Ś r e d n I o w I e c z e (476-1453)




Pobierz 2.39 Mb.
NazwaŚ r e d n I o w I e c z e (476-1453)
strona6/10
Data konwersji07.09.2012
Rozmiar2.39 Mb.
TypDokumentacja
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Anglia. Po podbiciu w IX w. Wysp Brytyjskich przez Danów, duńskich Wikingów, stanowiły one ich bazy wypadowe na wyprawy łupieżcze do kontynentalnej Europy. Danowie założyli w Brytanii dwa królestwa: Wschodniej Anglii i Nortumbrii. W 1013 r. król Danii, Swen I Wiatrobrody podbił całą Anglię i ogłosił się jej królem. Lecz największe wpływy i władzę w Brytanii mieli Danowie w okresie panowania króla Kanuta Wielkiego (1016-35), który równocześnie był królem Danii, Norwegii, Szkocji i części Szwecji. Ożenił się on z wdową po poprzednim królu Anglii, przyjął chrzest i podzielił kraj na szereg księstw, przez co zniszczył jedność państwa. Wkrótce po jego śmierci, w wyniku wojny domowej, władzę w państwie przejęli z powrotem królowie anglosascy. Królem został Henryk Wyznawca, zwany tak od swej pobożności, który otaczał się Normanami francuskimi i obiecywał przekazanie tronu swemu kuzynowi Wilhelmowi, będącemu księciem Normandii. Ale po jego śmierci królem został wielmoża Harold, spoza rodu królewskiego.

Wtedy książę Normandii Wilhelm I ze swym zaciężnym wojskiem przeprawił się przez Kanał La Manche i po zwycięskiej bitwie 14 października 1066r. pod Hastings z armią Harolda II, zajął prawie całą Anglię i Szkocję. Koronował się następnie na króla angielskiego i jako Wilhelm I Zdobywca utworzył nowe feudalne, silnie scentralizowane, królestwo anglo-normandzkie, stanowiące przez dziesięciolecia jedną z największych potęg wojskowo-politycznych w Europie.

Wilhelm utrzymał podział królestwa na hrabstwa. Zarządzał nimi poprzez dwie struktury: wojskową i kościelną. Strukturę wojskową stanowiły kamienne zamki warowne, budowane w miastach i na wzgórzach, w strategicznych punktach. Strukturę kościelną oparto na opactwach, wznoszonych we wszystkich hrabstwach. Ziemie zostały podzielone na lenna i nadane 1500 baronom normandzkim, którzy z kolei dzielili ją między swoich rycerzy. Po śmierci Wilhelma I Zdobywcy, tron po nim przejął najmłodszy z trzech jego synów, Henryk.

Za panowania Henryka I (1100-35) utworzony został trybunał skarbowy, wobec którego poszczególne lenne hrabstwa rozliczały swe dochody, będące podstawą naliczania podatku. Naturalną następczynią na tron była jego córka Matylda, wdowa po cesarzu Henryku V, która wyszła za mąż ponownie za Gotfryda Plantageneta, co dało potem początek dynastii Plantagenetów (1154-1399). Henryk I wyznaczył jednak na swego następcę siostrzeńca, Stefana (1135-54). Stało się to powodem sporu o tron i przyczyną kilkuletniej anarchii i wojny domowej w Anglii. Ostatecznie Stefan uznał za swego następcę syna Matyldy, Henryka II Plantageneta (1154-89). Za jego rządów królestwo zostało powiększone przez podbój Irlandii oraz przez lenna w Akwitanii i Gaskonii, wniesione wianem przez małżonkę Eleonorę Akwitańską, byłą żonę króla Francji Ludwika VII. Było to później powodem wieloletnich zatargów między Anglią i Francją.

W królestwie utwierdził się ustrój feudalny, równocześnie Henryk II umocnił centralną władzę przez reorganizację administracji lokalnej i utworzenie Rady Królewskiej oraz trybunałów finansowego i sprawiedliwości, którymi zarządzali członkowie rodziny królewskiej. Po wprowadzeniu podatków od dóbr kościelnych, doszło do ostrego sporu między monarchą a prymasem Anglii, Tomaszem Becketem, który zamordowany został przez dworzan królewskich. Król ograniczył kompetencje sądów kościelnych i zlikwidował tzw. sądy boże, zastępując je ławami przysięgłych. Powołał też sąd królewski jako odwoławczy od sądów miejscowych dla wszystkich wolnych ludzi.

Po Henryku II na tronie angielskim zasiadł jego syn Ryszard Lwie Serce (1189-99), po swoim tryumfalnym powrocie z trzeciej krucjaty do Ziemi Świętej. Panowanie rozpoczął od wojny z Filipem II Augustem, królem Francji, z którym kilka lat wcześniej uczestniczył w wyprawie krzyżowej. Zmarł w trakcie tej wojny.

