Rozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny




Pobierz 46.3 Kb.
NazwaRozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny
Data konwersji07.09.2012
Rozmiar46.3 Kb.
TypDokumentacja
Rozdział 2


WYBRANE KONCEPCJE I ŚRODKI DIAGNOZY RODZINY


2.1. Strategie diagnozowania rodziny

Analiza środowiska wychowawczego rodziny: dwa ogólne kierunki: - diagnozę całościową - diagnoza wybiórcza skupianie się na określonych cechach środo­wiska rodzinnego

1. Diagnoza całościowa

Dąży do przedstawienia ogólnej charakterystyki środowiska wychowawczego rodziny i wyrażenia ogólnej oceny jego funkcjonowania. W diagnozie takiej uwzględniana jest stosunkowo duża liczba róż­nych jakościowo cech i warunków rodziny oraz analizowane są związki między nimi. W rezultacie rozpoznanie przedstawia obraz całości ro­dziny jako środowiska wychowawczego i formułuje ocenę globalną jego charakteru i jakości. Wskaźnik ogólny środo­wiska przedstawiał ocenę ogólną środowiska, a nie ocenę pojedynczej cechy. Przykłady:

- koncepcja określania progów zachowania rozwoju dziecka w rodzinie stanowi przykład pomiaru jakościowego, operuje skalą porządkową, której poszczególne stopnie oznaczają określone poziomy - progi zagrożenia rozwoju dziecka w rodzinie.

Progi zagrożenia: ostrzegawczy, zaawansowany, krytyczny rozumiane są tu jako pewne stopnie skumulowania negatywnych warunków środowiska rodzinnego. Odnoszą się do cech niezbędnych koniecznych dla prawidłowego rozwoju dziecka w sferze biologicznej, społecznej i kulturalnej. Progi zagrożenia są miarą zagrożenia rozwoju dziecka w rodzinie.

Diagnoza typologiczna Polega na rozpoznaniu charakteru środowiska wychowawczego rodziny przez, kwalifikowanie do istniejących lub specjalnie utworzonych systematyzacji typologicznych. W sensie praktycznym, takie opisy typologiczne rodziny zawierają zbiory kryteriów – wskaźniki, które odnoszą się do cech i warunków rodzinnych.

Diagnoza typologicza rodziny Jacka Piekarskiego 4 typy rodzin:

-środowisko wzorcowe - obejmuje wyłącznie wzorcowe cechy rodziny;

-środowisko przeciętne - prezentuje zbiór cech dominujących w danej zbiorowości o niejednoznacznej wartości pedagogicznej wszyst­kich kryteriów;

-środowisko niekorzystne wychowawczo - zestawia typowe cechy negatywne;

-środowisko dysharmonijne - wzorce współwystępują tu z czynni­kami negatywnymi.

Kryteria kwalifikacyjne do poszczególnych typów dotyczą tu ta­kich cech, jak: materialny standard życia, warunki mieszkaniowe, warunki pracy i zabawy dziecka, kontakty kulturalne i towarzyskie ro­dziny, atmosfera wychowawcza, obowiązki domowe dziecka i sposób ich wychowawczego wykorzystania, relacje między małżonkami, styl wychowania, metody wychowawcze, plany i aspiracje wobec dzieci, system wartości.

W innej propozycji (Ambrozik 1997) wyróżniono następujące ty­py rodzin w wymiarze znaczenia wychowawczego:

- normalne - o pełnym składzie osobowym, silnych związkach emocjonalnych, tradycyjnym układzie ról, wartościach i wzorach życio­wych ukierunkowanych na wykształcenie dzieci, kontaktach z innymi instytucjami wychowawczymi;

  • zdezorganizowane - charakteryzują się zaburzeniami w strukturze, konfliktami lub rozbiciem, nierzadko agresywnymi, słabymi związkami emo­cjonalnymi rodziców z dziećmi, wiążącymi się z osłabieniem funkcji opiekuńczych i kontrolnych, słabymi kontaktami z innymi instytucjami wychowawczymi (np. szkołą), trudnościami materialnymi itp.;

  • zdemoralizowane - cechą dominującą jest - obok sto­sunków wewnątrzrodzinnych podobnych jak w rodzinach zdezorgani­zowanych - dostarczanie przez rodziców negatywnych (sprzecznych z prawem i normami ogólnospołecznymi, moralnymi) wzorów zacho­wań i wartości życiowych; często rodziny te są dotknięte alkoholi­zmem, przestępczością i w zasadzie nie utrzymują kontaktów z insty­tucjami wychowawczymi.

Pedagogicz­na typologizacja rodzin Stanisława Kawuli (1997b), wyodrębniająca rodziny:

wzorowe - które stwarzają najlepsze warunki wychowawcze w stosunku do innych kategorii rodzin zamieszkujących dane środowisko, wszystkie elementy (cechy) rodziny mają lepsze parametry niż rodzinie normalnej, stanowi środowisko optymalne;

normalne - przedstawiają obraz tzw. przeciętnej rodziny w śro­dku, wiele cech występuje na poziomie najczęściej w środowisku spotykanym np. najczęściej występujący zawód, przeciętna wielkość rodziny, najpowszechniej spotykane warunki mieszkaniowe, wykształcenie rodziców; rodzinę charakteryzują jednocześnie jednak takie warunki, sprzyjają prawidłowemu rozwojowi dzieci, nie są sprzeczne z ogólnospołecznymi normami warunków i powszechnie akceptowanymi kierunkami wychowania;

jeszcze wydolne wychowawczo - których ogólne funkcjonowanie poszczególne cechy są niejednoznaczne wychowawczo; czasowo występują niedomagania wychowawcze, jednak rodzina czyni wysiłki by swoją sytuację poprawić i zwykle udaje jej się to bez interwencji z zewnątrz; niektóre elementy środowiska stale utrzymują się na poziomie niższym niż w rodzinie normalnej;

niewydolne wychowawczo - charakteryzują częste zaburzenia we "życiu rodzinnym i niepowodzenia życiowe poszczególnych członków: większość elementów funkcjonowania rodziny wyraźnie odbiega od poziomu rodziny normalnej - np. rodziny niekompletne lub bliskie rozbicia. o trudnej sytuacji ekonomicznej, nieracjonalnie użytkujące środki finansowe, prezentujące negatywne (niepożądane) wzory zachowań wobec dzieci;

patologiczne - to rodziny o skumulowanych czynnikach patologicznych; występuje tu rozkład współżycia, brak więzi, brak stałych postaw ekonomicznych; wszystkie elementy - cechy i warunki rodziny znacznie odbiegają od poziomu rodziny normalnej, członkowie rodziny często pozostają w kolizji z prawem (kradzieże, rozboje, stręczycielstwo i prostytucja, włóczęgostwo, uchylanie się od pracy np ).

Jednym z najbardziej powszechnych rozwiązań metodologicznych, jest H.O.M.E Inventory Autorami polskiej adaptacji, nazwanej Arkuszem Środowiska Domowego Dziecka (ASDD), są R. Pomianowski i M. Grygielski

Technika ta służy do pomiaru różnych aspektów środowiska wychowawczego domu, istotnych dla rozwoju dziecka, i pozwala na :

- ustalenie warunków środowiskowych dziecka w danym czasie

- określenie matrycy zmiennych środowiska tych czynników, które mogą być odniesione do poszczególnych zdolności rozwojowych dziecka

- pomoc w ustaleniu mechanizmów wpływu środowiska domowego dziecka na jego rozwój

- może służyć wczesnemu przewidywaniu zapobieganiu nieprawidłowościom rozwojowym dziecka.

H.O.M.E Inventory może być też wykorzystywany do oceny jakości środowiska domowego dziecka oraz do oceny jakości opieki zapewnianej dziecku w ramach zastępczego sprawowania opieki nad nim (w tym przez konkretną osobę w danych warunkach np. przez ojca dziadków, innych krewnych, opiekunkę - w domu własnym dziecka jak i w innych domach tychże osób, gdy tam sprawowana jest opieka nad dzieckiem).

Opracowano trzy wersje H.O.M.E Inventory, odpowiadające trzem okresom rozwojowym: do 3. r.ż.; 3.-5. r.ż.; 6.-10. r.ż. Itemy (pozycje) konstruując ten inwentarz opracowano w oparciu o listę cech środowiska sprzyjających rozwojowi dziecka, powstałą na podstawie przeglądu literatury na temat warunków pomyślnego rozwoju w okresie dzieciństwa. Wśród nich analizowane są następujące itemy (itemy jednej z wersji wiekowej - do lat 3)

- zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb fizycznych, sta­ranną opieka w zakresie zdrowia, zapewnienie bezpieczeństwa; -częstotliwość kontaktów z osobami dorosłymi;

- klimat emocjonalny sprzyjający uczeniu się przez dziecko zaufania do innych i samego siebie;

- optymalne zaspokajanie potrzeb psychicznych;

- dostarczanie zróżnicowanego i modelowego pobudzenia w za­kresie intensywności, który nie przeciąża zdolności dziecka do odbioru klasyfikowania i reagowania;

- osoby, które reagują fizycznie, słownie i emocjonalnie w sposób tyle konsekwentny i jasny, by dawać przykłady właściwych i cenionych zachowań oraz wzmacniać takie zachowania, kiedy się pojawiają;

- minimalizowanie ograniczeń społecznych, co do zachowań badawczych i motorycznych;

- staranna organizacja fizycznego i czasowego środowiska, pozwalająca, aby oczekiwania, co do przedmiotów i wydarzeń były uznawane lub korygowane;

- dostarczanie bogatych i zróżnicowanych doświadczeń kultural­nych, tłumaczonych przez osobę, z którą te doświadczenia są dzielone.

- dostęp do materiałów zabawowych oraz do środowiska zabawowego;

- kontakt z dorosłymi, którzy cenią osiągnięcia dziecka i usiłują stworzyć w dziecku wtórne systemy motywacyjne związane z osią­gnięciami;

- kumulatywne programowanie doświadczeń zapewniające wła­ściwe dostosowanie ich do aktualnego poziomu dziecka.

2. Diagnoza wybiórcza

Rodzina badana jest „wybiórczo" - pod określonym względem. Postępowanie diagnostyczne charakteryzuje tu skupianie się badacza na wybranych najistotniejszych dla przebiegu i efektów wychowania cechach i warunkach ro­dzinnych, których dobór wyznacza określony cel danego postępowania diagnostycznego (dany problem, czy typ zjawiska). Określone, wybrane cechy są rozpoznawane stosunkowo dokładnie, szczegółowo, czasami podlegają wręcz precyzyjnemu pomiarowi i ustaleniu wpły­wu (związku) z rozpoznawanym stanem rzeczy (np. z występującymi u dziecka zaburzonymi formami zachowania społecznego).

Najczęściej w diagnozie wybiórczej przedmiotem zainteresowa­nia diagnostycznego stają się oddziaływania wychowawcze rodziców, ich postawy wychowawcze, style wychowania, atmosfera wychowawcza czy ogólniej relacje interpersonalne między rodzicami a dzieckiem Wśród stosowanych w omawianej strategii rozwiązań metodologicznych wymienić można zarówno wywiady tematyczne, czyli skupione na wybranych określonych zagadnieniach dotyczących funkcjonowania rodziny, jak i wykorzystywanie - posługiwanie się określonymi narzedziami standaryzowanymi (inwentarzami, kwestionariuszami), które dokonują pomiaru danych cech rodziny.


Wyróżnienie obu strategii badawczych: całościowej i wybiórczej diagnozie rodziny ma, co należy podkreślić, wymiar głównie teoretyczny - systematyzujący i opisowy. Podejmowane w praktyce postepowania diagnostyczne w mniejszym lub większym stopniu uwzględnia oba kierunki i jedynie zaznacza się dominacja jednego z nich. Przedstawione kierunki diagnozy rodziny w perspektywie pedagogicznej można z pewnym uproszczeniem porównać do wyróżnianych w ramach diagnozy psychologicznej rodziny modeli: przyczynowo-skutkowego i systemowego

Pierwsze podejście - tradycyjne dąży do ustalenia liniowego związku miedzy występującym stanem rzeczy, np. zaburzeniami zachowania dziceka, a warunkami życia rodzinnego, zmierza do ukazania przyczynowo-skutkowego związku. W modelu systemowym rodzina jest traktowana jako układ wzajemnych zależności, tu zachowania jednostki wchodzącej w skład systemu rodzinnego nie mogą być zrozumiane bez poznania zależności między jej zachowaniem (objawami) a za­daniem pozostałych członków układu rodzinnego. W modelu tym kładą się występowanie przyczynowości kołowej, który oznacza, każdy z członków rodziny reaguje na zachowanie pozostałych,. Powstaje złożony układ sprzężeń zwrotnych, wzajemnych oddziaływań. Mających postać samowzmacniających się cykli dwojakiego rodzaju: zachowań symetrycznych i komplementarnych. Członkowie rodziny (i tworzone przez nich subsystemy) oddziałują na siebie wzajemnie tworząc cały system rodzinny, który pozostaje w dynamicznej równowadze; charakteryzuje go zarówno tendencja do stałości, jak i do zmiany. W diagnozie ustala się, więc przede wszystkim znaczenie objawów występujących u jednostki dla utrzymywania się określonych sposobów funkcjonowania rodziny.

Modele przyczynowo-skutkowy opiera się na kwestionariuszach, testach projekcyjnych i wywiadach klinicz­nych (tradycyjnych), pozyskując z nich materiał informacyjny pozwa­lający na udzielenie odpowiedzi na pytanie, dlaczego dany stan rzeczy (zaburzenie) występuje. Model systemowy odchodzi od badań indy­widualnych na rzecz wykorzystania bezpośredniej obserwacji wza­jemnych zachowań członków rodziny, z użyciem określonych metod, np. wywiadu ustrukturalizowanego czy gier interakcyjnych. Schemat postępowania diagnostycznego obejmuje zazwyczaj:

  1. Spotkanie informacyjne, nieustrukturalizowane z całą rodziną w celu nawiązania przez psychologa partnerskich relacji z jej członkami;

  2. Badanie funkcjonowania systemu rodziny przez obserwację spon­tanicznych zachowań, np. przy rozwiązywaniu różnych wspólnych zadań;

  3. Szczegółowe rozpoznanie komunikacji między poszczególnymi osobami;

  4. Stworzenie mapy systemu rodzinnego, będącej podstawą zapro­gramowania terapii rodziny (Frydrychowicz 1989).

Jak więc widać diagnoza systemowa rodziny jest rozumiana głow­nie jako część składowa procesu terapeutycznego.

Porównując obie systematyzacje dotyczące diagnozy rodziny -w perspektywie pedagogicznej i psychologicznej - zauważyć można istotne różnice. W modelu przyczynowo-skutkowym diagnozy psycho­logicznej przedmiotem diagnozy są głównie więzi uczuciowe w rodzinie, których zakłócenia są traktowane jako podstawowe środowisko występowania zaburzeń jednostki. Funkcjonowanie opiekuńczo wychowawcze i ekonomiczno-organizacyjne rodziny schodzi tu na dalszy plan. W perspektywie diagnozy pedagogicznej podstawowym przedmiotem diagnozy jest właśnie opiekuńczo-wychowawcze oddziaływanie rodziny, poznawane na tle występujących w rodzinie stosunków emocjonalnych i więzi oraz na tle płaszczyzny ekonomiczno organizacyjnej. Diagnoza psychologiczna rodziny o charakterze systemo­wym na plan pierwszy wysuwa analizę przebiegu komunikacji wewnątrzrodzinnej, uważanej za siłę determinującą charakter interakcji


2.2. Środki diagnozy wybranych cech rodziny - przegląd narzędzi

W praktyce diagnostyki pedagogicznej często zdarzają się sytuacje, których odstępuje się od całościowej charakterystyki środowiska rodzinnego, a bada się je wybiórczo - pod określonym względem, przykładami praktycznych realizacji tego podejścia jest posługiwanie standaryzowanymi lub nieformalnymi narzędziami. Mają one postać schematów poznawczo-interpretacyjnych, kwestionariuszy, inwentarzy i skal. które służą bardziej dokładnemu rozpoznaniu, najczęściej postaci pomiaru ilościowego, szczególnie znaczących pedagogicznie cech środowiska rodzinnego. W kręgu zainteresowań takich narzędzi znajdują się głównie szeroko rozumiane relacje interpersonalne pomiędzy rodzicami a dziećmi, a zwłaszcza takie kategorie diagnostyczne jak, postawy wychowawcze, style wychowania, atmosfera wychowawcza itp.


Kwestionariusz dla Rodziców Marii Ziemskiej

Oparty jest na przedstawionej przez autorkę koncepcji po­staw rodzicielskich, zgodnie, z którą występują cztery główne typy nieprawidłowych postaw rodzicielskich: postawa odtrącająca, unikają­ca, zbyt wymagająca i nadmiernie chroniąca. Zostały one wyznaczone w oparciu o główne rodzaje zaburzeń kontaktu rodziców z dzieckiem tj. nadmierny dystans - nadmierną koncentrację uczuciową oraz wiążące się z nimi cechy osobowości rodziców dominację i zbytnią uległość. Podstawą identyfikacji wystąpienia postaw negatywnych jest identy­fikacja postaw cząstkowych charakteryzowanych przez określone za­chowania rodziców wobec dziecka (np. postawa nadmiernie ochrania­jąca „zawiera w sobie" np. traktowanie dziecka jako młodszego niż jest, nadmierne zaabsorbowanie zdrowiem dziecka). Pewne postawy cząstkowe mogą wchodzić w skład dwóch różnych postaw złożonych (np. izolowanie społeczne jest znamienne tak dla nadmiernego ochraniania, jak i nadmiernego wymagania).

Narzędzie diagnostyczne stanowi w formie metodologicznej skale ocen o charakterze czynnikowym. Przeznaczone jest do wypełnienia przez rodziców - każdego z osobna, którzy zaznaczają na skali 4-stopniowej stopień swojej zgody z przedstawionymi twierdzeniami. Podstawę analizy formalnej stanowi arkusz obliczeniowy zawierający klucz punktacji poszczególnych twierdzeń, przyporządkowanych do odpowiednich czynników - skal: górowanie, bezradność, koncentracja, dystans, a będących wyróżnionymi przez Ziemską głównymi typami zaburzeń kontaktu z dziec­kiem. Uzyskanie wysokich wyników, w przeliczeniu na wartości stenowe, w obrębie określonych skal wskazuje na występowanie u rodzica określonego typu postawy negatywnej. Uzyskiwanie wyników niskich jedynie sugeruje występowanie właściwych postaw rodzicielskich narzędzie nie jest przeznaczone do ich identyfikacji i pomiaru. Podstawą interpretacji nieformalnej stanowią opisy postaw złożonych oraz wynikających z nich możliwych konsekwencji rozwojowych, przedstawione przez autorkę.


Kwestionariusz Stosunków Między Rodzicami a Dziećmi A. Roe i M. Sicgelmana (PCR) w opracowaniu W. Kowalskiego

Kwestionariusz występowanie u rodziców określonych postaw (zgodnie z założeniami teoretycznymi narzędzia): kochającej, wymagającej, ochraniającej, odrzucającej lub liberalnej przez identyfikację charakterystycznych zachowań rodziców w stosunku do ich małych dzieci, przy czym w odróżnieniu od kwestionariusza Ziemskiej, zachowania rodziców są poznawane w percepcji młodzieży i osób dorosłych. Analiza ma tu wymiar retrospekcyjny, gdyż badani oceniają zachowanie rodziców do momentu, kiedy oni ukończyli 12. r.ź., czyli w tzw. okresie dzieciństwa. Dolną granicą wieku badanych, która umożliwia stosowanie Kwestionariusza PCR jest 14-15 lat. Badania mogą mieć formę in­dywidualną lub zbiorową. Czas badania obu wersjami (Mój Ojciec I Moja Matka) jest celowo skrócony (50-60 minut), by osoby badane Oceniały przedstawione im twierdzenia - przykłady zachowań rodziców - na podstawie pierwszych skojarzeń. Narzędzie, pod względem formalnym, jest skalą ocen o charakterze czynnikowym. Analiza formalna oparta jest o arkusz obliczeniowy zawiera­jący klucz przyporządkowania poszczególnych twierdzeń określonym skalom - postawom. Oprócz wyników surowych dla pięciu skal i ich odpowiedników norm tetronowych i centylowych. które pozwalają, na ich ocenę jakościową, można obliczać wyniki dla dwóch wymiarów czynnikowych: miłość-odrzucenie, liberalizm-wymagania, zgodnie z od­powiednimi wzorami. Interpretacja formalna obejmuje również ustale­nie przedziałów ufności dla każdej skali. Interpretacja nieformalna prowadzona jest w oparciu o opis postaw - skal Kwestionariusza PCR


Inwentarz postaw „W moim domu" B. Markowskiej

Swoją konstrukcją i zastosowaniem jest nieco zbliżony do Kwestionariusza PCR, jednakże poza identyfikacją postaw rodziców w percepcji dziecka w kategoriach - wymiarach: akceptacja dziecka, odrzucenie dziecka, permisywność w stosunku do dziecka, restrykcja w stosunku do dziecka, łagodność w stosunku do dziecka surowość w stosunku do dziecka. Inwentarz pozwala na analizę aktualnej emocjonalno-wychowawczej sytuacji rodzinnej dziecka

W Moim Domu" ujawnia też postawy dziecka wobec rodziców w dwóch zasadniczych kategoriach: akceptacja rodziców i odrzucenie rodziców. Ocena przez badanych przedstawionych w narzędziu twierdzeń opiera się na określeniu częstotliwości występowania określonych zachowań (zawsze, czasami, nigdy), oddzielnie w stosunku do ojca i maiki. Analiza formalna zasadza się na sumowaniu wyników w obrę­bie skal i odpowiednim zastawianiu - wg klucza skal przeciwstawnych z porównaniem wyników matki i ojca oraz ustosunkowania się dziecka do matki i ojca w perspektywie czynników akceptacja i odrzucenie..


Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Rozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny iconRozdział I wybrane koncepcje człowieka

Rozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny iconDarz grzyb ” Rozdział I postanowienia ogólne Rozdział II cele I środki działania

Rozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny iconRozdział II. Rodziny rodziny w gospodarstwach domowych

Rozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny iconM zajęć będzie ukazanie obrazu dziecka I rodziny nakreślonego w kinematografii poszczególnych krajów europejskich, ze szczególnym uwzględnieniem polskiego dorobku w tym zakresie. Wybrane filmy prezentować będą kluczowe problemy dotyczące rodziny I częsty dramat dziecka, którego dzieciństwo zostało s

Rozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny iconRozdział 1 Teoria I teorie oraz koncepcje I modele wychowania

Rozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny iconWybrane zagadnienia ergonomiczne hałasu, metody oceny narażenia człowieka na hałas, środki badań, pomiary”

Rozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny iconWybrane zagadnienia ergonomiczne wibracji, metody oceny narażenia człowieka na drgania, środki badań, pomiary

Rozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny iconGospodarstwa domowe I rodziny rozdział I.

Rozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny iconGospodarstwa domowe I rodziny rozdział I.

Rozdział 2 wybrane koncepcje I środki diagnozy rodziny iconPacjenta, umożliwia każdorazowo podjęcie profesjonalnej, specyficznej interwencji psychologicznej, na przykład psychoterapii. Diagnozy dokonuje się przez cały czas trwania psychoterapii (Trzebińska, 2000). Co więcej, w terapii psychoanalitycznej – podkreślającej związek terapii I diagnozy – każda me

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom