Edukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych




Pobierz 120.79 Kb.
NazwaEdukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych
strona1/3
Data konwersji13.01.2013
Rozmiar120.79 Kb.
TypDokumentacja
  1   2   3




EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA DZIECI Z MÓZGOWYM PORAŻENIEM DZIECIĘCYM W SZKOŁACH SZPITALNYCH


(PRACA DYPLOMOWA)

MGR KATARZYNA MALINOWSKA


Wstęp

1. Teoretyczne podstawy pracy.

    1. Mózgowe porażenie dziecięce.

1.2 Wpływ choroby przewlekłej na dziecko.

1.3 Rewalidacja i usprawnianie lecznicze dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym.

1.4 Kształcenie dzieci przewlekle chorych

1.5 Cele. Edukacji wczesnoszkolnej.

1.6 Rozwój i uczenie się dzieci w młodszym wieku szkolnym.

1.7 Rozwój i uczenie się dzieci w młodszym wieku szkolnym.

1.8 Rozwój i uczenie się dzieci w młodszym wieku szkolnym.


2. Charakterystyka psychopedagogiczna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym.

2.1. Rozwój umysłowy.

2.2. Dysfunkcje poznawcze i deficyty fragmentaryczne

2.3. Problemy emocjonalne i wychowawcze.


3. Nauczanie dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym na przykładzie szkoły filialnej Zespołu Szkół Specjalnych przy SPZZOZ w Stargardzie Szczecińskim.

3.1 Organizacja nauczania.

3.2 Trudności edukacyjne.

3.3.1 Wspomaganie nauki czytania i pisania.

3.3.2 Rozwijanie umiejętności matematycznych.

Zakończenie


WSTĘP

Zdrowie i sprawność są wartościami najważniejszymi dla każdego człowieka, wyznaczającymi jego pozycję w społeczeństwie. Dzięki postępowi medycyny udaje się uratować wiele dzieci przedwcześnie urodzonych ale przez to wzrasta liczba osób słabych, nieodpornych, zagrożonych chorobą przewlekłą. Wśród nich znaczną grupę stanowią dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Jest to populacja zróżnicowana pod względem sprawności ruchowej, rozwoju intelektualnego, emocjonalnego, cech osobowości. Wszystkie dzieci łączy choroba, która wywiera ogromny wpływ na ich życie. Naraża je na przeżywanie trudnych sytuacji, brak zaspokojenia wielu potrzeb tj. bezpieczeństwa, aktywności, samodzielności, akceptacji a czasami i miłości. Młody człowiek ma poczucie odmienności, często doświadcza ukrytej lub jawnej niechęci ze strony otoczenia. Dzieciństwo osoby niepełnosprawnej upływa pod znakiem pobytów w zakładach leczniczych. Samodzielne chodzenie, prawidłowa postawa ciała, sprawne zmysły i ręce umożliwiają dziecku opanowanie coraz bardziej złożonych czynności, zdobycia samodzielności. Rehabilitacja ruchowa staje się jednym z podstawowych elementów jego życia. Choroba wraz z konsekwencjami w sferze rozwoju i społecznego przystosowania, konieczność częstych pobytów w szpitalu utrudnia dziecku wypełnianie roli ucznia i członka grupy rówieśniczej. Na przekór wszystkim przeszkodom dzieci pragną żyć podobnie jak rówieśnicy, także uczyć się razem z nimi.

Celem niniejszej pracy jest przedstawienie charakterystyki dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym, wyznaczników jego wczesnoszkolnej edukacji w warunkach szkoły działającej przy zakładach opieki zdrowotnej. Wielokrotne pobyty dziecka w szpitalu są dla niego sytuacją stresującą, wymuszającą konieczność adaptacji do nowego środowiska, przyjęcia trudnej roli pacjenta. Możliwość uczestniczenia w zajęciach szkolnych daje mu poczucie normalności. Znajomość charakterystyki dziecka chorego pomaga nauczycielom zrozumieć sytuację, w jakiej się ono znajduje i dopasować swoje działania do jego rzeczywistych potrzeb.


1.TEORETYCZNE PODSTAWY PRACY.


1.1 MÓZGOWE PORAŻENIE DZIĘCIĘCE


Mózgowe porażenie dziecięce jest „zespołem różnorodnych, objawów zaburzeń czynności ruchowych i napięcia mięśni, wywołanych nie postępującym uszkodzeniem mózgu lub nieprawidłowościami w jego rozwoju nabytymi przed urodzeniem, w okresie okołoporodowym lub we wczesnym dzieciństwie”.1

Jest zespołem chorobowym powstałym w wyniku oddziaływania różnorodnych czynników etiologicznych zaistniałych:

  • w okresie życia płodowego: zaburzenia rozwojowe, niedotlenienie, wirusowe i bakteryjne zakażenia, zły stan zdrowia matki (choroby przewlekłe, konflikt Rh, leki i substancje toksyczne);

  • w okresie okołoporodowym: niedotlenienie, uraz okołoporodowy, wcześniactwo,

  • po urodzeniu: znacznie nasilona żółtaczka noworodkowa, niedotlenienie, krwawienie do mózgu, zakażenie ośrodkowego układu nerwowego.2

Wśród przyczyn choroby najczęściej wymienia się wirusowe lub bakteryjne zakażenia płodu, niedotlenienie, uraz okołoporodowy, wcześniactwo. Według Z. Łosiowskiego „...wcześniactwo jest najistotniejszym a uraz okołoporodowy lub zamartwica rzadkim czynnikiem zagrożenia mpdz.” 3

W zależności od miejsca oraz stopnia uszkodzenia mózgu istnieje wiele postaci mózgowego porażenia dziecięcegodz. Ze względu na objawy i przyczyny wyróżnia się:

  • niedowład kurczowy obustronny ( diplegia): większe nasilenie zmian w kończynach dolnych niż górnych (często całkowicie sprawnych),występują wady wzroku, rozwój umysłowy w większości przypadków jest prawidłowy;

  • niedowład połowiczny (hemiplegia): porażona jest jedna strona ciała, rozwój umysłowy w większości przypadków jest prawidłowy;

  • niedowład połowiczny obustronny ( hemiplegia bilateralis): najcięższa postać mpdz ze znacznie zaburzonymi czynności ruchowymi, występuje padaczka, zaburzenia mowy, większość dzieci jest upośledzona umysłowo od stopnia lekkiego do głębokiego;

  • postać pozapiramidowa (diskinetyczna): występują ruchy mimowolne utrudniające rozwój ruchowy i czynności rąk, rozwój umysłowy w większości przypadków jest prawidłowy

  • postać móżdżkowa (ataktyczna): jest to postać mpdz najrzadziej występująca, drżenie mięśni i zaburzenia koordynacji ruchów utrudniają utrzymanie równowagi;4

W obrazie klinicznym mózgowego porażenia dziecięcego na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia ruchowe. Większość dzieci porusza się samodzielnie, choć na ogół z problemami takimi jak: zaburzenia równowagi, niezgrabność w pokonywaniu przeszkód, trudności w koordynacji ruchów. Niektóre dzieci poruszają się na wózkach inwalidzkich, za pomocą kul i balkoników. Różnice występują także w zakresie umiejętności manualnych; często występują niedowłady rąk, brak precyzji ruchów, współruchy, nieodpowiednie do wykonywanej czynności napięcie mięśniowe.

„Z powodu nieprawidłowego napięcia mięśni występują i utrwalają się zaburzenia w rozwoju ruchowym, powodujące wtórne opóźnienie w innych sferach rozwoju”.5 Niepełnosprawność ruchową dziecka powoduje zubożenie doświadczeń, ograniczenie możliwości uczenia się, zaburzenia w sferze emocjonalnej i kontaktów społecznych. Ponadto większość dzieci cierpi na choroby układu oddechowego i wydalniczego. Istnieje konieczność wieloletniego usprawniania dziecka, częstych wyjazdów do ośrodków rehabilitacji, co zakłóca funkcjonowanie dziecka w jego najbliższym otoczeniu.


1.2. WPŁYW CHOROBY PRZEWLEKŁEJ NA DZIECKO.


Choroba jest jednym z najbardziej niepożądanych zjawisk w życiu dziecka. Zaburza jego zdrowie będące podstawą rozwoju i osiągania dojrzałości.

W naukach medycznych ujmowana jest jako zaburzenie czynności organizmu i jego mechanizmów regulacyjnych. Koncepcje psychologiczne traktują chorobę jako „zdarzenie w procesie rozwoju dziecka obciążające go psychicznie”.6 Choroba jest dla człowieka sytuacją stresującą, powstałą w wyniku deprywacji ważnych dla niego potrzeb psychospołecznych. Powoduje lęk, ból i ograniczenie aktywności.

Cechą choroby przewlekłej jest jej długi czas trwania, łagodniejszy niż w ostrym stanie przebieg, nieodwracalność zmian patologicznych, konieczność stałego leczenia.7

Najwięcej dzieci cierpi na choroby związane z organicznym uszkodzeniem centralnego układu nerwowego (padaczka, mózgowe porażenie dziecięce) choroby alergiczne (alergie skórne, astma oskrzelowa), choroby narządu ruchu i układu krążenia (wady serca), choroby metaboliczne i nowotworowe. Według raportu Instytutu Matki i Dziecka z lat 80-tych na podstawie badań bilansowych stwierdzono, iż 10-15% dzieci w wieku szkolnym cierpi na choroby przewlekłe i wymaga długotrwałej rehabilitacji.8

Przewlekła choroba stwarza różne zagrożenia rozwoju dziecka. Tkwią one w samej chorobie, w procesie leczenia, w niewłaściwych postawach otoczenia wobec dziecka chorego.

Według W.J.Pilleckich rozwój fizyczny i ruchowy dziecka przewlekle chorego podlega tym samym prawom, co rozwój dziecka zdrowego. Działanie tych praw zostaje zakłócone przez chorobę czy kalectwo, a przebieg rozwoju zależy od rodzaju i stopnia ciężkości choroby, od wyników leczenia rehabilitacyjnego. Choroba prowadzi do zmian w funkcjonowaniu narządu lub układu przez chorobę zaatakowanego i wpływa niekorzystnie na rozwój fizyczny (zaburzenia wzrostu i wagi, zniekształcenia, deformacje), powoduje ograniczenie aktywności ruchowej, obniżenie zdolności do wysiłku, szybkie męczenie się. Im młodsze dziecko tym wpływ choroby na jego organizm jest większy.9

Skutki choroby mogą mieć charakter przejściowy (zaburzenia świadomości, pogorszenie samopoczucia i równowagi emocjonalnej, obniżenie sprawności percepcyjnej, intelektualnej oraz spadek aktywności) lub trwały. Zmiany trwałe w życiu psychicznym występują w przebiegu chorób trwających kilka lat lub nawet całe życie, dotyczą najczęściej dzieci dotkniętych uszkodzeniem mózgu. Przejawiają się obniżoną sprawnością intelektualną, zaburzeniami procesów percepcyjnych, równowagi nerwowej, naruszeniem poczucia własnej wartości, obrazu samego siebie, zaburzeń sfery emocjonalnej, motywacyjnej (ambiwalentne stany emocjonalne: złość, agresja lub przygnębienie i apatia).10

Według Z. Skornego choroba jest „źródło frustracji i deprywacji potrzeb”.11 Nie tylko choroba, ale związany z nim proces leczenia stanowi zagrożenie dla rozwoju dziecka, gdyż zablokowaniu ulegają istotne potrzeby dziecka. Stanowi to dla niego źródło lęku i niepokoju. Zmuszone jest do znacznego ograniczenia aktywności ( od nakazu leżenia w łóżku po unieruchomienie w gipsie) i często powoduje to u dzieci poczucie złości, przygnębienia). Ograniczeniu ulega jego samodzielność i czasami jest ono wręcz uzależnione od innych. Przebywając w szpitalu tęskni za rodzicami, rodzeństwem, grupą rówieśniczą, życiem typowego dziecka i ucznia.

A Maciarz zwraca uwagę na to, iż wymienione sytuacje związane z procesem leczenia, zakłócają normalne funkcjonowanie dziecka. Są przyczyną wielu negatywnych emocji, opóźniają proces socjalizacji i usamodzielniania się dziecka, kształtowania jego woli i motywacji działania.12

Dzieci przebywające w szpitalu pozbawione są ciepła i atmosfery rodzinnego domu, czują się osamotnione. Intensywnie przeżywają separację od znanego im środowiska. Mają ograniczoną możliwość poznawania rzeczywistości, budowania osobistych doświadczeń, umiejętności radzenia sobie w codziennym życiu. Wymagają szczególnej opieki i zainteresowania ze strony osób współuczestniczących w procesie leczenia.


1.3 REWALIDACJA I USPRAWNIANIE LECZNICZE DZIECI Z MÓZGOWYM PORAŻENIEM DZIECIĘCYM.


Rewalidacja dzieci przewlekle chorych to zespołowe działanie mające na celu przywracanie tych funkcji psychofizycznych, które zostały ograniczone; sprawności umożliwiających funkcjonowanie społeczne oraz rozwój osobowości.13

Rewalidacja. jest postępowaniem celowym, wyrazem dążeń do przezwyciężania trudności wynikających z choroby. Wymaga ona kompleksowego współdziałania zespołu profesjonalistów tj.: pedagogów, instruktorów terapii zajęciowej, psychologów, logopedów, lekarzy, fizjoterapeutów, personelu medycznego. Podstawą pracy jest rozpoznanie aktualnego rozwoju dziecka w poszczególnych sferach rozwoju. Prowadzenie zajęć „uwarunkowane jest możliwościami rozwojowymi dziecka w danej sferze a nie jego wiekiem”14. Terapia obejmuje usprawnianie ruchowe, umiejętność samoobsługi, stymulowanie rozwoju poznawczego, emocjonalnego, społecznego, umiejętność komunikowania się.

Usprawnianie ruchowe polega na „...wypracowaniu takich czynności ruchowych, jak to tylko jest możliwe. Zbliżonych do prawidłowych, które mimo trwałego uszkodzenia mózgu zapobiegną utrwalaniu się wzorców nieprawidłowych, wystąpieniu przykurczów mięśniowych oraz wtórnych deformacji w układzie kostno-stawowym.”15

Istnieje wiele metod usprawniania leczniczego dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Wśród nich najczęściej stosowane są:

  • metoda Vaclava Vojty – wyzwalanie ruchów pełzania przez pobudzania pól ośrodkowego układu nerwowego w wyniku ucisku określonych części ciała;

  • metoda ndt-Bobath – przez odpowiednie wspomaganie tj. zapoczątkowanie ruchu w punktach kluczowych ( głowa, obręcz barkowa, obręcz miedniczna) uczy się dziecko wykonywania ruchów czynnych, hamuje ruchy nieprawidłowe, normalizuje napięcie mięśni;

  • metoda Glenna Domana – polega na biernym wykonywaniu ruchów pełzania, czworakowania, chodzenia wg schematu – wzorca , usprawnianie zmysłów, ćwiczenia oddechowe.16

Żadna z metod nie zapewni pełnego wyleczenia, lecz wszystkie mogą być pomocne. Ponieważ najintensywniejszy rozwój przypada na pierwsze 2-3 lata życia dziecka usprawnianie przynosi największe efekty wówczas, gdy jest rozpoczęta możliwie jak najwcześniej. Osoba niepełnosprawna osiąga maksimum swoich możliwości motorycznych w wieku 6 –7 lat. Jej funkcjonowanie, sposób w jaki się porusza, wykorzystywane wzorce ruchowe nie ulegną zmianie na lepsze. W wieku szkolnym stosowane są zabiegi fizjoterapeutyczne mające na celu utrzymanie sprawności i zapobieganie skrzywieniom kręgosłupa. Są to kinezyterapia (leczenie ruchem przez ćwiczenia zwiększające zakres ruchów w stawach, wzmacniające siłę mięśni) i fizykoterapia (okłady parafinowe, lampa sollux, elektrostymulacje).


1.4. KSZTAŁCENIE DZIECI PRZEWLEKLE CHORYCH


Dzieci przewlekle chore rozwijają się według takich samych praw jak dzieci zdrowe. Mają także tę samą potrzebę uczenia się, uczestniczenia w życiu społeczności uczniowskiej. Humanistyczna teoria uczenia się zakłada,iż każdy człowiek „jest jednostką twórczą i zdolną do uczenia się”17. Jego rozwojowi sprzyja podmiotowe traktowanie, zapewnienie się mu poczucia bezpieczeństwa, liczenie się z potrzebami i możliwościami. Chociaż u dzieci chorych częściej niż u zdrowych występują znaczne zaburzenia zawsze istnieje szansa na ich edukację.

Nauka szkolna dziecka przewlekle chorego może przebiegać w różnych formach kształcenia. Część dzieci uczęszcza do szkół masowych (klasy integracyjne), niektóre do szkół dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną (szkoły specjalne), niepełnosprawnością ruchową. Stosunkowo duża grupa objęta jest nauczaniem indywidualnym. Forma ta z uwagi na potrzeby rozwojowe dziecka jest najmniej korzystna. Powoduje izolację od środowiska rówieśniczego, nie daje okazji do naśladowania innych dzieci, przyjmowania ról, uczenia się zachowań społecznych. Poza tym uczniowie mają możliwość kontynuowania nauki podczas pobytu w placówce leczniczej.

Istnieją różne typy placówek kształcenia dla dzieci przewlekle chorych. Są to:

  • szkoły szpitalne przy szpitalach wojewódzkich, powiatowych;

  • placówki leczniczo-wychowawcze gdzie dzieci poddawane są przede wszystkim zabiegom leczniczym, ale są także dla nich organizowane zajęcia dydaktyczno-wychowawcze;

  • placówki wychowawczo-lecznicze, które realizują przede wszystkim cele edukacyjne ale ze względu na stopień niepełnosprawności uczniów konieczne jest ich stałe usprawnianie lecznicze18

Organizację kształcenia i specjalnych oddziaływań opiekuńczo-wychowawczych w zakładach opieki zdrowotnej reguluje Rozporządzenie MENiS z dnia 27 .02. 2003 r.19. Wszelkie oddziaływanie edukacyjne realizowane są odpowiednio do wskazań lekarzy. Zajęcia dla dzieci przewlekle chorych prowadzi się bez względu czas pobytu w szpitalu. Oprócz nauczania, w godzinach popołudniowych organizowane są zajęcia wychowawcze i terapeutyczne w ramach grup wychowawczych lub zespołów zajęć pozalekcyjnych.

Uczeń szkoły szpitalnej jest nauczany według programu szkoły masowej lub specjalnej. Ze względu na stan zdrowia ucznia można zastosować niezbędne skróty programowe lub zmniejszyć liczbę godzin. Poziom nauczania dostosowany jest do poziomu i potrzeb dzieci z uwzględnieniem ich możliwości wysiłkowych. Według J.Doroszewskiej podstawowym zadaniem pracy wychowawczej jest „organizowanie takiego wysiłku pacjenta, ażeby to było korzystne dla całości jego układu nerwowego, a przez to i dla całego ustroju walczącego obecnie z chorobą”.20

Zajęcia edukacyjne w szkole szpitalnej mają na celu umożliwienie uczniom realizację obowiązku szkolnego. Potrzeby edukacyjne dziecka uzależnione są od wielu czynników takich jak: rodzaj i stopień schorzenia, częstotliwość przebywania w zakładach leczniczych, cech osobowości pacjenta. Sam fakt przebywania w szpitalu stanowi dla dziecka sytuację obciążającą, powodującą znaczną chwiejność uczuciową.

Szkoła mimo trudnych warunków szpitalnych prócz pomocy w leczeniu powinna dać dzieciom „rzetelną wiedzę, rozbudzić ciekawość poznawczą, stwarzać warunki korzystne dla samopoczucia dziecka i włączać je w nurt codziennego życia”.21

Zapewnienie dziecku zaspokojenia specyficznych potrzeb i łagodzenia skutków hospitalizacji wymaga stałej współpracy personelu pedagogicznego, medycznego i rodziców.


1.5. CELE. EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ.


Cele to najważniejsze motywy aktywności człowieka. Są podstawą zachowania, nadają jego działaniu sens i porządek. Stanowią nieodłączny składnik kształcenia gdyż kieruje działaniem ucznia i nauczyciela; wyznaczają pewien stan, który ma być efektem procesu uczenia się.

W literaturze pedagogicznej celem kształcenia określa się „zamierzony przez nauczyciela stan rozwojowy uczącego się w sferze poznawczej, emocjonalnej, psychomotorycznej przedstawiający zakres nowej wiedzy, umiejętności, zdolności i postaw”.22

Nadrzędnym cele zintegrowanej edukacji wczesnoszkolnej jest wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju dziecka.23 Efektem działań edukacyjnych ma być taki całościowy rozwój dziecka (fizyczny, intelektualny, estetyczny, emocjonalny), aby było przygotowane do życia w społeczeństwie, w zgodzie z ludźmi, przyrodą i własnymi wartościami. Musi zostać wyposażone umiejętność zdobywaniu wiedzy, nawiązywania i utrzymywani kontaków ze wszystkimi członkami społeczeństwa. Uczeń powinien mieć poczucie przynależności do środowiska lokalnego, regionu i kraju oraz rozumieć znaczenie przyrody w życiu człowieka.

Cele odpowiednio dobrane, bliskie wartościom jednostki stanowią impuls do podejmowania działania. Zapewniają możliwość odkrywania, nabywania wiedzy o świecie, doznawania przeżyć artystycznych, estetycznych, społecznych, ruchowych, rozwijania wyobraźni, ekspresji, kreatywności dając dziecku okazję do pełnego rozwoju osobowości.24

Z realizacji nadrzędnego celu wynikają cele szczegółowe, odpowiadające specyficznym potrzebom dziecka, które jest podmiotem edukacji. Praca pedagoga z dziećmi przewlekle chorymi ma przede wszystkim charakter terapeutyczny. Jej celem jest „reorganizacja, wytwarzanie i rozwijanie indywidualnego doświadczenia chorego dziecka (...) oraz stwarzanie warunków do kształtowania procesów samowychowania i uczenia się”.25 Hierarchia celów uzależniona jest od stanu zdrowia dziecka, indywidualnych zadań korekcyjno-kompensacyjnych, wskazań lekarskich, wiedzy nauczyciele dotyczącej wpływu schorzenia na sposób funkcjonowania ucznia.



    1. ROZWÓJ I UCZENIE SIĘ DZIECI W MŁODSZYM WIEKU SZKOLNYM.


Rozwój psychiczny dziecka od 7 do 11-12 roku życia określa się mianem młodszego wieku szkolnego. Edukacja wczesnoszkolna obejmuje dzieci w wieku 7 – 10 lat. Jest to ważny okres dla rozwoju dziecka gdyż przebywa ono drogę od dzieciństwa do początków dorastania. Wymaga to znacznego wysiłku fizycznego i psychicznego związanego z adaptacją do warunków środowiska szkolnego. Znacznie rozszerza się zakres wiedzy o rzeczywistości przyrodniczej i społecznej. Głównymi formami aktywności dziecka jest nauka i zabawa.

Często określa się ten wiek jako:

  • wiek rozumu – występuje duże tempo i możliwości rozwoju, rozumieniu otaczającego świata i zjawisk;

  • wiek pamięci – dzieci wykazują łatwość zapamiętywania słów, liczb, algorytmów;

  • wiek społeczny – dzieci ujawniają tendencję do uczestnictwa w życiu zbiorowym klasy i grupy rówieśniczej, pełnienia ról społecznych;

  • wiek aktywności – dzieci całkowicie angażują się w to, co właśnie robią: poznawaniu, zabawie, pracy;

  • wiek ekspansji – dziecko ma potrzebę wyrażania własnych przeżyć przez zabawę i działalność twórczą.26

Rozwój każdego człowieka jest jego indywidualną przemianą w efekcie której, występują znaczne różnice wśród dzieci w każdej sferze jego aktywności.

„Procesy poznawcze (....) charakteryzuje dynamiczny rozwój dokonujący się w kierunku wyodrębniania i usamodzielniania czynności umysłowych.”27 Jest on skutkiem uczestniczenia dziecka w życiu społeczności szkolnej i poznawania otoczenia, rozwijającej się umiejętności spostrzegania i obserwacji zjawisk.

Uwaga staje się coraz bardziej zdolna do koncentracji, trwałości, przerzutności; zwiększa się jej pojemność.28 Początkowo dzieciom trudno jest utrzymać uwagę przez całą lekcję chyba że, treść zajęć jest dla nich szczególnie interesująca. Im są starsze tym łatwiej się koncentrują i są zdolne do wykonywania żmudnych ćwiczeń.

W młodszym wieku szkolnym dokonuje się wzmożony rozwój i jakościowa przemiana pamięci. Zwiększa się skuteczność zapamiętywania, jej trwałość i szybkość. Pamięć mechaniczna ewoluuje w pamięć logiczną tzn. stopniowo zatraca charakter obrazowo-konkretny a uzyskuje abstrakcyjno– logiczny.29 Uczeń łatwiej zapamiętuje to, co jest dla niego interesujące i przyjemne. Początkowo pamięć jest dosłowna, później bardziej uogólniona. Trudność sprawia dziecku także selekcjonowanie materiału, jednak umiejętność celowego zapamiętywania jest przez niego stopniowo osiągana.

Rozwój myślenia jest ściśle związany z aktywnością dziecka przede wszystkim w sferze poznawczej. W okresie edukacji wczesnoszkolnej są zdolne do dokonywania operacji na poziomie konkretno-obrazowym. Operacje są „strukturą umysłowa wyższego rzędu, pozwalająca zrozumieć bardziej złożone reguły funkcjonowania otoczenia.”30

Konkretność wyobrażeniowa polega na tym, że czynności umysłowe są dokonywane za pośrednictwem obrazów. Dziecko osiąga zdolność klasyfikowania, szeregowania, dokonywania działań odwrotnych, osiąga zdolność myślenia logicznego i rozwiązywania problemów.31

W nauczaniu konieczne jest organizowanie sytuacji manipulowania, eksperymentowania na rzeczywistych przedmiotach. Następnie dziecko potrafi operować symbolami; nie musi mieć w ręku konkretnych przedmiotów, lecz może je sobie wyobrazić.

Dzieci w wieku wczesnoszkolnym zaczynają interesować się światem społecznym, relacjami istniejącymi między ludźmi a szczególnie rówieśnikami. Według L.Wołoszynowej „sfera emocjonalna ulega przeobrażeniom w kierunku coraz wyższej intelektualizacji emocji oraz rozwoju uczuć wyższych”.32 Dzieci osiągają zdolność przeżywania dłużej trwających stanów emocjonalnych, nastrojów uczuciowych. W sytuacjach społecznych rzadko w sposób gwałtowny wyrażają swoje emocje, coraz częściej starają się je pohamować, zapanować nad nimi.

Ważną rolę w życiu dziecka zaczyna odgrywać grupa rówieśnicza. Chce być przez nią akceptowane, uczestniczyć w jej życiu. Odczuwa radość z kontaktów z drugim człowiekiem szczególnie wtedy, gdy jest on zakończony sukcesem. Dzieci doceniają psychologiczne aspekty przyjaźni: wspólne zainteresowania, wzajemne zaufanie, wrażliwość na potrzeby drugiej osoby. Reguły postępowania i normy moralne są dla dziecka jeszcze pojęciami abstrakcyjnymi, stąd też wśród dzieci często dochodzi do zachowań agresywnych. Dziecko dopiero wkracza w świat zachowań społecznych i musi zrozumieć, że nie jest w nim najważniejsze.

Młodszy wiek szkolny jest okresem ogromnych zmian w życiu dziecka. Dużym przeobrażeniom ulegają wszystkie sfery życia dziecka, które wymagają poszanowania jego indywidualności i niekiedy cierpliwego oczekiwania na rozwój.


2. CHARAKTERYSTYKA PSYCHOPEDAGOGICZNA DZIECI Z MÓZGOWYM PORAŻENIEM DZIECIĘCYM.


Rozwój funkcji poznawczych jest zharmonizowany z rozwojem ruchowym dziecka. Niedowłady, porażenia kończyn, ruchy dodatkowe zaburzają jego czynności statyczne, manipulacyjne i lokomocyjne. Ma ograniczone możliwości zdobywania doświadczeń a przez to rozwoju. Jednocześnie zaniedbania w procesie rehabilitacji, brak właściwej stymulacji ogólnorozwojowej mogą być przyczyną niewykorzystania rzeczywistego potencjału dziecka. Obraz kliniczny mózgowego porażenia dziecięcego jest niezwykle zróżnicowany i może w odmienny sposób modyfikować rozwój poznawczy dziecka.


2.1. ROZWÓJ UMYSŁOWY.


Podstawę funkcjonowania umysłowego dziecka stanowi dobry poziom rozwoju ruchowego i procesów poznawczych. Ocena rozwoju umysłowego dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym jest bardzo utrudniona. Z powodu zaburzeń ruchowych, mowy są często przez otoczenie oceniane poniżej własnych możliwości.

U większości dzieci rozwój umysłowy jest przeciętny. Uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego powoduje u znacznej grupy (50%-60%) opóźnienie bądź upośledzenie umysłowe. Upośledzenie ma charakter organiczny, natomiast opóźnienie jest na ogół efektem ubóstwa bodźców rozwojowych, ograniczonych doświadczeń życiowych.33

Wśród ogólnej populacji dzieci z mpdz około 25%-30% jest upośledzona umysłowo (iloraz inteligencji poniżej 70).34 Objawy upośledzenia umysłowego występują najczęściej u dzieci z obustronnym porażeniem połowicznym ( od upośledzenia stopnia lekkiego do głębokiego). Są to najczęściej dzieci spastyczne, u których zaburzenia ruchowe uniemożliwiają normalne funkcjonowanie.


2.2. DYSFUNKCJE POZNAWCZE I DEFICYTY FRAGMENTARYCZNE


„Rozwój psychoruchowy dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym zależy od stopnia i zakresu uszkodzenia centralnego układu nerwowego”.35

Upośledzenie narządu ruchu z reguły nie jest jedynym objawem uszkodzenia mózgu, lecz oprócz upośledzenia lub opóźnienia umysłowego współwystępuje wiele innych zaburzeń. Najczęściej wymienia się:

  • zaburzenia rozwoju funkcji wzrokowych – występuje u 50% dzieci w formie zeza, ubytków w polu widzenia, oczopląsu, zaburzeń analizy i syntezy bodźców wzrokowych, zaniku nerwu wzrokowego;

  • zaburzenia słuchu – powodują zniekształcony odbiór słów, upośledzenie rozumienia mowy ( a w efekcie mowę nieprawidłową, agramatyczną), przedłużony czas reakcji na bodźce słuchowe, zaburzenia analizy i syntezy słuchowej;

  • zaburzenia mowy – występują u 50%-75% uczniów; wynikają z uszkodzenia ośrodkowego i obwodowego aparatu mowy a przejawiają się w zaburzeniach w oddychaniu, trudności w wytwarzaniu i artykulacji głosu, zmianach rytmu i melodii mowy;

  • zaburzenia koncentracji uwagi – wynikają z wrażliwości układu nerwowego, dużej męczliwości psychicznej i zaburzeń w postrzeganiu; dzieci albo nie interesują się otoczeniem sprawiając wrażenie nieobecnych lub reagują żywo na każdy bodziec, który łatwo rozprasza ich uwagę;

  • zburzenie myślenia - opóźnione procesy poprawnego rozumowania i trudności w myśleniu abstrakcyjnym wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania analizatorów, obniżonego rozwoju umysłowego, ograniczonych doświadczeń i możliwości uczenia się;

  • zaburzenia lateralizacji - proces ustalania przewagi jednej strony ciała nad drugą jest opóźniony co zmniejsza sprawność ręki dominującej (wolne tempo i brak dokładności w rysowaniu);często występuje lateralizacja skrzyżowana (pismo lustrzane, inwersje w pisaniu);

  • zaburzenia orientacji przestrzennej;

  • zaburzenia zachowania się;


Orientacja w przestrzeni rozwija się dzięki analizatorom wzroku, słuchu, dotyku i ruchu. Brak doświadczeń motorycznych jest przyczyną trudności w opanowaniu orientacji wzrokowo – przestrzennej. Przejawia się to w błędnych ocenach odległości, położenia, trudności w lokalizacji i wyobraźni przestrzennej. Dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym mają zaburzone poczucie własnego ciała. Problem sprawia im nazwanie i umiejscowienie części ciała, ubieranie się, opanowanie umiejętności pisania i czytania.36

Utrudniony rozwój ucznia może w konsekwencji prowadzić do problemów w opanowaniu technik szkolnych, utrudniać funkcjonowanie społeczne dziecka.


2.3. PROBLEMY EMOCJONALNE I WYCHOWAWCZE.


Sytuacja dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym jest bardzo trudna. Dzieci od wczesnego dzieciństwa podlegają wpływom kulturowym preferującym dobre zdrowie, urodę jako wyznaczniki zajmowanej pozycji w grupie. Przewlekła choroba może utrudniać uczestnictwo w niej i narażać na odrzucenie. Niepełnosprawność ucznia jest widoczna a stopień unieruchomienia pociąga za sobą znaczne konsekwencje życiowe. Z powodu porażeń lub niedowładów nie mogą lub mają utrudnione możliwości udziału w życiu grupy rówieśniczej.

„Chore dziecko narażone na negatywny stosunek i zachowanie się rówieśników postrzega swoją odmienność związaną z choroba jako swoiste piętno i generalizuje je na całokształt swojej osobowości.(...) W konsekwencji obniża się poczucie własnej wartości i poziom samoakceptacji.”37

Dzieci z mpdz przejawiają mniej lub bardziej nasilone zaburzenia zachowania spowodowane nadpobudliwością psychoruchową, słabą kontrolą reakcji emocjonalnych, deprywacją wielu potrzeb (bezpieczeństwa, akceptacji, sukcesu) Utrwalone zaburzenia zachowania mogą prowadzić do nieprawidłowego rozwoju emocjonalnego i psychospołecznego.

U dzieci często występuje niedojrzałość sfery emocjonalnej przejawiająca się w ich zachowaniu. Wyróżnia się jej trzy warianty:

• wariant I (neuropatyczny) - charakteryzuje go brak samodzielności, zahamowanie, lękliwość, brak wiary we własne siły, wycofywanie się w świat fantazji, częste reakcje protestu (np. odmowa jedzenia, wykonywania poleceń, moczenie się, wymioty) brak gotowości do kontaktów z otoczeniem;

• wariant II – cechuje go zwiększona pobudliwość emocjonalna, zakłócenia koncentracji uwagi, pamięci, niska motywacja do pracy, zwiększona drażliwość, skłonność do konfliktów z otoczeniem, niestały nastrój, rozdrażnienie; dzieci te wymagają stałego zainteresowania i częstych wzmocnień;

• wariant III - niedojrzałość sfery emocjonalnej powiązana jest z zaburzeniami sprawności intelektualnej; dzieci charakteryzuje obniżony poziom krytycyzmu wobec własnego postępowania, upór, niechęć do podejmowania zadań;38


Zaburzeniom w sferze emocjonalnej towarzyszą objawy nadpobudliwości psychoruchowej, słaba kontrola reakcji, trudności w zaspokajaniu potrzeb. Objawy te zwykle nasilają się wraz z wiekiem dziecka. Postępowanie jest emocją zadowolenia, chwilowym pragnieniem i egocentryzmem. Niechętnie podporządkowują się potrzebom zespołu, nie łączą swoich spraw z potrzebami innych. Utrudnione poruszanie się, brak sukcesu w grupie i poczucia samostanowienia o sobie powoduje często zmienność nastroju, postawy agresywne lub nadmiernie zahamowane. Dzieci agresywne, zmienne emocjonalnie mają problemy z adaptacją w grupie rówieśniczej. Za swoje kłopotliwe dla niej zachowanie są odrzucane. Często one same nie potrafią poradzić sobie z własnymi reakcjami i stają się nadmiernie lękliwe, wręcz bezradne. Należy zapewnić im poczucie bezpieczeństwa, obdarzyć opieką i wspierać w trudnych dla nich sytuacjach.

  1   2   3

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Edukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych iconWzmocnienie I rozszerzenie świadczeń w sferze diagnostyki I rehabilitacji zaburzeń narządu ruchu u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym (mpdz) Etap V

Edukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych iconSprawozdanie z działalności fundacji Dom Rodzinnej Rehabilitacji Dzieci z Porażeniem Mózgowym w Opolu

Edukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych iconEdukacja dzieci I młodzieży Mniejszości Etnicznej Romskiej w szkołach I przedszkolach województwa opolskiego

Edukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych iconEdukacja wczesnoszkolna

Edukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych iconEdukacja wczesnoszkolna

Edukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych iconEdukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym semestr 5

Edukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych iconZagadnienia na egzamin dyplomowy edukacja Wczesnoszkolna

Edukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych iconZintegrowana edukacja wczesnoszkolna I wychowanie przedszkolne [ 88 ]

Edukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych iconZintegrowana edukacja wczesnoszkolna I wychowanie przedszkolne [ 58 ]

Edukacja wczesnoszkolna dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w szkołach szpitalnych iconZintegrowana edukacja wczesnoszkolna I terapia pedagogiczna [ 57 ]

Umieść przycisk na swojej stronie:
Rozprawki


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©pldocs.org 2014
stosuje się do zarządzania
Rozprawki
Dom