Po Ryszardzie Lwie Serce koronę przejął jego młodszy brat, Jan bez Ziemi (1199-1216). Wdał się on w spory z lokalnymi baronami i rycerstwem, co wykorzystał Filip II August, przejmując wszystkie posiadłości angielskich Plantagenetów we Francji, za wyjątkiem prowincji Gujenny. Stało się to powodem wojny, w której wojska angielskie i sojuszniczej Rzeszy zostały pokonane w 1214 r. Jan bez Ziemi pamiętny jest głownie tym, że w 1215 r. przyjął, pod naciskiem baronów feudalnych, „Wielką Kartę Swobód” (Magna Charta Libertatum), ograniczającą znacznie władzę monarchy i stanowiącą zasady ustrojowe, jakie potem stały się podwaliną angielskiego parlamentaryzmu. Król nie mógł nakładać podatków bez zgody Rady Królestwa, nikt nie mógł być aresztowany lub pozbawiony mienia bez wyroku sądowego, utrzymane zostały przywileje miejskie i kościelne.

Po śmierci w 1216 r. Jana I bez Ziemi nastały długie lata panowania jego syna Henryka III Plantageneta (1227-1272), który formalnie został królem, gdy miał 9 lat, lecz faktyczne rządy osobiste przejął w 1227 r. w wieku 20 lat. W okresie regencji znacznie osłabła władza centralna w państwie na rzecz wpływów feudalnych baronów i Kościoła. Sytuacja ta pogłębiła się w dalszych latach, głównie na skutek prowadzenia przez Henryka III długotrwałych, kosztownych wojen z Francją (1242-1259), jakie wyczerpywały gospodarkę Anglii i powodowały wzrost opozycji w stosunku do króla. To z kolei stało się powodem wojny domowej, jaka rozegrała się w latach 1258-65 i zakończyła się ustanowieniem Rady Regencyjnej i zwołaniem parlamentu, którego skład poszerzono o przedstawicieli rycerstwa i mieszczaństwa. Był to jakby kolejny etap do utworzenia dwuizbowego parlamentu.

Rzeczywiście dwuizbowy parlament ukształtował się za panowania kolejnego króla Edwarda I (1272-1307). Objął on dwie izby: wyższą Izbę Lordów, składającą się z biskupów, opatów oraz baronów i Izbę Gmin złożona z rycerzy i mieszczan. Zaś za panowania Edwarda III (1327-1377) nastąpiło znaczne rozszerzenie uprawnień parlamentu do wydawania ustaw, zatwierdzania podatków, rozpatrywania przestępstw wyższych urzędników i in. Państwo umocniło się po uporządkowaniu podatków, wpłacanych przez hrabstwa i feudałów do skarbu (trybunału) królewskiego.

Italia. Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego, to znaczy wraz z zakończeniem epoki starożytnej w Europie, Italia straciła swą dotychczasową pozycję jako centrum władzy w Europie. Zarówno dotychczasowa stolica imperium rzymskiego Rzym, jak i cała Italia były zniszczone przez najazdy barbarzyńskich plemion, głównie germańskich i Hunów. Półwysep Apeniński, lub jego części, na krócej lub dłużej, zostały opanowane przez Ostrogotów, Bizancjum, Longobardów. Od początków IX w. północna i środkowa Italia stały się częścią Królestwa Frankońskiego. Po podziałach imperium Franków w traktatach w Verdun (843) i Meersen (870), znalazły się w Rzeszy Niemieckiej aż do XIV w., częściowo nawet do XVI stulecia. Zaś Rzym ustanowiony został przez cesarza rzymsko-niemieckiego Ottona I (996-1002) stolicą Rzeszy. W Rzymie też odbywały się koronacje cesarzy.

Natomiast część południowa Półwyspu Apenińskiego w X w. znajdowała się pod rządami Bizancjum i Longobardów, zaś Sycylia we władaniu Saracenów (Arabów). W początkach XI w. południową Italię najechali Normanowie. Początkowo ich wojownicze oddziały pełniły funkcję najemników w służbie Longobardów i Bizancjum. Potem wykorzystani zostali przez papieży, jako sojusznicy w walce z bezbożnymi Arabami i ze schizmatycznymi Bizantyjczykami. Wojny te Normanowie wygrali i wykorzystali dla utworzenia własnych feudalnych królestw Neapolu (1071) i Sycylii (1091), połączonych potem w jedno Królestwo Sycylii.

Także w XI w. zaczął się, zakrojony na dużą miarę, ruch emancypacyjny miast północnej Italii, które wyzwalały się spod wpływów biskupów katolickich, władców Rzeszy i miejscowej arystokracji, tworząc samodzielne miasta-państwa republikańskie lub księstwa. Należały do nich Wenecja, Genua, Florencja, Mediolan, Modena, Ferrara, Siena, Piza, Cremona, Padwa, Parna, Bolonia, Sabaudia. Italia rozpadła się w ten sposób na szereg oddzielnych krain, częściowo niezależnych, częściowo podległych różnym zdobywcom. Połączyły się one w jedno państwo dopiero w drugiej połowie XIX w. Lecz przez tych prawie półtora tysiąca lat, zawsze utrzymywały szczególną pozycję w kulturze i gospodarce europejskiej.

Szczególną rolę odgrywało też Państwo Kościelne, które utworzone zostało w środkowej Italii w 697 r. przy pomocy Franków. Władzę w nim sprawował biskup Rzymu, będący zarazem papieżem, któremu podlegał w sprawach wiary cały zachodni Kościół chrześcijański. Władza ta utrzymała się do dziś.

Wyprawy krzyżowe w XII-XIII w. do Ziemi Świętej otwierały przed społeczeństwami zachodniej Europy wielki, dotąd nieznany, świat wschodnich cywilizacji. Jawiły się one jako bogate, ludne krainy, zasobne w jedwabie, owoce, przyprawy korzenne, pałace kryte złotymi kopułami. Opowieści, wracających z krucjat, rycerzy sprzyjały podejmowaniu dalekich podróży i wypraw handlowych do Konstantynopola, nad Morze Czarne i dalej na Wschód.

Znane są szeroko dwie wielkie podróże Marco Polo, syna kupca weneckiego, do Chin w latach 1260-1268 i 1271-1295. Podczas pierwszej, w której towarzyszył swemu ojcu i stryjowi, Marco przebywał na dworze Kubilaj-chana, mongolskiego cesarza Chin. Za drugim razem gościł u niego 17 lat, pełniąc wysokie funkcje urzędnicze na dworze cesarskim. Po powrocie, Marco Polo został oficerem marynarki wojennej i podczas wojny Wenecji i Genui dostał się do niewoli. W czasie rocznego uwięzienia opowiedział o swych obserwacjach i przygodach w Chinach, Japonii i Indiach pisarzowi, przebywającemu wraz z nim w celi. A tenże opisał je w książce pt. „Opisanie świata”. Książka ta była niewątpliwą inspiracją późniejszych podróży Kolumba do egzotycznych Indii.

Wyprawy krzyżowe rycerstwa zachodnioeuropejskiego, podejmowane w XII w. do Palestyny i Egiptu oraz rekonkwista w Hiszpanii położyły kres handlowej dominacji Arabów na Morzu Śródziemnym. Ich miejsce zajęły państwa-miasta portowe w północnej Italii. Prym w tym zakresie dzierżyła Republika Wenecji. Dysponowała ona największą flotą morską w basenie Morza Śródziemnego i w dużym stopniu zmonopolizowało handel morski Europy z krajami Bliskiego Wschodu. Import obejmował głównie towary orientalne, bardzo cenione na rynkach europejskich, jak: jedwab, adamaszek, wełna wielbłądzia, bawełna, porcelana, przyprawy, barwniki, perfumy, leki, perły, kamienie szlachetne. Towary te wymieniano na sukno i wyroby rzemiosła krajów europejskich. Intratny handel pozwalał na szybkie bogacenie się kupców i rodów weneckich, które prześcigały się w budowie okazałych pałaców w stolicy państwa, zbudowanej na palach w lagunie przybrzeżnej Adriatyku. Wznoszono je z cegły, kamienia i marmurów, bez użycia budulca drewnianego, co było zakazane po wielkim pożarze miasta w 1106 r.

Z Wenecją ostrą konkurencję o prymat w handlu we wschodniej części Morza Śródziemnego prowadziła Genua. W 1298 r. flota genueńska rozbiła flotę wenecką na Adriatyku, co stało się powodem wojny prowadzonej z przerwami przez dziesięciolecia, do 1380 r., gdy zniszczona została flota genueńska i Wenecja na powrót odzyskała hegemonię w handlu ze Wschodem.

W wyniku koneksji rodzinnych od 1194 r. Królestwo Sycylii przypadło cesarzowi Rzeszy Niemieckiej, Fryderykowi II, co stało się powodem wieloletnich wojen z Państwem Papieskim. Królestwo pozostawało w zależności od niemieckiej dynastii Hohenstaufów przez 70 lat, do czasu podboju przez francuskich Andegawenów. Ale już w 1282 r. Andegaweni zostali przepędzeni z Sycylii po powstaniu ludowym i rzezi Francuzów, zwanej „Nieszporami Sycylijskimi”. Wynikła w ich konsekwencji wojna z udziałem Francji, hiszpańskiej Aragonii i licznych państewek italskich. Skończyła się ona przyłączeniem Sycylii w 1302 r. do Aragonii przez sycylijskich feudałów, którzy obawiali się zemsty Francuzów.

W XIII oraz w pierwszej połowie XIV w. wszystkie kraje Półwyspu Apenińskiego przeżywały stosunkowo szybki rozwój gospodarczy i bujny rozkwit kultury. Współzawodniczyły one też między sobą okazałością budownictwa oraz w dziedzinie piśmiennictwa i twórczości artystycznej. W XIV w. w państwach włoskich powstało wiele nowych uniwersytetów i rozwijały się wspaniale najstarsze, utworzone jeszcze w XII w., w Padwie, Neapolu i Bolonii. Rozwijali swą działalność pisarze humaniści: Dante Alighieri (1265-1321), twórca poematu „Boska Komedia" o drodze do Nieba, Francesco Petrarca (1304-74), Giovanni Boccaccio (1313-75) autor dzieła „Dekameron” oraz malarz i architekt Giotto. Ich twórczość stała się podwaliną Odrodzenia (Renesansu), nowej epoki w dziedzinie kultury, jaka zapanowała w XV i XVI stuleciu w Europie. W Italii powstało wiele prac naukowych i wynalazków, m. in. w 1344 r. wykonany został pierwszy zegar ze wskazówkami i tarczą, w 1345 r. opracowano pierwszy atlas anatomiczny, w Opactwie Monte Casino dokonano licznych przekładów dzieł medycznych z języka arabskiego.

W 1347 r. utworzone została w Rzymie państewko republikańskie. Jego władze w oparciu o mieszczan rzymskich, a wbrew feudalnym baronom, wprowadziły szereg reform społecznych i dążyły do utworzenia federacji miast włoskich. Ostatecznie po 7 latach zatargów papież odzyskał swoje zwierzchnictwo nad miastem.

W drugiej połowie XIV w. we Florencji miały miejsce walki pomiędzy szlachtą i bogatym mieszczaństwem. Skorzystali na tym robotnicy licznych fabryk tekstylnych i w drodze zbrojnego powstania przejęli rządy w swe ręce, zamierzając przeprowadzić dogodne dla biedoty reformy społeczne. Lecz zagrożone w swych przywilejach szlachta i burżuazja połączonymi siłami zgnietli powstanie robotnicze. Na fali wieloletniego chaosu w 1434 r. we Florencji przejęła dyktatorską władzę bankierska rodzina Medyceuszów. Ich rządy objęły też później Mediolan i kilka innych miast. Zjednali sobie ludność przez obniżenie podatków, prowadzenie wielkich robót publicznych i mecenat nad nauką i sztuką.

W pierwszej połowie XV w. odbyły się w Pizie, Konstancji, Bazylei i Ferrarze sobory powszechne, związane z wewnętrznymi sprawami wiary i organizacji Kościoła katolickiego.

Francja. Pierwszy król dynastii Kapetyngów Hugo Kapet (987-996) nie miał stałej siedziby królewskiej, dwór królewski przenosił się według potrzeb związanych ze sprawami wojny czy gospodarki. W ogóle władza czterech pierwszych Kapetyngów, była słaba, zależność wasalnych książąt, hrabiów i baronów iluzoryczna, nawet w czasie wojny niechętnie wypełniali oni swe lenne obowiązki dostarczania zbrojnych oddziałów królowi. Kolejni władcy Robert II Pobożny (996-1031) i Henryk I (1031-1060), musieli nieustannie lawirować wśród zwaśnionych władców kilkunastu lennych księstw i hrabstw i godzić ich między sobą. Siłą dynastii stanowiły dobre stosunki z Kościołem katolickim. Król miał wpływ na wybór biskupów i korzyści z administrowania dóbr kościelnych. Zaś dla Kościoła był on oparciem i gwarantem porządku w państwie. Dobrze dynastii służył też zwyczaj koronowania najstarszego syna króla, jeszcze za jego życia.

Wiek X-XI to kształtowanie się stanu rycerskiego, którego znaczenie wciąż rosło. Rycerze stanowili siły zbrojne, podporządkowane książętom i królowi, jako panom feudalnym. Obowiązywał ich kodeks rycerski, ujmujący takie wartości moralne jak: bezwzględne posłuszeństwo swemu panu, odwaga, honor, ofiarność, szacunek dla kobiet. Rycerze byli właścicielami ziemskimi, ale nie zajmowali się sami uprawą roli. Należało to do podległych chłopów, a zarządzanie nimi do zarządców-włodarzy. Rycerstwo zresztą uprawiało swój wojenny proceder w sezonach wiosenno-letnich, w czasie robót rolnych. Przy czym wojny traktowane były jako okazja do wynagrodzenia i podarków od seniora i do bezpośrednich łupów obcego dobytku. Dłuższy brak wojen to był kryzys i bieda w zawodzie. Między innymi Henryk I toczył przewlekłą wojnę z Normanami, przerywaną licznymi rozejmami broni.

Filip I (1060-1108), panujący po śmierci swego ojca Henryka I, powiększył znacznie domeny królewskie, podbijając i scalając sąsiednie ziemie warcholskich wasali, hrabiów i kasztelanów. Jako wyraziciel silnej władzy centralnej popadł w zatargi z kolejnymi papieżami Grzegorzem VII i Urbanem II, żądającymi większych przywilejów dla katolickiego duchowieństwa, a także dla kupców i bankierów rzymskich. Na tle tych sporów Filip I był trzykrotnie ekskomunikowany za „romanse i rozpustę”.

W okresie rządów Filipa I miały miejsce dwa dużej wagi wydarzenia dla Francji. Były to: wyprawa wojenna księcia Normandii Wilhelma przez Kanał La Manche i podbicie Anglii oraz, zorganizowana przez papieża Urbana II, I zbrojna krucjata do Jerozolimy, w której liczny udział wzięło rycerstwo francuskie. Wielu wielmożów francuskich stało się potem królami i władcami utworzonych na Bliskim Wschodzie państw łacińskich.

Ludwik VI Gruby (1108-1137) starał się o dobre stosunki z papieżem Grzegorzem VIII i nie dał się wciągnąć przez rzymsko-niemieckiego cesarza Henryka V w jego spory i walki z papiestwem. Wykorzystywał też rozsądnie rozwijające się szybko zakony, szczególnie zakon cystersów, do organizacji i usprawnienia administracji królewskiej. Król prowadził liczne wojny wewnętrzne celem ściślejszego podporządkowanie sobie wasalnych księstw i hrabstw, co było ułatwione przez zaangażowanie znacznej części baronów francuskich na zewnątrz kraju. Zwiększyła się też wyraźnie zamożność królewskiego dworu, głównie dzięki szybkiemu rozwojowi rolnictwa i rzemiosła.

W okresie panowania Ludwika VI Grubego miały też miejsce znaczny wzrost świadomości i konsolidacji narodowej Francuzów, spowodowane zagrożeniem ze strony Anglii, której wojska zajęły w 1106 r. Normandię, oraz w związku z kolejnymi krucjatami do Ziemi Świętej, w których rycerstwo francuskie brało liczny udział.

Ludwik VII (1137-1180) poprowadził w 1147 r. drugą wyprawę krzyżową, całkowicie nieudaną. Po powrocie z Palestyny rozwiódł się ze swą żoną Eleonorą Akwitańską, przez co Francja straciła południowe prowincje, gdyż po ponownym ślubie Eleonory z księciem Normandii, późniejszym królem angielskim Henrykiem II, przypadły one Anglii, jako jej posag. Od Królestwa frankońskiego odłączyła się też marchia hiszpańska (hrabstwo Barcelony), którą wchłonął Emirat Kordoby. Ludwikowi VII udało się jednak umocnić władzę w państwie, dzięki przeprowadzonym reformom administracyjnym oraz rozwojowi nauki i oświaty, poprzez zakładanie sieci szkół przykościelnych i przyzakonnych.

W czasach panowania Ludwika VII rozwinęła się i utrwaliła we Francji, a potem w całej chrześcijańskiej Europie, nowa, rewolucyjna sztuka budownictwa, określana jako styl gotycki. Za jego narodziny przyjmuje się budowę w 1144 r. opactwa Saint-Denis, na zamówienie i ku czci króla. Budownictwo gotyckie cechowało zastosowanie strzelistych sklepień krzyżowo-żebrowych i murów przyporowych. Pozwoliło to na wykonywanie dużych okien i wysokich filarów, przydających budowlom lekkości i smukłości. Okna zwieńczano ostrołucznymi nadprożami i szklono kolorowymi witrażami. Rozwój architektury gotyckiej w licznych odmianach trwał do początków XVI w. Jej najwspanialszym przykładem były gotyckie katedry. Tak zwany późny gotyk był niezmiernie dekoracyjny, przeładowany wymyślną ornamentyką i koronkowymi detalami. We Francji reprezentują go między innymi katedry w Amiens, Reims, Chartres, Rouen i Notre-Dame w Paryżu. Ta ostatnia budowana była bardzo długo, bo od 1163 do 1334 r.

Filip II August (1180-1223) miał 15 lat, gdy w 1179 r. otrzymał insygnia władzy i namaszczenia królewskie z rąk arcybiskupa Reims. W 1189 r. wziął udział w trzeciej wyprawie krzyżowej do Ziemi Świętej, zorganizowanej przez papieża Grzegorza VIII, po utracie przez krzyżowców Jerozolimy. W wyprawie Francuzi mieli współdziałać z rycerstwem króla angielskiego Ryszarda Lwie Serce. Obydwaj królowie pokłócili się jednakże i Filip zawrócił przed zakończeniem walk w Palestynie. Zaś po kilku latach wdał się w wojnę z Ryszardem Lwie Serce o liczne lenna angielskie na kontynencie. Mimo przegrywanych bitew, Filip wojnę tę wygrał na skutek śmierci Ryszarda.

Panował przez 44 lata, wykorzystując je skutecznie na wzmocnienie swej władzy, jako feudalnego monarchy, i na prawie czterokrotne powiększenie powierzchni swego królestwa, jakie od tego czasu zaczęto nazywać Francją. W celu zwiększenia swej domeny wykorzystywał wszelkie możliwe sposoby: wykup ziem, konfiskaty lenn zdradzieckich wasali, a małżonka przyniosła mu we wianie hrabstwo Flandrii. Jednakże największy przyrost terytorium swego państwa Filip II August uzyskał przez zręczne intrygi i zbrojną konfiskatę prawie całości zachodnich i południowych prowincji, m. in. Normandii, Andegawenii i Bretanii (1205 r.), będących, po śmierci Ryszarda Lwie Serce, pod panowaniem Jana I bez Ziemi Plantageneta, króla Anglii.

Okres panowania Ludwika VII i Filipa II Augusta zaznaczył się wielkim rozwojem gospodarczym Francji. Dzięki karczowaniu lasów i melioracji gruntów bagiennych zwiększył się znacznie areał upraw rolnych, a dzięki zastosowaniu trójpolówki (zboże jare, ozime, ugór), uzyskiwano znacznie wyższe plony. Do intensyfikacji produkcji rolnej przyczyniło się też zastąpienie wołu przez konia, jako zwierzęcia pociągowego, oraz zastosowanie wiatraków do przemiału zbóż. Nastąpił szybki wzrost ludności. W miejsce małych osad powstawały duże wsie wielodrożne, a miasta stawały się ludniejsze. Rosło też ich znaczenie jako centrów gospodarczych, handlowych i kulturalnych. W miastach Flandrii powstały duże ośrodki produkcji sukna, które stało się towarem eksportowym do całej Europy. Utrwaliła się rola Paryża, jako stolicy, miasto otoczone zostało murami obronnymi, otrzymało brukowane ulice, w 1150 r. powstał Uniwersytet Sorbony, jako drugi w Europie (po Bolonii), a dla potrzeb dworu królewskiego wybudowany został okazały zamek warowny - Luwr.

Równocześnie w kraju panoszyła się nietolerancja religijna, gdyż Kościół katolicki wszelkimi środkami starał się zwalczyć istniejące ugrupowania heretyckie w południowej Francji. Krzewiły się tam głównie herezje waldensów i albigensów. Obie polegały na negowaniu władzy papieża i wyższej hierarchii kościelnej, którą krytykowano za wystawny i pasożytniczy tryb życia. Obie głosiły hasła ewangelicznej miłości bliźniego oraz ascezy i prostoty życia, wywodzone wprost z biblii, przyjmowanej za jedyny akt wiary.

To też w 1208 r. papież Innocenty III ogłosił krucjatę przeciwko albigensom, by przywrócić heretyków na łono Kościoła katolickiego. W jej ramach odbyły się liczne zbrojne wyprawy najemnych wojsk baronów północnej Francji na południowe prowincje. Dowodził nimi fanatyczny szlachcic Szymon z Montfort, którego nawet Innocenty III potępiał za ekscesy i okrucieństwa. Krucjata z przerwami trwała kilkanaście lat. Król Filip August starał się zachować neutralność, na dwie wyprawy wysłał jedynie swego syna Ludwika. Przejął on też tron po śmierci ojca w 1223 r.

Ludwik VIII (1223-1226), uznał rozprawę z albigensami za swój najwyższy cel i angażował się w tym bezpośrednio. Południowe prowincje Langwedocja i Prowansja spłynęły krwią i przejęte zostały w lenno Kapetyngów. Król usankcjonował też palenie heretyków na stosach. W trakcie jednego z pogromów albigensów, Ludwik VIII zmarł na febrę.

Następcą na tronie Francji po Ludwiku VIII został jego syn Ludwik IX Święty (1226-1270). Miał wtedy 12 lat, więc władzę królewską przejęła, jako regentka, jego matka Blanka Kastylijska. Mimo wojen domowych w południowych prowincjach Francji, w których możnowładcy feudalni rozgrywali swe własne interesy - regentka utrzymała spójność królestwa do 1242 r., gdy Ludwik IX przejął pełnię rządów w państwie.

Swe panowanie Ludwik IX rozpoczął od wprowadzenia reform, umacniających władzę królewską. Ujednolicił system monetarny w królestwie, zreorganizował i skutecznie nadzorował finanse, usprawnił też administrację państwa. Starając się rządzić sprawiedliwie, wprowadził kontrolę działalności urzędników królewskich, którą powierzył zakonnikom. W przypadku niesprawiedliwych decyzji, poszkodowani otrzymywali odszkodowanie, a nieuczciwi urzędnicy byli zwalniani. Ustanowił sądy królewskie, tak zwane parlamenty, do których można się było odwoływać od wyroków sądów feudalnych, w jakich zasiadali baronowie feudalni. Wprowadził zakaz pojedynków sądowych, noszenia broni i prowadzenia wojen prywatnych we Francji. Znacznie rozbudowały się miasta, które otrzymały przywileje komunalne i otaczane murami, odgrywały coraz większą rolę pod względem militarnym.

Ludwik IX godził liczne spory między skłóconymi rodami szlacheckimi wewnątrz Francji, jak również spory międzynarodowe. Faktycznie doprowadził do zażegnania wzajemnych pretensji terytorialnych Francji z hiszpańską Aragonią i królem angielskim Henrykiem III. Występował też jako mediator w sporze pomiędzy papieżem Innocentym III a królem Rzeszyj Fryderykiem II. Był też głęboko religijny. Gdy w 1244 r. Jerozolima została ponownie opanowana przez egipskich Mameluków, zorganizował i sfinansował w 1248 r. kolejną (siódmą) wyprawę krzyżową dla obrony Ziemi Świętej. Brało w niej udział prawie wyłącznie rycerstwo francuskie, które poprowadził osobiście.

Krucjata początkowo była udana, krzyżowcy wylądowali w delcie Nilu, a po zwycięskiej bitwie na plażach, zajęli miasto-twierdzę Damietta. Sułtan egipski zaproponował wówczas oddanie Jerozolimy, będącej głównym celem krucjaty, za zwrot Damietty. Jednakże Ludwik IX nie zgodził się na tę wymianę, pragnąc rozbić całkowicie siły Egiptu. Lecz po kilku jeszcze zwycięskich potyczkach, krzyżowcy francuscy na skutek wylewu Nilu nie mogli zdobyć Kairu, flota egipska zablokowała ich zaopatrzenie morzem, a jazda mamelucka na lądzie, zaś tropikalny klimat i epidemia tyfusu zdziesiątkowały Francuzów. Część armii wraz z Ludwikiem IX dostała się wtedy do niewoli. Po wielu miesiącach król i bogatsi baronowie wykupieni zostali z niewoli za pieniądze templariuszy i Ludwik IX udał się do Palestyny. Próbował jeszcze zdobyć Jerozolimę, co mu się nie udało, za to zakupił wielkie ilości świętych relikwi. W 1254 r. wrócił do Francji jako największy wśród monarchów Europy obrońca chrześcijaństwa.

Ludwik IX wspierał zakony, zwłaszcza żebraczy zakon franciszkanów, współcześnie utworzony przez pokutnika Franciszka z Asyżu, który głosił ideały ubóstwa i ascezy. Król kolekcjonował również relikwie, wśród których była korona cierniowa Chrystusa, jaką otrzymał w podarunku od cesarza Konstantynopola Baldwina II. Celem jej przechowania kazał zbudować na wyspie Cite w Paryżu dwukondygnacjową kaplicę Sainte-Chapelle, uznaną później za największe arcydzieło architektury stylu gotyckiego (wielkie witraże).

W 1270 r. zorganizował ósmą krucjatę przeciwko Mahometanom do Tunisu, z zamiarem uderzenia na Egipt lądem od zachodu. Wyprawa zaczęła się od oblężenia Tunisu i zakończyła szybko epidemią dżumy wśród krzyżowców, w wyniku której zmarł też Ludwik IX. Już w 1297 r. Kościół kanonizował go na świętego.

Następcą na tronie był syn Ludwika XI, Filip III Śmiały (1270-1285. Brał on udział, przy boku ojca, w ósmej ósmej wyprawie krzyżowej, w której wsławił się walecznością, stąd jego przydomek. Za jego panowania domena królewska powiększyła się o terytorium hrabstwa Tuluzy, Szampanii i, zamieszkałego przez Basków, Królestwa Navarry (przez ożenek syna z księżną nawarrską). Król umocnił również swój stan posiadania w Lotaryngii, kosztem Cesarstwa Rzymsko-niemieckiego. Pewne lenna posiadał też w Aragonii, kraju na Półwyspie Iberyjskim, przyległym do Pirenejów, także na Półwyspie Apenińskim, w posiadłościach aragońskich na Balearach i na Sycylii.

Sycylią władał król Karol I Andegaweński, syn Ludwika VIII, króla francuskiego. Był on równocześnie nominalnym królem Albanii i Jerozolimy i władcą 3 hrabstw we Francji: Prowansji, Anjou i Meine. Na Sycylii wprowadził różne regulacje, dotyczące handlu, rzemiosła, eksportu i importu, które nadzorowali królewscy urzędnicy i poborcy podatkowi, z reguły będący Francuzami. Mieszkańcom Sycylii ciążyły te podatki i obowiązki, wyznaczane przez Francuzów i w 1282 r. doszło do ich buntu w miastach przeciwko urzędnikom francuskim, co skończyło się ich masakrą, wraz z rodzinami. Przeszła ona do historii pod nazwą „Nieszpory Sycylijskie", gdyż zaczęła się, gdy kościelne dzwony wzywały na nieszpory w poniedziałek wielkanocny.

Bunt był wynikiem spisku, do którego przyczynili się włoscy gibelini, chcący rządów jak za cesarzy rzymsko-niemieckich Hohenstaufów (1194-1266), a także pieniądze cesarza bizantyjskiego. Powstanie ogarnęło całą wyspę i przerodziło się w wojnę. Głównymi jej uczestnikami było Królestwo Aragonii, którego wojska, wspomagane przez ochotników gibelinów z całej Italii, opanowały Sycylię. Król Karol wraz ze swym francuskim wojskiem wycofał się na Półwysep, gdzie także przeniosły się walki. W sojuszu z Francją do wojny przystąpiły też inne państwa włoskie: Genua, Piza, Wenecja, Neapol, Perugia, a przede wszystkim Państwo Kościelne i gwelfowie, tj. zwolennicy papiescy i francuscy. Przełomem w wojnie była nieudaną wyprawa krzyżową przeciwko Królestwu Aragonii na Półwyspie Iberyjskim. Prowadził ją sam król francuski Filip III, który zmarł na febrę w trakcie wyprawy w 1285 r. Od 1288 r. Królestwo Sycylii uzależnione było od hiszpańskiej Aragonii. Walki z mniejszym natężeniem trwały jeszcze kilkanaście lat. Ostatecznie w 1302 r. zawarty został pokój, który dał Sycylii niepodległość.

Kolejny król Francji Filip IV Piękny (1285-1314), syn Filipa III Śmiałego, a wnuk Ludwika XI, przyczynił się, podobnie jak jego ojciec, do znacznego powiększenia obszaru Francji. Od pierwszych lat swego panowania zaangażował się mianowicie w spór z królem Anglii Edwardem I o terytorium Akwitanii, którą zajął zbrojnie w 1293 r. oraz bogatej Flandrii, opanowanej w 1304r.

Nieustanne wojny, jakie prowadził Filip IV wymagały wielkich pieniędzy. Zdobywał je wszelkimi sposobami, m.in. przez konfiskaty majątków lombardzkich bankierów i bogatej ludności żydowskiej, przez zamianę powinności lennych na świadczenia pieniężne oraz przez nałożenie specjalnego podatku na duchowieństwo. Gdy ponadto przejął sądownictwo nad duchownymi, papież Bonifacy VIII ogłosił zamiar ekskomunikowania go, do czego jednak nie doszło, wobec wojny domowej między możnymi w samym państwie papieskim i jego śmierci w 1303 r. Jako jego następcę konklawe w Lyonie wybrało sędziwego Benedykta XI, który zmarł po kilkumiesięcznym pontyfikacie, prawdopodobnie otruty. Następni papieże, począwszy od Klemensa V, szukając protekcji Filipa IV, byli mu ulegli, a wybrany na następcę Klemensa biskup Awinionu, w ogóle przeniósł w 1309 r. siedzibę papieską do Awinionu nad Rodanem, na południu Francji. Było to równoważne z uzależnieniem papiestwa od państwa francuskiego. Okres ten trwał do 1377 r., związany jest z upadkiem znaczenie papieży i zwany „niewolą awiniońską”.

Filip IV równie bezwzględnie rozprawił się z rycerskim Zakonem Templariuszy (Rycerze Chrystusa i Świątyni Salomona), utworzonym w 1119 r., po pierwszej wyprawie krzyżowej, w Jerozolimie. Templariusze nosili białe szaty z czerwonym krzyżem, obowiązywały ich surowe reguły zakonne życia codziennego, walki i posłuszeństwa wobec przełożonych. Po klęsce pod Akką zbiegli na Cypr, potem osiedlili się na Malcie. Trudniąc się obroną pielgrzymów, udających się do Ziemi Świętej, zakon w ciągu XII i XIII wieku doszedł do wielkiego bogactwa i znaczenia, władając dziesiątkami zamków, kościołów i wielkimi posiadłościami ziemskimi w całej feudalnej Europie. Filip IV oskarżył ich o herezję, wytoczył im, jako zwierzchnik Królestwa Jerozolimy i za zgodą papieża Klemensa V, proces sądowy. W wyniku sądów inkwizycji kościelnej kilkudziesięciu braci zakonnych, po torturach, zostało w 1314 r. spalonych na stosie. Przy czym majątek zakonu uległ konfiskacie na rzecz króla lub Cystersów.

W okresie panowania Filipa IV bardzo wzrosła rola i znaczenie Paryża. Miasto liczyło wtedy ok. 200 tys. mieszkańców i było największym w zachodniej Europie. Centrum administracyjne, z licznymi pałacami, znajdowało się na wyspie Cite na Sekwanie. Na jej prawym brzegu rozbudowała się dzielnica handlowa, na lewym dominowały budowle sakralne i Uniwersytet Sorbony.

Filip IV Piękny zmarł w 1314 r. Po nim panowało jeszcze trzech królów dynastii Kapetyngów, wszyscy będący synami Filipa IV. Byli to Ludwik X Kłótliwy (1314-1316), Filip V Wysoki (1316-1322) i Karol IV Piękny (1322-1328). Na skutek anomalii pogodowych w roku 1315 i kilku następnych, zebrano we Francji bardzo złe plony w rolnictwie. Nastąpiła szybka zwyżka cen żywności, pauperyzacja miast, głód i wzrost śmiertelności. Kryzys dotknął również rzemiosło, następowało wyludnienie miast, wzrosty rozboje i ogólny chaos w królestwie. Ponieważ żaden z trzech ostatnich Kapetyngów nie pozostawił męskiego potomka, więc nastąpiło wygaszenie dynastii, bo zgodnie ze zasadami zwyczajowymi córki nie mogły dziedziczyć tronu.

W 1328 r. królem Francji obrany został daleki krewny po kądzieli ostatnich Kapetyngów Filip VI Valois (Walezy), inicjując nową dynastię królewską Walezjuszy (1328-1589). Czas panowania pierwszych pięciu Walezjuszy przypadł na okres wojny stuletniej, prowadzonej pomiędzy francuskimi i angielskimi rodami królewskimi o dynastyczne sukcesje poszczególnych księstw francuskich.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Powiązany:

Ś r e d n I o w I e c z e (476-1453) icon306-1450 średniowiecze; 476-1453 średniowiecze

Ś r e d n I o w I e c z e (476-1453) iconEpoka Odrodzenia (1453-1700)

Ś r e d n I o w I e c z e (476-1453) iconDz. U. 02. 176. 1453 rozporządzenie ministra środowiska

Ś r e d n I o w I e c z e (476-1453) iconOk. 4000 p n. e. 476 n e

Ś r e d n I o w I e c z e (476-1453) iconŚwiat starożytny (4000 p n. e. 476)

Ś r e d n I o w I e c z e (476-1453) iconZagadnienia – historia starożytnośĆ – od poznania pisma do V w. (476 r.)

Ś r e d n I o w I e c z e (476-1453) iconSpis treści świat starożytny (4000 pne. 476)

Ś r e d n I o w I e c z e (476-1453) iconTemat: Cesarstwo Bizantyjskie (395 -1453) Podział cesarstwa rzymskiego na wschodnie I zachodnie 395 r

Ś r e d n I o w I e c z e (476-1453) iconStarożytność – około 5000 lat p n. e. – do 476 r. (upadek Cesarstwa Rzymskiego Zachodniego)

Ś r e d n I o w I e c z e (476-1453) iconLekcja 21 Dział: Wczesne średniowiecze – od V do IX wieku Temat: Upadek cesarstwa Zachodniorzymskiegow 476 roku

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom