustannie porównuje swe bieżące i przewidywana utargi i koszty.


11. W analizach ekonomicznych posługujemy się kategorią zysku ekonomicznego zwanego również zyskiem ekstra lub nadzwyczajnym.


12. Aby ustalić wielkość zysku ekonomicznego firmy, potrzebne są dodat­kowe informacje o koszcie ekonomicznym.


13. Całkowity koszt ekonomiczny to wartość wszystkich zużytych czynników produkcji jest on równy sumie kosztu księgowego i alternatywnego.


14. Koszt alternatywny to koszt utraconych dochodów właścicieli firmy angażujących w niej swoją pracę i kapitał.


25. Ekonomiczne koszty przedsiębiorstwa to suma księgowych kosztów przedsiębiorstwa oraz kosztu alternatywnego kapitału i kosztu ryzyka.


21. Nadwyżka zysku księgowego ponad koszt ekonomiczny daje właścicielom zysk nadzwyczajny.


26. Jeżeli przychody równe są kosztom ekonomicznym zysk ekonomiczny jest równy zero, natomiast zysk księgowy pokrywa tylko koszty alternatywne właścicieli.


17. Zysk ten przynosi im dochód nie większy i nie mniejszy niż gdzie indziej, dlatego nazywany bywa również zyskiem normalnym.


18. Gdy firma przynosi zysk normalny właściciel nie ma powodów, by przenosić swoje zasoby do innej działalności gospodarczej.


19.Gdy typowa w danej gałęzi wytwórstwa firma przynosi zyski ekonomiczne, do gałęzi zaczynają napływać znęcone zyskami kapitały, pojawiają się nowe firmy łączna ilość firm zwiększa się.


20. Gdy zysk księgowy jest mniejszy od kosztu alternatywnego, niezadowoleni ze zbyt niskich dochodów właściciele mogą przenieść będące ich własnością czynniki do bardziej dochodowych dziedzin wytwórstwa. Wskutek tego ilość firm w danej branży zmniejszy się.


21. Gdy zysk księgowy jest ujemny firma stoi w obliczy bankructwa. W krótkim okresie może funkcjonować ze stratą, ponieważ część jej kosztów została poniesiona w przeszłości ma charakter historyczny np koszt amortyzacji, płatne z góry czynsze czy odsetki, ale gdy przychody nie pokrywają kosztów w długim okresie bankructwo jest pewne.


22. Ekonomiczne koszty przedsiębiorstwa są rozpatrywane w dwóch okresach: krótkim i długim.


23. Okres krótki charakteryzuje się stałością niektórych czynników produkcji. W okresie długim wszystkie czynniki są zmienne.


24. W okresie krótkim koszt użycia czynników stałych jest stały, natomiast zmienny jest koszt użycia czynników zmiennych. W okresie długim wszystkie koszty są zmienne.


25. Należy odróżnić koszty prywatne od społecznych. Te ostatnie są rezultatem tzw. efektów zewnętrznych.


26. Efekt zewnętrzny to korzyść lub koszt ponoszony przez jeden lub więcej podmiotów gospodarczych, które są wynikiem działania innego lub innych podmiotów. Najbardziej jaskrawym przejawem ujemnych efektów zewnętrz­nych jest zanieczyszczenia środowiska przyrodniczego.


27. Koszty zewnętrzne poprzez tzw. efekty zwrotne wcześniej czy później przeradzają się w koszty prywatne.


WYKORZYSTANA LITERATURA

  1. Arnold M. Twoja firma krok po kroku: Portal Gazeta Wyborcza „ Biznes”

  2. Balcerowicz L : Mali i duzi Tygodnik "Wprost", Nr 1047 ( 22 12 2002 )

  3. Begg D. i inni :Ekonomia .PWE 1993 002 t. 1 roz. 6

  4. Bień K. Sól polskiej gospodarki.. Rzeczpospolita 11.10.2002 Nr 238

  5. Biznes Portal Onet „Firma ”

  6. Bowden , Bowden roz. 23

  7. Czarny B. i inni: Podstawy ekonomii. PWE1998 ·roz. 5

  8. Encyklopedia Internetowa „Wiem ” Portal ONET

  9. Encyklopedia Internetowa „Intermautica ” Portal INTERIA

  10. Encyklopedia Internetowa PWN Portal W.P

  11. Encyklopedia Marketingu Portal ONET

  12. Ekonomia Portal ODEON

  13. Gallagher R. Mała firma to takie proste. Signum 1992

  14. Griffin R.W.Podstawy zarządzania organizacjami PWN 1996

  15. Gruszecki T. Przedsiębiorca w teorii ekonomii. Cedor1994

  16. Kamerschen D.i inni :Ekonomia . Fundacja Gospodarcza NSZZ ”Solidarność „ Gdańsk 1991 rozdz. 18

  17. Leksykon Buisnessu Portal ONET

  18. Matkowski Z. Podstawy ekonomii. Mikroekonomia. WSZiP im. B.Jańskiego 1999 roz.

  19. Morrow J. Rób biznes Morrow Publishing Warszawa 1991

  20. Nasiłowski M System rynkowy

  21. Oktaba L. Wciąż największy pracodawca Rzeczpospolita 23 06 2003

  22. Piasecki B .Ekonomika i zarządzanie małą firmą PWN 1998 roz. 2

  23. Podstawy Ekonomii (red.. R.Milewski). PWN 1998 rozdz. 5

  24. Portal Onet Biizes „ Firma ”

  25. Prusek T Krótki przewodnik, co w raportach finansowych piszczy Gazeta Wyborcza 05-08-2003

  26. Rekowski M. Wprowadzenie do mikroekonomii Polsoft-Akademia Poznań 1993 ss.133-138;

  27. Samuelson P Nordhaus W ·Ekonomia PWE 1995 rozdz.20

27 A. Słojewska Najwięcej miejsc pracy w małych i średnich firmach Rz 6 10 2006

28. Wisznewski Z. Mikroekonomia współczesna. Syntetyczne ujęcie Olympus 1994 roz. 4


Pytania kontrolne



  1. Co to jest podmiot ekonomiczny?

  2. Wymień typy podmiotów ekonomicznych występujących we współczesnej gospodarce rynkowej?

  3. Jaką podstawową funkcję między tymi podmiotami spełnia rynek?

  4. Omów pojęcie przedsiębiorstwa.

  5. Objaśnij związki przedsiębiorstwa z rynkiem.

  6. Wymień i krótko scharakteryzuj trzy grupy form własności przedsiębiorstw.

  7. Na czym polega specyfika przedsiębiorstw państwowych w gospodarce rynkowej?

  8. Jakie są powody przetrwania i sukcesu małych firm?

  9. Na czym polegają korzyści skali

  10. Podaj przykłady gałęzi gospodarki i zawodów, w których funkcjonuje wiele firm jednoosobowych.

  11. Dlaczego powstają spółki?

  12. Jakie spółki zaliczamy do spółek osobowych a jakie do kapitałowych?

  13. Wymień najważniejsze cechy spółek osobowych i kapitałowych.

  14. Czym różni się odpowiedzialność majątkowa w spółkach osobowych i kapi­tałowych?

  15. Na czym polega wyższość formy spółki kapitałowej nad dużą spółką jawną przy prowadzeniu działalności gospodarczej?

  16. Omów podobieństwa i różnice między spółdzielniami i spółkami kapi­tałowymi.

  17. Jakie znasz znaki firmowe lub symbole dużych spółek akcyjnych w Polsce i na świecie?

  18. Co to są korporacje trans narodowe, jakie są przyczyny ich tworzenia?


Odpowiedz na pytania


1. Omów pojęcie przedsiębiorstwa.

2. Objaśnij związki przedsiębiorstwa z rynkiem.

  1. Wymień i krótko scharakteryzuj trzy grupy form własności przedsiębiorstw.

  2. Na czym polega specyfika przedsiębiorstw państwowych w gospodarce rynkowej?

  3. Scharakteryzuj podstawowe strumienie rzeczowe i finansowe między przed­siębiorstwami i gospodarstwami domowymi w gospodarce rynkowej.

  4. Scharakteryzuj zalety i wady firmy jednoosobowej.

  5. Dlaczego firmy rozwijają się (integracja pozioma, pionowa i w formie konglomeratów)?

  6. Jakie są powody przetrwania i sukcesu małych firm?

  7. Podaj przykłady gałęzi gospodarki i zawodów, w których funkcjonuje wiele firm jednoosobowych.

  8. Dlaczego powstają spółki?

  9. Jakie spółki zliczamy do spółek osobowych?

  10. Jakie spółki zaliczamy do spółek kapitałowych?

  11. Wymień najważniejsze cechy spółek osobowych i kapitałowych.

  12. Czym różni się odpowiedzialność majątkowa w spółkach osobowych i kapi­tałowych?

  13. Scharakteryzuj spółkę z o.o. Dlaczego jest to popularny rodzaj spółki w Polsce?

  14. Na czym polega wyższość formy spółki kapitałowej nad dużą spółką jawną przy prowadzeniu działalności gospodarczej?

  15. Jakie są konsekwencje upowszechniania się spółek akcyjnych?

  16. Jakie znasz znaki firmowe lub symbole dużych spółek akcyjnych w Polsce i na świecie?

  17. Co to są korporacje transnarodowe, jakie są przyczyny ich tworzenia?

  18. Co to jest rachunku wyników przedsiębiorstwa? W jakich celach opracowywany jest ten dokument? Dlaczego przepisy prawa określają zasady opracowywania tych dokumentów?

  19. Jaka jest różnica między prywatnym a społecznym kosztem wytwarzania danego produktu?

  20. Czym różnią się ekonomiczne koszty prywatne od księgowych kosztów prywatnych?

  21. Co to są koszty alternatywne?

  22. Na czym polega istota rachunku wyników w ujęciu księgowym i w ujęciu ekonomicznym?

  23. Co to jest zysk ekonomiczny? Czym różni się od zysku księgowego?
Pytania do dyskusji


1. W jaką formę organizacji gospodarczych powinna zainwestować osoba, która nie jest zainteresowana zaangażowaniem w codzienną działalność firmy?

2. Czy można oceniać konkurencję w określonej gałęzi na bazie liczby lub wielkości działających w niej firm?

3. Czy możesz podać jakieś powody, dla których właściciel indywidualny będzie skłonny utrzymać swoje przedsiębiorstwo, nawet, jeśli nie zarabia tak dużo, jak mógłby zarobić gdzie indziej?

4. Jakie są, twoim zdaniem, zalety i wady dużego przedsiębiorstwa? Czy uważasz, że rząd może lub powinien dążyć do skorygowania którejś z wyżej wymienionych niedogodności?


Prawdziwe - Fałszywe


Określ dla każdego zadania, czy stwierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe. W przypadku, gdy stwierdzenie jest fałszywe, przeredaguj je tak, by stało się prawdziwe.


  1. Większość firm to korporacje.

  2. Główną zaletą przedsiębiorstw własności indywidualnej jest ich ograniczona odpowiedzialność.

  3. Koszt alternatywny kapitału jest to przychód, jaki mógłby być zrealizowany z najlepszej, nie podjętej alternatywy inwestycyjnej.

  4. Ze względu na to, że korporacje charakteryzują się ograniczoną odpowiedzialnością, mogą być zmuszone do płacenia wyższych stóp procentowych, by mieć dostęp do kredytów.

  5. Sprzedaż akcji i obligacji jest zarezerwowana tylko dla korporacji.

  6. Z punktu widzenia inwestora, akcja zwykła jest najbardziej bezpieczną formą inwestycji; mniej bezpieczne są akcje uprzywilejowane, a najmniej – obligacje.

  7. Posiadacze akcji zwykłych sprawują kontrolę nad zarządzaniem firmą przez wybór wszystkich lub większości jej dyrektorów.

  8. Zysk ekonomiczny jest z reguły większy niż zysk księgowy.

  9. Dywidendy od akcji uprzywilejowanych nie są wypłacane, jeśli firma traci pieniądze.

  1. Skumulowane akcje uprzywilejowane mogą dawać dywidendy nawet w latach nierentownych, ale dywidendy nie są wypłacane przed odzyskaniem przez firmę rentowności.

  2. Zysk ekonomiczny jest to kwota, jaka pozostaje po odjęciu od dochodów firmy wszystkich kosztów, łącznie z kosztem alternatywnym kapitału i kosztem ryzyka utraty pieniędzy.

  3. Koszt ryzyka jest to koszt zakupu ryzykownego papieru wartościowego.

  4. Dochody właścicieli indywidualnych oraz partnerów spółki są opodatkowane przez władze skarbowe (IRS) tak samo, jak zwykłe dochody.

  5. Korporacje dominują w gospodarce Stanów Zjednoczonych ze względu na łatwość zdobywania kapitału pieniężnego przez tę formę organizacji gospodarczych.


Odpowiedzi Prawdziwe – Fałszywe


  1. F: Większość firm to przedsiębiorstwa własności indywidualnej

  2. F: Główną zaletą przedsiębiorstwa własności indywidualnej jest elastyczność i swoboda działania właściciela w granicach określonych przez prawo i siły konkurencji.

Organizacje gospodarcze

  1. P

  2. P

  3. P

6. F: Z punktu widzenia producenta najbardziej bezpieczną formą inwestycji są obligacje, następnie akcje uprzywilejowane i na końcu akcje zwykłe.

7. F: Posiadacze akcji zwykłych z reguły nie sprawują kontroli nad zarządzaniem firmą przez wybór wszystkich lub większości jej dyrektorów. Jeśli nie są zadowoleni z funkcjonowania firmy, sprzedają akcje i inwestują gdzie indziej.

8. F: Zysk księgowy jest z reguły większy niż zysk ekonomiczny.

9. P

10. P

11. P


12. F: Koszt ryzyka jest to strata, poniesienia, której należy oczekiwać ze względu na możliwe niepowodzenie niektórych przedsięwzięć firmy.

13. P

14. P


Odpowiedz Tak lub Nie


  1. Firmy jednoosobowe są najliczniejszą formą organizacyjną przedsiębiorstw w Wielkiej Bryta­nii, ale najwyższą zyskowność osią­gają na ogół spółki akcyjne.

  1. Bilans przedsiębiorstwa to zestawienie danych o kształto­waniu się przychodów i wydatków w danym roku.

  2. Akcjonariusze powinni być ostrożni przy kupnie akcji, bo jeśli dane przedsiębiorstwa zbank­rutują, to dla spłacenia ich długów będą zmuszeni wyprzedawać swój osobisty majątek.

  3. Przedsiębiorstwa wyka­zujące zysk księgowy muszą dob­rze prosperować.

  4. Koszt ekonomiczny to koszt księgowy (tzn. udokumento­wane wydatki wraz z amortyzac­ją) plus koszt alternatywny (na­kład kapitału i pracy właściciela firmy).

  5. Wynikająca z bilansu wartość netto przedsiębiorstwa nie zawsze odzwierciedla jego rzeczy­wistą wartość rynkową, na którą wpływa między innymi renoma firmy.




Odpowiedzi


1. Tak

2. Nie. Bilans to zestawienie stanu aktywów i pasywów w określonym dniu.

3. Nie. Oczywiście, nikt nie chciałby zostać na koniec z plikiem bezwar­tościowych akcji w portfelu, nie­mniej jednak akcjonariusze odpo­wiadają za zobowiązania spółki tylko do wysokości swego wkładu (tzn. w najgorszym wypadku stracą pieniądze, które włożyli w akcje, ale nic ponadto).

4. Nie. Oprócz kosztów księgo­wych trzeba uwzględnić także koszt alternatywny i kryterium płynności.

5. Tak.

6. Tak


Test wybory


Wybierz jedną właściwą odpowiedź z każdego punktu.


1. Efektywna stopa procentowa:

a. dotyczy decyzji o zakupie akcji zwykłych.

b. równa się ilorazowi płatności dywidend oraz rynkowej ceny akcji uprzywilejowanych.

c: równa się ilorazowi ustalonych płatności odsetek oraz rynkowej ceny obligacji.

d. wskazuje na dodatni związek między ceną obligacji a stopą procentową.

e. są to ustalone płatności odsetek od obligacji.


8 . Konkurencja jest oparta na:

  1. wielkości firm w gałęzi.

  2. liczbie firm w gałęzi.

  3. prawnej formie firm w gałęzi.

  4. Prawnej reklamy w gałęzi

e. Nie jest ona związana z żadnym z wyżej wymienionych zjawisk.


9. Zysk ekonomiczny jest równy:

  1. zyskowi księgowemu.

  2. całkowitym przychodom pomniejszonym o wszystkie koszty, łącznie z kosztem alternatywnym kapitału i kosztem ryzyka.

  3. zyskowi księgowemu, pomniejszonemu o straty ekonomiczne.

  4. kosztowi alternatywnemu kapitału, powiększonemu o koszt ryzyka.

  5. nie dotyczy go żadne z wyżej wymienionych pojęć.



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   24

Powiązany:

Xi przedsiebiorstwo na rynku iconTemat 7 przedsiębiorstwo a struktura rynku struktury rynku

Xi przedsiebiorstwo na rynku iconXi przedsiebiorstwo na rynku

Xi przedsiebiorstwo na rynku iconViii przedsiebiorstwo na rynku

Xi przedsiebiorstwo na rynku iconTemat 7 przedsiębiorstwo a struktura rynku

Xi przedsiebiorstwo na rynku iconProgram kształcenia na rok akademicki 2010/11 Przedmiot: Przedsiębiorstwo na konkurencyjnym rynku

Xi przedsiebiorstwo na rynku iconPrzedsiębiorstwo indywidualne przedsiębiorstwo jednego właściciela

Xi przedsiebiorstwo na rynku iconSprawnego I efektywnego kierowania przedsiębiorstwem. Do dotyczy to zarówno wielkich, średnich jak I małych przedsiębiorstw różnych branż. W każdym przypadku chodzi o znalezienie odpowiedzi na zasadnicze pytanie:, jaką pozycję na rynku zajmuje interesujące nas przedsiębiorstwo oraz komu, gdzie, kied

Xi przedsiebiorstwo na rynku iconOdwieczna zasada kupiecka mówi, że każdy towar jest wart tyle, ile ktoś jest gotowy za niego zapłacić. Jednak, ile wart jest towar, którego nie ma jeszcze na rynku? Ile warte może być przedsiębiorstwo, które jest właśnie takim specyficznym towarem?

Xi przedsiebiorstwo na rynku iconRozwój polskiego rynku granulatu – stan aktualny na tle rynku europejskiego

Xi przedsiebiorstwo na rynku iconTytuł projektu: Rewitalizacja Rynku w Przasnyszu – rewaloryzacja budynku Ratusza etap I oraz przywrócenie ładu przestrzennego na płycie rynku

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom